अधोमुखीं प्रकुर्वीत लिपेद्वज्रमृदा दृढम् । उपरिष्टाद् अधोवक्त्रां स्थालीमन्यां सुसंधिताम्
adhomukhīṃ prakurvīta lipedvajramṛdā dṛḍham / upariṣṭād adhovaktrāṃ sthālīmanyāṃ susaṃdhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूषायां वत्सनाभं तु निक्षिपेद् ऊर्ध्वभाजने । रसं विलेपयेद्युक्त्या यन्त्रोर्ध्वं कैतवो रसः
mūṣāyāṃ vatsanābhaṃ tu nikṣiped ūrdhvabhājane / rasaṃ vilepayedyuktyā yantrordhvaṃ kaitavo rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधो मृद्वग्निना पाकस्त्वेतत् खेचरयन्त्रकम् । प्रायः सिद्धरसेन्द्रस्य विषधूपे वरं प्रिये
adho mṛdvagninā pākastvetat khecarayantrakam / prāyaḥ siddharasendrasya viṣadhūpe varaṃ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<३९। कापालियन्त्रम्> स्थाल्यां सूतादिकान्क्षिप्त्वा हेमरूप्यादि खोरिकाम् । न्युब्जां सन्धिं मृदा लिप्त्वा वालुकां खोरिकान्तगाम्
<39. kāpāliyantram> sthālyāṃ sūtādikānkṣiptvā hemarūpyādi khorikām / nyubjāṃ sandhiṃ mṛdā liptvā vālukāṃ khorikāntagām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा मृद्वग्निना पाकस्त्वेतत् कापालियन्त्रकम् । <४०। वालुकायन्त्रम्> सरसां गूढवक्त्रां च मृद्वस्त्राङ्गुलसंयुताम्
kṛtvā mṛdvagninā pākastvetat kāpāliyantrakam / <40. vālukāyantram> sarasāṃ gūḍhavaktrāṃ ca mṛdvastrāṅgulasaṃyutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोषितां काचकलशीं पूरयेत्त्रिषु भागयोः । भाण्डे वितस्तिगम्भीरे वालुकासु प्रतिष्ठिता
śoṣitāṃ kācakalaśīṃ pūrayettriṣu bhāgayoḥ / bhāṇḍe vitastigambhīre vālukāsu pratiṣṭhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागस्य पूरयित्रीभिर् अन्याभिर् अवकुण्ठयेत् । भाण्डवक्त्रं मणिकया सन्धिं लिम्पेन्मृदा पचेत्
bhāgasya pūrayitrībhir anyābhir avakuṇṭhayet / bhāṇḍavaktraṃ maṇikayā sandhiṃ limpenmṛdā pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चुल्ल्यां तृणस्य चादाहान्मणिकापृष्ठवर्तिनः । एतद्धि वालुकायन्त्रं रसगोलादिकान्पचेत्
cullyāṃ tṛṇasya cādāhānmaṇikāpṛṣṭhavartinaḥ / etaddhi vālukāyantraṃ rasagolādikānpacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<४१। लवणयन्त्रम्> एवं लवणनिक्षेपात्प्रोक्तं लवणयन्त्रकम् । अन्तःकृतरसालेपताम्रपात्रमुखस्य च
<41. lavaṇayantram> evaṃ lavaṇanikṣepātproktaṃ lavaṇayantrakam / antaḥkṛtarasālepatāmrapātramukhasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिप्त्वा मृल्लवणेनैव सन्धिं भाण्डतलस्य च । तद्भाण्डं पटुनापूर्य क्षारैर्वा पूर्ववत्पचेत्
liptvā mṛllavaṇenaiva sandhiṃ bhāṇḍatalasya ca / tadbhāṇḍaṃ paṭunāpūrya kṣārairvā pūrvavatpacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<४२। भूधरयन्त्रम्> वालुकागूढसर्वाङ्गां यन्त्रे मूषां रसान्विताम् । दीप्तोत्पलैः संवृणुयाद्यन्त्रं तद्भूधराह्वयम्
<42. bhūdharayantram> vālukāgūḍhasarvāṅgāṃ yantre mūṣāṃ rasānvitām / dīptotpalaiḥ saṃvṛṇuyādyantraṃ tadbhūdharāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<४३। नालिकायन्त्रम्> कुम्भस्य पार्श्वे सुषिरं कुर्यादङ्गुष्ठमात्रकम् । तावत् स्थूलम् अयोनालं वेणुनालमथापि वा
<43. nālikāyantram> kumbhasya pārśve suṣiraṃ kuryādaṅguṣṭhamātrakam / tāvat sthūlam ayonālaṃ veṇunālamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिद्रे संयोजयेन्नालं नालाग्रे घटिकां न्यसेत् । कुम्भे सर्जादिनिर्यासं क्षिप्त्वा वक्त्रं निरोधयेत्
chidre saṃyojayennālaṃ nālāgre ghaṭikāṃ nyaset / kumbhe sarjādiniryāsaṃ kṣiptvā vaktraṃ nirodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोऽग्निं ज्वालयेदेतन्नालिकायन्त्रमुच्यते । <४४। पुटयन्त्रम्> शरावसम्पुटान्तस्थं करीषेष्वग्निमानवित्
adho'gniṃ jvālayedetannālikāyantramucyate / <44. puṭayantram> śarāvasampuṭāntasthaṃ karīṣeṣvagnimānavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पचेत चुल्ल्यां यामं वा रसं तत्पुटयन्त्रकम् । <४५। पातालयन्त्रम्> विशालवदनां स्थालीं गर्ते सजलगोमये
