Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 10.6

अथ हैतेऽरुणे औपवेशौ समाजग्मुः सत्ययज्ञः पौलुषिर्महाशालो जाबालो बुडिल आश्वतराश्विरिन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यस्ते ह वैश्वानरे समासत तेषां ह वैश्वानरे न समियाय

atha haite'ruṇe aupaveśau samājagmuḥ satyayajñaḥ pauluṣirmahāśālo jābālo buḍila āśvatarāśvirindradyumno bhāllaveyo janaḥ śārkarākṣyaste ha vaiśvānare samāsata teṣāṃ ha vaiśvānare na samiyāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते होचुः अश्वपतिर्वा अयं कैकेयः सम्प्रति वैश्वानरं वेद तं गचामेति ते हाश्वपतिं कैकेयमाजग्मुस्तेभ्यो ह पृथगावसथान्पृथगपचितीः पृथक्षाहस्रान्त्सोमान्प्रोवाच ते ह प्रातरसंविदाना एव समित्प्राणयः प्रतिचक्रमिर उप त्वायामेति

te hocuḥ aśvapatirvā ayaṃ kaikeyaḥ samprati vaiśvānaraṃ veda taṃ gacāmeti te hāśvapatiṃ kaikeyamājagmustebhyo ha pṛthagāvasathānpṛthagapacitīḥ pṛthakṣāhasrāntsomānprovāca te ha prātarasaṃvidānā eva samitprāṇayaḥ praticakramira upa tvāyāmeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच यन्नु भगवन्तोऽनूचाना अनूचानपुत्राः किमिदमिति ते होचुर्वैश्वानरं ह भगवान्त्सम्प्रति वेद तं नो ब्रूहीति स होवाच सम्प्रति खलु न्वा अहं वैश्वानरं वेदाभ्याधत्त समिध उपेता स्थेति

sa hovāca yannu bhagavanto'nūcānā anūcānaputrāḥ kimidamiti te hocurvaiśvānaraṃ ha bhagavāntsamprati veda taṃ no brūhīti sa hovāca samprati khalu nvā ahaṃ vaiśvānaraṃ vedābhyādhatta samidha upetā stheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाचारुणमौपवेशिं गौतम कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति पृथिवीमेव राजन्निति होवाचोमिति होवाचैष वै वैश्वानर एतं हि वै त्वम् प्रतिष्ठां वैश्वानरं वेत्थ तस्मात्त्वम् प्रतिष्ठितः प्रजया पशुभिरसि यो वा एतम् प्रतिष्ठां वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युह्+ जयति सर्वमायुरेति पादौ त्वा एतौ वैश्वानरस्य पादौ तेऽम्लास्यतां यदि ह नागमिष्य इति पादौ तेऽविदितावभविष्यतां यदि ह नागमिष्य इति वा

sa hovācāruṇamaupaveśiṃ gautama kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti pṛthivīmeva rājanniti hovācomiti hovācaiṣa vai vaiśvānara etaṃ hi vai tvam pratiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vettha tasmāttvam pratiṣṭhitaḥ prajayā paśubhirasi yo vā etam pratiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuh+ jayati sarvamāyureti pādau tvā etau vaiśvānarasya pādau te'mlāsyatāṃ yadi ha nāgamiṣya iti pādau te'viditāvabhaviṣyatāṃ yadi ha nāgamiṣya iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ होवाच सत्ययज्ञम् पौलुषिम् प्राचीनयोग्य कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेत्यप एव राजन्निति होवाचोमिति होवाचैष वै रयिर्वैश्वानर एतं हि वै त्वं रयिं वैश्वानरं वेत्थ तस्मात्त्वं रयिमान्पुष्टिमानसि यो वा एतं रयिं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वमायुरेति वस्तिस्त्वा एष वैश्वानरस्य वस्तिस्त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति वस्तिस्तेऽविदितोऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा

atha hovāca satyayajñam pauluṣim prācīnayogya kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vetthetyapa eva rājanniti hovācomiti hovācaiṣa vai rayirvaiśvānara etaṃ hi vai tvaṃ rayiṃ vaiśvānaraṃ vettha tasmāttvaṃ rayimānpuṣṭimānasi yo vā etaṃ rayiṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvamāyureti vastistvā eṣa vaiśvānarasya vastistvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti vastiste'vidito'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ होवाच महाशालं जाबालम् औपमन्यव कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेत्याकाशमेव राजन्निति होवाचोमिति होवाचैष वै बहुलो वैश्वानर एतं हि वै त्वम् बहुलं वैश्वानरं वेत्थ तस्मात्त्वम् बहुः प्रजया पशुभिरसि यो वा एतम् बहुलं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वमायुरेत्यात्मा त्वा एष वैश्वानरस्यात्मा त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इत्यात्मा तेऽविदितोऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा

atha hovāca mahāśālaṃ jābālam aupamanyava kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vetthetyākāśameva rājanniti hovācomiti hovācaiṣa vai bahulo vaiśvānara etaṃ hi vai tvam bahulaṃ vaiśvānaraṃ vettha tasmāttvam bahuḥ prajayā paśubhirasi yo vā etam bahulaṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvamāyuretyātmā tvā eṣa vaiśvānarasyātmā tvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya ityātmā te'vidito'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ होवाच बुडिलमाश्वतराश्विम् वैयाघ्रपद्य कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति वायुमेव राजन्निति होवाचोमिति होवाचैष वै पृथग्वर्त्मा वैश्वानर एतं हि वै त्वम् पृथग्वर्त्मानं वैश्वानरं वेत्थ तस्मात्त्वाम् पृथग्रथश्रेणयोऽनुयान्ति यो वा एतम् पृथग्वर्त्मानं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वमायुरेति प्राणस्त्वा एष वैश्वानरस्य प्राणस्त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति प्राणस्तेऽविदितोऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा

atha hovāca buḍilamāśvatarāśvim vaiyāghrapadya kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti vāyumeva rājanniti hovācomiti hovācaiṣa vai pṛthagvartmā vaiśvānara etaṃ hi vai tvam pṛthagvartmānaṃ vaiśvānaraṃ vettha tasmāttvām pṛthagrathaśreṇayo'nuyānti yo vā etam pṛthagvartmānaṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvamāyureti prāṇastvā eṣa vaiśvānarasya prāṇastvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti prāṇaste'vidito'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ होवाचेन्द्रद्युम्नम् भाल्लवेयम् वैयाघ्रपद्य कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेत्यादित्यमेव राजन्निति होवाचोमिति होवाचैष वै सुततेजा वैश्वानर एतं हि वै त्वं सुततेजसं वैश्वानरं वेत्थ तस्मात्तवैष सुतोऽद्यमानः पच्यमानोऽक्षीयमाणो गृहेषु तिष्ठति यो वा एतं सुततेजसं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वमायुरेति चक्षुस्त्वा एतद्वैश्वानरस्य चक्षुस्त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति चक्षुस्तेऽविदितमभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा

atha hovācendradyumnam bhāllaveyam vaiyāghrapadya kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vetthetyādityameva rājanniti hovācomiti hovācaiṣa vai sutatejā vaiśvānara etaṃ hi vai tvaṃ sutatejasaṃ vaiśvānaraṃ vettha tasmāttavaiṣa suto'dyamānaḥ pacyamāno'kṣīyamāṇo gṛheṣu tiṣṭhati yo vā etaṃ sutatejasaṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvamāyureti cakṣustvā etadvaiśvānarasya cakṣustvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti cakṣuste'viditamabhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ होवाच जनं शार्कराक्ष्यम् सायवस कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति दिवमेव राजन्निति होवाचोमिति होवाचैष वा अतिष्ठा वैश्वानर एतं हि वै त्वमतिष्ठां वैश्वानरं वेत्थ तस्मात्त्वं समानानतितिष्ठसि यो वा एतमतिष्ठां वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वमायुरेति मूर्धा त्वा एष वैश्वानरस्य मूर्धा त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति मूर्धा तेऽविदितोऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा

atha hovāca janaṃ śārkarākṣyam sāyavasa kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti divameva rājanniti hovācomiti hovācaiṣa vā atiṣṭhā vaiśvānara etaṃ hi vai tvamatiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vettha tasmāttvaṃ samānānatitiṣṭhasi yo vā etamatiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvamāyureti mūrdhā tvā eṣa vaiśvānarasya mūrdhā tvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti mūrdhā te'vidito'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्होवाच एते वै यूयम् पृथग्वैश्वानरान्विद्वांसः पृथगन्नमघस्त प्रादेशमात्रमिव ह वै देवाः सुविदिता अभिसम्पन्नास्तथा तु व एनान्वक्ष्यामि यथा प्रादेशमात्रमेवाभिसम्पादयिष्यामीति

tānhovāca ete vai yūyam pṛthagvaiśvānarānvidvāṃsaḥ pṛthagannamaghasta prādeśamātramiva ha vai devāḥ suviditā abhisampannāstathā tu va enānvakṣyāmi yathā prādeśamātramevābhisampādayiṣyāmīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच मूर्धानमुपदिशन्नेष वा अतिष्ठा वैश्वानर इति चक्षुषी उपदिशन्नुवाचैष वै सुततेजा वैश्वानर इति नासिके उपदिशन्नुवाचैष वै पृथग्वर्त्मा वैश्वानर इति मुख्यमाकाशमुपदिशन्नुवाचैष वै बहुलो वैश्वानर इति मुख्या अप उपदिशन्नुवाचैष वै रयिर्वैश्वानरो इति चुबुकमुपदिशन्नुवाचैष वै प्रतिष्ठा वैश्वानर इति स एषोऽग्निर्वैश्वानरो यत्पुरुषः स यो हैतमेवमग्निं वैश्वानरम् पुरुषविधम् पुरुषेऽन्तः प्रतिष्ठितं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वमायुरेति न हास्य ब्रुवाणं चन वैश्वानरो हिनस्ति

sa hovāca mūrdhānamupadiśanneṣa vā atiṣṭhā vaiśvānara iti cakṣuṣī upadiśannuvācaiṣa vai sutatejā vaiśvānara iti nāsike upadiśannuvācaiṣa vai pṛthagvartmā vaiśvānara iti mukhyamākāśamupadiśannuvācaiṣa vai bahulo vaiśvānara iti mukhyā apa upadiśannuvācaiṣa vai rayirvaiśvānaro iti cubukamupadiśannuvācaiṣa vai pratiṣṭhā vaiśvānara iti sa eṣo'gnirvaiśvānaro yatpuruṣaḥ sa yo haitamevamagniṃ vaiśvānaram puruṣavidham puruṣe'ntaḥ pratiṣṭhitaṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvamāyureti na hāsya bruvāṇaṃ cana vaiśvānaro hinasti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयं वा इदमत्ता चैवाद्यं च तद्यदोभयं समागचत्यत्तैवाख्यायते नाद्यम्

dvayaṃ vā idamattā caivādyaṃ ca tadyadobhayaṃ samāgacatyattaivākhyāyate nādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै यः सोऽत्ताग्निरेव सः तस्मिन्यत्किं चाभ्यादधत्याहितय एवास्य ता आहितयो ह वै ता आहुतय इत्याचक्षते परोऽक्षम् परोऽक्षकामा हि देवाः

sa vai yaḥ so'ttāgnireva saḥ tasminyatkiṃ cābhyādadhatyāhitaya evāsya tā āhitayo ha vai tā āhutaya ityācakṣate paro'kṣam paro'kṣakāmā hi devāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यो वा अत्ता तस्य चन्द्रमा एवाहितयश्चन्द्रमसं ह्यादित्य आदधतीत्यधिदेवतम्

