<परिभाषा> परिभाषां प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं सावधानतः । <वैद्यभागः> अर्धं सिद्धरसं देवि त्रिष्वेकं हेमभस्म च
<paribhāṣā> paribhāṣāṃ pravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ sāvadhānataḥ / <vaidyabhāgaḥ> ardhaṃ siddharasaṃ devi triṣvekaṃ hemabhasma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादांशकं रूप्यभस्म षष्ठांशं ताम्रभस्म च । अष्टमांशं हि कान्ताभ्रं कलांशं नवरत्नकम्
pādāṃśakaṃ rūpyabhasma ṣaṣṭhāṃśaṃ tāmrabhasma ca / aṣṭamāṃśaṃ hi kāntābhraṃ kalāṃśaṃ navaratnakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेश्वरं समुद्दिश्य रसवैद्याय धीमते । रसाचार्याय सिद्धाय दद्यादिष्टार्थसिद्धये
raseśvaraṃ samuddiśya rasavaidyāya dhīmate / rasācāryāya siddhāya dadyādiṣṭārthasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<कज्जली पङ्करसश्च> धातुभिर्गन्धकाद्यैश्च निर्द्रवैर्मर्दितो रसः । सुश्लक्ष्णः कज्जलाभोऽसौ कज्जली साभिधीयते
<kajjalī paṅkarasaśca> dhātubhirgandhakādyaiśca nirdravairmardito rasaḥ / suślakṣṇaḥ kajjalābho'sau kajjalī sābhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्रवे मर्दितः सोऽपि इति पाकरसः स्मृतः । <पिष्टी> अर्कांशतुल्याद्रसतोऽथ गन्धान्निष्कार्धतुल्यात्त्रुटिशोऽपि खल्वे । अर्कातपे तीव्रतरे विमर्द्यात्पिष्टिर्भवेत्सा नवनीतरूपा
sadrave marditaḥ so'pi iti pākarasaḥ smṛtaḥ / <piṣṭī> arkāṃśatulyādrasato'tha gandhānniṣkārdhatulyāttruṭiśo'pi khalve / arkātape tīvratare vimardyātpiṣṭirbhavetsā navanītarūpā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खल्वे विमर्द्य गन्धेन दुग्धेन सह पारदम्
khalve vimardya gandhena dugdhena saha pāradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेषणात्पिष्टितां याति सा पिष्टीति मता परैः । <पातनपिष्टी> चतुर्थांशसुवर्णेन रसेन कृतपिष्टिका
peṣaṇātpiṣṭitāṃ yāti sā piṣṭīti matā paraiḥ / <pātanapiṣṭī> caturthāṃśasuvarṇena rasena kṛtapiṣṭikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेत्पातनपिष्टी सा तथा रूप्यादिभिः कृता । <हेमपिष्टी तारपिष्टी च> रूप्यं वा जातरूपं वा रसगन्धादिभिर्हतम्
bhavetpātanapiṣṭī sā tathā rūpyādibhiḥ kṛtā / <hemapiṣṭī tārapiṣṭī ca> rūpyaṃ vā jātarūpaṃ vā rasagandhādibhirhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुत्थितं च बहुशः सा कृष्टी हेमतारयोः । कृष्टीं क्षिप्त्वा सुवर्णान्ते न वर्णो हीयते तया
samutthitaṃ ca bahuśaḥ sā kṛṣṭī hematārayoḥ / kṛṣṭīṃ kṣiptvā suvarṇānte na varṇo hīyate tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्णकृष्ट्या कृतं बीजं रसस्य परिरञ्जनम् । <लोहकम्> ताम्रं तीक्ष्णसमायुक्तं द्रुतं निक्षिप्य भूरिशः
svarṇakṛṣṭyā kṛtaṃ bījaṃ rasasya parirañjanam / <lohakam> tāmraṃ tīkṣṇasamāyuktaṃ drutaṃ nikṣipya bhūriśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगन्धे लिकुचद्रावे निर्गतं वरलोहकम् । <हेमरक्ती ताररक्ती च> तेन रक्तीकृतं स्वर्णं हेमरक्तीत्युदाहृता
sagandhe likucadrāve nirgataṃ varalohakam / <hemaraktī tāraraktī ca> tena raktīkṛtaṃ svarṇaṃ hemaraktītyudāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षिप्ता सा द्रुते स्वर्णे वर्णोत्कर्षविधायिनी । तारस्य रञ्जनी चापि बीजरागविधायिनी
nikṣiptā sā drute svarṇe varṇotkarṣavidhāyinī / tārasya rañjanī cāpi bījarāgavidhāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेव प्रकर्तव्या ताररक्ती मनोहरा । रञ्जनी खलु रूप्यस्य बीजानामपि रञ्जनी
evameva prakartavyā tāraraktī manoharā / rañjanī khalu rūpyasya bījānāmapi rañjanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<चन्द्रानलदलम्> मृतेन वा बद्धरसेन वान्यलोहेन वा साधितमन्यलोहम् । सितं हि पीतत्वमुपागतं तद्दलं हि चन्द्रानलयोः प्रसिद्धम्
