Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 1.8.3

स वै स्रुचौ व्यूहति । अग्नीषोमयोरुज्जितिमनूज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामीति जुहूम् प्राचीं दक्षिणेन पाणिनाग्नीषोमौ तमपनुदतां यो स्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामीत्युपभृतम् प्रतीचीं सव्येन पाणिना यदि स्वयं यजमानः

sa vai srucau vyūhati | agnīṣomayorujjitimanūjjeṣaṃ vājasya mā prasavena prohāmīti juhūm prācīṃ dakṣiṇena pāṇināgnīṣomau tamapanudatāṃ yo smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo vājasyainaṃ prasavenāpohāmītyupabhṛtam pratīcīṃ savyena pāṇinā yadi svayaṃ yajamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यु अध्वर्युः । अग्नीषोमयोरुज्जितिमनूज्जयत्वयं यजमानो वाजस्यैनम् प्रसवेन प्रोहाम्यग्नीषोमौ तमपनुदतां यमयं यजमानो द्वेष्टि यश्चैनं द्वेष्टि वाजस्यैनम् प्रसवेनापोहामीति पौर्णमास्यामग्नीषोमीयं हि पौर्णमासं हविर्भवति

yadyu adhvaryuḥ | agnīṣomayorujjitimanūjjayatvayaṃ yajamāno vājasyainam prasavena prohāmyagnīṣomau tamapanudatāṃ yamayaṃ yajamāno dveṣṭi yaścainaṃ dveṣṭi vājasyainam prasavenāpohāmīti paurṇamāsyāmagnīṣomīyaṃ hi paurṇamāsaṃ havirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथामावास्यायाम् । इन्द्राग्न्योरुज्जितिमनूज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामीन्द्राग्नी तमपनुदतां यो ऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनम् प्रसवेनापोहामीति यदि स्वयं यजमानः

athāmāvāsyāyām | indrāgnyorujjitimanūjjeṣaṃ vājasya mā prasavena prohāmīndrāgnī tamapanudatāṃ yo 'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo vājasyainam prasavenāpohāmīti yadi svayaṃ yajamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यु अध्वर्युः । इन्द्राग्न्योरुज्जितिमनूज्जयत्वयं यजमानो वाजस्यैनम् प्रसवेन प्रोहामीन्द्राग्नी तमपनुदतां यमयं यजमानो द्वेष्टि यश्चैनं द्वेष्टि वाजस्यैनम् प्रसवेनापोहामीत्यमावास्यायामैन्द्राग्नं ह्यामावास्यं हविर्भवत्येवं यथादेवतं व्यूहति तद्यदेवं व्यूहति

yadyu adhvaryuḥ | indrāgnyorujjitimanūjjayatvayaṃ yajamāno vājasyainam prasavena prohāmīndrāgnī tamapanudatāṃ yamayaṃ yajamāno dveṣṭi yaścainaṃ dveṣṭi vājasyainam prasavenāpohāmītyamāvāsyāyāmaindrāgnaṃ hyāmāvāsyaṃ havirbhavatyevaṃ yathādevataṃ vyūhati tadyadevaṃ vyūhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजमान एव जुहूमनु । यो ऽस्मा अरातीयति स उपभृतमनु प्राञ्चमेवैतद्यजमानमुदूहत्यपाञ्चं तमपोहति यो ऽस्मा अरातीयत्यत्तैव जुहूमन्वाद्य उपभृतमनु प्राञ्चमेवैतदत्तारमुदूहत्यपाञ्चमाद्यमपोहति

yajamāna eva juhūmanu | yo 'smā arātīyati sa upabhṛtamanu prāñcamevaitadyajamānamudūhatyapāñcaṃ tamapohati yo 'smā arātīyatyattaiva juhūmanvādya upabhṛtamanu prāñcamevaitadattāramudūhatyapāñcamādyamapohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वा एतत् । समान एव कर्मन्व्याक्रियते तस्मादु समानादेव पुरुषादत्ता चाद्यश्च जायते इदं हि चतुर्थे पुरुषे तृतीये संगचामह इति विदेवं दीव्यमाना जात्या आसत एतस्मादु तत्

tadvā etat | samāna eva karmanvyākriyate tasmādu samānādeva puruṣādattā cādyaśca jāyate idaṃ hi caturthe puruṣe tṛtīye saṃgacāmaha iti videvaṃ dīvyamānā jātyā āsata etasmādu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जुह्वा परिधीन्त्समनक्ति । यया देवेभ्यो ऽहौषीद्यया यज्ञं समतिष्ठपत्तयैवैतत्परिधीन्प्रीणाति तस्माज्जुह्वा परिधीन्त्समनक्ति