paceta cullyāṃ yāmaṃ vā rasaṃ tatpuṭayantrakam / <45. pātālayantram> viśālavadanāṃ sthālīṃ garte sajalagomaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यस्य वदनान्तश्च पूरयेदपरं घटम् । पञ्चसच्छिद्रसहितां स्थालीं वक्त्रे निवेशयेत्
vinyasya vadanāntaśca pūrayedaparaṃ ghaṭam / pañcasacchidrasahitāṃ sthālīṃ vaktre niveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्घटं पूरयेत् तैलपात्यंद्रव्यैर् निरोधयेत् । भाण्डवक्त्रं शरावेण पुटं दद्यात्समन्ततः
tadghaṭaṃ pūrayet tailapātyaṃdravyair nirodhayet / bhāṇḍavaktraṃ śarāveṇa puṭaṃ dadyātsamantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिद्रेभ्यः पतितं तैलं तत्तद्योगेषु योजयेत् । इदं पातालयन्त्रं हि सर्वतैलं निपातयेत्
chidrebhyaḥ patitaṃ tailaṃ tattadyogeṣu yojayet / idaṃ pātālayantraṃ hi sarvatailaṃ nipātayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काष्ठत्वग्बीजमांसास्थिवंशतलं समाहरेत् । <४६। धूपयन्त्रम्> स्थाल्यां लद्दिं खरादीनां क्षिप्त्वास्ये कांस्यपात्रकम्
kāṣṭhatvagbījamāṃsāsthivaṃśatalaṃ samāharet / <46. dhūpayantram> sthālyāṃ laddiṃ kharādīnāṃ kṣiptvāsye kāṃsyapātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सजलं विन्यसेद्देवि वह्निं प्रज्वालयेदधः । कान्तपात्रस्थितं तैलं सर्वव्रणविरोपणम्
sajalaṃ vinyaseddevi vahniṃ prajvālayedadhaḥ / kāntapātrasthitaṃ tailaṃ sarvavraṇaviropaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपयन्त्रमिदं देवि नन्दिना परिकीर्तितम् । <४७। अधःपातनयन्त्रम्> वृत्तालाबुसमस्थूलं दीर्घनालं सरन्ध्रकम्
dhūpayantramidaṃ devi nandinā parikīrtitam / <47. adhaḥpātanayantram> vṛttālābusamasthūlaṃ dīrghanālaṃ sarandhrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्क्षिपेत्तैलपात्यद्रव्यं बीजादिकं प्रिये । तन्मुखे निक्षिपेत्केशान्विन्यसेत्तदधोमुखम्
tasminkṣipettailapātyadravyaṃ bījādikaṃ priye / tanmukhe nikṣipetkeśānvinyasettadadhomukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्छिद्रे च घटे नालं भाण्डच्छिद्रे निवेशयेत् । घटमध्ये पुटं दद्यान्नालाधो घटिकां न्यसेत्
sacchidre ca ghaṭe nālaṃ bhāṇḍacchidre niveśayet / ghaṭamadhye puṭaṃ dadyānnālādho ghaṭikāṃ nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधःपातनयन्त्रं हि श्रेष्ठं स्यात्तैलपातने । <४८। अन्यत् अधःपातनयन्त्रम्> विशालकांस्यपात्रान्तर्न्यसेदुत्तम्भनं समम्
adhaḥpātanayantraṃ hi śreṣṭhaṃ syāttailapātane / <48. anyat adhaḥpātanayantram> viśālakāṃsyapātrāntarnyaseduttambhanaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदूर्ध्वे मृण्मयं पात्रं सुदृढं चतुरङ्गुलम् । विन्यसेदपरं पात्रं संतप्तं पूर्वपात्रके
tadūrdhve mṛṇmayaṃ pātraṃ sudṛḍhaṃ caturaṅgulam / vinyasedaparaṃ pātraṃ saṃtaptaṃ pūrvapātrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यस्य तस्मिन् श्रीखण्डकृष्णागरुमधुप्लुतम् । एवं द्वितीयं पात्रं तु तृतीयमपि तद्विधम्
vinyasya tasmin śrīkhaṇḍakṛṣṇāgarumadhuplutam / evaṃ dvitīyaṃ pātraṃ tu tṛtīyamapi tadvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपर्युपरि विन्यस्य तदूर्ध्वं मृत्कटाहकम् । न्युब्जं न्यसेत्कांस्यपात्रे कटाहं मार्जयेज्जलैः
uparyupari vinyasya tadūrdhvaṃ mṛtkaṭāhakam / nyubjaṃ nyasetkāṃsyapātre kaṭāhaṃ mārjayejjalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधःपातनयन्त्रं हि गन्धतैलं निपातयेत् । <मूषा> मूषा हि क्रौञ्चिका प्रोक्ता कुमुदी करहाटिका
adhaḥpātanayantraṃ hi gandhatailaṃ nipātayet / <mūṣā> mūṣā hi krauñcikā proktā kumudī karahāṭikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाचनी वह्निमित्रा च रसवादिभिरिष्यते । मुष्णाति दोषान्मूषेयं सा मूषेति निगद्यते
pācanī vahnimitrā ca rasavādibhiriṣyate / muṣṇāti doṣānmūṣeyaṃ sā mūṣeti nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपादानं भवेत्तस्या मृत्तिका लोहमेव च । मूषामुखविनिष्क्रान्ता वरम् एकापि काकिनी
