Library·Ananda·1·1.14

Ananda 1.14

<विषम्; विषोत्पत्तिः> श्रीभैरवी । श्रुतं सर्वं मया देव दिव्यं सर्वरसायनम् । विषोत्पत्तिं च जातिं च सेवां वद च तत्फलम्

<viṣam; viṣotpattiḥ> śrībhairavī / śrutaṃ sarvaṃ mayā deva divyaṃ sarvarasāyanam / viṣotpattiṃ ca jātiṃ ca sevāṃ vada ca tatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभैरवः । क्षीरोदधौ मथ्यमाने मन्थनीकृतमन्दरैः । सिद्धकिन्नरगुह्येन्द्रपिशाचोरगराक्षसैः

śrībhairavaḥ / kṣīrodadhau mathyamāne manthanīkṛtamandaraiḥ / siddhakinnaraguhyendrapiśācoragarākṣasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माद्यैरखिलैर् देवैरेकतो दनुजाधिपैः । दैत्यैरन्यत्र विपुलैर्महाबलपराक्रमैः

brahmādyairakhilair devairekato danujādhipaiḥ / daityairanyatra vipulairmahābalaparākramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जातानि रत्नानि कौस्तुभादीनि कामगौः । कल्पवृक्षो महालक्ष्मीर् ऐरावतमहागजः

tato jātāni ratnāni kaustubhādīni kāmagauḥ / kalpavṛkṣo mahālakṣmīr airāvatamahāgajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चैःश्रवास्तथा चेन्दुर्धन्वन्तरिभिषग्वरः । अमृतं च लता दिव्या दिव्यसिद्धिप्रदायकाः

uccaiḥśravāstathā cendurdhanvantaribhiṣagvaraḥ / amṛtaṃ ca latā divyā divyasiddhipradāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दरभ्रमणश्रान्तनागराजमुखात् ततः । विषज्वाला समुत्पन्ना तीव्रा लोकभयंकरी

mandarabhramaṇaśrāntanāgarājamukhāt tataḥ / viṣajvālā samutpannā tīvrā lokabhayaṃkarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममज्ज क्षीरजलधावत्यन्तमथनात्पुनः । कालकूटं महाक्ष्वेडं कल्पान्तयमसन्निभम्

mamajja kṣīrajaladhāvatyantamathanātpunaḥ / kālakūṭaṃ mahākṣveḍaṃ kalpāntayamasannibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवर्ताग्निप्रतीकाशं वीक्ष्य भीताः सुरास्तदा । ममान्तिकं समाजग्मुः स्तुवन्तो दीनमानसाः

saṃvartāgnipratīkāśaṃ vīkṣya bhītāḥ surāstadā / mamāntikaṃ samājagmuḥ stuvanto dīnamānasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वामिन्सर्वोत्तम त्राहि शरणागतपालक । इत्यादि बहुधा स्तोत्रं कुर्वाणास्ते सुरासुराः

svāminsarvottama trāhi śaraṇāgatapālaka / ityādi bahudhā stotraṃ kurvāṇāste surāsurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं स्मितमुखं कृत्वा कालकूटं तदापिबम् । तत्र तत्रावशिष्टं तद्बहुधा समभूद्भुवि

ahaṃ smitamukhaṃ kṛtvā kālakūṭaṃ tadāpibam / tatra tatrāvaśiṣṭaṃ tadbahudhā samabhūdbhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिन्मूलस्वरूपेण क्वापि त्वग्रूपतः प्रिये । कुत्रापि पर्णरूपेण तोयरूपेण कुत्रचित्

kvacinmūlasvarūpeṇa kvāpi tvagrūpataḥ priye / kutrāpi parṇarūpeṇa toyarūpeṇa kutracit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बहुविधं जातं तत्र तत्र विषं गतम् । तेषां श्रेष्ठं कन्दविषमष्टादशविषं प्रिये

evaṃ bahuvidhaṃ jātaṃ tatra tatra viṣaṃ gatam / teṣāṃ śreṣṭhaṃ kandaviṣamaṣṭādaśaviṣaṃ priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पोइसोन्:: १० किन्द्स्> क्रमाद्भेदं प्रवक्ष्यामि कालकूटं च दर्दुरम् । हालाहलं मेषशृङ्गं मोहदं ग्रन्थि कर्कटम्