<candrānaladalam> mṛtena vā baddharasena vānyalohena vā sādhitamanyaloham / sitaṃ hi pītatvamupāgataṃ taddalaṃ hi candrānalayoḥ prasiddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासमृतबन्धेन रसेन सह योजितम् । साधितं वान्यलोहेन सितं पीतं हि तद्दलम्
ābhāsamṛtabandhena rasena saha yojitam / sādhitaṃ vānyalohena sitaṃ pītaṃ hi taddalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अयोनागम्> ताप्येन निहतं कान्तं सप्तवारं समुत्थितम् । तद्द्वयं द्विपलं वाथ ताम्रभस्म पलद्वयम्
<ayonāgam> tāpyena nihataṃ kāntaṃ saptavāraṃ samutthitam / taddvayaṃ dvipalaṃ vātha tāmrabhasma paladvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं निक्षिप्य मूषायां सप्तवारं धमेद्दृढम् । तदयोनागमित्युक्तं साधकं देहलोहयोः
sarvaṃ nikṣipya mūṣāyāṃ saptavāraṃ dhameddṛḍham / tadayonāgamityuktaṃ sādhakaṃ dehalohayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेन सारणायन्त्रे तदीया गुलिका कृता । सा धृता वदने हन्ति मेहरोगानशेषतः
rasena sāraṇāyantre tadīyā gulikā kṛtā / sā dhṛtā vadane hanti meharogānaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुते दन्तदार्ढ्यं च दृशौ गृध्रदृशाविव । तथान्यान् क्षेत्रजान्रोगान् रोगाञ् जत्रूर्ध्वसंभवान्
kurute dantadārḍhyaṃ ca dṛśau gṛdhradṛśāviva / tathānyān kṣetrajānrogān rogāñ jatrūrdhvasaṃbhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<शुल्वनागम्> माक्षिकेण हतं ताम्रं दशवारं समुत्थितम् । तद्वद्विशुद्धनागं हि द्वितयं तच्चतुष्पलम्
<śulvanāgam> mākṣikeṇa hataṃ tāmraṃ daśavāraṃ samutthitam / tadvadviśuddhanāgaṃ hi dvitayaṃ taccatuṣpalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलाञ्जनहतं भूयः सप्तवारं समुत्थितम् । इति संसिद्धमेतद्धि शुल्बनागं प्रकीर्तितम्
nīlāñjanahataṃ bhūyaḥ saptavāraṃ samutthitam / iti saṃsiddhametaddhi śulbanāgaṃ prakīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधितस्तेन सूतेन्द्रो वदने विधृतो नृणाम् । निहन्ति मासमात्रेण मेहव्यूहमशेषतः
sādhitastena sūtendro vadane vidhṛto nṛṇām / nihanti māsamātreṇa mehavyūhamaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्याशनस्य वर्षेण पलितं वलिभिः सह । गृध्रदृष्टिर् लसद्दृष्टिः सर्वारोग्यसमन्वितः
pathyāśanasya varṣeṇa palitaṃ valibhiḥ saha / gṛdhradṛṣṭir lasaddṛṣṭiḥ sarvārogyasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पिञ्जरी> लोहं लोहान्तरे क्षिप्तं ध्मातं निर्वापितं द्रवे । पाण्डुपीतप्रभं जातं पिञ्जरीत्यभिधीयते
<piñjarī> lohaṃ lohāntare kṣiptaṃ dhmātaṃ nirvāpitaṃ drave / pāṇḍupītaprabhaṃ jātaṃ piñjarītyabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<चन्द्रार्कम्> भागाः षोडश तारस्य तथा द्वादश भास्वतः । एकत्रावर्तितास्ते तु चन्द्रार्कमिति कथ्यते
<candrārkam> bhāgāḥ ṣoḍaśa tārasya tathā dvādaśa bhāsvataḥ / ekatrāvartitāste tu candrārkamiti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<निर्वापहणम्> धार्यलोहे ऽन्यलोहश्चेत्प्रक्षिप्तो वङ्कनालतः । निर्वापणं तु तत्प्रोक्तं वैद्यैर्निर्वाहणं खलु
<nirvāpahaṇam> dhāryalohe 'nyalohaścetprakṣipto vaṅkanālataḥ / nirvāpaṇaṃ tu tatproktaṃ vaidyairnirvāhaṇaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिपेन्निर्वाहणं द्रव्ये निर्वाह्ये समभागिकम् । आवाप्यं वापनीयं च भागे दृष्टे च दृष्टवत्
kṣipennirvāhaṇaṃ dravye nirvāhye samabhāgikam / āvāpyaṃ vāpanīyaṃ ca bhāge dṛṣṭe ca dṛṣṭavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वार्तितर (देफ़्।)> मृतं तरति यत्तोये लोहं वारितरं हि तत् । <रेखापूर्ण (देफ़्।)> अङ्गुष्ठतर्जनीघृष्टं यत्तद्रेखान्तरे विशेत्
<vārtitara (Def.)> mṛtaṃ tarati yattoye lohaṃ vāritaraṃ hi tat / <rekhāpūrṇa (Def.)> aṅguṣṭhatarjanīghṛṣṭaṃ yattadrekhāntare viśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतं लोहं तदुद्दिष्टं रेखापूर्णाभिधानतः । <निरुत्थभस्मलक्षणम्> गुडगुञ्जासुखस्पर्शमध्वाज्यैः सह योजितम्
