मोचचोचदलोपेतमेषा सामान्यसंस्कृतिः । अथ नूतनभाण्डान्तः पूरितं स्वादु निर्मलम्
mocacocadalopetameṣā sāmānyasaṃskṛtiḥ / atha nūtanabhāṇḍāntaḥ pūritaṃ svādu nirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाटलीकेतकीपुष्पकर्पूरसुरभीकृतम् । सान्द्रांबरेण संवीतं तालवृन्तैः सुशीतलम्
pāṭalīketakīpuṣpakarpūrasurabhīkṛtam / sāndrāṃbareṇa saṃvītaṃ tālavṛntaiḥ suśītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेज्जलं तालसालपूगखर्जूरपादपैः । नालिकेराम्रपनसजम्बूपुन्नागचम्पकैः
pibejjalaṃ tālasālapūgakharjūrapādapaiḥ / nālikerāmrapanasajambūpunnāgacampakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करप्रचेयव्यालम्बिफलपुष्पकगुच्छकैः । द्राक्षास्तबकसंछन्नशाखान्तरितराजितैः
karapraceyavyālambiphalapuṣpakagucchakaiḥ / drākṣāstabakasaṃchannaśākhāntaritarājitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधवीस्तबकालीनभृङ्गगीताभिनन्दितैः । नानासुगन्धितरुभिर् वार्यमाणार्कदीधितौ
mādhavīstabakālīnabhṛṅgagītābhinanditaiḥ / nānāsugandhitarubhir vāryamāṇārkadīdhitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंससारसकारण्डशोभमानसरोवरे । परितः प्रवहत्कुल्यातरङ्गानिलशीतले
haṃsasārasakāraṇḍaśobhamānasarovare / paritaḥ pravahatkulyātaraṅgānilaśītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यत्केकिकलाकीर्णकोकिलालापशोभिते । शारिकाशुकसंलापमुह्यन्मानवतीजने
nṛtyatkekikalākīrṇakokilālāpaśobhite / śārikāśukasaṃlāpamuhyanmānavatījane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्याने बालकोशीरवृतौ सलिलसेचिते । मृणालपद्मकल्हारोत्पलपल्लवनिर्मिते
udyāne bālakośīravṛtau salilasecite / mṛṇālapadmakalhārotpalapallavanirmite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगन्धिपुष्पमालाभिर्लम्बमाने सुशीतले । आर्द्राम्बरैश्च रचितच्छायानवपटालिके
sugandhipuṣpamālābhirlambamāne suśītale / ārdrāmbaraiśca racitacchāyānavapaṭālike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधवीमण्डपे रम्ये सर्वसन्तापहारिणि । कदलीमृणालकुसुमपल्लवैः परिकल्पिताम्
mādhavīmaṇḍape ramye sarvasantāpahāriṇi / kadalīmṛṇālakusumapallavaiḥ parikalpitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारूत्तमच्छदपटां हिमाम्बुपरिषेचिताम् । शय्यामत्यन्तमृदुलां सन्तापश्रमहारिणीम्
cārūttamacchadapaṭāṃ himāmbupariṣecitām / śayyāmatyantamṛdulāṃ santāpaśramahāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषारशीतलतरैश्चर्मवस्त्राभिपूरितैः । सूक्ष्मैर् जललवैः सिक्तः सवयोभिः समन्वितः
tuṣāraśītalataraiścarmavastrābhipūritaiḥ / sūkṣmair jalalavaiḥ siktaḥ savayobhiḥ samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्याह्नं गमयेदेवं तथा धारागृहेऽथवा । दीव्यन् पुस्तमयीकान्तास्तनहस्तमुखच्युतैः
madhyāhnaṃ gamayedevaṃ tathā dhārāgṛhe'thavā / dīvyan pustamayīkāntāstanahastamukhacyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालोशीराम्बुभिः शीते स्वच्छस्फटिकपट्टके । कर्पूरचन्दनालिप्ते लुठंस्तापप्रशान्तये
