Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·10·10.3
प्राणो गायत्री चक्षुरुष्णिग्वागनुष्टुम्मनो बृहती श्रोत्रम् पङ्क्तिर्य एवायम् प्रजननः प्राण एष त्रिष्टुबथ योऽयमवाङ् प्राण एष जगती तानि वा एतानि सप्त चन्दांसि चतुरुत्तराण्यग्नौ क्रियन्ते
prāṇo gāyatrī cakṣuruṣṇigvāganuṣṭummano bṛhatī śrotram paṅktirya evāyam prajananaḥ prāṇa eṣa triṣṭubatha yo'yamavāṅ prāṇa eṣa jagatī tāni vā etāni sapta candāṃsi caturuttarāṇyagnau kriyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणो गायत्रीति तद्य एव प्राणस्य महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रम् प्राणस्यैवैतद्वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वतः प्राण उत्क्कामेत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेष गायत्रीः संचितो भवति
prāṇo gāyatrīti tadya eva prāṇasya mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasram prāṇasyaivaitadvīryaṃ yaddhyasya cinvataḥ prāṇa utkkāmettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣa gāyatrīḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुरुष्णिगिति तद्य एव चक्षुषो महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रं चक्षुष एवैतद्वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वतश्चक्षुरुत्क्रामेत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेष उष्णिहः संचितो भवति
cakṣuruṣṇigiti tadya eva cakṣuṣo mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasraṃ cakṣuṣa evaitadvīryaṃ yaddhyasya cinvataścakṣurutkrāmettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣa uṣṇihaḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वागनुष्टुबिति तद्य एव वाचो महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रं वाच एवैतद्वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वतो वागुत्क्रामेत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेषोऽनुष्टुभः संचितो भवति
vāganuṣṭubiti tadya eva vāco mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasraṃ vāca evaitadvīryaṃ yaddhyasya cinvato vāgutkrāmettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣo'nuṣṭubhaḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो बृहतीति तद्य एव मनसो महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रम् मनस एवैतद्वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वतो मन उत्क्रामेत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेष बृहतीः संचितो भवति
mano bṛhatīti tadya eva manaso mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasram manasa evaitadvīryaṃ yaddhyasya cinvato mana utkrāmettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣa bṛhatīḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रम् पङ्क्तिरिति तद्य एव श्रोत्रस्य महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रं श्रोत्रस्यैवैतद्वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वतः श्रोत्रमुत्क्रामेत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेष पङ्क्तीः संचितो भवति
śrotram paṅktiriti tadya eva śrotrasya mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasraṃ śrotrasyaivaitadvīryaṃ yaddhyasya cinvataḥ śrotramutkrāmettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣa paṅktīḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवायम् प्रजननः प्राणः एष त्रिष्टुबिति तद्य एवैतस्य प्राणस्य महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रमेतस्यैवैतत्प्राणस्य वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वत एष प्राण आलुभ्येत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेष त्रिष्टुभः संचितो भवति