mṛtaṃ lohaṃ taduddiṣṭaṃ rekhāpūrṇābhidhānataḥ / <nirutthabhasmalakṣaṇam> guḍaguñjāsukhasparśamadhvājyaiḥ saha yojitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न याति प्रकृतिं ध्मानादपुनर्भवमुच्यते । <निरुत्थ> लोहेन सह संयुक्तं ध्मातं रूप्येण चेल् लिहेत्
na yāti prakṛtiṃ dhmānādapunarbhavamucyate / <niruttha> lohena saha saṃyuktaṃ dhmātaṃ rūpyeṇa cel lihet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा निरुत्थमित्युक्तं लोहं तदपुनर्भवम् । एवं रूप्यं सताम्रं चेद्ध्मातं ताम्रे लगेन्न हि
tadā nirutthamityuktaṃ lohaṃ tadapunarbhavam / evaṃ rūpyaṃ satāmraṃ ceddhmātaṃ tāmre lagenna hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा निरुत्थं मन्तव्यं रजतं च भिषग्वरैः । <बीजम्> निर्वाहणविशेषेण तद्वद्वर्णं भवेद्यदा
tadā nirutthaṃ mantavyaṃ rajataṃ ca bhiṣagvaraiḥ / <bījam> nirvāhaṇaviśeṣeṇa tadvadvarṇaṃ bhavedyadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुलं चित्रसङ्काशं तद् बीजमिति कथ्यते । <उत्तारणम्> इदमेव हि निर्दिष्टं वैद्यैरुत्तारणं खलु
mṛdulaṃ citrasaṅkāśaṃ tad bījamiti kathyate / <uttāraṇam> idameva hi nirdiṣṭaṃ vaidyairuttāraṇaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसृष्टलोहयोरेकलोहस्य परिनाशनम् । <ताडनम्> प्रध्मातं वङ्कनालेन तत्ताडनमुदाहृतम्
saṃsṛṣṭalohayorekalohasya parināśanam / <tāḍanam> pradhmātaṃ vaṅkanālena tattāḍanamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<धान्याभ्रम्> चूर्णाभ्रं शालिसंयुक्तं वस्त्रबद्धं हि काञ्जिके । निर्यातं मर्दनाद्वस्त्राद्धान्याभ्रमिति कथ्यते
<dhānyābhram> cūrṇābhraṃ śālisaṃyuktaṃ vastrabaddhaṃ hi kāñjike / niryātaṃ mardanādvastrāddhānyābhramiti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सत्त्वम्> क्षाराम्लद्रावकैर्युक्तं ध्मातमाकरकोष्ठके । यस्ततो निर्गतः सारः सत्त्वम् इत्यभिधीयते
<sattvam> kṣārāmladrāvakairyuktaṃ dhmātamākarakoṣṭhake / yastato nirgataḥ sāraḥ sattvam ityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<एककोलीसकः> कोष्ठिकाशिखरापूर्णैः कोकिलाध्मानयोगतः । मूषाकर्णम् अनुप्राप्तैर् एककोलीशको मतः
<ekakolīsakaḥ> koṣṭhikāśikharāpūrṇaiḥ kokilādhmānayogataḥ / mūṣākarṇam anuprāptair ekakolīśako mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्वेदनाद्यर्हाः कोकिलाः> शिखित्राः पावकोच्छिष्टा मृताङ्गाराश्च कोकिलाः । कृष्णाङ्गाः कोकिलाश्चेति पर्यायास्ते परस्परम्
<svedanādyarhāḥ kokilāḥ> śikhitrāḥ pāvakocchiṣṭā mṛtāṅgārāśca kokilāḥ / kṛṣṇāṅgāḥ kokilāśceti paryāyāste parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<छर्चोअल्:: wओओद्> द्रावणे सत्त्वपाते च माधूकाः खादिराः शुभाः । दुर्द्रावे वंशजापेस्तु स्वेदने बादराः शुभाः
<charcoal:: wood> drāvaṇe sattvapāte ca mādhūkāḥ khādirāḥ śubhāḥ / durdrāve vaṃśajāpestu svedane bādarāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<हिङ्गुलाकृष्टरसः> विद्याधराख्ययन्त्रस्थाद् आर्द्रकद्रवमर्दितात् । समाकृष्टो रसो योऽसौ हिङ्गुलाकृष्ट उच्यते
<hiṅgulākṛṣṭarasaḥ> vidyādharākhyayantrasthād ārdrakadravamarditāt / samākṛṣṭo raso yo'sau hiṅgulākṛṣṭa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<घोषाकृष्टं वङ्गम्> स्वल्पतालयुतं कांस्यं वङ्कनालेन ताडितम् । मुक्तवङ्गं हि तत्ताम्रं घोषाकृष्टमुदाहृतम्
<ghoṣākṛṣṭaṃ vaṅgam> svalpatālayutaṃ kāṃsyaṃ vaṅkanālena tāḍitam / muktavaṅgaṃ hi tattāmraṃ ghoṣākṛṣṭamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गुह्यनागम्> पलविंशति नागस्य शुद्धस्य कृतचक्रिकम् । रूपिकादुग्धसम्पिष्टशिलायां परिलेपितम्
