Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·1·1.2·1.2.5
देवाश्च वा असुराश्च । उभये प्राजापत्याः पस्पृधिरे ततो देवा अनुव्यमिवासुरथ हासुरा मेनिरे ऽस्माकमेवेदं खलु भुवनमिति
devāśca vā asurāśca | ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire tato devā anuvyamivāsuratha hāsurā menire 'smākamevedaṃ khalu bhuvanamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते होचुः । हन्तेमाम् पृथिवीं विभजामहै तां विभज्योपजीवामेति तामौक्ष्णैश्चर्मभिः पश्चात्प्राञ्चो विभजमाना अभीयुः
te hocuḥ | hantemām pṛthivīṃ vibhajāmahai tāṃ vibhajyopajīvāmeti tāmaukṣṇaiścarmabhiḥ paścātprāñco vibhajamānā abhīyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै देवाः शुश्रुवुः । विभजन्ते ह वा इमामसुराः पृथिवीम् प्रेत तदेष्यामो यत्रेमामसुरा विभजन्ते के ततः स्याम यदस्यै न भजेमहीति ते यज्ञमेव विष्णुम् पुरस्कृत्येयुः
tadvai devāḥ śuśruvuḥ | vibhajante ha vā imāmasurāḥ pṛthivīm preta tadeṣyāmo yatremāmasurā vibhajante ke tataḥ syāma yadasyai na bhajemahīti te yajñameva viṣṇum puraskṛtyeyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते होचुः । अनु नो ऽस्याम् पृथिव्यामाभजतास्त्वेव नो ऽप्यस्याम् भाग इति ते हासुरा असूयन्त इवोचुर्यावदेवैष विष्नुरभिशेते तावद्वो दद्म इति
te hocuḥ | anu no 'syām pṛthivyāmābhajatāstveva no 'pyasyām bhāga iti te hāsurā asūyanta ivocuryāvadevaiṣa viṣnurabhiśete tāvadvo dadma iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामनो ह विष्नुरास । तद्देवा न जिहीडिरे महद्वै नो ऽदुर्ये नो यज्ञसंमितमदुरिति
vāmano ha viṣnurāsa | taddevā na jihīḍire mahadvai no 'durye no yajñasaṃmitamaduriti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते प्राञ्चं विष्णुं निपाद्य । चन्दोभिरभितः पर्यगृह्णन्गायत्रेण त्वा चन्दसा परिगृह्णामीति दक्षिणतस्त्रैष्टुभेन त्वा चन्दसा परिगृह्णामीति पश्चाज्जागतेन त्वा चन्दसा परिगृह्णामीत्युत्तरतः
te prāñcaṃ viṣṇuṃ nipādya | candobhirabhitaḥ paryagṛhṇangāyatreṇa tvā candasā parigṛhṇāmīti dakṣiṇatastraiṣṭubhena tvā candasā parigṛhṇāmīti paścājjāgatena tvā candasā parigṛhṇāmītyuttarataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चन्दोभिरभितः परिगृह्य । अग्निम् पुरस्तात्समाधाय तेनार्चन्तः श्राम्यन्तश्चेरुस्तेनेमां सर्वाम् पृथिवीं समविन्दन्त तद्यदेनेनेमां सर्वां समविन्दन्त तस्माद्वेदिर्नाम तस्मादाहुर्यावती वेदिस्तावती पृथिवीत्येतया हीमां सर्वां समविन्दन्तैवं ह वा इमां सर्वां सपत्नानां सम्वृङ्क्ते निर्भजत्यस्यै सपत्नान्य एवमेतद्वेद