atha juhvā paridhīntsamanakti | yayā devebhyo 'hauṣīdyayā yajñaṃ samatiṣṭhapattayaivaitatparidhīnprīṇāti tasmājjuhvā paridhīntsamanakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स समनक्ति वसुभ्यस्त्वा रुद्रेभ्यस्त्वादित्येभ्यस्त्वेत्येते वै त्रया देवा यद्वसवो रुद्रा आदित्या एतेभ्यस्त्वेत्येवैतदाह

sa samanakti vasubhyastvā rudrebhyastvādityebhyastvetyete vai trayā devā yadvasavo rudrā ādityā etebhyastvetyevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परिधिमभिपद्याश्रावयति । परिधिभ्यो ह्येतदाश्रावयति यज्ञो वा आश्रावणं यज्ञेनैवैतत्प्रत्यक्षम् परिधीन्प्रीणाति तस्मात्परिधिमभिपद्याश्रावयति

atha paridhimabhipadyāśrāvayati | paridhibhyo hyetadāśrāvayati yajño vā āśrāvaṇaṃ yajñenaivaitatpratyakṣam paridhīnprīṇāti tasmātparidhimabhipadyāśrāvayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स आश्राव्याह । इषिता दैव्या होतार इति दैव्या वा एते होतारो यत्परिधयो ऽग्नयो हीष्टा दैव्या होतार इत्येवैतदाह यदाहेषिता दैव्या होतार इति भद्रवाच्यायेति स्वयं वा एतस्मै देवा युक्ता भवन्ति यत्साधु वदेयुर्यत्साधु कुर्युस्तस्मादाह भद्रवाच्यायेति प्रेषितो मानुषः सूक्तवाकायेति तदिमम् मानुषं होतारं सूक्तवाकाय प्रसौति

sa āśrāvyāha | iṣitā daivyā hotāra iti daivyā vā ete hotāro yatparidhayo 'gnayo hīṣṭā daivyā hotāra ityevaitadāha yadāheṣitā daivyā hotāra iti bhadravācyāyeti svayaṃ vā etasmai devā yuktā bhavanti yatsādhu vadeyuryatsādhu kuryustasmādāha bhadravācyāyeti preṣito mānuṣaḥ sūktavākāyeti tadimam mānuṣaṃ hotāraṃ sūktavākāya prasauti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रस्तरमादत्ते । यजमानो वै प्रस्तरस्तद्यत्रास्य यज्ञो ऽगंस्तदेवैतद्यजमानं स्वगाकरोति देवलोकं वा अस्य यज्ञो ऽगन्देवलोकमेवैतद्यजमानमपिनयति

atha prastaramādatte | yajamāno vai prastarastadyatrāsya yajño 'gaṃstadevaitadyajamānaṃ svagākaroti devalokaṃ vā asya yajño 'gandevalokamevaitadyajamānamapinayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदि वृष्टिकामः स्यात् । एतेनैवाददीत संजानाथां द्यावापृथिवी इति यदा वै द्यावापृथिवी संजानाथे अथ वर्षति तस्मादाह संजानाथां द्यावापृथिवी इति मित्रावरुणौ त्वा वृष्ट्यावतामिति तद्यो वर्षस्येष्टे स त्वा वृष्ट्यावत्वित्येवैतदाहायं वै वर्षस्येष्टे यो ऽयम् पवते सो ऽयमेक इवैव पवते सो ऽयम् पुरुषे ऽन्तः प्रविष्टः प्राञ्च प्रत्यञ्च ताविमौ प्राणोदानौ प्राणोदानौ वै मित्रावरुणौ तद्य एव वर्षस्येष्टे स त्वा वृष्ट्यावत्वित्येवैतदाह तमेतेनैवाददीत यदा ह्येव कदा च वृष्टिः समिव तमनक्त्याहुतिमेवैतत्करोत्याहुतिर्भूत्वा देवलोकंगचादिति