ya evāyam prajananaḥ prāṇaḥ eṣa triṣṭubiti tadya evaitasya prāṇasya mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasrametasyaivaitatprāṇasya vīryaṃ yaddhyasya cinvata eṣa prāṇa ālubhyettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣa triṣṭubhaḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ योऽयमवाङ् प्राणः एष जगतीति तद्य एवैतस्य प्राणस्य महिमा यद्वीर्यं तदेतत्सहस्रमेतस्यैवैतत्प्राणस्य वीर्यं यद्ध्यस्य चिन्वत एष प्रल्ण आ६उभ्येत्तत एवैषोऽग्निर्न चीयेतैतेनैवास्य रूपेण सहस्रमेष जगतीः संचितो भवति
atha yo'yamavāṅ prāṇaḥ eṣa jagatīti tadya evaitasya prāṇasya mahimā yadvīryaṃ tadetatsahasrametasyaivaitatprāṇasya vīryaṃ yaddhyasya cinvata eṣa pralṇa ā6ubhyettata evaiṣo'gnirna cīyetaitenaivāsya rūpeṇa sahasrameṣa jagatīḥ saṃcito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि वा एतानि सप्त चन्दांसि चतुरुत्तराण्यन्योऽन्यस्मिन्प्रतिष्ठितानि सप्तेमे पुरुषे प्राणा अन्योऽन्यस्मिन्प्रतिष्ठितास्तद्यावन्तमेवंविच्चन्दसां गणमन्वाह चन्दसश्चन्दसो हैवास्य सोऽनूक्तो भवति स्तुतो वा शस्तो वोपहितो वा
tāni vā etāni sapta candāṃsi caturuttarāṇyanyo'nyasminpratiṣṭhitāni sapteme puruṣe prāṇā anyo'nyasminpratiṣṭhitāstadyāvantamevaṃviccandasāṃ gaṇamanvāha candasaścandaso haivāsya so'nūkto bhavati stuto vā śasto vopahito vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः किं चन्दः का देवताग्नेः शिर इति गायत्री चन्दोऽग्निर्देवता शिरः
tadāhuḥ kiṃ candaḥ kā devatāgneḥ śira iti gāyatrī cando'gnirdevatā śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता ग्रीवा इत्युष्णिक्चन्दः सविता देवता ग्रीवाः
kiṃ candaḥ kā devatā grīvā ityuṣṇikcandaḥ savitā devatā grīvāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवतानूकमिति बृहती चन्दो बृहस्पतिर्देवतानूकम्
kiṃ candaḥ kā devatānūkamiti bṛhatī cando bṛhaspatirdevatānūkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता पक्षाविति बृहद्रथन्तरे चन्दो द्यावापृथिवी देवते पक्षौ
kiṃ candaḥ kā devatā pakṣāviti bṛhadrathantare cando dyāvāpṛthivī devate pakṣau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता मध्यमिति त्रिष्टुप्चन्द इन्द्रो देवता मध्यम्
kiṃ candaḥ kā devatā madhyamiti triṣṭupcanda indro devatā madhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता श्रोणी इति जगती चन्द आदित्यो देवता श्रो णी
kiṃ candaḥ kā devatā śroṇī iti jagatī canda ādityo devatā śro ṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता यस्मादिदम् प्राणाद्रेतः सिच्यत इत्यतिचन्दाश्चन्दः प्रजापतिर्देवता
kiṃ candaḥ kā devatā yasmādidam prāṇādretaḥ sicyata ityaticandāścandaḥ prajāpatirdevatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता योऽयमवाङ् प्राण इति यज्ञायज्ञियं चन्दो वैश्वानरो देवता
kiṃ candaḥ kā devatā yo'yamavāṅ prāṇa iti yajñāyajñiyaṃ cando vaiśvānaro devatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवतोरू इत्यनुष्टुप्चन्दो विश्वे देवा देवतोरू
kiṃ candaḥ kā devatorū ityanuṣṭupcando viśve devā devatorū