taṃ candobhirabhitaḥ parigṛhya | agnim purastātsamādhāya tenārcantaḥ śrāmyantaścerustenemāṃ sarvām pṛthivīṃ samavindanta tadyadenenemāṃ sarvāṃ samavindanta tasmādvedirnāma tasmādāhuryāvatī vedistāvatī pṛthivītyetayā hīmāṃ sarvāṃ samavindantaivaṃ ha vā imāṃ sarvāṃ sapatnānāṃ samvṛṅkte nirbhajatyasyai sapatnānya evametadveda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ह देवा ऊचुः । क्व नु विष्णुरभूत्क्व नु यज्ञो ऽभूदिति ते होचुश्चन्दोभिरभितः परिगृहीतो ऽग्निः पुरस्तान्नापक्रमणमस्त्यत्रैवान्विचतेति तं खनन्त इवान्वीषुस्तंत्र्यङ्गुले ऽन्वविन्दंस्तम्मात्त्र्यङ्गुला वेदिः स्यात्तदु हापि पाञ्चिस्त्र्यङ्गुलामेव सौम्यस्यध्वरस्य वेदिं चक्रे
te ha devā ūcuḥ | kva nu viṣṇurabhūtkva nu yajño 'bhūditi te hocuścandobhirabhitaḥ parigṛhīto 'gniḥ purastānnāpakramaṇamastyatraivānvicateti taṃ khananta ivānvīṣustaṃtryaṅgule 'nvavindaṃstammāttryaṅgulā vediḥ syāttadu hāpi pāñcistryaṅgulāmeva saumyasyadhvarasya vediṃ cakre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदु तथ न कुर्यात् । ओषधीनां वै स मूलान्युपांलोचत्तस्मादोषधीनामेव मूलान्युचेत्तवै ब्रूयाद्यन्न्वेवात्र विष्णुमन्वविन्दंस्तस्माद्वेदिर्नाम
tadu tatha na kuryāt | oṣadhīnāṃ vai sa mūlānyupāṃlocattasmādoṣadhīnāmeva mūlānyucettavai brūyādyannvevātra viṣṇumanvavindaṃstasmādvedirnāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमनुविद्योत्तरेण परिग्रहेण पर्यगृह्णन् । सुक्ष्मा चासि शिवा चासीति दक्षिणत इमामेवैतत्पृथिवीं संविद्य सुक्ष्मां शिवामकुर्वत स्योना चासि सुषदा चासीति पश्चादिमामेवैतत्पृथिवीं संविद्य स्योनां सुषदामकुर्वतोर्जस्वती चासि पयस्वती चेत्युत्तरत इमामेवैतत्पृथिवीं संविद्य रसवतीमुपजीवनीयामकुर्वत
tamanuvidyottareṇa parigraheṇa paryagṛhṇan | sukṣmā cāsi śivā cāsīti dakṣiṇata imāmevaitatpṛthivīṃ saṃvidya sukṣmāṃ śivāmakurvata syonā cāsi suṣadā cāsīti paścādimāmevaitatpṛthivīṃ saṃvidya syonāṃ suṣadāmakurvatorjasvatī cāsi payasvatī cetyuttarata imāmevaitatpṛthivīṃ saṃvidya rasavatīmupajīvanīyāmakurvata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै त्रिः पूर्वम् परिग्रहम् परिगृह्णाति । त्रिरुत्तरं तत्षट् कृत्वः षड्वा ऋतवः संवत्सरस्य संवत्सरो यज्ञः प्रजापतिः स यावानेव यज्ञो यावत्यस्य मात्रा तावतमेवैतत्परिगृह्णाति
sa vai triḥ pūrvam parigraham parigṛhṇāti | triruttaraṃ tatṣaṭ kṛtvaḥ ṣaḍvā ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsaro yajñaḥ prajāpatiḥ sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvatamevaitatparigṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्भिर्व्याहृतिभिः । पूर्वम् परिग्रह परिगृह्णाति षड्भिरुत्तरं तद्द्वादश कृत्वो द्वादश वै मासाः संवत्सरस्य संवत्सरो यज्ञः प्रजापतिः स यावानेव यज्ञो यावत्यस्य मात्रा तावतमेवैतत्परिगृह्णाति
