Gola-pāda — the earth's rotation at 4.9, eclipses at 4.37

In this sitting

1. 4.1तौल्य-आदेस् मीन-अन्तम् शेष- अर्धम् दक्षिणेन एव॥
2. 4.2तारा-ग्रह-इन्दु-पातास् भ्रमन्ति अजस्रम् अपमण्डले अर्कस् च। अर्कात् च मण्डल- अर्धे भ्रमति हि तस्मिन् क्षिति-छाया॥
3. 4.3अपमण्डलस्य चन्द्रस् पातात् याति उत्तरेण दक्षिण-तस्। कुज-गुरु-कोणास् च एवम् शीघ्र-उच्चेन अपि बुध-शुक्रौ॥
4. 4.4चन्द्रस् अंशैस् द्वादशभिस् अविक्षिप्तस् अर्क-अन्तर-स्थितस् दृश्यस्। नवभिस् भृगुस् भृगोस् तैस् द्वि-अधिकैस् द्वि-अधिकैस् यथा श्लक्ष्णास्॥
5. 4.5भू-ग्रह-भानाम् गोल- अर्धानि स्व-छायया वि-वर्णानि। अर्धानि यथा-सारम् सूर्य-अभिमुखानि दीप्यन्ते॥
6. 4.6वृत्त-भ-पञ्जर-मध्ये कक्ष्या-परिवेष्टितस् ख-मध्य-गतस्। मृद्-जल-शिखि-वायु-मयस् भू-गोलस् सर्वतस् वृत्तस्॥
7. 4.7यद्-वत् कदम्ब-पुष्प-ग्रन्थिस् प्रचितस् समन्ततस् कुसुमैस्। तद्-वत् हि सर्व-सत्त्वैस् जल-जैस् स्थल-जैस् च भू-गोलस्॥
8. 4.8ब्रह्म-दिवसेन भूमेस् उपरिष्टात् योजनम् भवति वृद्धिस्। दिन-तुल्यया एक-रात्र्या मृद्-उपचिताया भवति हानिस्॥
9. 4.9अनुलोम-गतिस् नौ-स्थस् पश्यति अचलम् विलोम-गम् यद्-वत्। अचलानि भानि तद्-वत् सम-पश्चिम-गानि लङ्कायाम्॥
10. 4.10उदय-अस्तमय-निमित्तम् नित्यम् प्रवहेण वायुना क्षिप्तस्। लङ्का-सम-पश्चिम-गस् भ-पञ्जरस् स-ग्रहस् भ्रमति॥
11. 4.11मेरुस् योजन-मात्रस् प्रभा-करस् हिम-वता परिक्षिप्तस्। नन्दन-वनस्य मध्ये रत्न-मयस् सर्व-तस् वृत्तस्॥
12. 4.12स्वर्-मेरू स्थल-मध्ये नरकस् बडवा-मुखम् च जल-मध्ये। अमर-मरास् मन्यन्ते परस्परम् अधस्-स्थितास् नियतम्॥
13. 4.13उदयस् यस् लङ्कायाम् सस् अस्तमयस् सवितुर् एव सिद्ध-पुरे। मध्य-अह्नस् यम-कोट्याम् रोमक-विषये अर्ध-रात्रस् स्यात्॥
14. 4.14स्थल-जल-मध्यात् लङ्का भू-कक्ष्यायास् भवेत् चतुर्-भागे। उज्जयिनी लङ्कायास् तद्- चतुर्-अंशे सम-उत्तरतस्॥
15. 4.15भू-व्यास- अर्धेन ऊनम् दृश्यम् देशात् समात् भ-गोल- अर्धम्। अर्धम् भूमि-छन्नम् भू-व्यास- अर्ध-अधिकम् च एव॥
16. 4.16देवास् पश्यन्ति भ-गोल- अर्धम् उदच्-मेरु-संस्थितास् सव्यम्। अर्धम् तु अपसव्य-गतम् दक्षिण-बडवा-मुखे प्रेतास्॥
17. 4.17रवि-वर्ष- अर्धम् देवास् पश्यन्ति उदितम् रविम् तथा प्रेतास्। शशि-मास- अर्धम् पितरस् शशि-गास् कु-दिन- अर्धम् इह मनु-जास्॥