<guhyanāgam> palaviṃśati nāgasya śuddhasya kṛtacakrikam / rūpikādugdhasampiṣṭaśilāyāṃ parilepitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरावसंपुटे रुद्ध्वा पचेत् क्रोडपुटेन ताम् । तावद्वारं पचेद्यत्नाद्यावद्भस्म प्रजायते
śarāvasaṃpuṭe ruddhvā pacet kroḍapuṭena tām / tāvadvāraṃ pacedyatnādyāvadbhasma prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यटङ्कणैः परिमर्द्य तम् । मूषामध्ये निरुध्याथ ध्मानादुत्थापितं पुनः
guḍagugguluguñjājyaṭaṅkaṇaiḥ parimardya tam / mūṣāmadhye nirudhyātha dhmānādutthāpitaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रीं तेन पुनः कृत्वा पलप्रमितपारदैः । लिप्त्वा लिम्पेत्सितार्कस्य पयसा शिलयापि च
cakrīṃ tena punaḥ kṛtvā palapramitapāradaiḥ / liptvā limpetsitārkasya payasā śilayāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पचेद्गजपुटैरेवं वाराणां खलु विंशतिः । पुटे पुटे च नागस्य कुर्यादुत्थापनं खलु
pacedgajapuṭairevaṃ vārāṇāṃ khalu viṃśatiḥ / puṭe puṭe ca nāgasya kuryādutthāpanaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलज्योतिर्द्रवैः सम्यग्दशवाराणि ढालयेत् । इति सिद्धं हि तत् सीसं कर्षमात्रावशेषितम्
nīlajyotirdravaiḥ samyagdaśavārāṇi ḍhālayet / iti siddhaṃ hi tat sīsaṃ karṣamātrāvaśeṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुह्यनागाख्यया प्रोक्तं श्रेष्ठं रसरसायने । निष्कमात्रं तु नागेऽस्मिन् लोहाख्ये या द्रुते सति
guhyanāgākhyayā proktaṃ śreṣṭhaṃ rasarasāyane / niṣkamātraṃ tu nāge'smin lohākhye yā drute sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतो लक्षगुणां हैमीं शलाकां ग्रसते ध्रुवम् । लगेत्तैलप्रतप्तं तत्स्वर्णमुद्गिरति ध्रुवम्
svato lakṣaguṇāṃ haimīṃ śalākāṃ grasate dhruvam / lagettailaprataptaṃ tatsvarṇamudgirati dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुह्यनागोऽयमुद्दिष्टः शक्तिस्वच्छन्दभैरवः । <वरनागम्> तीक्ष्णं नीलाञ्जनोपेतं ध्मातं हि बहुशो दृढम्
guhyanāgo'yamuddiṣṭaḥ śaktisvacchandabhairavaḥ / <varanāgam> tīkṣṇaṃ nīlāñjanopetaṃ dhmātaṃ hi bahuśo dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदु कृष्णं द्रुतद्रावं वरनागं तदुच्यते । <उत्थापनम्> मृतस्य पुनरुद्भूतिः सा प्रोक्तोत्थापनाख्यया
mṛdu kṛṣṇaṃ drutadrāvaṃ varanāgaṃ taducyate / <utthāpanam> mṛtasya punarudbhūtiḥ sā proktotthāpanākhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<ढालनम्> द्रुतद्रव्यस्य निक्षेपो द्रवे तत् ढालनं मतम् । <चपलः> त्रिंशत्पलमितं नागं भानुदुग्धेन मर्दितम्
<ḍhālanam> drutadravyasya nikṣepo drave tat ḍhālanaṃ matam / <capalaḥ> triṃśatpalamitaṃ nāgaṃ bhānudugdhena marditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमृद्य पुटयेत् तावद् यावत् कर्षावशेषकम् । न तत्पुटसहस्रेण क्षयमायाति सर्वदा
vimṛdya puṭayet tāvad yāvat karṣāvaśeṣakam / na tatpuṭasahasreṇa kṣayamāyāti sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चपलोऽयं समादिष्टो वार्तिकैर्नागसम्भवः । इत्थं हि चपलः कार्यो वङ्गस्यापि न संशयः
capalo'yaṃ samādiṣṭo vārtikairnāgasambhavaḥ / itthaṃ hi capalaḥ kāryo vaṅgasyāpi na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्पृष्टहस्तसंस्पृष्टः केवलो बध्यते रसः । स रसो धातुवादेषु शस्यते न रसायने
tatspṛṣṭahastasaṃspṛṣṭaḥ kevalo badhyate rasaḥ / sa raso dhātuvādeṣu śasyate na rasāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं हि कर्पणाख्येन लोकनाथेन कीर्तितः । भ्रामकाश्मरजः सूक्ष्मं पञ्चमांशसमन्वितम्
ayaṃ hi karpaṇākhyena lokanāthena kīrtitaḥ / bhrāmakāśmarajaḥ sūkṣmaṃ pañcamāṃśasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारीमूलतोयेन मर्दयेदेकवासरम् । शार्ङ्गेरीस्वरसे वापि दिनमेकमनारतम्
kumārīmūlatoyena mardayedekavāsaram / śārṅgerīsvarase vāpi dinamekamanāratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भूनागधौतं च मर्दयेद्दिवसद्वयम् । अथैकपलनागेन तावता त्रपुणापि च