sa yadi vṛṣṭikāmaḥ syāt | etenaivādadīta saṃjānāthāṃ dyāvāpṛthivī iti yadā vai dyāvāpṛthivī saṃjānāthe atha varṣati tasmādāha saṃjānāthāṃ dyāvāpṛthivī iti mitrāvaruṇau tvā vṛṣṭyāvatāmiti tadyo varṣasyeṣṭe sa tvā vṛṣṭyāvatvityevaitadāhāyaṃ vai varṣasyeṣṭe yo 'yam pavate so 'yameka ivaiva pavate so 'yam puruṣe 'ntaḥ praviṣṭaḥ prāñca pratyañca tāvimau prāṇodānau prāṇodānau vai mitrāvaruṇau tadya eva varṣasyeṣṭe sa tvā vṛṣṭyāvatvityevaitadāha tametenaivādadīta yadā hyeva kadā ca vṛṣṭiḥ samiva tamanaktyāhutimevaitatkarotyāhutirbhūtvā devalokaṃgacāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वा अग्रं जुह्वामनक्ति । मध्यमुपभृति मूलं ध्रुवायामग्रमिव हि जुहूर्मध्यमिवोपभृन्मूलमिव ध्रुवा

sa vā agraṃ juhvāmanakti | madhyamupabhṛti mūlaṃ dhruvāyāmagramiva hi juhūrmadhyamivopabhṛnmūlamiva dhruvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनक्ति । व्यन्तु वयो ऽक्तं रिहाणा इति वय एवैनमेतद्भूतमस्मान्मनुष्यलोकाद्देवलोकमभ्युत्पातयति तन्नीचैरिव हरति द्वयं तद्यस्मान्नीचैरिव हरेद्यजमानो वै प्रस्तरो ऽस्या एवैनमेतत्प्रतिष्ठायै नोद्धन्तीहो एव वृष्टिं नियचति

so 'nakti | vyantu vayo 'ktaṃ rihāṇā iti vaya evainametadbhūtamasmānmanuṣyalokāddevalokamabhyutpātayati tannīcairiva harati dvayaṃ tadyasmānnīcairiva haredyajamāno vai prastaro 'syā evainametatpratiṣṭhāyai noddhantīho eva vṛṣṭiṃ niyacati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हरति । मरुताम् पृषतीर्गचेति देवलोकं गचेत्येवैतदाह यदाह मरुताम् पृषतीर्गचेति वशा पृश्निर्भूत्वा दिवं गच ततो नो वृष्टिमावहेतीयं वै वशा पृश्निर्यदिदमस्याम् मूलि चामूलं चान्नाद्यम् प्रतिष्ठितं तेनेयं वशा पृश्निरियम् भूत्वा दिवं गचेत्येवैतदाह ततो नो वृष्टिमावहेति वृष्टाद्वा ऊर्ग्रसः सुभूतं जायते तस्मादाह ततो नो वृष्टिमावहेति

sa harati | marutām pṛṣatīrgaceti devalokaṃ gacetyevaitadāha yadāha marutām pṛṣatīrgaceti vaśā pṛśnirbhūtvā divaṃ gaca tato no vṛṣṭimāvahetīyaṃ vai vaśā pṛśniryadidamasyām mūli cāmūlaṃ cānnādyam pratiṣṭhitaṃ teneyaṃ vaśā pṛśniriyam bhūtvā divaṃ gacetyevaitadāha tato no vṛṣṭimāvaheti vṛṣṭādvā ūrgrasaḥ subhūtaṃ jāyate tasmādāha tato no vṛṣṭimāvaheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैकं तृणमपगृह्णाति । यजमानो वै प्रस्तरः स यत्कृत्स्नम् प्रस्तरमनुप्रहरेत्क्षिप्रे ह यजमानो ऽमुं लोकमियात्तथो ह यजमानो ज्योग्जीवति यावद्वेवास्येह मानुषमायुस्तस्मा एवैतदपगृह्णाति

athaikaṃ tṛṇamapagṛhṇāti | yajamāno vai prastaraḥ sa yatkṛtsnam prastaramanupraharetkṣipre ha yajamāno 'muṃ lokamiyāttatho ha yajamāno jyogjīvati yāvadvevāsyeha mānuṣamāyustasmā evaitadapagṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मुहूर्तं धारयित्वानुप्रहरति । तद्यत्रास्येतर आत्मागंस्तदेवास्यैतद्गमयत्यथ यन्नानुप्रहरेदन्तरियाद्ध यजमानं लोकात्तथो ह यजमानं लोकान्नान्तरेति