ādityo vā attā tasya candramā evāhitayaścandramasaṃ hyāditya ādadhatītyadhidevatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्यात्मम् प्राणो वा अत्ता तस्यान्नमेवाहितयोऽन्नं हि प्राण आदधतीति न्वग्नेः

athādhyātmam prāṇo vā attā tasyānnamevāhitayo'nnaṃ hi prāṇa ādadhatīti nvagneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथार्कस्य अग्निर्वा अर्कस्तस्याहुतय एव कमाहुतयो ह्यग्नये कम्

athārkasya agnirvā arkastasyāhutaya eva kamāhutayo hyagnaye kam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यो वा अर्कः तस्य चन्द्रमा एव कं चन्द्रमा ह्यादित्याय कमित्यधिदेवतम्

ādityo vā arkaḥ tasya candramā eva kaṃ candramā hyādityāya kamityadhidevatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्यात्मम् प्राणो वा अर्कस्तस्यान्नमेव कमन्नं हि प्राणाय कमिति न्वेवार्कस्य

athādhyātmam prāṇo vā arkastasyānnameva kamannaṃ hi prāṇāya kamiti nvevārkasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोक्थस्य अग्निर्वा उक्तस्याहुतय एव थमाहुतिभिर्ह्यग्निरुत्तिष्ठति

athokthasya agnirvā uktasyāhutaya eva thamāhutibhirhyagniruttiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यो वा उक् तस्य चन्द्रमा एव थं चन्द्रमसा ह्यादित्य उत्तिष्ठतीत्यधिदेवतम्

ādityo vā uk tasya candramā eva thaṃ candramasā hyāditya uttiṣṭhatītyadhidevatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्यात्मम् प्राणो वा उक्तस्यान्नमेव थमन्नेन हि प्राण उत्तिष्ठतीति न्वेवोक्थस्य स एषोऽग्निविधोऽर्कविध उक्थविधो यत्पुरुषः स यो हैतमेवमग्निविधमर्कविधमुक्थविधम् पुरुषमुपास्ते विदुषो हैवास्यैवम् भ्रातृव्यो म्लायति

athādhyātmam prāṇo vā uktasyānnameva thamannena hi prāṇa uttiṣṭhatīti nvevokthasya sa eṣo'gnividho'rkavidha ukthavidho yatpuruṣaḥ sa yo haitamevamagnividhamarkavidhamukthavidham puruṣamupāste viduṣo haivāsyaivam bhrātṛvyo mlāyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणेन वा अग्निर्दीप्यते अग्निना वायुर्वायुनादित्य आदित्येन चन्द्रमाश्चन्द्रमसा नक्षत्राणि नक्षत्रैर्विद्युदेतावती वै दीप्तिरस्मिंश्च लोकेऽमुष्मिंश्च सर्वा हैतां दीप्तिं दीप्यतेऽस्मिंश्च लोकेऽमुष्मिंश्च य एवं वेद

prāṇena vā agnirdīpyate agninā vāyurvāyunāditya ādityena candramāścandramasā nakṣatrāṇi nakṣatrairvidyudetāvatī vai dīptirasmiṃśca loke'muṣmiṃśca sarvā haitāṃ dīptiṃ dīpyate'smiṃśca loke'muṣmiṃśca ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् ब्रह्मेत्युपासीत अथ खलु क्रतुमयोऽयम् पुरुषः स यावत्क्रतुरयमस्माल्लोकात्प्रैत्येवंक्रतुर्हामुं लोकम् प्रेत्याभिसम्भवति