evaṃ bhūnāgadhautaṃ ca mardayeddivasadvayam / athaikapalanāgena tāvatā trapuṇāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशनिष्करसेन्द्रेण श्लक्ष्णपिष्टं समाचरेत् । योजयित्वाद्यकल्केन यथापूर्वं विमर्दयेत्
daśaniṣkarasendreṇa ślakṣṇapiṣṭaṃ samācaret / yojayitvādyakalkena yathāpūrvaṃ vimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शाणरसेन्द्रेण सत्त्वेन रसकस्य च । पिष्टीं कृत्वा तु पूर्वेण पूर्वकल्कैश्च योजयेत्
tataḥ śāṇarasendreṇa sattvena rasakasya ca / piṣṭīṃ kṛtvā tu pūrveṇa pūrvakalkaiśca yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रक्षाल्य सोष्णेन काञ्जिकेन प्रशोषयेत् । पलार्धं शुद्धसस्येन अष्टगुञ्जारसेन च
atha prakṣālya soṣṇena kāñjikena praśoṣayet / palārdhaṃ śuddhasasyena aṣṭaguñjārasena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमर्द्य काञ्जिकैः कुर्यान्मरिचप्रमिता वटीः । निरुध्य वज्रमूषायां सन्धिबन्धं विधाय च
vimardya kāñjikaiḥ kuryānmaricapramitā vaṭīḥ / nirudhya vajramūṣāyāṃ sandhibandhaṃ vidhāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखित्रैर् नवभिः सम्यग्भस्त्राभ्यां प्रधमेत्खलु । ततो मूषागतं सत्त्वं समादाय समन्ततः
śikhitrair navabhiḥ samyagbhastrābhyāṃ pradhametkhalu / tato mūṣāgataṃ sattvaṃ samādāya samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धमेत्प्रकटमूषायां वङ्कनालेन शोधयेत् । दशशाणं हि तत्सत्वं भस्मना लवणेन च
dhametprakaṭamūṣāyāṃ vaṅkanālena śodhayet / daśaśāṇaṃ hi tatsatvaṃ bhasmanā lavaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकाञ्जिकेन संपेष्य पुटयोगेन शोधयेत् । त्रिनिष्कप्रमिते तस्मिन्पूर्वप्रोक्तेन भस्मना
sakāñjikena saṃpeṣya puṭayogena śodhayet / triniṣkapramite tasminpūrvaproktena bhasmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशीतिगुणितं नागं ध्मात्वा निर्वाहयेत् खलु । इयता पूर्वसूतोऽसौ क्षीयते न कथंचन
aśītiguṇitaṃ nāgaṃ dhmātvā nirvāhayet khalu / iyatā pūrvasūto'sau kṣīyate na kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चपलोऽयं समुद्दिष्टो लोकनाथेन शम्भुना । अनेनापि रसः शीघ्रं पूर्ववद् बध्यते सुखम्
capalo'yaṃ samuddiṣṭo lokanāthena śambhunā / anenāpi rasaḥ śīghraṃ pūrvavad badhyate sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारवल्लीजटाचूर्णैर्दशधा पुटितो हि सः । भवेन्नागविनिर्मुक्तो ग्रासं गृह्णात्यशेषतः
kāravallījaṭācūrṇairdaśadhā puṭito hi saḥ / bhavennāgavinirmukto grāsaṃ gṛhṇātyaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं प्रकटमूषायां भवेच् चातिगुणोत्तरः । जीर्णग्रासो रसो ह्येषां देहलोहकरो भवेत्
sukhaṃ prakaṭamūṣāyāṃ bhavec cātiguṇottaraḥ / jīrṇagrāso raso hyeṣāṃ dehalohakaro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<भूनागधौतम्> भूभुजङ्गशकृत्तोयैः प्रक्षाल्यापहृतं मलम् । कृष्णवर्णं हि तत्प्रोक्तं धौताख्यं रसवादिभिः
<bhūnāgadhautam> bhūbhujaṅgaśakṛttoyaiḥ prakṣālyāpahṛtaṃ malam / kṛṣṇavarṇaṃ hi tatproktaṃ dhautākhyaṃ rasavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<द्वन्द्वानम्> द्रव्ययोर्मेलनं ध्मानाद् द्वंद्वानं परिकीर्तितम् । <भञ्जनी> भागाद्रूप्याधिके क्षेपमनुवर्णसवर्णकम्
<dvandvānam> dravyayormelanaṃ dhmānād dvaṃdvānaṃ parikīrtitam / <bhañjanī> bhāgādrūpyādhike kṣepamanuvarṇasavarṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दलैर्वा वर्णिकाग्रासो भञ्जनी वादिनिर्मिता । <फुल्लिका> पतङ्गीकल्कतो जाता लोहे तारत्वहेमता
dalairvā varṇikāgrāso bhañjanī vādinirmitā / <phullikā> pataṅgīkalkato jātā lohe tāratvahematā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनानि कतिचित् स्थित्वा यात्यसौ फुल्लिका मता । <पतङ्गीरागः> रञ्जितार्धरसाल्लोहादन्यद्वा चिरकालतः