tanmuhūrtaṃ dhārayitvānupraharati | tadyatrāsyetara ātmāgaṃstadevāsyaitadgamayatyatha yannānupraharedantariyāddha yajamānaṃ lokāttatho ha yajamānaṃ lokānnāntareti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् प्राञ्चमनुसमस्यति । प्राची हि देवानां दिगथो उदञ्चमुदीची हि मनुष्याणां दिक्तमङ्गुलिभिरेव योयुप्येरन्न काष्ठैर्दारुभिर्वा इतरं शवं व्यृषन्ति नेत्तथा करवाम यथेतरं शवमिति तस्मादङ्गुलिभिरेव योयुप्येरन्न काष्ठैर्यदा होता सूक्तवाकमाह

tam prāñcamanusamasyati | prācī hi devānāṃ digatho udañcamudīcī hi manuṣyāṇāṃ diktamaṅgulibhireva yoyupyeranna kāṣṭhairdārubhirvā itaraṃ śavaṃ vyṛṣanti nettathā karavāma yathetaraṃ śavamiti tasmādaṅgulibhireva yoyupyeranna kāṣṭhairyadā hotā sūktavākamāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्नीदाहानुप्रहरेति । तद्यत्रास्येतर आत्मागंस्तदेवास्यैतद्गमयेत्येवैतदाह तूष्णीमेवानुप्रहृत्य चक्षुष्पा अग्ने ऽसि चक्षुर्मे पाहीत्यात्मानमुपस्पृशति तेनो अप्यात्मानं नानुप्रवृणक्ति

athāgnīdāhānuprahareti | tadyatrāsyetara ātmāgaṃstadevāsyaitadgamayetyevaitadāha tūṣṇīmevānuprahṛtya cakṣuṣpā agne 'si cakṣurme pāhītyātmānamupaspṛśati teno apyātmānaṃ nānupravṛṇakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाह संवदस्वेति । संवादयैनं देवैरित्येवैतदाहागानग्नीदित्यगङ्खल्वित्येवैतदाहागन्नितीतरः प्रत्याह श्रावयेति तं वै देवैः श्रावय तमनुबोधयेत्येवैतदाह श्रौषडिति विदुर्वा एनमनु वा एनमभुत्सतेत्येवैतदाहैवमध्वर्युश्चाग्नीच्च देवलोकं यजमानमपिनयतः

athāha saṃvadasveti | saṃvādayainaṃ devairityevaitadāhāgānagnīdityagaṅkhalvityevaitadāhāgannitītaraḥ pratyāha śrāvayeti taṃ vai devaiḥ śrāvaya tamanubodhayetyevaitadāha śrauṣaḍiti vidurvā enamanu vā enamabhutsatetyevaitadāhaivamadhvaryuścāgnīcca devalokaṃ yajamānamapinayataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परिधीननुप्रहरति स मध्यममेवाग्रे परिधिमनुप्रहरति यम् परिधिं पर्यधत्था अग्ने देव पणिभिर्गुह्यमानः तं त एतमनु जोषं भराम्येष नेत्त्वदपचेतयाता इत्यग्नेः प्रियम् पाथो ऽपीतमितीतरावनुसमस्यति

atha paridhīnanupraharati sa madhyamamevāgre paridhimanupraharati yam paridhiṃ paryadhatthā agne deva paṇibhirguhyamānaḥ taṃ ta etamanu joṣaṃ bharāmyeṣa nettvadapacetayātā ityagneḥ priyam pātho 'pītamitītarāvanusamasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जुहूं चोपभृतं च सम्प्रगृह्णाति । अदो हैवाहुतिं करोति यदनक्त्याहुतिर्भूत्वा देवलोकं गचादिति तस्माज्जुहूं चोपभृतं च सम्प्रगृह्णाति

atha juhūṃ copabhṛtaṃ ca sampragṛhṇāti | ado haivāhutiṃ karoti yadanaktyāhutirbhūtvā devalokaṃ gacāditi tasmājjuhūṃ copabhṛtaṃ ca sampragṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै विश्वेभ्यो देवेभ्यः सम्प्रगृह्णाति । यद्वा अनादिष्टं देवतायै हविर्गृह्यते सर्वा वै तस्मिन्देवता अपित्विन्यो मन्यन्ते न वा एतत्कस्यै चन देवतायै हविर्गृह्णन्नादिषति यदाज्यं तस्माद्विश्वेभ्यो देवेभ्यः सम्प्रगृह्णात्येतदु वैश्वदेवं हविर्यज्ञे