<poison:: 10 kinds> kramādbhedaṃ pravakṣyāmi kālakūṭaṃ ca darduram / hālāhalaṃ meṣaśṛṅgaṃ mohadaṃ granthi karkaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तशृङ्गि हरिद्रं च केसरं दशमं स्मृतम् । एते दशविधाः क्ष्वेडा न प्रयोज्या रसायने

raktaśṛṅgi haridraṃ ca kesaraṃ daśamaṃ smṛtam / ete daśavidhāḥ kṣveḍā na prayojyā rasāyane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पोइसोन्:: ८ किन्द्स्> श्वेतशृङ्गी वत्सनाभं सर्षपं शृङ्गि वालुकम् । मुस्तकं सक्तुकं देवि चाष्टमं कर्दमं भवेत्

<poison:: 8 kinds> śvetaśṛṅgī vatsanābhaṃ sarṣapaṃ śṛṅgi vālukam / mustakaṃ saktukaṃ devi cāṣṭamaṃ kardamaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसायने योजनीयास्त्वष्टौ भेदाः प्रकीर्तिताः । कालकूटं काकचञ्चुप्रभं दर्दुरसन्निभम्

rasāyane yojanīyāstvaṣṭau bhedāḥ prakīrtitāḥ / kālakūṭaṃ kākacañcuprabhaṃ dardurasannibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्दुरं नीलवर्णं च हालाहलविषं समम् । मेषशृङ्गी तु मेषस्य शृङ्गाभं मोहदं पुनः

darduraṃ nīlavarṇaṃ ca hālāhalaviṣaṃ samam / meṣaśṛṅgī tu meṣasya śṛṅgābhaṃ mohadaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तनीलप्रभं देवि ग्रन्थिकं ग्रन्थिसंयुतम् । कर्कटं कपिलाभं च रक्तशृङ्गि महाविषम्

raktanīlaprabhaṃ devi granthikaṃ granthisaṃyutam / karkaṭaṃ kapilābhaṃ ca raktaśṛṅgi mahāviṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णपिङ्गं च रक्ताभं हरिद्राभं हरिद्रकम् । केसरं पद्मकिञ्जल्कप्रभं दशविधं त्विति

kṛṣṇapiṅgaṃ ca raktābhaṃ haridrābhaṃ haridrakam / kesaraṃ padmakiñjalkaprabhaṃ daśavidhaṃ tviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतशृङ्गीभदन्ताभं वत्सनाभं च पाण्डुरम् । सर्षपाकृतिभिर्युक्तं बिन्दुभिः सर्षपं भवेत्

śvetaśṛṅgībhadantābhaṃ vatsanābhaṃ ca pāṇḍuram / sarṣapākṛtibhiryuktaṃ bindubhiḥ sarṣapaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गी शृङ्गाकृतिर्ज्ञेयो वालुकं वालुकाकृति । मुस्ताकृतिर्मुस्तकं स्याच्छ्वेतवर्णं तु सक्तुकम्

śṛṅgī śṛṅgākṛtirjñeyo vālukaṃ vālukākṛti / mustākṛtirmustakaṃ syācchvetavarṇaṃ tu saktukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूच्छिष्टाकृतिर्देवि कर्दमं विषमुत्तमम् । विषखण्डेषु भग्नेषु दृश्यन्ते येषु बिन्दवः

madhūcchiṣṭākṛtirdevi kardamaṃ viṣamuttamam / viṣakhaṇḍeṣu bhagneṣu dṛśyante yeṣu bindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतरक्तपीतवर्णाः कृष्णा विप्रादयः क्रमात् । श्वेता रसायने रक्ता वश्ये पारदकर्मणि

śvetaraktapītavarṇāḥ kṛṣṇā viprādayaḥ kramāt / śvetā rasāyane raktā vaśye pāradakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुद्रकर्मणि पीताः स्युः कृष्णवर्णास्तु मारणे । विषं युक्त्यामृतं देवि तदयुक्त्या विषं भवेत्

kṣudrakarmaṇi pītāḥ syuḥ kṛṣṇavarṇāstu māraṇe / viṣaṃ yuktyāmṛtaṃ devi tadayuktyā viṣaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्युक्त्या विषं सेव्यमयुक्त्या न कदाचन । रसाभ्रहेमकान्तानां वीर्येण सदृशं विषम्

tasmādyuktyā viṣaṃ sevyamayuktyā na kadācana / rasābhrahemakāntānāṃ vīryeṇa sadṛśaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<विषशुद्धिः> रक्तसर्षपतैलेन लिप्ते वस्त्रे च बन्धयेत् । त्रिदिनान्ते समुद्धृत्य टङ्कणेन समं विषम्