dināni katicit sthitvā yātyasau phullikā matā / <pataṅgīrāgaḥ> rañjitārdharasāllohādanyadvā cirakālataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिर्याति स निर्दिष्टः पतङ्गीरागसंज्ञकः । <आवापः> द्रुते द्रव्यान्तरक्षेपाल्लोहाद्यैः क्रियते हि यः
viniryāti sa nirdiṣṭaḥ pataṅgīrāgasaṃjñakaḥ / <āvāpaḥ> drute dravyāntarakṣepāllohādyaiḥ kriyate hi yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आवापः प्रतीवापस्तदेवाच्छादनं मतम् । <अभिषेकः> द्रुते वह्निस्थिते लोहे विरम्याष्टनिमेषकम्
sa āvāpaḥ pratīvāpastadevācchādanaṃ matam / <abhiṣekaḥ> drute vahnisthite lohe viramyāṣṭanimeṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सलिलस्य परिक्षेपः सोऽभिषेक इति स्मृतः । नागं वा वङ्गं वा प्रद्राव्य निषेचयेच्छतं वारान्
salilasya parikṣepaḥ so'bhiṣeka iti smṛtaḥ / nāgaṃ vā vaṅgaṃ vā pradrāvya niṣecayecchataṃ vārān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तद्रव्ये तद्द्रवताडनमेतद्धि सोऽभिषेकस्तु । <निर्वाप> तप्तस्याप्सु परिक्षेपो निर्वापस्तपनं च तत्
uktadravye taddravatāḍanametaddhi so'bhiṣekastu / <nirvāpa> taptasyāpsu parikṣepo nirvāpastapanaṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिवाप्यादिकं कार्यं द्रुतलोहे सुनिर्मले । <शुद्धावर्तः> यदा हुताशो दीप्तार्चिः शुक्लोत्थानसमन्वितः
prativāpyādikaṃ kāryaṃ drutalohe sunirmale / <śuddhāvartaḥ> yadā hutāśo dīptārciḥ śuklotthānasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धावर्तस्तदा ज्ञेयः स कालः सत्त्वनिर्गमे । <रेखावर्तः> द्राव्यद्रव्यनिभा ज्वाला दृश्यते धमने यदा
śuddhāvartastadā jñeyaḥ sa kālaḥ sattvanirgame / <rekhāvartaḥ> drāvyadravyanibhā jvālā dṛśyate dhamane yadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवस्योन्मुखता सेयं रेखावर्तः स कथ्यते । <स्वाङ्गशीतं वह्नि(बहिः)शीतं च> वह्निस्थमेव शीतं यत्तदुक्तं स्वाङ्गशीतलम्
dravasyonmukhatā seyaṃ rekhāvartaḥ sa kathyate / <svāṅgaśītaṃ vahni(bahiḥ)śītaṃ ca> vahnisthameva śītaṃ yattaduktaṃ svāṅgaśītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेराकृष्टशीतं यद्वह्निशीतं तदीरितम् । <स्वेदनम्> क्षाराम्लैर् औषधैर्वापि डोलायन्त्रे स्थितस्य हि
agnerākṛṣṭaśītaṃ yadvahniśītaṃ tadīritam / <svedanam> kṣārāmlair auṣadhairvāpi ḍolāyantre sthitasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पचनं स्वेदनाख्यं स्यान्मलशैथिल्यकारकम् । <मर्दनम्> उद्दिष्टैरौषधैः सार्धं सर्वाम्लैः काञ्जिकैरपि
pacanaṃ svedanākhyaṃ syānmalaśaithilyakārakam / <mardanam> uddiṣṭairauṣadhaiḥ sārdhaṃ sarvāmlaiḥ kāñjikairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेषणं मर्दनाख्यं स्याद्बहिर्मलविनाशनम् । <मूर्छनम्> मर्दनादिष्टभैषज्यैर् नष्टपिष्टित्वकारकम्
peṣaṇaṃ mardanākhyaṃ syādbahirmalavināśanam / <mūrchanam> mardanādiṣṭabhaiṣajyair naṣṭapiṣṭitvakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मूर्च्छनं हि वार्यद्रिभूजकञ्चुकनाशनम् । <नष्टपिष्टिः> स्वरूपस्य विनाशेन पिष्टित्वापादनं हि यत्
tanmūrcchanaṃ hi vāryadribhūjakañcukanāśanam / <naṣṭapiṣṭiḥ> svarūpasya vināśena piṣṭitvāpādanaṃ hi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवृद्धिर् जितसूतेन नष्टपिष्टिः स उच्यते । <उत्थापनम्> स्वेदतापादियोगेन स्वरूपापादनं पुनः
vivṛddhir jitasūtena naṣṭapiṣṭiḥ sa ucyate / <utthāpanam> svedatāpādiyogena svarūpāpādanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुत्थापनमित्युक्तं मूर्च्छाव्यापत्तिनाशनम् । <पातनम्> उक्तौषधैर्मर्दितपारदस्य यन्त्रस्थितस्योर्ध्वमधश्च तिर्यक् । निर्यापनं पातनसंज्ञयोक्तं वङ्गाहिसंपर्कजकञ्चुकघ्नम्
tadutthāpanamityuktaṃ mūrcchāvyāpattināśanam / <pātanam> uktauṣadhairmarditapāradasya yantrasthitasyordhvamadhaśca tiryak / niryāpanaṃ pātanasaṃjñayoktaṃ vaṅgāhisaṃparkajakañcukaghnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रोधनम्> जलसैन्धवयुक्तस्य रसस्य दिवसत्रयम्