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवताष्ठीवन्ताविति पङ्क्तिश्चन्दो मरुतो देवताष्ठीवन्तौ
kiṃ candaḥ kā devatāṣṭhīvantāviti paṅktiścando maruto devatāṣṭhīvantau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता प्रतिष्ठे इति द्विपदा चन्दो विष्णुर्देवता प्रतिष्ठे
kiṃ candaḥ kā devatā pratiṣṭhe iti dvipadā cando viṣṇurdevatā pratiṣṭhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवता प्राणा इति विचन्दाश्चन्दो वायुर्देवता प्राणाः
kiṃ candaḥ kā devatā prāṇā iti vicandāścando vāyurdevatā prāṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चन्दः का देवतोनातिरिक्तानीति न्यूनाक्षरा चन्द आपो देवतोनातिरिक्तानि सैषात्मविद्यैवैतन्मयो हैवैता देवता एतमात्मानमभिसम्भवति न हात्रान्या लोक्यताया आशीरस्ति
kiṃ candaḥ kā devatonātiriktānīti nyūnākṣarā canda āpo devatonātiriktāni saiṣātmavidyaivaitanmayo haivaitā devatā etamātmānamabhisambhavati na hātrānyā lokyatāyā āśīrasti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरो ह शातपर्णेयः महाशालं जाबालमुपोत्ससाद तं होवाच किम् मा विद्वानुपोदसद इत्यग्निं वेदेति कमग्निं वेत्थेति वाचमिति यस्तमग्निं वेद किं स भवतीति वाग्मी भवतीति होवाच नैनं वाग्जहातीति
dhīro ha śātaparṇeyaḥ mahāśālaṃ jābālamupotsasāda taṃ hovāca kim mā vidvānupodasada ityagniṃ vedeti kamagniṃ vettheti vācamiti yastamagniṃ veda kiṃ sa bhavatīti vāgmī bhavatīti hovāca nainaṃ vāgjahātīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्थाग्निमिति होवाच किमेव मा विद्वानुपोदसद इत्यग्निं वेदेति कमग्निं वेत्थेति चक्षुरिति यस्तमग्निं वेद किं स भवतीति चक्षुष्मान्भवतीति होवाच नैनं चक्षुर्जहातीति
vetthāgnimiti hovāca kimeva mā vidvānupodasada ityagniṃ vedeti kamagniṃ vettheti cakṣuriti yastamagniṃ veda kiṃ sa bhavatīti cakṣuṣmānbhavatīti hovāca nainaṃ cakṣurjahātīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्थाग्निमिति होवाच किमेव मा विद्वानुपोदसद इत्यग्निं वेदेति कमग्निं वेत्थेति मन इति यस्तमग्निं वेद किं स भवतीति मनस्वी भवतीति होवाच नैनम् मनो जहातीति
vetthāgnimiti hovāca kimeva mā vidvānupodasada ityagniṃ vedeti kamagniṃ vettheti mana iti yastamagniṃ veda kiṃ sa bhavatīti manasvī bhavatīti hovāca nainam mano jahātīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्थाग्निमिति होवाच किमेव मा विद्वानुपोदसद इत्यग्निं वेदेति कमग्निं वेत्थेति श्रोत्रमिति यस्तमग्निं वेद किं स भवतीति श्रोत्रवान्भवतीति होवाच नैनं श्रोत्रं जहातीति
vetthāgnimiti hovāca kimeva mā vidvānupodasada ityagniṃ vedeti kamagniṃ vettheti śrotramiti yastamagniṃ veda kiṃ sa bhavatīti śrotravānbhavatīti hovāca nainaṃ śrotraṃ jahātīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्थाग्निमिति होवाच किमेव मा विद्वानुपोदसद इत्यग्निं वेदेति कमग्निं वेत्थेति य एतत्सर्वमग्निस्तं वेदेति तस्मिन्होक्त उपावरुरोहाधीहि भोस्तमग्निमिति
vetthāgnimiti hovāca kimeva mā vidvānupodasada ityagniṃ vedeti kamagniṃ vettheti ya etatsarvamagnistaṃ vedeti tasminhokta upāvarurohādhīhi bhostamagnimiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच प्राणो वाव सोऽग्निर्यदा वै पुरुषः स्वपिति प्राणं तर्हि वागप्येति प्राणं चक्षुः प्राणम् मनः प्राणं श्रोत्रं यदा प्रबुध्यते प्राणादेवाधि पुनर्जायन्त इत्यध्यात्मम्