bālośīrāmbubhiḥ śīte svacchasphaṭikapaṭṭake / karpūracandanālipte luṭhaṃstāpapraśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यग्रस्नानशीताङ्ग्यो मुक्ताभरणभूषिताः । मृणालचन्दनालेपा मृणालवलयान्विताः
pratyagrasnānaśītāṅgyo muktābharaṇabhūṣitāḥ / mṛṇālacandanālepā mṛṇālavalayānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छाम्बरातिरुचिराः प्रमदास्तापहारिणीः । चुम्बनालिङ्गनस्पर्शैस् तोषयन् परिहासयन्
svacchāmbarātirucirāḥ pramadāstāpahāriṇīḥ / cumbanāliṅganasparśais toṣayan parihāsayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पमालाविरचितवितानपरिशोभिते । शीतांशुकिरणस्पर्शद्रवच्चन्द्रोपलोज्ज्वले
puṣpamālāviracitavitānapariśobhite / śītāṃśukiraṇasparśadravaccandropalojjvale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रिकाकान्तिलसिते मन्दानिलविराजिते । सौधस्थले समासीनः शशाङ्ककिरणाह्वयान्
candrikākāntilasite mandānilavirājite / saudhasthale samāsīnaḥ śaśāṅkakiraṇāhvayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षानश्नीत तारेन्दुकिरणैः शीतलीकृतम् । सशर्करं पिबेत्क्षीरं माहिषं बलकृद्धितम्
bhakṣānaśnīta tārendukiraṇaiḥ śītalīkṛtam / saśarkaraṃ pibetkṣīraṃ māhiṣaṃ balakṛddhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदाघहं शरीरस्य मालाचन्दनधारिणः । स्वच्छांशुकावृताङ्गस्य समाप्तरतिकर्मणः
nidāghahaṃ śarīrasya mālācandanadhāriṇaḥ / svacchāṃśukāvṛtāṅgasya samāptaratikarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलार्द्रांशुकवातेन तालवृन्तानिलेन च । विस्तारिताब्जपत्रस्य वीजनैश्चाम्बुवर्षिभिः
jalārdrāṃśukavātena tālavṛntānilena ca / vistāritābjapatrasya vījanaiścāmbuvarṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरतालवृन्तैश्च तथा च हरिचन्दनैः । कर्पूरमल्लिकामुक्तामालाभिर् मधुरैः प्रिये
mayūratālavṛntaiśca tathā ca haricandanaiḥ / karpūramallikāmuktāmālābhir madhuraiḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारिकाशुकबालानाम् आलापैर्बिसभूषणैः । फुल्लकल्हारकमलनीलोत्पलविराजितैः
śārikāśukabālānām ālāpairbisabhūṣaṇaiḥ / phullakalhārakamalanīlotpalavirājitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्पूरचन्दनालेपैः कान्तैश्च प्रमदाजनैः । तापः संह्रियते चास्य चादानोष्णाभितापिनः
karpūracandanālepaiḥ kāntaiśca pramadājanaiḥ / tāpaḥ saṃhriyate cāsya cādānoṣṇābhitāpinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्तुकट्वम्ललवणरूक्षायासातपांस्त्यजेत् । <वर्षर्तुचर्या> अथातो वार्षिकीं चर्यां शृणु वक्ष्यामि भैरवि
saktukaṭvamlalavaṇarūkṣāyāsātapāṃstyajet / <varṣartucaryā> athāto vārṣikīṃ caryāṃ śṛṇu vakṣyāmi bhairavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदानक्षीणधातूनां नराणां जठरानलः । क्षीणोऽपि वर्षासमये दोषैः सीदति सत्वरम्
ādānakṣīṇadhātūnāṃ narāṇāṃ jaṭharānalaḥ / kṣīṇo'pi varṣāsamaye doṣaiḥ sīdati satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवारिवारिदव्राततिरोहितदिवाकरे । व्योम्नि झञ्झासमीरेण शीतलेन तुषारिणा
