Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·1·1.9·1.9.2
ते वै पत्नीः संयाजयिष्यन्तः प्रतिपरायन्ति । जुहूं च स्रुवं चाध्वर्युरादत्ते वेदं होताज्यविलापनीमग्नीत्
te vai patnīḥ saṃyājayiṣyantaḥ pratiparāyanti | juhūṃ ca sruvaṃ cādhvaryurādatte vedaṃ hotājyavilāpanīmagnīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैकेषामध्वर्युः । पूर्वेणाहवनीयम् पर्येति तदु तथा न कुर्याद्बहिर्धा ह यज्ञात्स्याद्यत्तेनेयात्
taddhaikeṣāmadhvaryuḥ | pūrveṇāhavanīyam paryeti tadu tathā na kuryādbahirdhā ha yajñātsyādyatteneyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघनेनो हैव पत्नीं । एकेषामध्वर्युरेति नो एव तथा कुर्यात्पूर्वार्धो वै यज्ञस्याध्वर्युर्जघनार्धः पत्नी यथा भसत्तः शिरः प्रतिदध्यादेवं तद्बहिर्धा हैव यज्ञात्स्याद्यत्तेनेयात्
jaghaneno haiva patnīṃ | ekeṣāmadhvaryureti no eva tathā kuryātpūrvārdho vai yajñasyādhvaryurjaghanārdhaḥ patnī yathā bhasattaḥ śiraḥ pratidadhyādevaṃ tadbahirdhā haiva yajñātsyādyatteneyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरेणो हैव पत्नीं । एकेषामध्वर्युरेति नो एव तथा कुर्यादन्तरियाद्ध यज्ञात्पत्नीं यत्तेनेयात्तस्मादु पूर्वेणैव गार्हपत्यमन्तरेणाहवनीयं चैति तथा ह न बहिर्धा यज्ञाद्भवति यथो एवादः प्रचरन्नन्तरेण संचरति स उ एवास्यैष संचरो भवति
antareṇo haiva patnīṃ | ekeṣāmadhvaryureti no eva tathā kuryādantariyāddha yajñātpatnīṃ yatteneyāttasmādu pūrveṇaiva gārhapatyamantareṇāhavanīyaṃ caiti tathā ha na bahirdhā yajñādbhavati yatho evādaḥ pracarannantareṇa saṃcarati sa u evāsyaiṣa saṃcaro bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पत्नीः संयाजयन्ति । यज्ञाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते यज्ञात्प्रजायमाना मिथुनात्प्रजायन्ते मिथुनात्प्रजायमाना अन्ततो यज्ञस्य प्रजायन्ते तदेना एतदन्ततो यज्ञस्य मिथुनात्प्रजननात्प्रजनयति तस्मान्मिथुनात्प्रजननादन्ततो यज्ञस्येमाः प्रजाः प्रजायन्ते तस्मात्पत्नीः संयाजयन्ति
atha patnīḥ saṃyājayanti | yajñādvai prajāḥ prajāyante yajñātprajāyamānā mithunātprajāyante mithunātprajāyamānā antato yajñasya prajāyante tadenā etadantato yajñasya mithunātprajananātprajanayati tasmānmithunātprajananādantato yajñasyemāḥ prajāḥ prajāyante tasmātpatnīḥ saṃyājayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतस्रो देवता यजति । चतस्रो वै मिथुनं द्वन्द्वं वै मिथुनं द्वे द्वे हि खलु भवतो मिथुनमेवैतत्प्रजनने क्रियते तस्माच्चतस्रो देवता यजति
catasro devatā yajati | catasro vai mithunaṃ dvandvaṃ vai mithunaṃ dve dve hi khalu bhavato mithunamevaitatprajanane kriyate tasmāccatasro devatā yajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वा आज्यहविषो भवन्ति । रेतो वा आज्यं रेत एवैतत्सिञ्चति तस्मादाज्यहविषो भवन्ति