sa hovāca prāṇo vāva so'gniryadā vai puruṣaḥ svapiti prāṇaṃ tarhi vāgapyeti prāṇaṃ cakṣuḥ prāṇam manaḥ prāṇaṃ śrotraṃ yadā prabudhyate prāṇādevādhi punarjāyanta ityadhyātmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाधिदेवतम् या वै सा वागग्निरेव स यत्तच्चक्षुरसौ स आदित्यो यत्तन्मन एष स चन्द्रमा यत्तच्रोत्रं दिश एव तदथ यः स प्राणोऽयमेव स वायुर्योऽयम् पवते
athādhidevatam yā vai sā vāgagnireva sa yattaccakṣurasau sa ādityo yattanmana eṣa sa candramā yattacrotraṃ diśa eva tadatha yaḥ sa prāṇo'yameva sa vāyuryo'yam pavate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा वा अग्निरनुगचति वायुं तर्ह्यनूद्वाति तस्मादेनमुदवासीदित्याहुर्वायुं ह्यनूद्वाति यदादित्योऽस्तमेति वायुं तर्हि प्रविशति वायुं चन्द्रमा वायौ दिशः प्रतिष्ठिता वायोरेवाधि पुनर्जायन्ते स यदैवंविदस्माल्लोकात्प्रैति वाचैवाग्निमप्येति चक्षुषादित्यम् मनसा चन्द्रं श्रोत्रेण दिशः प्राणेन वायुं स एतन्मय एव भूत्वैतासां देवतानां यां-यां कामयते सा भूत्वेलयति
yadā vā agniranugacati vāyuṃ tarhyanūdvāti tasmādenamudavāsīdityāhurvāyuṃ hyanūdvāti yadādityo'stameti vāyuṃ tarhi praviśati vāyuṃ candramā vāyau diśaḥ pratiṣṭhitā vāyorevādhi punarjāyante sa yadaivaṃvidasmāllokātpraiti vācaivāgnimapyeti cakṣuṣādityam manasā candraṃ śrotreṇa diśaḥ prāṇena vāyuṃ sa etanmaya eva bhūtvaitāsāṃ devatānāṃ yāṃ-yāṃ kāmayate sā bhūtvelayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतकेतुर्हारुणेयः यक्ष्यमाण आस तं ह पितोवाच कानृत्विजोऽवृथा इति स होवाचायं न्वेव मे वैश्वावसव्यो होतेति तं ह पप्रच वेत्थ ब्राह्मण वैश्वावसव्य
śvetaketurhāruṇeyaḥ yakṣyamāṇa āsa taṃ ha pitovāca kānṛtvijo'vṛthā iti sa hovācāyaṃ nveva me vaiśvāvasavyo hoteti taṃ ha papraca vettha brāhmaṇa vaiśvāvasavya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारि महान्ती३ इति वेद भो३ इति होवाच वेत्थ चत्वारि महताम् महान्ती३ इति वेद भो३ इति होवोच वेत्थ चत्वारि व्रतानि३ इति वेद भो३ इति होवाच वेत्थ चत्वारि व्रतानां व्रतानी३ इति वेद भो३ इति होवाच वेत्थ चत्वारि क्यानी३ इति वेद भो३ इति होवाच वेत्थ चत्वारि क्यानां क्यानी३ इति वेद भो३ इति होवाच वेत्थ चतुरोऽर्का३निति वेद भो३ इति होवाच वेत्थ चतुरोऽर्काणामर्का३निति वेद भो३ इति होवाच
catvāri mahāntī3 iti veda bho3 iti hovāca vettha catvāri mahatām mahāntī3 iti veda bho3 iti hovoca vettha catvāri vratāni3 iti veda bho3 iti hovāca vettha catvāri vratānāṃ vratānī3 iti veda bho3 iti hovāca vettha catvāri kyānī3 iti veda bho3 iti hovāca vettha catvāri kyānāṃ kyānī3 iti veda bho3 iti hovāca vettha caturo'rkā3niti veda bho3 iti hovāca vettha caturo'rkāṇāmarkā3niti veda bho3 iti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्थार्कमिति अथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्कपर्णे इत्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्कपुष्पे इत्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्ककोश्यावित्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्कसमुद्गावित्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्कधाना इत्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्काष्ठीलामित्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति वेत्थार्कमूलमित्यथ वै नो भवान्वक्ष्यतीति