savārivāridavrātatirohitadivākare / vyomni jhañjhāsamīreṇa śītalena tuṣāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातः स्यात्कुपितोऽत्यन्तं प्रतप्ताया निदाघतः । भूमेर्मेघादिसिक्ताया बाष्पैः कालस्वभावतः
vātaḥ syātkupito'tyantaṃ prataptāyā nidāghataḥ / bhūmermeghādisiktāyā bāṣpaiḥ kālasvabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लपाकैश्च लूतादिमलिनैः सलिलैस्तथा । पित्तं कुप्यति चात्यर्थं दुर्दिनत्वाच्च जाठरः
amlapākaiśca lūtādimalinaiḥ salilaistathā / pittaṃ kupyati cātyarthaṃ durdinatvācca jāṭharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निः सीदति तेनैव श्लेष्मा कुप्यति दुस्तरः । एवमन्योन्यदुष्टाः स्युर्दोषाः साधारणं ततः
vahniḥ sīdati tenaiva śleṣmā kupyati dustaraḥ / evamanyonyaduṣṭāḥ syurdoṣāḥ sādhāraṇaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दनं च शिरोऽभ्यङ्गं तैलैर्नारायणैर्भजेत् । उष्णोदकैश्च बहुभिः स्नात्वा संमार्जयेत्तनुम्
mardanaṃ ca śiro'bhyaṅgaṃ tailairnārāyaṇairbhajet / uṣṇodakaiśca bahubhiḥ snātvā saṃmārjayettanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तं चाप्यथवा शुक्लं माञ्जिष्ठं वाथ धारयेत् । सान्द्रेणागरुधूपेन शरीरं धूपयेच्छिवे
raktaṃ cāpyathavā śuklaṃ māñjiṣṭhaṃ vātha dhārayet / sāndreṇāgarudhūpena śarīraṃ dhūpayecchive
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्तूरीं कुङ्कुमं चारु भजेत्कालागरुद्रवम् । कुटजं केतकीं जातिं मरुवं करवीरकम्
kastūrīṃ kuṅkumaṃ cāru bhajetkālāgarudravam / kuṭajaṃ ketakīṃ jātiṃ maruvaṃ karavīrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धजाङ्गलमांसानि संस्कृतांस्तद्रसान् अपि । मुद्गाढककुलुत्थानां पिबेद्यूषं च संस्कृतम्
snigdhajāṅgalamāṃsāni saṃskṛtāṃstadrasān api / mudgāḍhakakulutthānāṃ pibedyūṣaṃ ca saṃskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टाख्यं च मैरेयं पुराणमथवा पिबेत् । सौवर्चलयुतं मस्तु पञ्चकोलरजोयुतम्
ariṣṭākhyaṃ ca maireyaṃ purāṇamathavā pibet / sauvarcalayutaṃ mastu pañcakolarajoyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भजेदुष्णकरं सर्वं शुद्धकोष्ठो भवेन्नरः । कुर्यात्कषायबस्तिं च जीर्णधान्याशनं भजेत्
bhajeduṣṇakaraṃ sarvaṃ śuddhakoṣṭho bhavennaraḥ / kuryātkaṣāyabastiṃ ca jīrṇadhānyāśanaṃ bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यं वा कौपमुदकं शृतं पेयं सुखावहम् । अत्यन्तवातवर्षेऽह्नि प्रायेण लवणाम्लकम्
divyaṃ vā kaupamudakaṃ śṛtaṃ peyaṃ sukhāvaham / atyantavātavarṣe'hni prāyeṇa lavaṇāmlakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं लघु सक्षौद्रं शुष्कनिस्तालितानि च । व्यञ्जनानि च तैलं च वटकान्पर्पटान्भजेत्
madhuraṃ laghu sakṣaudraṃ śuṣkanistālitāni ca / vyañjanāni ca tailaṃ ca vaṭakānparpaṭānbhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथासुखं च ताम्बूलं कस्तूरीफलसंयुतम् । नेतेवनीस्याद् अगरुधूपिताम्बरमावहेत्