upādānaṃ bhavettasyā mṛttikā lohameva ca / mūṣāmukhaviniṣkrāntā varam ekāpi kākinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्जनप्रणिपातेन धिग्लक्षमपि मानिनाम् । <संधिलेप> मूषापिधानयोर्बन्धे रन्ध्राणं सुविलेपयेत्
durjanapraṇipātena dhiglakṣamapi māninām / <saṃdhilepa> mūṣāpidhānayorbandhe randhrāṇaṃ suvilepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ध्रणं रन्धनं चैव संश्लिष्टं सन्धिबन्धनम् । <मूषार्थे श्रेष्ठा मृत्> मृत्तिका पाण्डुरस्थूलशोणपाण्डुरमूषरा
andhraṇaṃ randhanaṃ caiva saṃśliṣṭaṃ sandhibandhanam / <mūṣārthe śreṣṭhā mṛt> mṛttikā pāṇḍurasthūlaśoṇapāṇḍuramūṣarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिराध्मानसहा सा हि मूषार्थमतिशस्यते । तदभावे च वाल्मीकी कौलाली वा समीर्यते
cirādhmānasahā sā hi mūṣārthamatiśasyate / tadabhāve ca vālmīkī kaulālī vā samīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या मृत्तिका दग्धतुषैः शणेन शिखित्रकैर्वा हयलद्दिना च । लोहेन दण्डेन च कुट्टिता सा साधारणा स्यात्खलु मूषिकार्थम्
yā mṛttikā dagdhatuṣaiḥ śaṇena śikhitrakairvā hayaladdinā ca / lohena daṇḍena ca kuṭṭitā sā sādhāraṇā syātkhalu mūṣikārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेताश्मानस्तुषा दग्धाः शिखित्राः शणकर्पटम् । लद्दिकिट्टं यथायोगं संयोज्या मूषिकामृदि
śvetāśmānastuṣā dagdhāḥ śikhitrāḥ śaṇakarpaṭam / laddikiṭṭaṃ yathāyogaṃ saṃyojyā mūṣikāmṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्रमूषा> मृदस्त्रिभागं शणलद्दिभागौ नागश्च निर्दग्धतुषोपलादेः । किट्टार्धभागं परिखण्ड्य वज्रमूषां विदध्यात्खलु सत्त्वपाते
<vajramūṣā> mṛdastribhāgaṃ śaṇaladdibhāgau nāgaśca nirdagdhatuṣopalādeḥ / kiṭṭārdhabhāgaṃ parikhaṇḍya vajramūṣāṃ vidadhyātkhalu sattvapāte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<योगमूषा> दग्धाङ्गारतुषोपेतमृत्स्ना वल्मीकसम्भवा । तत्तद्बिडसमायुक्ता तत्तद्बिडविलेपिता
<yogamūṣā> dagdhāṅgāratuṣopetamṛtsnā valmīkasambhavā / tattadbiḍasamāyuktā tattadbiḍavilepitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया या विहिता मूषा योगमूषेति कथ्यते । अनया साधितः सूतो जायते गुणवत्तरः
tayā yā vihitā mūṣā yogamūṣeti kathyate / anayā sādhitaḥ sūto jāyate guṇavattaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्रद्रावणमूषा> गारभूनागधौताभ्यां शणैर्दग्धतुषैरपि । समैः समा च मूषामृन्महिषीदुग्धसंयुता
<vajradrāvaṇamūṣā> gārabhūnāgadhautābhyāṃ śaṇairdagdhatuṣairapi / samaiḥ samā ca mūṣāmṛnmahiṣīdugdhasaṃyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रौञ्चिका वक्ष्यमाणा हि बहुधा परिकीर्तिता । तया विरचिता मूषा वज्रद्रावणके हिता
krauñcikā vakṣyamāṇā hi bahudhā parikīrtitā / tayā viracitā mūṣā vajradrāvaṇake hitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामयुग्मपरिध्मानान्नासौ द्रवति वह्निना । <गारमूषा> दग्धषड्गुणगाराढ्या किट्टाङ्गारशणान्विता
yāmayugmaparidhmānānnāsau dravati vahninā / <gāramūṣā> dagdhaṣaḍguṇagārāḍhyā kiṭṭāṅgāraśaṇānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णमृद्भिः कृता मूषा गारमूषेत्युदाहृता । <वज्रमूषा> वस्त्राङ्गारतुषास् तुल्यास् तच्चतुर्गुणमृत्तिका
kṛṣṇamṛdbhiḥ kṛtā mūṣā gāramūṣetyudāhṛtā / <vajramūṣā> vastrāṅgāratuṣās tulyās taccaturguṇamṛttikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाराश्च मृत्तिका तुल्या सर्वैरेतैर्विनिर्मिता । वज्रमूषेति निर्दिष्टा याममग्निं सहेत सा
gārāśca mṛttikā tulyā sarvairetairvinirmitā / vajramūṣeti nirdiṣṭā yāmamagniṃ saheta sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्वर्ण(वर)मूषा> रक्तवर्गरजोयुक्ता रक्तवर्गाम्बुसाधिता । वरमूषेति निर्दिष्टा स्वर्णमूषेत्युदाहृता
<svarṇa(vara)mūṣā> raktavargarajoyuktā raktavargāmbusādhitā / varamūṣeti nirdiṣṭā svarṇamūṣetyudāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वर्णमूषा> मृण्मया साधिता मूषा क्षितिखेचरलेपिता । वर्णमूषेति सा प्रोक्ता वर्णोत्कर्षे नियुज्यते