18. 4.18पूर्व-अपरम् अधस्-ऊर्ध्वम् मण्डलम् अथ दक्षिण-उत्तरम् च एव। क्षिति-जम् सम-पार्श्व-स्थम् भानाम् यत्र उदय-अस्तमयौ॥
19. 4.19पूर्व-अपर-दिश्-लग्नम् क्षिति-जात् अक्ष-अग्रयोस् च लग्नम् यत्। उन्मण्डलम् भवेत् तत् क्षय-वृद्धी यत्र दिवस-निशोस्॥
20. 4.20पूर्व-अपर-दिश्-रेखा अधस् च ऊर्ध्वा दक्षिण-उत्तर-स्था च। एतासाम् सम्पातस् द्रष्टा यस्मिन् भवेत् देशे॥
21. 4.21ऊर्ध्वम् अधस्तात् द्रष्टुर् ज्ञेयम् दृश्-मण्डलम् ग्रह-अभिमुखम्। दृश्-क्षेप-मण्डलम् अपि प्राच्-लग्नम् स्यात् त्रि-राशि-ऊनम्॥
22. 4.22पारत-तैल-जलैस् तम् भ्रमयेत् स्व-धिया च काल-समम्॥
23. 4.23दृश्-गोल- अर्ध-कपाले ज्या- अर्धेन विकल्पयेत् भ-गोल- अर्धम्। विषुवत्-जीवा-अक्ष-भुजा तस्यास् तु अवलम्बक्स् कोटिस्॥
24. 4.24इष्ट-अपक्रम-वर्गम् व्यास- अर्ध-कृतेस् विशोध्य यत् मूलम्। विषुवत्-उदच्-दक्षिणतस् तत् अहोरात्र- अर्ध-विष्कम्भस्॥
25. 4.25इष्ट-ज्या-गुणितम् अहोरात्र-व्यास- अर्धम् एव काष्ठ-अन्त्यम्। स्व-अहोरात्र- अर्ध-हृतम् फलम् अजात् लङ्का-उदय-प्राच्-ज्यास्॥
26. 4.26इष्ट-अपक्रम-गुणिताम् अक्ष-ज्याम् लम्बकेन हृत्वा या। स्व-अहोरात्रे क्षिति-जा क्षय-वृद्धि-ज्या दिन-निशोस् सा॥
27. 4.27उदयति हि चक्र-पादस् चर-#दल-हीनेन दिवस-#पादेन। प्रथमस् अन्त्यस् च अथ अन्यौ तद्-सहितेन क्रम-उत्क्रमशस्॥
28. 4.28स्व-अहोरात्र-इष्ट-ज्या क्षिति-जात् अवलम्बक-आहताम् कृत्वा। विष्कम्भ- अर्ध-विभक्ते दिनस्य गत-शेष्सयोस् शङ्कुस्॥
29. 4.29विषुवत्-जीवा-गुणितस् स्व-इष्टस् शङ्कुस् स्व-लम्बकेन हृतस्। अस्तमय-उदय-सूत्रात् दक्षिणतस् सूर्य-शङ्कु-अग्रम्॥
30. 4.30परम-अपक्रम-जीवाम् इष्ट-ज्या- अर्ध-आहताम् ततस् विभजेत्। ज्या लम्बकेन लब्धा अर्क-अग्रा पूर्व-अपरे क्षिति-जे॥
31. 4.31सा विषुवत्-ज्या-ऊना चेद् विषुवत्-उदच्-लम्बकेन सङ्गुणिता। विषुवत्-ज्यया विभक्ता लब्धस् पूर्व-अपरे शङ्कुस्॥
32. 4.32क्षिति-जात् उन्नत-भागानाम् या ज्या सा परस् भवेत् शङ्कुस्। मध्यात् नत-भाग-ज्या छाया शङ्कोस् तु तस्य एव॥
33. 4.33मध्य-ज्या-उदय-जीवा-संवर्गे व्यास-#दल-हृते यत् स्यात्। तद्-मध्य-ज्या-कृत्योस् विशेष-मूलम् स्व-दृश्-क्षेपस्।
34. 4.34दृश्-दृश्-क्षेप-कृति-विशेषितस्य मूलम् स्व-दृश्-गतिस् कु-वशात्। क्षिति-जे स्वा दृश्-छाया भू-व्यास- अर्धम् नभस्-मध्यात्॥