<rodhanam> jalasaindhavayuktasya rasasya divasatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिराप्यायिनी कुम्भे योऽसौ रोधनमुच्यते । <नियमनम्> रोधनाल्लब्धवीर्यस्य चपलत्वनिवृत्तये
sthitirāpyāyinī kumbhe yo'sau rodhanamucyate / <niyamanam> rodhanāllabdhavīryasya capalatvanivṛttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियते यो घटे स्वेदः प्रोक्तं नियमनं हि तत् । <दीपनम्> धातुपाषाणमूलाद्यैः संयुक्तो घटमध्यतः
kriyate yo ghaṭe svedaḥ proktaṃ niyamanaṃ hi tat / <dīpanam> dhātupāṣāṇamūlādyaiḥ saṃyukto ghaṭamadhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रासार्थं त्रिदिनं स्वेदो दीपनं तन्मतं बुधैः । <ग्रासमानम्> इयन्मानस्य सूतस्य भोज्यद्रव्यात्मिका मितिः
grāsārthaṃ tridinaṃ svedo dīpanaṃ tanmataṃ budhaiḥ / <grāsamānam> iyanmānasya sūtasya bhojyadravyātmikā mitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयतीत्युच्यते योऽसौ ग्रासमानमितीरितम् । <जारणा> ग्रासस्य चारणं गर्भद्रावणं जारणं तथा
iyatītyucyate yo'sau grāsamānamitīritam / <jāraṇā> grāsasya cāraṇaṃ garbhadrāvaṇaṃ jāraṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति त्रिरूपा निर्दिष्टा जारणा वरवार्तिकैः । ग्रासः पिण्डः परीणामस्तिस्रश्चाख्याः पराः पुनः
iti trirūpā nirdiṣṭā jāraṇā varavārtikaiḥ / grāsaḥ piṇḍaḥ parīṇāmastisraścākhyāḥ parāḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुखा निर्मुखा चेति जारणा द्विविधा मता । निर्मुखा जारणा प्रोक्ता बीजादानेन भागतः
samukhā nirmukhā ceti jāraṇā dvividhā matā / nirmukhā jāraṇā proktā bījādānena bhāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<समुखजारणा> शुद्धं स्वर्णं च रूप्यं च बीजमित्यभिधीयते । चतुःषष्ट्यंशतो बीजप्रक्षेपो मुखमुच्यते
<samukhajāraṇā> śuddhaṃ svarṇaṃ ca rūpyaṃ ca bījamityabhidhīyate / catuḥṣaṣṭyaṃśato bījaprakṣepo mukhamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृते रसो ग्रासलोलुपो मुखवान् भवेत् । कठिनान्यपि लोहानि क्षमो भवति भक्षितुम्
evaṃ kṛte raso grāsalolupo mukhavān bhavet / kaṭhinānyapi lohāni kṣamo bhavati bhakṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं हि समुखी प्रोक्ता जारणामृतजारणा । <निर्मुखचारणा> दिव्यौषधिसमायोगात् स्थितः प्रकटकोष्ठिषु
iyaṃ hi samukhī proktā jāraṇāmṛtajāraṇā / <nirmukhacāraṇā> divyauṣadhisamāyogāt sthitaḥ prakaṭakoṣṭhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुङ्क्ते निखिललोहाद्यान्योऽसौ राक्षसवक्त्रवान् । <चारणा> रसस्य जठरे ग्रासक्षेपणं चारणा मता
bhuṅkte nikhilalohādyānyo'sau rākṣasavaktravān / <cāraṇā> rasasya jaṭhare grāsakṣepaṇaṃ cāraṇā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गर्भद्रुतिः> ग्रस्तस्य द्रावणं गर्भे गर्भद्रुतिरुदाहृता । <बाह्यद्रुतिः> बहिरेव द्रुतीकृत्य घनसत्वादिकं खलु
<garbhadrutiḥ> grastasya drāvaṇaṃ garbhe garbhadrutirudāhṛtā / <bāhyadrutiḥ> bahireva drutīkṛtya ghanasatvādikaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारणाय रसेन्द्रस्य सा बाह्यद्रुतिर् उच्यते । <द्रुति (सुब्स्तन्चे)> निर्लेपित्वं द्रवत्वं च तेजस्त्वं लघुता तथा
jāraṇāya rasendrasya sā bāhyadrutir ucyate / <druti (substance)> nirlepitvaṃ dravatvaṃ ca tejastvaṃ laghutā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंयोगश्च सूतेन पञ्चधा द्रुतिलक्षणम् । <द्रुति (प्रोचेस्स्)> औषधाज्यादियोगेन लोहधात्वादिकं सदा
asaṃyogaśca sūtena pañcadhā drutilakṣaṇam / <druti (process)> auṣadhājyādiyogena lohadhātvādikaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठते द्रवाकारा सा द्रुतिः परिकीर्तिता । <जारणा> द्रुतग्रासपरीणामो बिडयन्त्रादियोगतः