<varṇamūṣā> mṛṇmayā sādhitā mūṣā kṣitikhecaralepitā / varṇamūṣeti sā proktā varṇotkarṣe niyujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रूप्यमूषा> एवं हि श्वेतवर्गेण रूप्यमूषा समीरिता । <बिडमूषा> तत्तद्बिडमृदोद्भूता तत्तद्बिडविलेपिता
<rūpyamūṣā> evaṃ hi śvetavargeṇa rūpyamūṣā samīritā / <biḍamūṣā> tattadbiḍamṛdodbhūtā tattadbiḍavilepitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहलोहार्थयोगार्थं बिडमूषेत्युदाहृता । सहतेऽग्निं चतुर्यामं द्रवेण व्यथिता सती
dehalohārthayogārthaṃ biḍamūṣetyudāhṛtā / sahate'gniṃ caturyāmaṃ draveṇa vyathitā satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<मूषाप्यायनम्> द्रवीभावम् उपेयोश्च मूषायां ध्मानयोगतः । क्षणमुद्धरणं यत् तन्मूषाप्यायनम् उच्यते
<mūṣāpyāyanam> dravībhāvam upeyośca mūṣāyāṃ dhmānayogataḥ / kṣaṇamuddharaṇaṃ yat tanmūṣāpyāyanam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वृन्ताकमूषा> वृन्ताकाकारमूषायां नालं द्वादशकाङ्गुलम् । धुत्तूरपुष्पवच्चोर्ध्वं सुदृढं श्लिष्टसन्धिकम्
<vṛntākamūṣā> vṛntākākāramūṣāyāṃ nālaṃ dvādaśakāṅgulam / dhuttūrapuṣpavaccordhvaṃ sudṛḍhaṃ śliṣṭasandhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गुलं च सच्छिद्रं सा स्याद् वृन्ताकमूषिका । अनया खर्परादीनां मृदूनां सत्त्वमाहरेत्
aṣṭāṅgulaṃ ca sacchidraṃ sā syād vṛntākamūṣikā / anayā kharparādīnāṃ mṛdūnāṃ sattvamāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोस्तनी मूषा> मूषा या गोस्तनाकारा शिखायुक्तपिधानका । सत्त्वानां द्रावणे शुद्धौ मूषा सा गोस्तनी भवेत्
<gostanī mūṣā> mūṣā yā gostanākārā śikhāyuktapidhānakā / sattvānāṃ drāvaṇe śuddhau mūṣā sā gostanī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<मल्लमूषा> निर्दिष्टा मल्लमूषा या मल्लद्वितयसम्पुटात् । पर्पट्यादिरसादीनां स्वेदनाय प्रकीर्तिता
<mallamūṣā> nirdiṣṭā mallamūṣā yā malladvitayasampuṭāt / parpaṭyādirasādīnāṃ svedanāya prakīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पक्वमूषा> कुलालभाण्डरूपा या दृढा च परिपाचिता । पक्वमूषेति सा प्रोक्ता पोट्टल्यादिविपाचने
<pakvamūṣā> kulālabhāṇḍarūpā yā dṛḍhā ca paripācitā / pakvamūṣeti sā proktā poṭṭalyādivipācane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोलमूषा> निर्वक्त्रा गोलकाकारा पुटनद्रव्यगर्भिणी । गोलमूषेति सा प्रोक्ता गत्वरद्रव्यरोधिनी
<golamūṣā> nirvaktrā golakākārā puṭanadravyagarbhiṇī / golamūṣeti sā proktā gatvaradravyarodhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<मञ्जुमूषा> तले या कूर्पराकारा क्रमादुपरि विस्तृता । स्थूलवृन्ताकवत्स्थूला मञ्जुमूषेति संस्मृता
<mañjumūṣā> tale yā kūrparākārā kramādupari vistṛtā / sthūlavṛntākavatsthūlā mañjumūṣeti saṃsmṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चायोऽभ्रकसत्वादेः पुटाय द्रावणाय च । <मञ्जूषामूषा> मञ्जूषाकारमूषा या निम्नतायामविस्तरा
sā cāyo'bhrakasatvādeḥ puṭāya drāvaṇāya ca / <mañjūṣāmūṣā> mañjūṣākāramūṣā yā nimnatāyāmavistarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडङ्गुलप्रमाणेन मूषा मञ्जूषासंज्ञका । भूमौ निखन्य तां मूषां दद्यात्पुटमथोपरि
ṣaḍaṅgulapramāṇena mūṣā mañjūṣāsaṃjñakā / bhūmau nikhanya tāṃ mūṣāṃ dadyātpuṭamathopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<मुसलमूषा> मूषा या चिपिटा मूले वर्तुलाष्टाङ्गुलोच्छ्रया । मूषा सा मुसलाख्या च चक्रिबद्धरसे तथा
<musalamūṣā> mūṣā yā cipiṭā mūle vartulāṣṭāṅgulocchrayā / mūṣā sā musalākhyā ca cakribaddharase tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अन्या वज्रमूषा> दग्धाङ्गारस्य षड्भागा गैरिकं कृष्णमृत्तिका । गारम् अङ्गारकिट्टं च वज्रमूषा प्रकीर्तिता
<anyā vajramūṣā> dagdhāṅgārasya ṣaḍbhāgā gairikaṃ kṛṣṇamṛttikā / gāram aṅgārakiṭṭaṃ ca vajramūṣā prakīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गारा दग्धास्तुषा दग्धा वल्मीकमृत्तिका । शणत्वक् च समायुक्ता मूषा वज्रोपमा मता