tā vā ājyahaviṣo bhavanti | reto vā ājyaṃ reta evaitatsiñcati tasmādājyahaviṣo bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोपांशु चरन्ति । तिर इव वै मिथुनेन चर्यते तिर इवैतद्यदुपांशु तस्मादुपांशु चरन्ति
tenopāṃśu caranti | tira iva vai mithunena caryate tira ivaitadyadupāṃśu tasmādupāṃśu caranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सोमं यजति । रेतो वै सोमो रेत एवैतत्सिञ्चति तस्मात्सोमं यजति
atha somaṃ yajati | reto vai somo reta evaitatsiñcati tasmātsomaṃ yajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ त्वष्टारं यजति । त्वष्टा वै सिक्तं रेतो विकरोति तस्मात्त्वष्टारं यजति
atha tvaṣṭāraṃ yajati | tvaṣṭā vai siktaṃ reto vikaroti tasmāttvaṣṭāraṃ yajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ देवानाम् पत्नीर्यजति । पत्नीषु वै योनौ रेतः प्रतिष्ठितं तत्ततः प्रजायते तत्पत्नीष्वैवैतद्योनौ रेतः सिक्तम् प्रतिष्ठापयति तत्ततः प्रजायते तस्माद्देवानाम् पत्नीर्यजति
atha devānām patnīryajati | patnīṣu vai yonau retaḥ pratiṣṭhitaṃ tattataḥ prajāyate tatpatnīṣvaivaitadyonau retaḥ siktam pratiṣṭhāpayati tattataḥ prajāyate tasmāddevānām patnīryajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यत्र देवानाम् पत्नीर्यजति । तत्पुरस्तात्तिरः करोत्युप ह वै तावद्देवता आसते यावन्न समिष्टयजुर्जुह्वतीदं नु नो जुह्वत्विति ताभ्य एवैतत्तिरः करोति तस्मादिमा मानुष्य स्त्रियस्तिर इवैव पुंसो जिघत्मन्ति या इव तु ता इवेति ह स्माह याज्ञवल्क्यः
sa yatra devānām patnīryajati | tatpurastāttiraḥ karotyupa ha vai tāvaddevatā āsate yāvanna samiṣṭayajurjuhvatīdaṃ nu no juhvatviti tābhya evaitattiraḥ karoti tasmādimā mānuṣya striyastira ivaiva puṃso jighatmanti yā iva tu tā iveti ha smāha yājñavalkyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाग्निं गृहपतिं यजति । अयं वा अग्निर्लोक इममेवैतल्लोकमिमाः प्रजा अभिप्रजनयति ता इमं लोकमिमाः प्रजा अभिप्रजायन्ते तस्मादग्निं गृहपतिं यजति
athāgniṃ gṛhapatiṃ yajati | ayaṃ vā agnirloka imamevaitallokamimāḥ prajā abhiprajanayati tā imaṃ lokamimāḥ prajā abhiprajāyante tasmādagniṃ gṛhapatiṃ yajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिडान्तम् भवति । न ह्यत्र परिधयो भवन्ति न प्रस्तरो यत्र वा अदः प्रस्तरेण यजमानं स्वगाकरोति पतिं वा अनु जाया तदेवास्यापि पत्नी स्वगाकृता भवतीयसि तं ह कुर्याद्यत्प्रस्तरस्य रूपं कुर्यात्तस्मादिडान्तमेव स्यादुतो प्रस्तरस्यैव रूपं क्रियते