35. 4.35विक्षेप-गुण-अक्ष-ज्या लम्बक-भक्ता भवेत् ऋणम् उदच्-स्थे। उदये धनम् अस्तमये दक्षिण-गे धनम् ऋणम् चन्द्रे॥
36. 4.36विक्षेप-अपक्रम-गुणम् उत्क्रमणम् विस्तर- अर्ध-कृति-भक्तम्। उदच्-ऋण-धनम् उदच्-अयने दक्षिण-गे धनम् ऋणम् याम्ये॥
37. 4.37चन्द्रस् जलम् अर्कस् अग्निस् मृद्-भू-छाया अपि या तमस् तत् हि। छादयति शशी सूर्यम् शशिनम् महती च भू-छाया॥
38. 4.38स्फुट-शशि-मास-अन्ते अर्कम् पात-आसन्नस् यदा प्रविशति इन्दुस्। भू-छायाम् पक्ष-अन्ते तदा अधिक-ऊनम् ग्रहण-मध्यम्॥
39. 4.39भू-रवि-विवरम् विभजेत् भू-गुणितम् तु रवि-भू-विशेषेण। भू-छाया-दीर्घत्वम् लब्धम् भू-गोल-विष्कम्भात्॥
40. 4.40छाया-अग्र-चन्द्र-विवरम् भू-विष्कम्भेण तत् समभ्यस्तम्। भू-छायया विभक्तम् विद्यात् तमसस् स्व-विष्कम्भम्॥
41. 4.41तद्-शशि-सम्पर्क- अर्ध-कृतेस् शशि-विक्षेप-वर्गितम् शोध्यम्। स्थिति- अर्धम् अस्य मूलम् ज्ञेयम् चन्द्र-अर्क-दिन-भोगात्॥
42. 4.42चन्द्र-व्यास- अर्ध-ऊनस्य वर्गितम् यत् तमस्-मय- अर्धस्य। विक्षेप-कृति-विहीनम् तस्मात् मूलम् विमर्द- अर्धम्॥
43. 4.43तमसस् विष्कम्भ- अर्धम् शशि-विष्कम्भ- अर्ध-वर्जितम् अपोह्य। विक्षेपात् यत् शेषम् न गृह्यते तत् शशाङ्कस्य॥
44. 4.44विक्षेप-वर्ग-सहितात् स्थिति-मध्यात् इष्ट-वर्जितात् मूलम्। सम्पर्क- अर्धात् शोध्यम् शेषस् तात्कालिकस् ग्रासस्॥
45. 4.45मध्य-अह्न-उत्क्रम-गुणितस् अक्षस् दक्षिणतस् अर्ध-विस्तर-हृतस् दिक्। स्थिति- अर्धात् च अर्क-इन्द्वोस् त्रि-राशि-सहित-अयनात् स्पर्शे॥
46. 4.46प्रग्रहण-अन्ते धूम्रस् खण्ड-ग्रहणे शशी भवति कृष्णस्। सर्व-ग्रासे कपिलस् स-कृष्ण-ताम्रस् तमस्-मध्ये॥
47. 4.47सूर्य-इन्दु-परिधि-योगे अर्क- अष्टम-भागस् भवति अनादेश्यस्। भानोस् भास्वर-भावात् सु-अच्छ-तनुत्वात् च शशि-परिधेस्॥
48. 4.48क्षिति-रवि-योगात् दिन-कृत् रवि-इन्दु-योगात् प्रसाधयेत् च इन्दुम्। शशि-तारा-ग्रह-योगात् तथा एव तारा-ग्रहास् सर्वे॥
49. 4.49सत्-असत्-ज्ञान-समुद्रात् समुद्धृतम् ब्रह्मणस् प्रसादेन। सत्-ज्ञान-उत्तम-रत्नम् मया निमग्नम् स्व-मति-नावा॥
50. 4.50आर्यभटीयम् नाम्ना पूर्वम् स्वायम्भुअवम् सदा नित्यम्। सु-कृत-आयुषोस् प्रणाशम् कुरुते प्रतिकञ्चुकम् यस् अस्य॥