gārā dagdhāstuṣā dagdhā valmīkamṛttikā / śaṇatvak ca samāyuktā mūṣā vajropamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<अन्धमूषा प्रकाशमूषा च> प्रकाशा चान्ध्रमूषा च मूषा च द्विविधा स्मृता । प्रकाशमूषा विज्ञेया शरावाकारसंयुता
<andhamūṣā prakāśamūṣā ca> prakāśā cāndhramūṣā ca mūṣā ca dvividhā smṛtā / prakāśamūṣā vijñeyā śarāvākārasaṃyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यनिर्वहणे सा च वार्तिकैस्तु प्रशस्यते । अन्ध्रमूषा च कर्तव्या गोस्तनाकारसन्निभा
dravyanirvahaṇe sā ca vārtikaistu praśasyate / andhramūṣā ca kartavyā gostanākārasannibhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिधानेन समायुक्ता किंचिद् उन्नतमस्तका । पत्रलेपे तथा रङ्गे द्वन्द्वमेलापके हितम्
pidhānena samāyuktā kiṃcid unnatamastakā / patralepe tathā raṅge dvandvamelāpake hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव छिद्रान्विता नन्दगम्भीरा सारणोचिता । <भस्ममूषा> तिलभस्म द्विरंशं तु इष्टकांशसमन्वितम्
saiva chidrānvitā nandagambhīrā sāraṇocitā / <bhasmamūṣā> tilabhasma dviraṃśaṃ tu iṣṭakāṃśasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्ममूषेति विज्ञेया तारसंशोधने हिता । <अन्या वज्रमूषा> तुषं वस्त्रं समं दग्धं मृत्तिका चतुरंशिका
bhasmamūṣeti vijñeyā tārasaṃśodhane hitā / <anyā vajramūṣā> tuṣaṃ vastraṃ samaṃ dagdhaṃ mṛttikā caturaṃśikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूपीपाषाणसंयुक्ता वज्रमूषा प्रकीर्तिता । <मूषावङ्कनालकोष्ठिकोपयुक्तमृल्लक्षणम्> कृष्णा रक्ता च पीता च शुक्लवर्णा च मृत्तिका
kūpīpāṣāṇasaṃyuktā vajramūṣā prakīrtitā / <mūṣāvaṅkanālakoṣṭhikopayuktamṛllakṣaṇam> kṛṣṇā raktā ca pītā ca śuklavarṇā ca mṛttikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्या श्रेष्ठा कनिष्ठान्त्या मध्यमे मध्यमे मते । गजाश्वानां मलं दग्ध्वा यावत्कृष्णत्वतां गतम्
ādyā śreṣṭhā kaniṣṭhāntyā madhyame madhyame mate / gajāśvānāṃ malaṃ dagdhvā yāvatkṛṣṇatvatāṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाशा वज्रलता पत्रं वल्मीकस्य मृदा सह । पेषयेद्वज्रतोयेन यावच्छुक्लत्वतां गतम्
vāśā vajralatā patraṃ valmīkasya mṛdā saha / peṣayedvajratoyena yāvacchuklatvatāṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दयेत्तेन बध्नीयाद्वङ्कनालं च कोष्ठिकाम् । वल्मीकमृत्तिकालोहकिट्टश्वेताश्मनां पृथक्
mardayettena badhnīyādvaṅkanālaṃ ca koṣṭhikām / valmīkamṛttikālohakiṭṭaśvetāśmanāṃ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकांशौ द्वौ तु दग्धस्य तुषस्य स्त्रीशिरोरुहाम् । समांशस्तत्समस्तं तु छागीदुग्धेन मर्दयेत्
ekāṃśau dvau tu dagdhasya tuṣasya strīśiroruhām / samāṃśastatsamastaṃ tu chāgīdugdhena mardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामद्वयं दृढं तेन कुर्यान्मूषां च सम्पुटम् । शोषयित्वा रसं क्षिप्त्वा तत्र कंसं निरोधयेत्
yāmadvayaṃ dṛḍhaṃ tena kuryānmūṣāṃ ca sampuṭam / śoṣayitvā rasaṃ kṣiptvā tatra kaṃsaṃ nirodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रमूषादिकं प्रोक्तं सम्यक्सूतस्य मारणे । मोक्षक्षारस्य भागौ द्वाव् इष्टिककांशसंयुतौ
vajramūṣādikaṃ proktaṃ samyaksūtasya māraṇe / mokṣakṣārasya bhāgau dvāv iṣṭikakāṃśasaṃyutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कृतौ सा तु मूषा स्यादुत्तमा तारशोधने । रक्तवर्गेण संमिश्रा रक्तवर्गपरिप्लुता
yatkṛtau sā tu mūṣā syāduttamā tāraśodhane / raktavargeṇa saṃmiśrā raktavargapariplutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तवर्गकृतालेपा समुक्ता स्वर्णकर्मसु । शुक्लवर्गेण संमिश्रा शुक्लवर्गपरिप्लुता
raktavargakṛtālepā samuktā svarṇakarmasu / śuklavargeṇa saṃmiśrā śuklavargapariplutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लवर्गकृतालेपा शुक्लशुद्धिषु शस्यते । विड्वर्गेण तु संमिश्रा विड्वर्गेण परिप्लुता