tadiḍāntam bhavati | na hyatra paridhayo bhavanti na prastaro yatra vā adaḥ prastareṇa yajamānaṃ svagākaroti patiṃ vā anu jāyā tadevāsyāpi patnī svagākṛtā bhavatīyasi taṃ ha kuryādyatprastarasya rūpaṃ kuryāttasmādiḍāntameva syāduto prastarasyaiva rūpaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यदि प्रस्तरस्य रूपं कुर्यात् । यथैवादः प्रस्तरेण यजमानं स्वगाकरोत्येवमेवैतत्पत्नीं स्वगाकरोति
sa yadi prastarasya rūpaṃ kuryāt | yathaivādaḥ prastareṇa yajamānaṃ svagākarotyevamevaitatpatnīṃ svagākaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यदि प्रस्तरस्य रूपं कुर्यात् । वेदस्यैकं तृणमाचिद्याग्रं जुह्वामनक्ति मध्यं स्रुवे बुध्नं स्थाल्याम्
sa yadi prastarasya rūpaṃ kuryāt | vedasyaikaṃ tṛṇamācidyāgraṃ juhvāmanakti madhyaṃ sruve budhnaṃ sthālyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाग्नीदाहानुप्रहरेति । तूष्णीमेवानुप्रहृत्य चक्षुष्पा अग्ने ऽसि चक्षुर्मे पाहीत्यात्मानमुपस्पृशाते तनो अप्यात्मानं नानुप्रवृणक्ति
athāgnīdāhānuprahareti | tūṣṇīmevānuprahṛtya cakṣuṣpā agne 'si cakṣurme pāhītyātmānamupaspṛśāte tano apyātmānaṃ nānupravṛṇakti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाह संवदस्वेति । अगानग्नीदगंच्रावय औषट् स्वगा दैव्या होतृभ्यः स्वस्तिर्मानुषेभ्यः शंयोर्ब्रूहीति
athāha saṃvadasveti | agānagnīdagaṃcrāvaya auṣaṭ svagā daivyā hotṛbhyaḥ svastirmānuṣebhyaḥ śaṃyorbrūhīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ जुहूं च स्रुवं च सम्प्रगृह्णाति । अदो हैवाहुतिं करोति यदनक्त्याहुतिर्भूत्वा देवलोकं गचादिति तस्माज्जुहूं च स्रुवं च सम्प्रगृह्णाति
atha juhūṃ ca sruvaṃ ca sampragṛhṇāti | ado haivāhutiṃ karoti yadanaktyāhutirbhūtvā devalokaṃ gacāditi tasmājjuhūṃ ca sruvaṃ ca sampragṛhṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा अग्नये सम्प्रगृह्णाति । अग्ने ऽदब्धायो ऽशीतमेत्यमृतो ह्यग्निस्तस्मादाहादब्धायवित्यशीतमेत्यशिष्ठो ह्यग्निस्तस्मादाहाशीतमेति पाहि मा दिद्योः पाहि प्रसित्यै पाहि दुरिष्ट्यै पाहि दुरद्मन्या इति सर्वाभ्यो मार्त्तिभ्यो गोपायेत्येवैतदाहाविषं नः पितुं कृण्वित्यन्नं वै पितुरनमीवं न इदमकिल्विषमन्नं कुर्वित्येवैतदाह सुषदा योनावित्यात्मन्येतदाह स्वाहा वाडिति तद्यथा वषट्कृतं हुतम् एवमस्यैतद्भवति
sa vā agnaye sampragṛhṇāti | agne 'dabdhāyo 'śītametyamṛto hyagnistasmādāhādabdhāyavityaśītametyaśiṣṭho hyagnistasmādāhāśītameti pāhi mā didyoḥ pāhi prasityai pāhi duriṣṭyai pāhi duradmanyā iti sarvābhyo mārttibhyo gopāyetyevaitadāhāviṣaṃ naḥ pituṃ kṛṇvityannaṃ vai pituranamīvaṃ na idamakilviṣamannaṃ kurvityevaitadāha suṣadā yonāvityātmanyetadāha svāhā vāḍiti tadyathā vaṣaṭkṛtaṃ hutam evamasyaitadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वेदम् पत्नी विस्रंसयति । योषा वै वेदिर्वृषा वेदो मिथुनाय वै वेद्!अः क्रियते ऽथ यदेनेन यज्ञ उपालभते मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते
atha vedam patnī visraṃsayati | yoṣā vai vedirvṛṣā vedo mithunāya vai ved!aḥ kriyate 'tha yadenena yajña upālabhate mithunamevaitatprajananaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पत्नी विस्रंसयति । योषा वै पत्नी वृषा वेदो मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते तस्माद्वेदं पत्नी विस्रंसयति
atha yatpatnī visraṃsayati | yoṣā vai patnī vṛṣā vedo mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādvedaṃ patnī visraṃsayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा विस्रंसयति । वेदो ऽसि येन त्वं देव वेद देवेभ्यो वेदो ऽभवस्तेन मह्यं वेदो भूया इति यदि यजुषा चिकीर्षेदेतेनैव कुर्यात्
sā visraṃsayati | vedo 'si yena tvaṃ deva veda devebhyo vedo 'bhavastena mahyaṃ vedo bhūyā iti yadi yajuṣā cikīrṣedetenaiva kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमा वेदेः संस्तृणाति । योषा वै वेदिर्वृषा वेदः पश्चाद्वै परीत्य वृषा योषामधिद्रवति पश्चादेवैनामेतत्परीत्य वृष्णा वेदेनाधिद्रावयति तस्मादा वेदेः संस्तृणाति
tamā vedeḥ saṃstṛṇāti | yoṣā vai vedirvṛṣā vedaḥ paścādvai parītya vṛṣā yoṣāmadhidravati paścādevaināmetatparītya vṛṣṇā vedenādhidrāvayati tasmādā vedeḥ saṃstṛṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ समिष्टयजुर्जुहोति । प्राङ्ने यज्ञो ऽनुसंतिष्ठाता इत्यथ यद्धुत्वा समिष्टयजुः पत्नीः संयाजयेत्प्रत्यङ्ङु हैवास्यैष यज्ञः संतिष्ठेत तस्माद्वा एतर्हि समिष्टयजुर्जुहोति प्राङ्ने यज्ञो ऽनुसंतिष्ठाता इति
atha samiṣṭayajurjuhoti | prāṅne yajño 'nusaṃtiṣṭhātā ityatha yaddhutvā samiṣṭayajuḥ patnīḥ saṃyājayetpratyaṅṅu haivāsyaiṣa yajñaḥ saṃtiṣṭheta tasmādvā etarhi samiṣṭayajurjuhoti prāṅne yajño 'nusaṃtiṣṭhātā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यस्मात्समिष्टयजुर्नाम । या वा एतेन यज्ञेन देवता ह्वयति याभ्य एष यज्ञस्तायते सर्वा वै तत्ताः समिष्टा भवन्ति तद्यत्तासु सर्वासु समिष्टास्वथैतज्जुहोति तस्मात्समिष्टयजुर्नाम
atha yasmātsamiṣṭayajurnāma | yā vā etena yajñena devatā hvayati yābhya eṣa yajñastāyate sarvā vai tattāḥ samiṣṭā bhavanti tadyattāsu sarvāsu samiṣṭāsvathaitajjuhoti tasmātsamiṣṭayajurnāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यस्मात्समिष्टयजुर्जुहोति । या वा एतेन यज्ञेन देवता ह्वयति याभ्य एष यज्ञस्तायत उप ह वै ता आसते यावन्न समिष्टयजुर्जुह्वतीदं नु नो जुह्वत्विति ता एवैतद्यथायथं व्यवसृजति यत्र यत्रासां चरणं तदनु यज्ञं वा एतदजीजनत यदेनमतत तं जनयित्वा यत्रास्य प्रतिष्ठा तत्प्रतिष्ठापयति तस्मात्समिष्टयजुर्जुहोति