vetthārkamiti atha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkaparṇe ityatha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkapuṣpe ityatha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkakośyāvityatha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkasamudgāvityatha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkadhānā ityatha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkāṣṭhīlāmityatha vai no bhavānvakṣyatīti vetthārkamūlamityatha vai no bhavānvakṣyatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ह वै यत्तदुवाच वेत्थ चत्वारि महान्ति वेत्थ चत्वारि महताम् महान्तीत्यग्निर्महांस्तस्य महतो महदोषधयश्च वनस्पतयश्च तद्ध्यस्यान्नं वायुर्महांस्तस्य महतो महदापस्तद्ध्यस्यान्नमादित्यो महांस्तस्य महतो महच्चन्द्रमास्तद्ध्यस्यान्नम् पुरुषो महांस्तस्य महतो महत्पशवस्तद्ध्यस्यान्नमेतान्येव चत्वारि महान्त्येतानि चत्वारि महताम् महान्त्येतान्येव चत्वारि व्रतान्येतानि चत्वारि व्रतानां व्रतान्येतान्येव चत्वारि क्यान्येतानि चत्वारि क्यानां क्यान्येत एव चत्वारोऽर्का एते चत्वारोऽर्काणामर्काः
sa ha vai yattaduvāca vettha catvāri mahānti vettha catvāri mahatām mahāntītyagnirmahāṃstasya mahato mahadoṣadhayaśca vanaspatayaśca taddhyasyānnaṃ vāyurmahāṃstasya mahato mahadāpastaddhyasyānnamādityo mahāṃstasya mahato mahaccandramāstaddhyasyānnam puruṣo mahāṃstasya mahato mahatpaśavastaddhyasyānnametānyeva catvāri mahāntyetāni catvāri mahatām mahāntyetānyeva catvāri vratānyetāni catvāri vratānāṃ vratānyetānyeva catvāri kyānyetāni catvāri kyānāṃ kyānyeta eva catvāro'rkā ete catvāro'rkāṇāmarkāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ह वै यत्तदुवाच वेत्थार्कमिति पुरुषं हैव तदुवाच वेत्थार्कपर्णे इति कर्णौ हैव तदुवाच वेत्थार्कपुष्पे इत्यक्षिणी हैव तदुवाच वेत्थार्ककोश्याविति नासिके हैव तदुवाच वेत्थार्कसमुद्गावित्योष्ठौ हैव तदुवाच वेत्थार्कधाना इति दन्तान्हैव तदुवाच वेत्थार्काष्ठीलामिति जिह्वां हैव तदुवाच वेत्थार्कमूलमित्यन्नं हैव तदुवाच स एषोऽग्निरर्को यत्पुरुषः स यो हैतमेवमग्निमर्कम् पुरुषमुपास्तेऽयमहमग्निरर्कोऽस्मीति विद्यया हैवास्यैष आत्मन्नग्निरर्कश्चितो भवति
atha ha vai yattaduvāca vetthārkamiti puruṣaṃ haiva taduvāca vetthārkaparṇe iti karṇau haiva taduvāca vetthārkapuṣpe ityakṣiṇī haiva taduvāca vetthārkakośyāviti nāsike haiva taduvāca vetthārkasamudgāvityoṣṭhau haiva taduvāca vetthārkadhānā iti dantānhaiva taduvāca vetthārkāṣṭhīlāmiti jihvāṃ haiva taduvāca vetthārkamūlamityannaṃ haiva taduvāca sa eṣo'gnirarko yatpuruṣaḥ sa yo haitamevamagnimarkam puruṣamupāste'yamahamagnirarko'smīti vidyayā haivāsyaiṣa ātmannagnirarkaścito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वाव यजुर्योऽयम् पवते एष हि यन्नेवेदं सर्वं जनयत्येतं यन्तमिदमनु प्रजायते तस्माद्वायुरेव यजुः
ayaṃ vāva yajuryo'yam pavate eṣa hi yannevedaṃ sarvaṃ janayatyetaṃ yantamidamanu prajāyate tasmādvāyureva yajuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमेवाकाशो जूः यदिदमन्तरिक्षमेतं ह्याकाशमनु जवते तदेतद्यजुर्वायुश्चान्तरिक्षं च यच्च जूश्च तस्माद्यजुरेष एव यदेष ह्येति तदेतद्यजुरृक्षामयोः प्रतिष्ठितमृक्षामे वहतस्तस्मात्समानैरेवाध्वयुर्ग्रहैः कर्म करोत्यन्यान्यन्यानि स्तुतशस्त्राणि भवन्ति यथा पूर्वाभ्यां स्यन्त्त्वापराभ्यां धावयेत्तादृक्तत्