yathāsukhaṃ ca tāmbūlaṃ kastūrīphalasaṃyutam / netevanīsyād agarudhūpitāmbaramāvahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगन्धावयवस्तिष्ठेत्सौधे भूबाष्पवर्जिते । तुषारशीतरहिते सुरम्येऽगरुधूपिते
sugandhāvayavastiṣṭhetsaudhe bhūbāṣpavarjite / tuṣāraśītarahite suramye'garudhūpite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवासुप्तिं नदीतोयं सक्तुं जलघृताप्लुतम् । व्यायाममर्ककिरणान् संगमात्यन्तिकं त्यजेत्
divāsuptiṃ nadītoyaṃ saktuṃ jalaghṛtāplutam / vyāyāmamarkakiraṇān saṃgamātyantikaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<शरदृतुचर्या> अथातः शारदीं चर्यां वक्ष्यामि शृणु वाङ्मयि । वर्षर्तौ शीतवृष्टिभ्यां सहसैव रवेः करैः
<śaradṛtucaryā> athātaḥ śāradīṃ caryāṃ vakṣyāmi śṛṇu vāṅmayi / varṣartau śītavṛṣṭibhyāṃ sahasaiva raveḥ karaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्ताङ्गानां नृणां पित्तं चितं वृष्टौ तु शारदे । सुतरां कुप्यति तदा तस्मात्पित्तापनुत्तये
taptāṅgānāṃ nṛṇāṃ pittaṃ citaṃ vṛṣṭau tu śārade / sutarāṃ kupyati tadā tasmātpittāpanuttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तघ्नतैलेनाभ्यङ्गं मर्दनं मृदु कल्पयेत् । सुखोष्णवारिणा स्नानं शुक्लकाषायमम्बरम्
pittaghnatailenābhyaṅgaṃ mardanaṃ mṛdu kalpayet / sukhoṣṇavāriṇā snānaṃ śuklakāṣāyamambaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृत्वा चागरुकर्पूरधूमेनाङ्गानि लेपयेत् । भद्रश्रीहिमलिप्ताङ्गः केतकीभल्लकानि च
dhṛtvā cāgarukarpūradhūmenāṅgāni lepayet / bhadraśrīhimaliptāṅgaḥ ketakībhallakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चम्पकाम्बुजपत्राणि वहेन्मृगमदान्वितम् । विरेचनं सिरामोक्षं तिक्ताज्यास्वादनं भजेत्
campakāmbujapatrāṇi vahenmṛgamadānvitam / virecanaṃ sirāmokṣaṃ tiktājyāsvādanaṃ bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालिगोधूममुद्गं च पटोलक्षौद्रशर्कराः । जाङ्गलं पिशितं तिक्तं कषायं मधुरान् भजेत्
śāligodhūmamudgaṃ ca paṭolakṣaudraśarkarāḥ / jāṅgalaṃ piśitaṃ tiktaṃ kaṣāyaṃ madhurān bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुभुक्षितस्तु लघ्वन्नं धात्रीं शीथुं घृतं पयः । पानकं यावसं चेक्षुनालिकेरोदकं नवम्
bubhukṣitastu laghvannaṃ dhātrīṃ śīthuṃ ghṛtaṃ payaḥ / pānakaṃ yāvasaṃ cekṣunālikerodakaṃ navam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगस्त्योदयसंशुद्धनिर्विषं लघु शीतलम् । अर्केन्दुकिरणोत्तप्तशीतं हंसोदकं पिबेत्
agastyodayasaṃśuddhanirviṣaṃ laghu śītalam / arkendukiraṇottaptaśītaṃ haṃsodakaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौद्गयूषं प्रदोषे तु हिमचन्दनचर्चितः । सुगन्धमालानिर्धौतवसनालंकृतः सुखी
maudgayūṣaṃ pradoṣe tu himacandanacarcitaḥ / sugandhamālānirdhautavasanālaṃkṛtaḥ sukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तामालापरिष्कारः सुगन्धोशीरलेपितः । रम्यारामापरिवृते हर्म्ये ज्योत्स्नातिसुन्दरे
muktāmālāpariṣkāraḥ sugandhośīralepitaḥ / ramyārāmāparivṛte harmye jyotsnātisundare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासीनश्चन्द्रपादान् सेवेत तरुणीयुतः । स्वादन् स्वादंश्चेक्षुदण्डान् पित्तघ्नमदिरामपि