sa vai viśvebhyo devebhyaḥ sampragṛhṇāti | yadvā anādiṣṭaṃ devatāyai havirgṛhyate sarvā vai tasmindevatā apitvinyo manyante na vā etatkasyai cana devatāyai havirgṛhṇannādiṣati yadājyaṃ tasmādviśvebhyo devebhyaḥ sampragṛhṇātyetadu vaiśvadevaṃ haviryajñe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सम्प्रगृह्णाति । संस्रवभागा स्थेषा बृहन्त इति संस्रवो ह्येव खलु परिशिष्टो भवति प्रस्तरेष्ठाः परिधेयाश्च देवा इति प्रस्तरश्च हि परिधयश्चानुप्रहृता भवन्तीमां वाचमभि विश्वे गृणन्त इत्येतदु वैश्वदेवं करोत्यासद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वं स्वाहा वाडिति तद्यथा वष्ट्कृतं हुतमेवमस्यैतद्भवति

sa sampragṛhṇāti | saṃsravabhāgā stheṣā bṛhanta iti saṃsravo hyeva khalu pariśiṣṭo bhavati prastareṣṭhāḥ paridheyāśca devā iti prastaraśca hi paridhayaścānuprahṛtā bhavantīmāṃ vācamabhi viśve gṛṇanta ityetadu vaiśvadevaṃ karotyāsadyāsminbarhiṣi mādayadhvaṃ svāhā vāḍiti tadyathā vaṣṭkṛtaṃ hutamevamasyaitadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यस्यानसो हविर्गृह्णन्ति । अनसस्तस्य धुरि विमुञ्चन्ति यतो युनजाम ततो विमुञ्चामेति यतो ह्येव युञ्जन्ति ततो विमुञ्चन्ति यस्यो पात्र्यै स्फ्ये तस्य यतो युनजाम ततो विमुञ्चामेति यतो ह्येवं युञ्जन्ति ततो विमुञ्चन्ति

sa yasyānaso havirgṛhṇanti | anasastasya dhuri vimuñcanti yato yunajāma tato vimuñcāmeti yato hyeva yuñjanti tato vimuñcanti yasyo pātryai sphye tasya yato yunajāma tato vimuñcāmeti yato hyevaṃ yuñjanti tato vimuñcanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युजौ ह वा एते यज्ञस्य यत्स्रुचौ । ते एतद्युङ्क्ते यत्प्रचरति स यं निधायावद्येद्यथा वाहनमवार्चेवं तत्ते एतत्स्विष्टकृति विमोचनमागचतस्ते तत्सादयति तद्विमुञ्चति ते एतत्पुनः प्रयुङ्क्ते ऽनुयाजेषु सो ऽनुयाजैश्चरित्वैतद्विमोचनमागचति ते तत्सादयति तद्विमुञ्चति ते एतत्पुनः प्रयुङ्क्ते यत्सम्प्रगृह्णाति तद्यां गतिमभियुङ्क्ते तां गतिं गत्वा विमुञ्चते यज्ञं वा अनु प्रजास्तस्मादयम् पुरुषो युङ्क्ते ऽथ विमुञ्चते ऽथ युङ्क्ते तद्यां गतिमभियुङ्क्ते तां गतिं गत्वान्ततो विमुञ्चते स सादयति घृताची स्थो धुर्यौ पातंसुम्ने स्थः सुम्ने मा धत्तमिति साध्व्यौ स्थः साधौ मा धत्तमित्येवैतदाह

yujau ha vā ete yajñasya yatsrucau | te etadyuṅkte yatpracarati sa yaṃ nidhāyāvadyedyathā vāhanamavārcevaṃ tatte etatsviṣṭakṛti vimocanamāgacataste tatsādayati tadvimuñcati te etatpunaḥ prayuṅkte 'nuyājeṣu so 'nuyājaiścaritvaitadvimocanamāgacati te tatsādayati tadvimuñcati te etatpunaḥ prayuṅkte yatsampragṛhṇāti tadyāṃ gatimabhiyuṅkte tāṃ gatiṃ gatvā vimuñcate yajñaṃ vā anu prajāstasmādayam puruṣo yuṅkte 'tha vimuñcate 'tha yuṅkte tadyāṃ gatimabhiyuṅkte tāṃ gatiṃ gatvāntato vimuñcate sa sādayati ghṛtācī stho dhuryau pātaṃsumne sthaḥ sumne mā dhattamiti sādhvyau sthaḥ sādhau mā dhattamityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.