satyam brahmetyupāsīta atha khalu kratumayo'yam puruṣaḥ sa yāvatkraturayamasmāllokātpraityevaṃkraturhāmuṃ lokam pretyābhisambhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स आत्मानमुपासीत मनोमयम् प्राणशरीरम् भारूपमाकाशात्मानं कामरूपिणम् मनोजवसं सत्यसंकल्पं सत्यधृतिं सर्वगन्धं सर्वरसं सर्वा अनु दिशः प्रभूतं सर्वमिदमभ्याप्तमवाक्कमनादरं यथा व्रीहिर्वा यवो वा श्यामाको वा श्यामाकतण्डुलो वैवमयमन्तरात्मन्पुरुषो हिरण्मयो यथा ज्योतिरधूममेवं ज्यायान्दिवो ज्यायानाकाशाज्ज्यायानस्यै पृथिव्यै ज्यायान्त्सर्वेभ्यो भूतेभ्यः स प्राणस्यात्मैष म आत्मैतमित आत्मानम् प्रेत्याभिसम्भविष्यामीति यस्य स्यादद्धा न विचिकित्सास्तीति ह स्माह शाण्डिल्य एवमेतदिति

sa ātmānamupāsīta manomayam prāṇaśarīram bhārūpamākāśātmānaṃ kāmarūpiṇam manojavasaṃ satyasaṃkalpaṃ satyadhṛtiṃ sarvagandhaṃ sarvarasaṃ sarvā anu diśaḥ prabhūtaṃ sarvamidamabhyāptamavākkamanādaraṃ yathā vrīhirvā yavo vā śyāmāko vā śyāmākataṇḍulo vaivamayamantarātmanpuruṣo hiraṇmayo yathā jyotiradhūmamevaṃ jyāyāndivo jyāyānākāśājjyāyānasyai pṛthivyai jyāyāntsarvebhyo bhūtebhyaḥ sa prāṇasyātmaiṣa ma ātmaitamita ātmānam pretyābhisambhaviṣyāmīti yasya syādaddhā na vicikitsāstīti ha smāha śāṇḍilya evametaditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणो व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः संवत्सर आत्माश्वस्य मेध्यस्य द्यौष्पृष्ठमन्तरिक्षमुदरम् पृथिवी पाजस्यं दिशः पार्श्वे अवान्तरदिशः पर्शव ऋतवोऽङ्गानि मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाण्यहोरात्राणि प्रतिष्ठा नक्षत्राण्यस्थीनि नभो मांसान्यूवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमान्युद्यन्पूर्वार्धो निम्लोचन्जघनार्धो यद्विजृम्भते तद्विद्योतते यद्विधूनुते तत्स्तनयति यन्मेहति तद्वर्षति वागेवास्य वागहर्वा अश्वम् पुरस्तान्महिमान्वजायत तस्य पूर्वे समुद्रे योनीरात्रिरेनम् पश्चान्महिमान्वजायत तस्यापरे समुद्रे योनिरेतौ वा अश्वम् महिमानावभितः सम्बभूवतुर्हयो भूत्वा देवानवहद्वाजी गन्धर्वानर्वासुरानश्वो मनुष्यान्त्समुद्र एवास्य बन्धुः समुद्रो योनिः