ṣaḍbhirvyāhṛtibhiḥ | pūrvam parigraha parigṛhṇāti ṣaḍbhiruttaraṃ taddvādaśa kṛtvo dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya saṃvatsaro yajñaḥ prajāpatiḥ sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvatamevaitatparigṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याममात्री पश्चात्स्यादित्याहुः । एतावान्वै पुरुषह्\ पुरुषसंमित हि त्र्यरत्निः प्राची त्रिवृद्धि यज्ञो नात्र मात्रास्ति यावतीमेव स्वयम् मनसा मन्येत तावतीं कुर्यात्
vyāmamātrī paścātsyādityāhuḥ | etāvānvai puruṣah\ puruṣasaṃmita hi tryaratniḥ prācī trivṛddhi yajño nātra mātrāsti yāvatīmeva svayam manasā manyeta tāvatīṃ kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभितो ऽग्निमंसा उन्नयति । योषा वै वेदिर्वृषाग्निः परिगृह्य वै योषा वृषाणं शेते मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते तस्मादभितो ऽग्निमंसा उन्नयति
abhito 'gnimaṃsā unnayati | yoṣā vai vedirvṛṣāgniḥ parigṛhya vai yoṣā vṛṣāṇaṃ śete mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādabhito 'gnimaṃsā unnayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा वै पश्चाद्वरीयसी स्यात् । मध्ये संह्वारिता पुनः पुरस्तादुर्व्येवमिव हि योषाम् प्रशंसन्ति पृथुश्रोणिर्विमृष्टान्तरांसा मध्ये संग्राःयेति जुष्टामेवैनामेतद्देवेभ्यः करोति
sā vai paścādvarīyasī syāt | madhye saṃhvāritā punaḥ purastādurvyevamiva hi yoṣām praśaṃsanti pṛthuśroṇirvimṛṣṭāntarāṃsā madhye saṃgrāḥyeti juṣṭāmevaināmetaddevebhyaḥ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा वै प्राक्प्रवणा स्यात् । प्राची हि देवानां दिगथो उदक्प्रवणोदीची हि मनुष्याणां दिग्दक्षिणतः पुरीषम् प्रत्युदूहत्येषा वै दिक्पितॄणां सा यद्दक्षिणाप्रवणा स्यात् क्षिप्रे ह यजमानो ऽमुं लोकमियात्तथो ह यजमानो ज्योग्जीवति तस्माद्दक्षिणतः पुरीषम् प्रत्युदूहति पुरीषवतीं कुर्वीत पशवो वै पुरीषम् पशुमतीमेवैनामेतत्कुरुते
sā vai prākpravaṇā syāt | prācī hi devānāṃ digatho udakpravaṇodīcī hi manuṣyāṇāṃ digdakṣiṇataḥ purīṣam pratyudūhatyeṣā vai dikpitṝṇāṃ sā yaddakṣiṇāpravaṇā syāt kṣipre ha yajamāno 'muṃ lokamiyāttatho ha yajamāno jyogjīvati tasmāddakṣiṇataḥ purīṣam pratyudūhati purīṣavatīṃ kurvīta paśavo vai purīṣam paśumatīmevaināmetatkurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् प्रतिमार्ष्टि । देवा ह वै संग्रामं संनिधास्यन्त स्ते होचुर्हन्त यदस्यै पृथिव्या अनामृतं देवयजनं तच्चन्द्रमसि निदधामहै स यदि न इतो ऽसुरा जयेयुस्तत एवार्चन्तः श्राम्यन्तः पुनरभिभवेमेति स यदस्यै पृथिव्या अनामृतं देवयजनमासीत्तच्चन्द्रमसि न्यदधत तदेतच्चन्द्रमसि कृष्णं तस्मादाहुश्चन्द्रमस्यस्यै पृथिव्यै देवयजनमित्यपि ह वा अस्यैतस्मिन्देवयजन इष्टम् भवति तस्माद्वै प्रतिमार्ष्टि