atha yasmātsamiṣṭayajurjuhoti | yā vā etena yajñena devatā hvayati yābhya eṣa yajñastāyata upa ha vai tā āsate yāvanna samiṣṭayajurjuhvatīdaṃ nu no juhvatviti tā evaitadyathāyathaṃ vyavasṛjati yatra yatrāsāṃ caraṇaṃ tadanu yajñaṃ vā etadajījanata yadenamatata taṃ janayitvā yatrāsya pratiṣṭhā tatpratiṣṭhāpayati tasmātsamiṣṭayajurjuhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जुहोति । देवा गातुविद इति गातुविदो हि देवा गातुं वित्त्वेति यज्ञं वित्त्वेत्येवैतदाह गातुमितेति तदेतेन यथायथं व्यवसृजति मनसस्पत इमं देव यज्ञं स्वाहा वात्ते धा इत्ययं वै यज्ञो यो ऽयम् पवते तदिमं यज्ञं सम्भृत्यैतस्मिन्यज्ञे प्रतिष्ठापयति यज्ञेन यज्ञं संदधाति तस्मादाह स्वाहा वाते धा इति
sa juhoti | devā gātuvida iti gātuvido hi devā gātuṃ vittveti yajñaṃ vittvetyevaitadāha gātumiteti tadetena yathāyathaṃ vyavasṛjati manasaspata imaṃ deva yajñaṃ svāhā vātte dhā ityayaṃ vai yajño yo 'yam pavate tadimaṃ yajñaṃ sambhṛtyaitasminyajñe pratiṣṭhāpayati yajñena yajñaṃ saṃdadhāti tasmādāha svāhā vāte dhā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बर्हिर्जुहोति । अयं वै लोको बर्हिरोषधयो बर्हिरस्मिन्नेवैतल्लोक ओषधीर्दधति ता इमा अस्मिंलोक ओषधयः प्रतिष्ठितास्तस्माद्बर्हिर्जुहोति
atha barhirjuhoti | ayaṃ vai loko barhiroṣadhayo barhirasminnevaitalloka oṣadhīrdadhati tā imā asmiṃloka oṣadhayaḥ pratiṣṭhitāstasmādbarhirjuhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां वा अतिरिक्तां जुहोति । समिष्टयजुर्ह्येवान्तो यज्ञस्य यद्ध्यूर्ध्वं समिष्टयजुषो ऽतिरिक्तं तद्यदा हि समिष्टयजुर्जुहोत्यथैताभ्यो जुहोति तस्मादिमा अतिरिक्ता असम्मिता ओषधयः प्रजायन्ते
tāṃ vā atiriktāṃ juhoti | samiṣṭayajurhyevānto yajñasya yaddhyūrdhvaṃ samiṣṭayajuṣo 'tiriktaṃ tadyadā hi samiṣṭayajurjuhotyathaitābhyo juhoti tasmādimā atiriktā asammitā oṣadhayaḥ prajāyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जुहोति । सम् बर्हिरङ्क्तां हविषा घृतेन समादित्यैर्व!सुभिः सम् मरुद्भिः समिन्द्रो विश्वदेवेभिरङ्क्तां दिव्यं नभो गचतु यत्स्वाहेति
sa juhoti | sam barhiraṅktāṃ haviṣā ghṛtena samādityairva!subhiḥ sam marudbhiḥ samindro viśvadevebhiraṅktāṃ divyaṃ nabho gacatu yatsvāheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रणीता दक्षिणतः परीत्य निनयति । युङ्क्ते वा एतद्यज्ञं यदेनं तनुते स यन्न निनयेत्पराङु हाविमुक्त एव यज्ञो यजमानम् प्रक्षिणीयात्तथो ह यज्ञो यजमानं न प्रक्षिणाति तस्मात्प्रणीता दक्षिणतः परीत्य निनयति
