Chapter 4

In this sitting

1. 4.1ईश्वरेणापि जीवेन सृष्टं द्वैतं प्रपञ्च्यते ।
2. 4.2मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम् ।
3. 4.3आत्मा वा इदमग्रेऽभूत्स ऐक्षत सृजा इति ।
4. 4.4खंवाय्वग्निजलोर्व्योषध्यन्नदेहाः क्रमादमी ।
5. 4.5बहु स्यामहमेवातः प्रजायेयेति कामतः ।
6. 4.6इदमग्रे सदेवासीद्बहुत्वाय तदैक्षत ।
7. 4.7विस्फुलिङ्गा यथा वह्नेर्जायन्तेऽक्षरतस्तथा ।
8. 4.8जगदव्याकृतं पूर्वमासीद्व्याक्रियतेऽधुना ।
9. 4.9कृत्वा रूपान्तरं जैवं देहे प्राविशदीश्वरः ।
10. 4.10चैतन्यं यदधिष्ठानं लिङ्गदेहश्च यः पुनः ।
11. 4.11माहेश्वरी तु या माया तस्या निर्माणशक्तिवत् ।
12. 4.12मोहादनीशतां प्राप्य मग्नो वपुषि शोचति ।
13. 4.13सप्तान्नब्राह्मणे द्वैतं जीवसृष्टं प्रपञ्चितम् ।
14. 4.14मर्त्यानामेकं देवान्ने द्वे पश्वान्नं चतुर्थकम् ।
15. 4.15व्रीह्यादिकं दर्शपूर्णमासौ क्षीरं तथा मनः ।
16. 4.16ईशेन यद्यप्येतानि निर्मितानि स्वरूपतः ।
17. 4.17ईशकार्यं जीवभोग्यं जगद्द्वाभ्यां समन्वितम् ।
18. 4.18मायावृत्त्यात्मको हीशसंकल्पः साधनं जनौ ।
19. 4.19ईशनिर्मितमण्यादौ वस्तुन्येकविधे स्थिते ।
20. 4.20हृष्यत्येको मणिं लब्ध्वा क्रुद्ध्यत्यन्यो ह्यलाभतः ।
21. 4.21प्रियोऽप्रिय उपेक्ष्यश्चेत्याकारा मणिगास्त्रयः ।
22. 4.22भार्या स्नुषा ननान्दा च याता मातेत्यनेकधा ।
23. 4.23ननु ज्ञानानि भिद्यन्तामाकारस्तु न भिद्यते ।
24. 4.24मैवं मांसमयी योषित्काचिदन्या मनोमयी ।
25. 4.25भ्रान्तिस्वप्नमनोराज्यस्मृतिष्वस्तु मनोमयम् ।
26. 4.26बाधं माने तु मेयेन योगात्स्याद्विषयाकृतिः ।
27. 4.27मूषासिक्तं यथा ताम्रं तन्निभं जायते तथा ।
28. 4.28व्यञ्जको वा यथा लोको व्यङ्ग्यस्याकारतामियात् ।
29. 4.29मातुर्मानाभिनिष्पत्तिर्निष्पन्नं मेयमेति तत् ।
30. 4.30सत्येवं विषयौ द्वौ स्तो घटौ मृण्मयधीमयौ ।
31. 4.31अन्वयव्यतिरेकाभ्यां धीमयो जीवबन्धकृत् ।
32. 4.32असत्यपि च बाह्यार्थे स्वप्नादौ बध्यते नरः ।
33. 4.33दूरदेशं गते पुत्रे जीवत्येवात्र तत्पिता ।
34. 4.34मृतेऽपि तस्मिन्वार्तायामश्रुतायां न रोदिति ।
35. 4.35विज्ञानवादो बाह्यार्थवैयर्थ्यात्स्यादिहेति चेत् ।
36. 4.36वैयार्थ्यमस्तु वा बाह्यं न वारयितुमीश्महे ।
37. 4.37बन्धश्चेन्मानसं द्वैतं तन्निरोधेन शाम्यति ।
38. 4.38तात्कालिक द्वैतशान्तावप्यागामीजनीक्षयः ।
39. 4.39अनिवृत्तेऽपीशसृष्टे द्वैते तस्य मृषात्मताम् ।
40. 4.40प्रलये तन्निवृत्तौ तु गुरुशास्त्राद्यभावतः ।
41. 4.41अबाधकं साधकं च द्वैतमीश्वरनिर्मितम् ।
42. 4.42जीवद्वैतं तु शास्त्रीयमशास्त्रीयमिति द्विधा ।
43. 4.43आत्मब्रह्मविचाराख्यं शास्त्रीयं मानसं जगत् ।
44. 4.44शास्त्राण्यधीत्य मेधावी अभ्यस्य च पुनः पुनः ।
45. 4.45ग्रन्थमभ्यस्य मेधावी ज्ञानविज्ञानतत्परः ।
46. 4.46तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः ।
47. 4.47तमेवैकं विजानीत ह्यन्या वाचो विमुञ्चथ ।
48. 4.48अशास्त्रीयमपि द्वैतं तीव्रं मन्दमिति द्विधा ।
49. 4.49उभयं तत्त्वबोधात्प्राङ्निवार्यं बोधसिद्धये ।
50. 4.50बोधादूर्ध्वं च तद्धेयं जीवन्मुक्तिप्रसिद्धये ।
51. 4.51जीवन्मुक्तिरियं मा भुज्जन्माभावे त्वहं कृती ।
52. 4.52क्षयातिशयदोषेण स्वर्गो हेयो यदा तदा ।
53. 4.53तत्त्वं बुद्ध्वापि कामादीन्निःशेषं न जहासि चेत् ।
54. 4.54बुद्धाद्वैतसतत्त्वस्य यथेष्टाचरणं यदि ।
55. 4.55बोधात् पुरा मनोदोषमात्रात्क्लिष्टोऽस्यथाधुना ।
56. 4.56विड्वराहादितुल्यत्वं मा काङ्क्षीस्तत्त्वविद् भवान् ।
57. 4.57काम्यादिदोषदृष्ट्याद्याः कामादित्यागहेतवः ।
58. 4.58त्यज्यतामेष कामादिर्मनोराज्ये तु का क्षतिः ।
59. 4.59ध्यायते विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
60. 4.60शक्यं जेतुं मनोराज्यं निर्विकल्पसमाधितः ।
61. 4.61बुद्धतत्त्वेन धीदोषशून्येनैकान्तवासिना ।
62. 4.62जिते तस्मिन् वृत्तिशून्यं मनस्तिष्ठति मूकवत् ।
63. 4.63दृश्यं नास्तीति बोधेन मनसो दृश्यमार्जनम् ।
64. 4.64विक्षिप्यते कदाचिद्धीः कर्मणा भोगदायिना ।
65. 4.65विक्षेपो यस्य नास्त्यस्य ब्रह्मवित्त्वं न मन्यते ।
66. 4.66दर्शनादर्शने हित्वा स्वयं केवलरूपतः ।
67. 4.67जीवन्मुक्तेः परा काष्ठा जीवद्वैतविवर्जनात् ।