śuklavargakṛtālepā śuklaśuddhiṣu śasyate / viḍvargeṇa tu saṃmiśrā viḍvargeṇa pariplutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विड्वर्गेण कृतालेपा मूषा स्याद्द्रुतिजारणे । क्षारवर्गेण संमिश्रा क्षारवर्गपरिप्लुता
viḍvargeṇa kṛtālepā mūṣā syāddrutijāraṇe / kṣāravargeṇa saṃmiśrā kṣāravargapariplutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारवर्गकृतालेपा मूषा निर्वहणे हिता । <मूषायामावर्तनविधिः; वर्णपुट (!)> विषटङ्कणगुञ्जाभिर् मूषालेपं तु कारयेत्
kṣāravargakṛtālepā mūṣā nirvahaṇe hitā / <mūṣāyāmāvartanavidhiḥ; varṇapuṭa (!)> viṣaṭaṅkaṇaguñjābhir mūṣālepaṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशायां प्रकुर्वीत यदि वाङ्गारलेपनम् । तस्यां विन्यस्य मूषायां द्रव्यमावर्तयेद्बुधः
prakāśāyāṃ prakurvīta yadi vāṅgāralepanam / tasyāṃ vinyasya mūṣāyāṃ dravyamāvartayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपवर्णे पुटे योज्या रक्तमृत्पटुभूखगाः । <आवर्तितद्रव्यस्वरूपम्> आवर्तमाने कनके पीता तारे सितप्रभा
lepavarṇe puṭe yojyā raktamṛtpaṭubhūkhagāḥ / <āvartitadravyasvarūpam> āvartamāne kanake pītā tāre sitaprabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुल्बे जलनिभा तीक्ष्णे शुक्लवर्णा प्रशस्यते । यन्त्रम् एवौषधीभ्यः स्याच्छ्रेष्ठं सूतस्य यन्त्रणे
śulbe jalanibhā tīkṣṇe śuklavarṇā praśasyate / yantram evauṣadhībhyaḥ syācchreṣṭhaṃ sūtasya yantraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओषधीसहितेऽप्येषां रसो यन्त्रेण बध्यते । <कोष्ठी> सत्त्वानां पातनार्थाय पतितानां विशुद्धये
oṣadhīsahite'pyeṣāṃ raso yantreṇa badhyate / <koṣṭhī> sattvānāṃ pātanārthāya patitānāṃ viśuddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठिका विविधाकारास्तासां लक्षणमुच्यते । <आकरकोष्ठी अङ्गारकोष्ठी वा> राजहस्तसमुत्सेधा तदर्धायामविस्तरा
koṣṭhikā vividhākārāstāsāṃ lakṣaṇamucyate / <ākarakoṣṭhī aṅgārakoṣṭhī vā> rājahastasamutsedhā tadardhāyāmavistarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरश्रा च कुड्येन वेष्टिता मृण्मयेन सा । एकभित्तौ चरेद्द्वारं वितस्त्याभोगसंयुतम्
caturaśrā ca kuḍyena veṣṭitā mṛṇmayena sā / ekabhittau careddvāraṃ vitastyābhogasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारं सार्धवितस्त्या च संमितं सुदृढं शुभम् । दोहल्यधो विधातव्यं धमनाय यथोचितम्
dvāraṃ sārdhavitastyā ca saṃmitaṃ sudṛḍhaṃ śubham / dohalyadho vidhātavyaṃ dhamanāya yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादेशप्रमिता भित्तिरुत्तराङ्गस्य चोर्ध्वतः । द्वारं चोपरि कर्तव्यं प्रादेशप्रमितं खलु
prādeśapramitā bhittiruttarāṅgasya cordhvataḥ / dvāraṃ copari kartavyaṃ prādeśapramitaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चेष्टिकया रुद्ध्वा द्वारसन्धिं विलिप्य च । शिखित्रैस्तां समापूर्य धमेद्भस्त्राद्वयेन च
tataśceṣṭikayā ruddhvā dvārasandhiṃ vilipya ca / śikhitraistāṃ samāpūrya dhamedbhastrādvayena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखित्राधमनद्रव्यम् ऊर्ध्वद्वारेण निक्षिपेत् । सत्त्वपातनगोलांश्च पञ्च पञ्च पुनः पुनः
śikhitrādhamanadravyam ūrdhvadvāreṇa nikṣipet / sattvapātanagolāṃśca pañca pañca punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेद् आकरकोष्ठीयं खराणां सत्त्वपातने । <पातालकोष्ठी> दृढभूमौ चरेद्गर्तं वितस्त्या संमितं शुभम्
bhaved ākarakoṣṭhīyaṃ kharāṇāṃ sattvapātane / <pātālakoṣṭhī> dṛḍhabhūmau caredgartaṃ vitastyā saṃmitaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तुलं चाथ तन्मध्ये गर्तमन्यं प्रकल्पयेत् । चतुरङ्गुलविस्तारनिम्नत्वेन समन्वितम्
vartulaṃ cātha tanmadhye gartamanyaṃ prakalpayet / caturaṅgulavistāranimnatvena samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्ताद्धरणिपर्यन्तं तिर्यग्दलसमन्वितम् । किंचित् समुन्नतं बाह्यगर्ताभिमुखनिम्नकम्