<viṣaśuddhiḥ> raktasarṣapatailena lipte vastre ca bandhayet / tridinānte samuddhṛtya ṭaṅkaṇena samaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्दयेच्छ्लक्ष्णचूर्णं तत्कारयेच्च विशुध्यति । रोगे रसायने योज्यं सिद्धिदं स्याद्वरानने

mardayecchlakṣṇacūrṇaṃ tatkārayecca viśudhyati / roge rasāyane yojyaṃ siddhidaṃ syādvarānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<विषरसायनम्> शुद्धदेहो विरेकाद्यैः पथ्याशी विषभुग्भवेत् । क्रमेण सेवनीयं तत्सर्षपं राजसर्षपम्

<viṣarasāyanam> śuddhadeho virekādyaiḥ pathyāśī viṣabhugbhavet / krameṇa sevanīyaṃ tatsarṣapaṃ rājasarṣapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गव्रीहियवा माषा गुञ्जामात्रं परावधिः । शर्करासहितं सेव्यं क्ष्वेलं तदमृतं भवेत्

mudgavrīhiyavā māṣā guñjāmātraṃ parāvadhiḥ / śarkarāsahitaṃ sevyaṃ kṣvelaṃ tadamṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कट्वम्ललवणास्त्याज्या व्यायामोष्णातपादयः । तैलसर्षपखाद्याश्च वर्ज्या विषरसायने

kaṭvamlalavaṇāstyājyā vyāyāmoṣṇātapādayaḥ / tailasarṣapakhādyāśca varjyā viṣarasāyane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गव्यं क्षीरं घृतं तक्रं स्निग्धं दधि च शर्करा । सेव्या स्वादुरसद्रव्या नोचेद्विकृतिकारणम्

gavyaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ takraṃ snigdhaṃ dadhi ca śarkarā / sevyā svādurasadravyā nocedvikṛtikāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<विषोपद्रवास्तच्चिकित्सा च> मात्रया सेवितं क्ष्वेलम् अमृतं भवति प्रिये । अतिमात्रं यदि भवेदमृतं च विषायते

<viṣopadravāstaccikitsā ca> mātrayā sevitaṃ kṣvelam amṛtaṃ bhavati priye / atimātraṃ yadi bhavedamṛtaṃ ca viṣāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादादतिमात्रं चेत् तदा वेगा भवन्ति च । कष्टं प्रथमवेगे स्याद्वेपथुश्च द्वितीयके

pramādādatimātraṃ cet tadā vegā bhavanti ca / kaṣṭaṃ prathamavege syādvepathuśca dvitīyake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीये च तृषा दाहश् चतुर्थे गतिभञ्जनम् । फेनिलास्यः पञ्चमे स्यात्षष्ठे कन्धरभञ्जनम्

tṛtīye ca tṛṣā dāhaś caturthe gatibhañjanam / phenilāsyaḥ pañcame syātṣaṣṭhe kandharabhañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमे च निरुत्थानं मरणं चाष्टमे भवेत् । तस्माच्छीघ्रं प्रतीकारः करणीयो वरानने

saptame ca nirutthānaṃ maraṇaṃ cāṣṭame bhavet / tasmācchīghraṃ pratīkāraḥ karaṇīyo varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचिन्मात्राधिकं क्ष्वेलं नानारोगान्करोति तत् । भ्रान्तिविस्मृतिशूलानि वान्त्यतीसारकं परम्

kiṃcinmātrādhikaṃ kṣvelaṃ nānārogānkaroti tat / bhrāntivismṛtiśūlāni vāntyatīsārakaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरसादं गद्गदत्वं दाहं दृष्टिभ्रमं तथा । कर्णरुक्श्वासकासादीन् अन्यान् वातोद्भवान् गदान्

svarasādaṃ gadgadatvaṃ dāhaṃ dṛṣṭibhramaṃ tathā / karṇarukśvāsakāsādīn anyān vātodbhavān gadān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदातिमात्रं चिह्नानि दृश्यन्ते वपुषि प्रिये । तदा तु टङ्कणं निष्कम् आज्यं चापि चतुर्गुणम्

yadātimātraṃ cihnāni dṛśyante vapuṣi priye / tadā tu ṭaṅkaṇaṃ niṣkam ājyaṃ cāpi caturguṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेयं तत्परिहारार्थं जलैर्वा तण्डुलीयकम् । मज्जां वा पुत्रजीवस्य फलान्निष्कं जलान्वितम्