ayamevākāśo jūḥ yadidamantarikṣametaṃ hyākāśamanu javate tadetadyajurvāyuścāntarikṣaṃ ca yacca jūśca tasmādyajureṣa eva yadeṣa hyeti tadetadyajurṛkṣāmayoḥ pratiṣṭhitamṛkṣāme vahatastasmātsamānairevādhvayurgrahaiḥ karma karotyanyānyanyāni stutaśastrāṇi bhavanti yathā pūrvābhyāṃ syanttvāparābhyāṃ dhāvayettādṛktat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निरेव पुरः अग्निं हि पुरस्कृत्येमाः प्रजा उपासत आदित्य एव चरणं यदा ह्येवैष उदेत्यथेदं सर्वं चरति तदेतद्यजुः सपुरश्चरणमधिदेवतं
agnireva puraḥ agniṃ hi puraskṛtyemāḥ prajā upāsata āditya eva caraṇaṃ yadā hyevaiṣa udetyathedaṃ sarvaṃ carati tadetadyajuḥ sapuraścaraṇamadhidevataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाध्यात्मम् प्राण एव यजुः प्राणो हि यन्नेवेदं सर्वं जनयति प्राणं यन्तमिदमनु प्रजायते तस्मात्प्राण एव यजुः
athādhyātmam prāṇa eva yajuḥ prāṇo hi yannevedaṃ sarvaṃ janayati prāṇaṃ yantamidamanu prajāyate tasmātprāṇa eva yajuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमेवाकाशो जूः योऽयमन्तरात्मन्नाकाश एतं ह्याकाशमनु जवते तदेतद्यजुः प्राणश्चाकाशश्च यच्च जूश्च तस्माद्यजुः प्राण एव यत्प्राणो ह्येति
ayamevākāśo jūḥ yo'yamantarātmannākāśa etaṃ hyākāśamanu javate tadetadyajuḥ prāṇaścākāśaśca yacca jūśca tasmādyajuḥ prāṇa eva yatprāṇo hyeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नमेव यजुः अन्नेन हि जायतेऽन्नेन जवते तदेतद्यजुरन्ने प्रतिष्ठितमन्नं वहति तस्मात्समान एव प्राणेऽन्यदन्यदन्नं धीयते
annameva yajuḥ annena hi jāyate'nnena javate tadetadyajuranne pratiṣṭhitamannaṃ vahati tasmātsamāna eva prāṇe'nyadanyadannaṃ dhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन एव पुरः मनो हि प्रथमम् प्राणानां चक्षुरेव चरणं चक्षुषा ह्ययमात्मा चरति तदेतद्यजुः सपुरश्चरणमधिदेवतं चाध्यात्मं च प्रतिष्ठितं स यो हैतदेवं यजुः सपुरश्चरणमधिदेवतं चाध्यात्मं च प्रतिष्ठितं वेद
mana eva puraḥ mano hi prathamam prāṇānāṃ cakṣureva caraṇaṃ cakṣuṣā hyayamātmā carati tadetadyajuḥ sapuraścaraṇamadhidevataṃ cādhyātmaṃ ca pratiṣṭhitaṃ sa yo haitadevaṃ yajuḥ sapuraścaraṇamadhidevataṃ cādhyātmaṃ ca pratiṣṭhitaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टो हैवानार्तः स्वस्ति यज्ञस्योदृचमश्नुते स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद
ariṣṭo haivānārtaḥ svasti yajñasyodṛcamaśnute svānāṃ śreṣṭhaḥ puraetā bhavatyannādo'dhipatirya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिप्रतिर्बुभूषति न हैवालम् भार्येभ्यो भवत्यथ य एवैतमनुभवति यो वै तमनु भार्यान्बुभूर्षति स हैवालम् भार्येभ्यो भवति
ya u haivaṃvidaṃ sveṣu pratipratirbubhūṣati na haivālam bhāryebhyo bhavatyatha ya evaitamanubhavati yo vai tamanu bhāryānbubhūrṣati sa haivālam bhāryebhyo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतज्ज्येष्ठम् ब्रह्म न ह्येतस्मात्किं चन ज्यायोऽस्ति ज्येष्ठो ह वै श्रेष्ठः स्वानाम् भवति य एवं वेद
tadetajjyeṣṭham brahma na hyetasmātkiṃ cana jyāyo'sti jyeṣṭho ha vai śreṣṭhaḥ svānām bhavati ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतद्ब्रह्मापूर्वमपरवत् स यो हैतदेवम् ब्रह्मापूर्वमपरवद्वेद न हास्मात्कश्चन श्रेयान्त्ममानेषु भवति श्रेयांसः श्रेयांसो हैवास्मादपरपुरुषा जायन्ते तस्माद्योऽस्माज्ज्यायान्त्स्याद्दिशोऽस्मात्पूर्वा इत्युपासीत तथो हैनं न हिनस्ति