gartāddharaṇiparyantaṃ tiryagdalasamanvitam / kiṃcit samunnataṃ bāhyagartābhimukhanimnakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृच्चक्रीं पञ्चरन्ध्राढ्यां गर्भगर्तोपरि क्षिपेत् । आपूर्य कोकिलैः कोष्ठीं प्रधमेदेकभस्त्रया
mṛccakrīṃ pañcarandhrāḍhyāṃ garbhagartopari kṣipet / āpūrya kokilaiḥ koṣṭhīṃ pradhamedekabhastrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातालकोष्ठिका ह्येषा मृदूनां सत्त्वपातने । ध्मानसाध्यपदार्थानां नन्दिना परिकीर्तिता
pātālakoṣṭhikā hyeṣā mṛdūnāṃ sattvapātane / dhmānasādhyapadārthānāṃ nandinā parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गारकोष्ठी> द्वादशाङ्गुलनिम्ना या प्रादेशप्रमिता तथा । चतुरङ्गुलतश्चोर्ध्वं वलयेन समन्विता
<gārakoṣṭhī> dvādaśāṅgulanimnā yā prādeśapramitā tathā / caturaṅgulataścordhvaṃ valayena samanvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूरिच्छिद्रवतीं चक्रीं वलयोपरि निक्षिपेत् । शिखित्रांस्तत्र निक्षिप्य प्रधमेद्वङ्कनालतः
bhūricchidravatīṃ cakrīṃ valayopari nikṣipet / śikhitrāṃstatra nikṣipya pradhamedvaṅkanālataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वङ्कनालम्> मूषामृद्भिः प्रकर्तव्यम् अरत्निप्रमितं दृढम् । अधोमुखं च तद्वक्त्रे नालं पञ्चाङ्गुलं खलु
<vaṅkanālam> mūṣāmṛdbhiḥ prakartavyam aratnipramitaṃ dṛḍham / adhomukhaṃ ca tadvaktre nālaṃ pañcāṅgulaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वङ्कनालमिति प्रोक्तं दृढाध्मानाय कीर्तितम् । <गारकोष्ठी (चोन्त्।!)> गारगोष्ठीयमादिष्टा सृष्टलोहविनाशिनी
vaṅkanālamiti proktaṃ dṛḍhādhmānāya kīrtitam / <gārakoṣṭhī (cont.!)> gāragoṣṭhīyamādiṣṭā sṛṣṭalohavināśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठी बन्धरसादीनां विधानाय विधीयते । द्वादशाङ्गुलकोत्सेधा सा बुध्ना चतुरङ्गुला
koṣṭhī bandharasādīnāṃ vidhānāya vidhīyate / dvādaśāṅgulakotsedhā sā budhnā caturaṅgulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यक्प्रधमना या सा मृदुद्रव्यविशोधनी । रसादिद्रव्यपाकानां प्रमाणज्ञापनं पुटम्
tiryakpradhamanā yā sā mṛdudravyaviśodhanī / rasādidravyapākānāṃ pramāṇajñāpanaṃ puṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेष्टो न्यूनाधिकः पाकः सुपाकं हितमौषधम् । लोहादेरपुनर्भावो गुणाधिक्यं तथोग्रता
neṣṭo nyūnādhikaḥ pākaḥ supākaṃ hitamauṣadham / lohāderapunarbhāvo guṇādhikyaṃ tathogratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनप्सु मज्जनं रेखापूर्णता पुटतो भवेत् । पुटाद्रागो लघुत्वं च शीघ्रं व्याप्तिश्च दीपनम्
anapsu majjanaṃ rekhāpūrṇatā puṭato bhavet / puṭādrāgo laghutvaṃ ca śīghraṃ vyāptiśca dīpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारितादपि सूतेन्द्राल्लोहानामधिको गुणः । यथाश्मनि विशेद्वह्निर्बहिःस्थः पुटयोगतः
jāritādapi sūtendrāllohānāmadhiko guṇaḥ / yathāśmani viśedvahnirbahiḥsthaḥ puṭayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णत्वाद्धि गुणावाप्तिस्तथा लोहेषु निश्चितम् । पाच्यमानौषधं क्षिप्त्वा शरावद्वयसम्पुटे
cūrṇatvāddhi guṇāvāptistathā loheṣu niścitam / pācyamānauṣadhaṃ kṣiptvā śarāvadvayasampuṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्ध्वा गरुण्डपचनं पुटं तदिति कथ्यते । <महापुटम्> निम्नविस्तरतः कुण्डे द्विहस्ते चतुरश्रके
ruddhvā garuṇḍapacanaṃ puṭaṃ taditi kathyate / <mahāpuṭam> nimnavistarataḥ kuṇḍe dvihaste caturaśrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनोत्पलसहस्रेण पूरिते पुटनौषधम् । कोष्ठ्यां रुद्धं प्रयत्नेन पिष्टिकोपरि निक्षिपेत्
vanotpalasahasreṇa pūrite puṭanauṣadham / koṣṭhyāṃ ruddhaṃ prayatnena piṣṭikopari nikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनोत्पलसहस्रार्धं कोविकोपरि निक्षिपेत् । वह्निं प्रज्वालयेत्तत्र महापुटमिदं स्मृतम्
vanotpalasahasrārdhaṃ kovikopari nikṣipet / vahniṃ prajvālayettatra mahāpuṭamidaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गजपुटम्> राजहस्तप्रमाणेन चतुरश्रं च निम्नकम् । पूर्णं चोपलशाठीभिः कण्ठावध्यथ विन्यसेत्