samāsīnaścandrapādān seveta taruṇīyutaḥ / svādan svādaṃścekṣudaṇḍān pittaghnamadirāmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पायं पायं सुखं तिष्ठन्क्रीडयन्कामिनीजनम् । यवक्षारादिकान् क्षारान् हिमम् आतृप्ति भोजनम्
pāyaṃ pāyaṃ sukhaṃ tiṣṭhankrīḍayankāminījanam / yavakṣārādikān kṣārān himam ātṛpti bhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलतैलं रविकरान्दिवा निद्रां वसां दधि । तीक्ष्णं मद्यं त्यजेद्वस्तु प्राचीवायुं च पित्तकृत्
tilatailaṃ ravikarāndivā nidrāṃ vasāṃ dadhi / tīkṣṇaṃ madyaṃ tyajedvastu prācīvāyuṃ ca pittakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सर्वर्तुसाधारणी चर्या> अथ साधारणी चर्या संक्षेपाद्वक्ष्यते शिवे । स्वाद्वम्ललवणान्प्रायो हिमवर्षागमे भजेत्
<sarvartusādhāraṇī caryā> atha sādhāraṇī caryā saṃkṣepādvakṣyate śive / svādvamlalavaṇānprāyo himavarṣāgame bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्तोषणकषायांश्च वसन्ते नितरां भजेत् । निदाघे मधुरप्रायं भजेद्वर्षात्यये पुनः
tiktoṣaṇakaṣāyāṃśca vasante nitarāṃ bhajet / nidāghe madhuraprāyaṃ bhajedvarṣātyaye punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्तस्वादुकषायांश्च वर्षर्तौ च भजेत्क्रमात् । मधौ रूक्षोष्णमश्नीयाद् ग्रीष्मे स्निग्धं च शीतलम्
tiktasvādukaṣāyāṃśca varṣartau ca bhajetkramāt / madhau rūkṣoṣṇamaśnīyād grīṣme snigdhaṃ ca śītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृट्शिशिरहेमन्ते स्निग्धं चोष्णतरं भजेत् । मेघात्यये रूक्षशीतं विधिनानेन सेवयेत्
prāvṛṭśiśirahemante snigdhaṃ coṣṇataraṃ bhajet / meghātyaye rūkṣaśītaṃ vidhinānena sevayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तदृतूक्तान् अधिकान् रसान् सेवेत चान्वहम् । अन्यानपि रसान्सर्वानल्पमात्रं यथारुचि
tattadṛtūktān adhikān rasān seveta cānvaham / anyānapi rasānsarvānalpamātraṃ yathāruci
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्यान्त्यं च सप्ताहमन्यस्य दिनसप्तकम् । एवं चतुर्दशदिनम् ऋतुसंधिरिति स्मृतः
ekasyāntyaṃ ca saptāhamanyasya dinasaptakam / evaṃ caturdaśadinam ṛtusaṃdhiriti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तमानामृतोश्चर्यां मन्दं मन्दं समुत्सृजेत् । आगामिन ऋतोश्चर्याम् ऋतुसंधौ भजेत् क्रमात्
vartamānāmṛtoścaryāṃ mandaṃ mandaṃ samutsṛjet / āgāmina ṛtoścaryām ṛtusaṃdhau bhajet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्म्यद्रव्यविसर्गाच्च ह्यसात्म्यद्रव्यसेवनात् । रोगा भवन्ति तस्मात्तच्छीलत्यागौ शनैर्व्रजेत्
sātmyadravyavisargācca hyasātmyadravyasevanāt / rogā bhavanti tasmāttacchīlatyāgau śanairvrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुचर्यामिति भजन्नायुरारोग्यम् आप्नुयात् । <अन्नपाकक्रमो धातुमलाद्युत्पत्तिक्रमश्च> अन्नपाकक्रमं वक्ष्ये समासेन सुरार्चिते