tadetadbrahmāpūrvamaparavat sa yo haitadevam brahmāpūrvamaparavadveda na hāsmātkaścana śreyāntmamāneṣu bhavati śreyāṃsaḥ śreyāṃso haivāsmādaparapuruṣā jāyante tasmādyo'smājjyāyāntsyāddiśo'smātpūrvā ityupāsīta tatho hainaṃ na hinasti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वा एतस्य यजुषः रस एवोपनिषत्तस्माद्यावन्मात्रेण यजुषाध्वर्युर्ग्रहं गृह्णाति स उभे स्तुतशस्त्रे अनुविभवत्युभे स्तुतशस्त्रे अनुव्यश्नुते तस्माद्यावन्मात्र इवान्नस्य रसः सर्वमन्नमवति सर्वमन्नमनुव्येति
tasya vā etasya yajuṣaḥ rasa evopaniṣattasmādyāvanmātreṇa yajuṣādhvaryurgrahaṃ gṛhṇāti sa ubhe stutaśastre anuvibhavatyubhe stutaśastre anuvyaśnute tasmādyāvanmātra ivānnasya rasaḥ sarvamannamavati sarvamannamanuvyeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृप्तिरेवास्य गतिः तस्माद्यदान्नस्य तृप्यत्यथ स गत इव मन्यत आनन्द एवास्य विज्ञानमात्मानन्दात्मानो हैव सर्वे देवाः सा हैषैव देवानामद्धाविद्या स ह स न मनुष्यो य एवंविद्देवानां हैव स एकः
tṛptirevāsya gatiḥ tasmādyadānnasya tṛpyatyatha sa gata iva manyata ānanda evāsya vijñānamātmānandātmāno haiva sarve devāḥ sā haiṣaiva devānāmaddhāvidyā sa ha sa na manuṣyo ya evaṃviddevānāṃ haiva sa ekaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्ध स्म वै तद्विद्वान्प्रियव्रतो रौहिणायन आह वायुं वान्तमानन्दस्त आत्मेतो वा वाहितो वेति स ह स्म तथैव वाति तस्माद्यां देवेष्वाशिषमिचेदेतेनैवोपतिष्ठेतानन्दो व आत्मासौ मे कामः स मे समृध्यतामिति सं हैवास्मै स काम ऋध्यते यत्कामो भवत्येतां ह वै तृप्तिमेतां गतिमेतमानन्दमेतमात्मानमभिसम्भवति य एवं वेद
etaddha sma vai tadvidvānpriyavrato rauhiṇāyana āha vāyuṃ vāntamānandasta ātmeto vā vāhito veti sa ha sma tathaiva vāti tasmādyāṃ deveṣvāśiṣamicedetenaivopatiṣṭhetānando va ātmāsau me kāmaḥ sa me samṛdhyatāmiti saṃ haivāsmai sa kāma ṛdhyate yatkāmo bhavatyetāṃ ha vai tṛptimetāṃ gatimetamānandametamātmānamabhisambhavati ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतद्यजुरुपांश्वनिरुक्तम् प्राणो वै यजुरुपांश्वायतनो वै प्राणस्तद्य एनं निर्ब्रुवन्तम् ब्रूयादनिरुक्तां देवतां निरवोचत्प्राण एनं हास्यतीति तथा हैव स्यात्
tadetadyajurupāṃśvaniruktam prāṇo vai yajurupāṃśvāyatano vai prāṇastadya enaṃ nirbruvantam brūyādaniruktāṃ devatāṃ niravocatprāṇa enaṃ hāsyatīti tathā haiva syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ह यो निरुक्तमाविर्भावं वेद आविर्भवति कीर्त्या यशसोपांशु यजुषाध्वर्युर्ग्रहं गृह्णाति गृहीतः सन्न आविर्भवत्युपांशु यजुषाग्निं चिनोति चितः संचित आविर्भवत्युपांशु यजुषा हविर्निर्वपति शृतं निष्ठितमाविर्भवत्येवं यत्किं चोपांशु करोति कृतं निष्ठितमाविर्भवति तस्य ह य एतमेवं निरुक्तमाविर्भावं वेदाविर्भवति कीर्त्या यशसा ब्रह्मवर्चसेन क्षिप्र उ हैवाविदं गचति स ह यजुरेव भवति यजुषैनमाचक्षते
tasya ha yo niruktamāvirbhāvaṃ veda āvirbhavati kīrtyā yaśasopāṃśu yajuṣādhvaryurgrahaṃ gṛhṇāti gṛhītaḥ sanna āvirbhavatyupāṃśu yajuṣāgniṃ cinoti citaḥ saṃcita āvirbhavatyupāṃśu yajuṣā havirnirvapati śṛtaṃ niṣṭhitamāvirbhavatyevaṃ yatkiṃ copāṃśu karoti kṛtaṃ niṣṭhitamāvirbhavati tasya ha ya etamevaṃ niruktamāvirbhāvaṃ vedāvirbhavati kīrtyā yaśasā brahmavarcasena kṣipra u haivāvidaṃ gacati sa ha yajureva bhavati yajuṣainamācakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.