<gajapuṭam> rājahastapramāṇena caturaśraṃ ca nimnakam / pūrṇaṃ copalaśāṭhībhiḥ kaṇṭhāvadhyatha vinyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यसेत्कुमुदीं तत्र पुटनद्रव्यपूरिताम् । पूर्वच्छगणतोऽर्धानि गरुण्डानि विनिक्षिपेत्
vinyasetkumudīṃ tatra puṭanadravyapūritām / pūrvacchagaṇato'rdhāni garuṇḍāni vinikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्गजपुटं प्रोक्तं महागुणविधायकम् । <वाराहपुटम्> इत्थं चारत्निके कुण्डे पुटं वाराहमुच्यते
etadgajapuṭaṃ proktaṃ mahāguṇavidhāyakam / <vārāhapuṭam> itthaṃ cāratnike kuṇḍe puṭaṃ vārāhamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<कुक्कुटपुटम्> पुटं भूमितले यत्तद्वितस्तिद्वितयोच्छ्रयम् । तावच्च तलविस्तीर्णं तत्स्यात्कुक्कुटकं पुटम्
<kukkuṭapuṭam> puṭaṃ bhūmitale yattadvitastidvitayocchrayam / tāvacca talavistīrṇaṃ tatsyātkukkuṭakaṃ puṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<कपोतपुटम्> यत्पुटं दीयते भूमावष्टसंख्यैर्वनोत्पलैः । तद्बालसूतभस्मार्थं कपोतपुटमुच्यते
<kapotapuṭam> yatpuṭaṃ dīyate bhūmāvaṣṭasaṃkhyairvanotpalaiḥ / tadbālasūtabhasmārthaṃ kapotapuṭamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोर्वरपुटम्> गोष्ठान्तर्गोखुरक्षुण्णं शुष्कं चूर्णितगोमयम् । गोर्वरं तत्समादिष्टं वरिष्ठं रससाधने
<gorvarapuṭam> goṣṭhāntargokhurakṣuṇṇaṃ śuṣkaṃ cūrṇitagomayam / gorvaraṃ tatsamādiṣṭaṃ variṣṭhaṃ rasasādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोवरपुट> गोर्वरैर्वा तुषैर्वापि पुटं यत्र प्रदीयते । तद्गोर्वरपुटं प्रोक्तं रसभस्मप्रसिद्धये
<govarapuṭa> gorvarairvā tuṣairvāpi puṭaṃ yatra pradīyate / tadgorvarapuṭaṃ proktaṃ rasabhasmaprasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<भाण्डपुटम्> स्थूलभाण्डे तुषापूर्णे मध्ये मूषासमन्विते । वह्निना विहिते पाके तद्भाण्डपुटमुच्यते
<bhāṇḍapuṭam> sthūlabhāṇḍe tuṣāpūrṇe madhye mūṣāsamanvite / vahninā vihite pāke tadbhāṇḍapuṭamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वालुकापुटम्> अधस्तादुपरिष्टाच्च कोविका छाद्यते खलु । वालुकाभिः प्रतप्ताभिर्यन्त्रं तद्वालुकापुटम्
<vālukāpuṭam> adhastādupariṣṭācca kovikā chādyate khalu / vālukābhiḥ prataptābhiryantraṃ tadvālukāpuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<भूधरपुटम्> वह्निमत्यां क्षितौ सम्यङ्निखन्याद्द्व्यङ्गुलादधः । उपरिष्टात्पुटं यन्त्रं पुटं तद्भूधराह्वयम्
<bhūdharapuṭam> vahnimatyāṃ kṣitau samyaṅnikhanyāddvyaṅgulādadhaḥ / upariṣṭātpuṭaṃ yantraṃ puṭaṃ tadbhūdharāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<लावकपुटम्> ऊर्ध्वं षोडशिकामात्रैस्तुषैर्वा गोर्वरैः पुटम् । यन्त्रं तल्लावकाख्यं स्यान्मृदुद्रव्यसुसाधने
<lāvakapuṭam> ūrdhvaṃ ṣoḍaśikāmātraistuṣairvā gorvaraiḥ puṭam / yantraṃ tallāvakākhyaṃ syānmṛdudravyasusādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्तपुटमाने तु साध्यद्रव्यबलाबलात् । पुटं विज्ञाय दातव्यमूहापोहविचक्षणैः
anuktapuṭamāne tu sādhyadravyabalābalāt / puṭaṃ vijñāya dātavyamūhāpohavicakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<कूपिकादिस्वरूपम्> काचायोमृद्घटीनां च कूपिका चषकाणि च । रूपिका कूपिका सिद्धा गोलं चैव करण्डकम्
<kūpikādisvarūpam> kācāyomṛdghaṭīnāṃ ca kūpikā caṣakāṇi ca / rūpikā kūpikā siddhā golaṃ caiva karaṇḍakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चषकं च कठोरी च वाटिका खोरिका तथा । कञ्चोली ग्राहिका चेति नामान्येकार्थकानि हि
caṣakaṃ ca kaṭhorī ca vāṭikā khorikā tathā / kañcolī grāhikā ceti nāmānyekārthakāni hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसोपरसलोहानां त्रिधा संस्कारवह्नयः । गरुण्डकाष्ठकोलीशसाधनास्ते पृथक्त्रिधा
rasoparasalohānāṃ tridhā saṃskāravahnayaḥ / garuṇḍakāṣṭhakolīśasādhanāste pṛthaktridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.