ṛtucaryāmiti bhajannāyurārogyam āpnuyāt / <annapākakramo dhātumalādyutpattikramaśca> annapākakramaṃ vakṣye samāsena surārcite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्तमन्नं च सकलं कोष्ठकं प्राणवायुना । आहृतं तद्द्रवैर्भिन्नसंघातं मार्दवं पुनः
bhuktamannaṃ ca sakalaṃ koṣṭhakaṃ prāṇavāyunā / āhṛtaṃ taddravairbhinnasaṃghātaṃ mārdavaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहेन नीतं कोष्ठाग्निरामाशयगतं पचेत् । समानवायुनोद्दीप्तो जाठरस्तु यथा बहिः
snehena nītaṃ koṣṭhāgnirāmāśayagataṃ pacet / samānavāyunoddīpto jāṭharastu yathā bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थालीस्थं तण्डुलं तोयं पचेदन्नं च पावकः । भुक्तमात्रेण तत्सर्वं षड्रसं मधुरायते
sthālīsthaṃ taṇḍulaṃ toyaṃ pacedannaṃ ca pāvakaḥ / bhuktamātreṇa tatsarvaṃ ṣaḍrasaṃ madhurāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पच्यमानं कफोत्पाद्यैः फेनः स्यान्मधुरादिभिः । फेनस्तु कफतत्त्वं यात्यम्लतां च विदाहतः
pacyamānaṃ kaphotpādyaiḥ phenaḥ syānmadhurādibhiḥ / phenastu kaphatattvaṃ yātyamlatāṃ ca vidāhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमाशयाच्च्युतं तच्च पित्तं भवति निर्मलम् । पक्वाशयमनुप्राप्तमग्निना परिशोषितम्
āmāśayāccyutaṃ tacca pittaṃ bhavati nirmalam / pakvāśayamanuprāptamagninā pariśoṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डितं परिपक्वं स्यान्महतः पाकतः कटुः । पार्थिवश्चाप्य आग्नेयो वायव्यश्चेति नाभसः
piṇḍitaṃ paripakvaṃ syānmahataḥ pākataḥ kaṭuḥ / pārthivaścāpya āgneyo vāyavyaśceti nābhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चोष्माणः पार्थिवादीन् अन्नाननु पचन्ति च । पञ्चाहारगुणान् पक्वांस्तथा भूतगुणानपि
pañcoṣmāṇaḥ pārthivādīn annānanu pacanti ca / pañcāhāraguṇān pakvāṃstathā bhūtaguṇānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक् पृथक् यथास्वं च पुष्णन्त्येते यथासुखम् । भौमो भौमांस्तथैवान्यान् अन्ये देहगतान्क्रमात्
pṛthak pṛthak yathāsvaṃ ca puṣṇantyete yathāsukham / bhaumo bhaumāṃstathaivānyān anye dehagatānkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वं तदन्नं द्विविधं किट्टसारप्रभेदतः । किट्टं तु द्विविधं चाच्छं मूत्रं सान्द्रं शकृद्भवेत्
pakvaṃ tadannaṃ dvividhaṃ kiṭṭasāraprabhedataḥ / kiṭṭaṃ tu dvividhaṃ cācchaṃ mūtraṃ sāndraṃ śakṛdbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः सारं पचन्त्येव यथास्वं सप्त वह्नयः । धातुगास्तु ततो देवि रसाद्रक्तं भवेत्ततः
punaḥ sāraṃ pacantyeva yathāsvaṃ sapta vahnayaḥ / dhātugāstu tato devi rasādraktaṃ bhavettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसं मांसाद्भवेन्मेदस्तस्मादस्थि प्रजायते । अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुक्राद्गर्भो भवेत्प्रिये
māṃsaṃ māṃsādbhavenmedastasmādasthi prajāyate / asthno majjā tataḥ śukraṃ śukrādgarbho bhavetpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादशेषजान्वक्ष्ये रसात्स्तन्यमसृक्ततः । सिराश्च कण्डरा मांसात्षट् त्वचश्च वसा भवेत्