tām pratimārṣṭi | devā ha vai saṃgrāmaṃ saṃnidhāsyanta ste hocurhanta yadasyai pṛthivyā anāmṛtaṃ devayajanaṃ taccandramasi nidadhāmahai sa yadi na ito 'surā jayeyustata evārcantaḥ śrāmyantaḥ punarabhibhavemeti sa yadasyai pṛthivyā anāmṛtaṃ devayajanamāsīttaccandramasi nyadadhata tadetaccandramasi kṛṣṇaṃ tasmādāhuścandramasyasyai pṛthivyai devayajanamityapi ha vā asyaitasmindevayajana iṣṭam bhavati tasmādvai pratimārṣṭi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रतिमार्ष्टि । पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन्निति संग्रामो वै क्रूरं संग्रामे हि क्रूरं क्रियते हतः पुरुषो हतो ऽश्वः शेते पुरा ह्येतत्संग्रामान्न्यदधत तस्मादाह पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन्नित्युदादाय पृथिवीं जीवदानुमित्युदादाय हि यदस्यै पृथिव्यै जीवमासीत्तच्चन्द्रमसि न्यदधत तस्मादाहोदादाय पृथिवीं जीवदानुमिति यामैरयंश्चन्द्रमसि स्वधाभिरिति यां चन्द्रमसि ब्रह्मणादधुरित्येवैतदाह तामु धीरासो अनुदिश्य यजन्त इत्येतेनो ह तामनुदिश्य यजन्ते ऽपि ह वा अस्यैतास्मिन्देवयजन इष्टम् भवति य एवमेतद्वेद
sa pratimārṣṭi | purā krūrasya visṛpo virapśinniti saṃgrāmo vai krūraṃ saṃgrāme hi krūraṃ kriyate hataḥ puruṣo hato 'śvaḥ śete purā hyetatsaṃgrāmānnyadadhata tasmādāha purā krūrasya visṛpo virapśinnityudādāya pṛthivīṃ jīvadānumityudādāya hi yadasyai pṛthivyai jīvamāsīttaccandramasi nyadadhata tasmādāhodādāya pṛthivīṃ jīvadānumiti yāmairayaṃścandramasi svadhābhiriti yāṃ candramasi brahmaṇādadhurityevaitadāha tāmu dhīrāso anudiśya yajanta ityeteno ha tāmanudiśya yajante 'pi ha vā asyaitāsmindevayajana iṣṭam bhavati ya evametadveda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाह प्रोक्षणीरासादयेति । वज्रो वै स्फ्यो ब्राह्मणश्चेमम् पुरा यज्ञमभ्यजूगुपतां वज्रो वा आपस्तद्वज्रमेवैतदभिगुप्त्या आसादयति स वा उपर्युपर्येव प्रोक्षणीषु धार्यमाणास्वथ स्फ्यमुद्यचत्यथ यन्निहित एव स्फ्यो प्रोक्षणीरासादयेद्वज्रो ह समृचेयातां तथो ह वज्रो न समृचेते तस्मादुपर्युपर्येव प्रोक्षनीषु धार्यमाणास्वथ स्फ्यमुद्यचति
athāha prokṣaṇīrāsādayeti | vajro vai sphyo brāhmaṇaścemam purā yajñamabhyajūgupatāṃ vajro vā āpastadvajramevaitadabhiguptyā āsādayati sa vā uparyuparyeva prokṣaṇīṣu dhāryamāṇāsvatha sphyamudyacatyatha yannihita eva sphyo prokṣaṇīrāsādayedvajro ha samṛceyātāṃ tatho ha vajro na samṛcete tasmāduparyuparyeva prokṣanīṣu dhāryamāṇāsvatha sphyamudyacati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतां वाचं वदति । प्रोक्षणीरासादयेध्मम् बर्हिरुपसादय स्रुचः सम्मृड्ढि पत्नीं संनह्याज्येनोदेहीति संप्रैष एवैष स यदि कामयेत ब्रूयादेतद्यद्यु कामयेतापि नाद्रियेत स्वयमु ह्येवैतद्वेदेदमतः कर्म कर्तव्यमिति
athaitāṃ vācaṃ vadati | prokṣaṇīrāsādayedhmam barhirupasādaya srucaḥ sammṛḍḍhi patnīṃ saṃnahyājyenodehīti saṃpraiṣa evaiṣa sa yadi kāmayeta brūyādetadyadyu kāmayetāpi nādriyeta svayamu hyevaitadvededamataḥ karma kartavyamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोदञ्चं स्फ्यम् प्रहरति । अमुष्मै त्वा वज्रम् प्रहरामीति यद्यभिचरेद्वज्रो वै स्फ्य स्तृणुते हैवैनेन