atha praṇītā dakṣiṇataḥ parītya ninayati | yuṅkte vā etadyajñaṃ yadenaṃ tanute sa yanna ninayetparāṅu hāvimukta eva yajño yajamānam prakṣiṇīyāttatho ha yajño yajamānaṃ na prakṣiṇāti tasmātpraṇītā dakṣiṇataḥ parītya ninayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निनयति । कस्त्वा विमुञ्चति स त्वा विमुञ्चति कस्मै त्वा विमुञ्चति तस्मै त्वा विमुञ्चति पोषायेति तत्पुष्टिमुत्तमां यजमानाया निराह स येनैव प्रणयति तेन निनयति येन ह्येव योग्यं युञ्जन्ति तेन विमुञ्चन्ति योक्त्रेण हि योग्यं युञ्जन्ति योक्त्रेण विमुञ्चन्त्यथ फलीकरणाङ्कपालेनाधो ऽधः कृष्णाजिनमुपास्यति रक्षसाम् भागो ऽसीति
sa ninayati | kastvā vimuñcati sa tvā vimuñcati kasmai tvā vimuñcati tasmai tvā vimuñcati poṣāyeti tatpuṣṭimuttamāṃ yajamānāyā nirāha sa yenaiva praṇayati tena ninayati yena hyeva yogyaṃ yuñjanti tena vimuñcanti yoktreṇa hi yogyaṃ yuñjanti yoktreṇa vimuñcantyatha phalīkaraṇāṅkapālenādho 'dhaḥ kṛṣṇājinamupāsyati rakṣasām bhāgo 'sīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्च वा असुराश्च । उभये प्राजापत्याः पस्पृधिर एतस्मिन्यज्ञे प्रजापतौ पितरि संवत्सरे ऽस्माकमयम् भविष्यत्यस्माकमयम् भविष्यतीति
devāśca vā asurāśca | ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhira etasminyajñe prajāpatau pitari saṃvatsare 'smākamayam bhaviṣyatyasmākamayam bhaviṣyatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवाः । सर्वं यज्ञं संवृज्याथ यत्पापिष्ठं यज्ञस्य भागधेयमासीत्तेनैनान्निरभजन्नस्ना पशोः फलीकरणैर्हविर्यज्ञात्सुनिर्भक्ता असन्नित्येष वै सुनिर्भक्तो यम् भागिनं निर्भजन्त्यथ यमभागं निर्भजन्त्यैव स तावचंसत उत हि वशो लब्ध्वाह किम् मा बभक्थेति स यमेवैभ्यो देवा भागमकल्पयंस्तमेवैभ्य एष एतद्भागं करोत्यथ यदधो ऽधः कृष्णाजिनमुपास्यत्यनग्नावेवैभ्य एतदन्धे तमसि प्रवेशयति तथो एवासृक्पशो रक्षसाम् भागो ऽसीत्यनग्नावन्धे तमसि प्रवेशयति तस्मात्पशोस्तेदनीं न कुर्वन्ति रक्षसां हि स भगः
tato devāḥ | sarvaṃ yajñaṃ saṃvṛjyātha yatpāpiṣṭhaṃ yajñasya bhāgadheyamāsīttenainānnirabhajannasnā paśoḥ phalīkaraṇairhaviryajñātsunirbhaktā asannityeṣa vai sunirbhakto yam bhāginaṃ nirbhajantyatha yamabhāgaṃ nirbhajantyaiva sa tāvacaṃsata uta hi vaśo labdhvāha kim mā babhaktheti sa yamevaibhyo devā bhāgamakalpayaṃstamevaibhya eṣa etadbhāgaṃ karotyatha yadadho 'dhaḥ kṛṣṇājinamupāsyatyanagnāvevaibhya etadandhe tamasi praveśayati tatho evāsṛkpaśo rakṣasām bhāgo 'sītyanagnāvandhe tamasi praveśayati tasmātpaśostedanīṃ na kurvanti rakṣasāṃ hi sa bhagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.