prasādaśeṣajānvakṣye rasātstanyamasṛktataḥ / sirāśca kaṇḍarā māṃsātṣaṭ tvacaśca vasā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदसः स्नायुसन्धी च शेषं नश्यत्यतः परम् । रसस्य किट्टं श्लेष्मा स्यादसृजः पित्तमेव च
medasaḥ snāyusandhī ca śeṣaṃ naśyatyataḥ param / rasasya kiṭṭaṃ śleṣmā syādasṛjaḥ pittameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसस्य किट्टं खमला मेदसो घर्मवारि च । अस्थ्नो रोमाणि केशाः स्युर्मज्जायास्त्वक्षिविट्त्वचाम्
māṃsasya kiṭṭaṃ khamalā medaso gharmavāri ca / asthno romāṇi keśāḥ syurmajjāyāstvakṣiviṭtvacām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहः शुक्लस्य चौजः स्यात्क्रमाद्धातुमलाः स्मृताः । किट्टं प्रसादो भवति धातूनां परिपाकतः
snehaḥ śuklasya caujaḥ syātkramāddhātumalāḥ smṛtāḥ / kiṭṭaṃ prasādo bhavati dhātūnāṃ paripākataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतरेतरसंस्तम्भा धातुस्नेहपरम्परा । आहारात्साधु जीर्णाद्यो जातः सारो रसो हि सः
itaretarasaṃstambhā dhātusnehaparamparā / āhārātsādhu jīrṇādyo jātaḥ sāro raso hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्रसस्तु धातूनां रक्तादीनां च वर्धनः । नराणां धातवः सप्त सन्ति स्त्रीणां यथा तथा
tasmādrasastu dhātūnāṃ raktādīnāṃ ca vardhanaḥ / narāṇāṃ dhātavaḥ sapta santi strīṇāṃ yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसां शुक्लं च शिरसि नारीणां हृष्टमानसे । पतिसङ्गे तु तच्छुक्लं स्रवन्ति स्मरमन्दिरे
puṃsāṃ śuklaṃ ca śirasi nārīṇāṃ hṛṣṭamānase / patisaṅge tu tacchuklaṃ sravanti smaramandire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चाम्बुसदृशं स्वच्छं सौम्यं गर्भाय नो भवेत् । भुक्तमन्नं दिवारात्रं शुक्लवृद्धिं करोति तत्
taccāmbusadṛśaṃ svacchaṃ saumyaṃ garbhāya no bhavet / bhuktamannaṃ divārātraṃ śuklavṛddhiṃ karoti tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ताहादच्छशुक्लं स्यान्मासाद्गर्भक्षमं हि तत् । एवं पाकक्रमेणैव भवेत्षाण्मातुरांबिके
saptāhādacchaśuklaṃ syānmāsādgarbhakṣamaṃ hi tat / evaṃ pākakrameṇaiva bhavetṣāṇmāturāṃbike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्यौषधप्रभावेण सद्यः शुक्लादि जायते । चङ्क्रमद्भोज्यधातूनां परिवृत्तिः सदा भवेत्
vṛṣyauṣadhaprabhāveṇa sadyaḥ śuklādi jāyate / caṅkramadbhojyadhātūnāṃ parivṛttiḥ sadā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पाचकाग्निस्वरूपम्> जाठरो भौतिकश्चैव धातवीयोऽग्नयः स्मृताः । एतेषु जाठरः श्रेष्ठो येनान्नं परिपच्यते
<pācakāgnisvarūpam> jāṭharo bhautikaścaiva dhātavīyo'gnayaḥ smṛtāḥ / eteṣu jāṭharaḥ śreṣṭho yenānnaṃ paripacyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव मूलं सर्वेषामग्नीनां तत्क्षये क्षयः । तद्वृद्धौ च भवेद्वृद्धिस्तन्मूलं जीवितं बलम्
sa eva mūlaṃ sarveṣāmagnīnāṃ tatkṣaye kṣayaḥ / tadvṛddhau ca bhavedvṛddhistanmūlaṃ jīvitaṃ balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवि तस्माद्धितैः सात्म्यैरन्नपानाख्यदारुभिः । पालयेत्तं प्रयत्नेन तदायत्ता ह्यरोगता