athodañcaṃ sphyam praharati | amuṣmai tvā vajram praharāmīti yadyabhicaredvajro vai sphya stṛṇute haivainena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पाणी अवनेनिक्ते । यद्ध्यस्यै क्रूरमभूत्तद्ध्यस्या एतदहार्षीत्तस्मात्पाणी अवनेनिक्ते
atha pāṇī avanenikte | yaddhyasyai krūramabhūttaddhyasyā etadahārṣīttasmātpāṇī avanenikte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ये हाग्र ईजिरे । ते ह स्मावमर्श यजन्ते ते पापीयांस आसुरथ ये नेजिरे ते श्रेयांस आसुस्ततो ऽश्रद्धा मनुष्यान्विवेद ये यजन्ते पापीयांसस्ते भवन्ति य उ न यजन्ते श्रेयांसस्ते भवन्तीति तत इतो देवान्हविर्न जगामेतः प्रदानाद्धि देवा उपजीवन्ति
sa ye hāgra ījire | te ha smāvamarśa yajante te pāpīyāṃsa āsuratha ye nejire te śreyāṃsa āsustato 'śraddhā manuṣyānviveda ye yajante pāpīyāṃsaste bhavanti ya u na yajante śreyāṃsaste bhavantīti tata ito devānhavirna jagāmetaḥ pradānāddhi devā upajīvanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ह देवा ऊचुः । बृहस्पतिमाङ्गिरसमश्रद्धा वै मनुष्यानबिदत्तेभ्यो विधेहि यज्ञमिति स हेत्योवाच बृहस्पतिराङ्गिरसः कथा न यजध्व इति ते होचुः किं काम्या यजेमहि ये यजन्ते पापीयांसस्ते भवन्ति य उ न यजन्ते श्रेयांसस्ते भवन्तीति
te ha devā ūcuḥ | bṛhaspatimāṅgirasamaśraddhā vai manuṣyānabidattebhyo vidhehi yajñamiti sa hetyovāca bṛhaspatirāṅgirasaḥ kathā na yajadhva iti te hocuḥ kiṃ kāmyā yajemahi ye yajante pāpīyāṃsaste bhavanti ya u na yajante śreyāṃsaste bhavantīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच । बृहस्पतिराङ्गिरसो यद्वै शुश्रुम देवानाम् परिषूतं तदेष यज्ञो भवति यचूतानि हवींषि क्ल्प्ता वेदिस्तेनावमर्शमचारिष्ट तस्मात्पापीयांसो ऽभूत् तेनानवमर्श यजध्वं तथा श्रेयांसो भविष्यथेत्या कियत इत्या बर्हिष स्तरणादिति बर्हिषा ह वै खल्वेषा शाम्यति स यदि पुरा बर्हिह्ष स्तरणात्किंचिदापद्येत बर्हिरेव तत्स्तृणन्नपास्येदथ यदा बर्हि स्तृणन्त्यपि पदाभितिष्ठन्ति स यो हैवं विद्वाननवमर्शं यजते श्रेयान्हैव भवति तस्मादनवमर्शमेव यजेत
sa hovāca | bṛhaspatirāṅgiraso yadvai śuśruma devānām pariṣūtaṃ tadeṣa yajño bhavati yacūtāni havīṃṣi kLptā vedistenāvamarśamacāriṣṭa tasmātpāpīyāṃso 'bhūt tenānavamarśa yajadhvaṃ tathā śreyāṃso bhaviṣyathetyā kiyata ityā barhiṣa staraṇāditi barhiṣā ha vai khalveṣā śāmyati sa yadi purā barhihṣa staraṇātkiṃcidāpadyeta barhireva tatstṛṇannapāsyedatha yadā barhi stṛṇantyapi padābhitiṣṭhanti sa yo haivaṃ vidvānanavamarśaṃ yajate śreyānhaiva bhavati tasmādanavamarśameva yajeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.