uṣā vā aśvasya medhyasya śiraḥ sūryaścakṣurvātaḥ prāṇo vyāttamagnirvaiśvānaraḥ saṃvatsara ātmāśvasya medhyasya dyauṣpṛṣṭhamantarikṣamudaram pṛthivī pājasyaṃ diśaḥ pārśve avāntaradiśaḥ parśava ṛtavo'ṅgāni māsāścārdhamāsāśca parvāṇyahorātrāṇi pratiṣṭhā nakṣatrāṇyasthīni nabho māṃsānyūvadhyaṃ sikatāḥ sindhavo gudā yakṛcca klomānaśca parvatā oṣadhayaśca vanaspatayaśca lomānyudyanpūrvārdho nimlocanjaghanārdho yadvijṛmbhate tadvidyotate yadvidhūnute tatstanayati yanmehati tadvarṣati vāgevāsya vāgaharvā aśvam purastānmahimānvajāyata tasya pūrve samudre yonīrātrirenam paścānmahimānvajāyata tasyāpare samudre yoniretau vā aśvam mahimānāvabhitaḥ sambabhūvaturhayo bhūtvā devānavahadvājī gandharvānarvāsurānaśvo manuṣyāntsamudra evāsya bandhuḥ samudro yoniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवेह किं चनाग्र आसीत् मृत्युनैवेदमावृतमासीदशनाययाशनाया हि मृत्युस्तन्मनोऽकुरुतात्मन्वी स्यामिति सोऽर्चन्नचरत्तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चते वै मे कमभूदिति तदेवार्क्यस्यार्कत्वं कं ह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्क्यस्यार्कत्वं वेद

naiveha kiṃ canāgra āsīt mṛtyunaivedamāvṛtamāsīdaśanāyayāśanāyā hi mṛtyustanmano'kurutātmanvī syāmiti so'rcannacarattasyārcata āpo'jāyantārcate vai me kamabhūditi tadevārkyasyārkatvaṃ kaṃ ha vā asmai bhavati ya evametadarkyasyārkatvaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपो वा अर्कः तद्यदपां शर आसीत्तत्समहन्यत सा पृथिव्यभवत्तस्यामश्राम्यत्तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः

āpo vā arkaḥ tadyadapāṃ śara āsīttatsamahanyata sā pṛthivyabhavattasyāmaśrāmyattasya śrāntasya taptasya tejo raso niravartatāgniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्रेधात्मानं व्यकुरुत आदित्यं तृतीयं वायुं तृतीयं स एष प्राणस्त्रेधाविहितस्तस्य प्राची दिक्शिरोऽसौ चासौ चेर्मावथास्य प्रतीची दिक्पुचमसौ चासौ च सक्थ्यौ दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे द्यौष्पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरः स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितो यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान्

sa tredhātmānaṃ vyakuruta ādityaṃ tṛtīyaṃ vāyuṃ tṛtīyaṃ sa eṣa prāṇastredhāvihitastasya prācī dikśiro'sau cāsau cermāvathāsya pratīcī dikpucamasau cāsau ca sakthyau dakṣiṇā codīcī ca pārśve dyauṣpṛṣṭhamantarikṣamudaramiyamuraḥ sa eṣo'psu pratiṣṭhito yatra kva caiti tadeva pratitiṣṭhatyevaṃ vidvān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति स मनसा वाचम् मिथुनं समभवदशनायाम् मृत्युस्तद्यद्रेत आसीत्स संवत्सरोऽभवन्न ह पुरा ततः संवत्सर आस तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान्त्संवत्सरस्तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत तं जातमभिव्याददात्स भाणकरोत्सैव वागभवत्

so'kāmayata dvitīyo ma ātmā jāyeteti sa manasā vācam mithunaṃ samabhavadaśanāyām mṛtyustadyadreta āsītsa saṃvatsaro'bhavanna ha purā tataḥ saṃvatsara āsa tametāvantaṃ kālamabibharyāvāntsaṃvatsarastametāvataḥ kālasya parastādasṛjata taṃ jātamabhivyādadātsa bhāṇakarotsaiva vāgabhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ऐक्षत यदि वा इममभिमंस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति स तया वाचा तेनात्मनेदं सर्वमसृजत यदिदं किं चर्चो यजूंषि सामानि चन्दांसि यज्ञान्प्रजाम् पशून्त्स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वं सर्वस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नम् भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद

sa aikṣata yadi vā imamabhimaṃsye kanīyo'nnaṃ kariṣya iti sa tayā vācā tenātmanedaṃ sarvamasṛjata yadidaṃ kiṃ carco yajūṃṣi sāmāni candāṃsi yajñānprajām paśūntsa yadyadevāsṛjata tattadattumadhriyata sarvaṃ vā attīti tadaditeradititvaṃ sarvasyāttā bhavati sarvamasyānnam bhavati ya evametadaditeradititvaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूयो यजेयेति सोऽश्राम्यत्स तपोऽतप्यत तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत्प्राणा वै यशो वीर्यं तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुमध्रियत तस्य शरीर एव मन आसीत्

so'kāmayata bhūyasā yajñena bhūyo yajeyeti so'śrāmyatsa tapo'tapyata tasya śrāntasya taptasya yaśo vīryamudakrāmatprāṇā vai yaśo vīryaṃ tatprāṇeṣūtkrānteṣu śarīraṃ śvayitumadhriyata tasya śarīra eva mana āsīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽकामयत मेध्यं म इदं स्यादात्मन्व्यनेन स्यामिति ततोऽश्वः समभवद्यदश्वत्तन्मेध्यमभूदिति तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वमेष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद

so'kāmayata medhyaṃ ma idaṃ syādātmanvyanena syāmiti tato'śvaḥ samabhavadyadaśvattanmedhyamabhūditi tadevāśvamedhasyāśvamedhatvameṣa ha vā aśvamedhaṃ veda ya enamevaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमनवरुध्येवामन्यत तं संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत पशून्देवताभ्यः प्रत्यौहत्तसम्:त्सर्वदेवत्यम् प्रोक्षितम् प्राजापत्यमालभन्त एष वा अश्वमेधो य एष तपति तस्य संवत्सर आत्मायमग्निरर्कस्तस्येमे लोका आत्मानस्तावेतावर्कामेधौ सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेवाप पुनर्मृत्युं जयति नैनम् मृत्युराप्नोति मृत्युरस्यात्मा भवति सर्वमायुरेत्येतासां देवतानामेको भवति य एवं वेद

tamanavarudhyevāmanyata taṃ saṃvatsarasya parastādātmana ālabhata paśūndevatābhyaḥ pratyauhattasam:tsarvadevatyam prokṣitam prājāpatyamālabhanta eṣa vā aśvamedho ya eṣa tapati tasya saṃvatsara ātmāyamagnirarkastasyeme lokā ātmānastāvetāvarkāmedhau so punarekaiva devatā bhavati mṛtyurevāpa punarmṛtyuṃ jayati nainam mṛtyurāpnoti mṛtyurasyātmā bhavati sarvamāyuretyetāsāṃ devatānāmeko bhavati ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वंशः समानमा सांजीवीपुत्रात्सांजीवीपुत्रो माण्डूकायनेर्माण्डूकायनिर्माण्डव्यान्माण्डव्यः कौत्सात्कौत्सो माहित्थेर्माहित्थिर्वामकक्षायणाद्वामकक्षायणो वात्स्याद्वात्स्यः शाण्डिल्याचाण्डिल्यः कुश्रेः कुश्रिर्यज्ञवचसो राजस्तम्बायनाद्यज्ञवचा राजस्तम्बायनस्तुरात्कावषेयात्तुरः कावषेयः प्रजापतेः प्रजापतिर्ब्रह्मणो ब्रह्म स्वयम्भु ब्रह्मणे नमः

atha vaṃśaḥ samānamā sāṃjīvīputrātsāṃjīvīputro māṇḍūkāyanermāṇḍūkāyanirmāṇḍavyānmāṇḍavyaḥ kautsātkautso māhitthermāhitthirvāmakakṣāyaṇādvāmakakṣāyaṇo vātsyādvātsyaḥ śāṇḍilyācāṇḍilyaḥ kuśreḥ kuśriryajñavacaso rājastambāyanādyajñavacā rājastambāyanasturātkāvaṣeyātturaḥ kāvaṣeyaḥ prajāpateḥ prajāpatirbrahmaṇo brahma svayambhu brahmaṇe namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.