peyaṃ tatparihārārthaṃ jalairvā taṇḍulīyakam / majjāṃ vā putrajīvasya phalānniṣkaṃ jalānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुत्थं पणद्वयोन्मेयं नृमूत्रैर् वा हरिद्रकम् । वचां वा देवदालीं वा सर्पाक्षीं वाथ सार्बुणीम्

tutthaṃ paṇadvayonmeyaṃ nṛmūtrair vā haridrakam / vacāṃ vā devadālīṃ vā sarpākṣīṃ vātha sārbuṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटोलीं गिरिपर्णीं नृमूत्रैर्विषजित्पृथक् । लां यां वां हां चतुर्वर्णैर् गारुडं संपुटीकृतम्

paṭolīṃ giriparṇīṃ nṛmūtrairviṣajitpṛthak / lāṃ yāṃ vāṃ hāṃ caturvarṇair gāruḍaṃ saṃpuṭīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भस्तोभननिर्वाहनिर्विषीकरणं तथा । लां प्र्ॐ लां अनेन मन्त्रेण स्तम्भनम् । शीतजलघटम् अभिमन्त्र्य विषातुरस्य मस्तके जलं ढालयेत् । विषं नाक्रामति । यां प्र्ॐ यां अनेन स्तोभनमन्त्रेण विषातुरस्य शिखिनमन्धयेत् । वां प्र्ॐ वां अनेन निर्वाहमन्त्रेणार्कदण्डं वा धुत्तूरकाष्ठदण्डं वाभिमन्त्र्य विषातुरस्य सर्वाङ्गं स्पृष्ट्वा विषं निर्वाहयेत् । हां प्र्ॐ हां अनेन निर्विषीकरणमन्त्रेण निर्विषीकरणार्थं विषातुरस्य सर्वाङ्गं दण्डेनापामार्जयेत् स्वस्थो भवति । जीर्णं क्ष्वेलं शरीरे चेत्पित्तान्तं वमनं प्रिये

stambhastobhananirvāhanirviṣīkaraṇaṃ tathā / lāṃ proṃ lāṃ anena mantreṇa stambhanam / śītajalaghaṭam abhimantrya viṣāturasya mastake jalaṃ ḍhālayet / viṣaṃ nākrāmati / yāṃ proṃ yāṃ anena stobhanamantreṇa viṣāturasya śikhinamandhayet / vāṃ proṃ vāṃ anena nirvāhamantreṇārkadaṇḍaṃ vā dhuttūrakāṣṭhadaṇḍaṃ vābhimantrya viṣāturasya sarvāṅgaṃ spṛṣṭvā viṣaṃ nirvāhayet / hāṃ proṃ hāṃ anena nirviṣīkaraṇamantreṇa nirviṣīkaraṇārthaṃ viṣāturasya sarvāṅgaṃ daṇḍenāpāmārjayet svastho bhavati / jīrṇaṃ kṣvelaṃ śarīre cetpittāntaṃ vamanaṃ priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमान्तं रेचनं कार्यं तण्डुलीयकमूलभुक् । सेवेत मांसं सघृतं विषदोषहरं भवेत्

āmāntaṃ recanaṃ kāryaṃ taṇḍulīyakamūlabhuk / seveta māṃsaṃ saghṛtaṃ viṣadoṣaharaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तमात्रासेवी यो महाव्याधेर्विमुच्यते । देवि षण्मासयोगेन जरापलितखण्डनम्

pūrvoktamātrāsevī yo mahāvyādhervimucyate / devi ṣaṇmāsayogena jarāpalitakhaṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरोपयोगेन जीवेच्चन्द्रार्कतारकम् । हिमशीतवसन्तेषु योज्यं विषरसायनम्

saṃvatsaropayogena jīveccandrārkatārakam / himaśītavasanteṣu yojyaṃ viṣarasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीष्मवर्षशरत्स्वेतन्न प्रयोज्यं कदाचन । वातस्थविरगर्भिण्यः क्षुत्तृड्घर्माध्वपीडिताः

grīṣmavarṣaśaratsvetanna prayojyaṃ kadācana / vātasthaviragarbhiṇyaḥ kṣuttṛḍgharmādhvapīḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नपुंसका गदक्षीणाः पित्तक्रोधाधिकास्तथा । यक्ष्मिणो नैव योग्याः स्युः सदा विषरसायने

napuṃsakā gadakṣīṇāḥ pittakrodhādhikāstathā / yakṣmiṇo naiva yogyāḥ syuḥ sadā viṣarasāyane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.