uttiṣṭhate dravākārā sā drutiḥ parikīrtitā / <jāraṇā> drutagrāsaparīṇāmo biḍayantrādiyogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारणेत्युच्यते तस्याः प्रकाराः सन्ति कोटिशः । <विडम्> क्षारैरम्लैश्च गन्धाद्यैर्मूत्रैः सपटुभिस्तथा
jāraṇetyucyate tasyāḥ prakārāḥ santi koṭiśaḥ / <viḍam> kṣārairamlaiśca gandhādyairmūtraiḥ sapaṭubhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसग्रासस्य जीर्णार्थं तद्बिडं परिकीर्तितम् । <रञ्जनम्> संसिद्धबीजसत्त्वादिजारणेन रसस्य हि
rasagrāsasya jīrṇārthaṃ tadbiḍaṃ parikīrtitam / <rañjanam> saṃsiddhabījasattvādijāraṇena rasasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतादिरागजननं रञ्जनं समुदीरितम् । <सारणा> सूते सतैलयन्त्रस्थे स्वर्णादिक्षेपणं हि यत्
pītādirāgajananaṃ rañjanaṃ samudīritam / <sāraṇā> sūte satailayantrasthe svarṇādikṣepaṇaṃ hi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेधाधिक्यकरं लोहे सारणा सा प्रकीर्तिता । <वेधः> व्यवायिभेषजोपेतो द्रव्ये क्षिप्तो रसः खलु
vedhādhikyakaraṃ lohe sāraṇā sā prakīrtitā / <vedhaḥ> vyavāyibheṣajopeto dravye kṣipto rasaḥ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेध इत्युच्यते तज्ज्ञैः स चानेकविधः स्मृतः । <वेधभेदाः> लेपः क्षेपश्च कुन्तश्च शब्दाख्यो धूमसंज्ञकः
vedha ityucyate tajjñaiḥ sa cānekavidhaḥ smṛtaḥ / <vedhabhedāḥ> lepaḥ kṣepaśca kuntaśca śabdākhyo dhūmasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<लेपवेधः> लेपेन कुरुते लोहं स्वर्णं वा रजतं तथा । लेपवेधः स विज्ञेयः पुटमत्र च सौकरम्
<lepavedhaḥ> lepena kurute lohaṃ svarṇaṃ vā rajataṃ tathā / lepavedhaḥ sa vijñeyaḥ puṭamatra ca saukaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<क्षेपवेधः> प्रक्षेपणं द्रुते लोहे वेधः स्यात्क्षेपसंज्ञकः । <कुन्तवेधः> संदंशधृतसूतेन द्रुतद्रव्याहतिश्च यः
<kṣepavedhaḥ> prakṣepaṇaṃ drute lohe vedhaḥ syātkṣepasaṃjñakaḥ / <kuntavedhaḥ> saṃdaṃśadhṛtasūtena drutadravyāhatiśca yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णत्वादिकरणः कुन्तवेधः स उच्यते । <धूपवेधः> वह्नौ धूमायमाने ऽन्तःप्रक्षिप्तरसधूमतः
suvarṇatvādikaraṇaḥ kuntavedhaḥ sa ucyate / <dhūpavedhaḥ> vahnau dhūmāyamāne 'ntaḥprakṣiptarasadhūmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्णाद्यापादनं लोहे धूमवेधः स ईरितः । <शब्दवेधः> मुखस्थिते रसे नाल्या लोहस्य धमनात्खलु
svarṇādyāpādanaṃ lohe dhūmavedhaḥ sa īritaḥ / <śabdavedhaḥ> mukhasthite rase nālyā lohasya dhamanātkhalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्णरूप्यत्वजननं शब्दवेधः स कीर्तितः । <उत्पाटनम्> पिण्डद्रव्यस्य सूतेन कालुष्यादिनिवारणम्
svarṇarūpyatvajananaṃ śabdavedhaḥ sa kīrtitaḥ / <utpāṭanam> piṇḍadravyasya sūtena kāluṣyādinivāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशनं च वर्णस्य तदुत्पाटनमीरितम् । <स्वेदनम्> क्षाराम्लैरौषधैः सार्धं भाण्डे रुद्ध्वातियत्नतः
prakāśanaṃ ca varṇasya tadutpāṭanamīritam / <svedanam> kṣārāmlairauṣadhaiḥ sārdhaṃ bhāṇḍe ruddhvātiyatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमौ निखन्यते यत्तत्स्वेदनं समुदीरितम् । <संन्यासः> रसस्यौषधयुक्तस्य भाण्डे रुद्धस्य यत्नतः
bhūmau nikhanyate yattatsvedanaṃ samudīritam / <saṃnyāsaḥ> rasasyauṣadhayuktasya bhāṇḍe ruddhasya yatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाग्नियुतचुल्ल्यन्तःक्षेपः संन्यास उच्यते । <स्वेदनसंन्यासगुणाः> द्वावेतौ स्वेदसंन्यासौ रसराजस्य निश्चितम्
sadāgniyutacullyantaḥkṣepaḥ saṃnyāsa ucyate / <svedanasaṃnyāsaguṇāḥ> dvāvetau svedasaṃnyāsau rasarājasya niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणप्रभावजननौ शीघ्रव्याप्तिकरौ तथा
guṇaprabhāvajananau śīghravyāptikarau tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.