devi tasmāddhitaiḥ sātmyairannapānākhyadārubhiḥ / pālayettaṃ prayatnena tadāyattā hyarogatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधः स एवाग्निस्तीक्ष्णो मन्दः समोऽसमः । पित्ताभिमूर्छिते वायौ समाने तीक्ष्णपावकः
caturvidhaḥ sa evāgnistīkṣṇo mandaḥ samo'samaḥ / pittābhimūrchite vāyau samāne tīkṣṇapāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असम्यग्बहु वा भुक्तं पचेच्छीघ्रं तु पित्तजान् । रोगान्कुर्यात्तु मन्दाग्निः समाने कफपीडिते
asamyagbahu vā bhuktaṃ pacecchīghraṃ tu pittajān / rogānkuryāttu mandāgniḥ samāne kaphapīḍite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्भुक्तं मितं वापि हितं चान्नं चिरात्पचेत् । वक्त्रशोषाध्मानताश्च गौरवं चान्त्रकूजनम्
samyagbhuktaṃ mitaṃ vāpi hitaṃ cānnaṃ cirātpacet / vaktraśoṣādhmānatāśca gauravaṃ cāntrakūjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आटोपमसकृत्कुर्याच्छ्लेष्मजान् आमयानपि । स्वस्थानस्थे समाने तु समोऽग्निरभिधीयते
āṭopamasakṛtkuryācchleṣmajān āmayānapi / svasthānasthe samāne tu samo'gnirabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्भुक्तं पचेत्काले त्वारोग्यफलदो भवेत् । असमोऽग्निर् अमार्गस्थे समाने स्यात्सुभोजनम्
samyagbhuktaṃ pacetkāle tvārogyaphalado bhavet / asamo'gnir amārgasthe samāne syātsubhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरात्पचेत्तु दुर्भुक्तम् अचिराद् वातजान् गदान् । कुर्यात्तस्मादप्रमत्तः समाग्निं रक्षयेत्प्रिये
cirātpacettu durbhuktam acirād vātajān gadān / kuryāttasmādapramattaḥ samāgniṃ rakṣayetpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामद्वये पचेत्तीक्ष्णः षड्यामान्मन्दपावकः । कृच्छ्रादन्नं समाग्निस्तु चतुर्यामात्पचेत्सुखम्
yāmadvaye pacettīkṣṇaḥ ṣaḍyāmānmandapāvakaḥ / kṛcchrādannaṃ samāgnistu caturyāmātpacetsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असमाग्निः कदाचित् तु शीघ्रं वा मन्दमेव वा । नाभिस्थाने स्थितो वह्निः सर्वेषां प्राणिनामपि
asamāgniḥ kadācit tu śīghraṃ vā mandameva vā / nābhisthāne sthito vahniḥ sarveṣāṃ prāṇināmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजोष्ट्रतुरगादीनां वह्निरङ्गुष्ठमात्रकः । पशुमर्त्यमृगाणां च यवमात्रानलो भवेत्
gajoṣṭraturagādīnāṃ vahniraṅguṣṭhamātrakaḥ / paśumartyamṛgāṇāṃ ca yavamātrānalo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृध्रोलूकबकादीनां जाठराग्निस्तिलोन्मितः । कृमिकीटादिजन्तूनां केशमात्रो हुताशनः
gṛdhrolūkabakādīnāṃ jāṭharāgnistilonmitaḥ / kṛmikīṭādijantūnāṃ keśamātro hutāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदीप्तो जाठरो वह्निरादावन्नं पचेत्ततः । अन्नाभावे पचेद्दोषान्दोषे क्षीणे पचेत्ततः
pradīpto jāṭharo vahnirādāvannaṃ pacettataḥ / annābhāve paceddoṣāndoṣe kṣīṇe pacettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धातून्धातुक्षये प्राणान्संहरेत्प्राणिनां परम्
dhātūndhātukṣaye prāṇānsaṃharetprāṇināṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.