Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 14.1.3

स यदैतदातिथ्येन प्रचरति अथ प्रवर्ग्येण चरिष्यन्पुरोपसदोऽग्रेण गार्हपत्यम् प्राचः कुशान्त्संस्तीर्य द्वन्द्वम् पात्राण्युपसादयत्युपयमनीम् महावीरम् परीषासौ पिन्वने रौहिणकपाले रौहिणहवन्यौ स्रुचौ यदु चान्यद्भवति तद्दश दशाक्षरा वै विराड्विराड्वै यज्ञस्तद्विराजमेवैतद्यज्ञमभिसम्पादयत्यथ यद्द्वन्द्वम्द्वन्द्वम् वै वीर्यम् यदा वै द्वौ संरभेते अथ तौ वीर्यं कुरुतो द्वन्द्वम् वै मिथुनम् प्रजननम् मिथुनेनैवैनमेतत्प्रजननेन समर्धयति कृत्स्नं करोति

sa yadaitadātithyena pracarati atha pravargyeṇa cariṣyanpuropasado'greṇa gārhapatyam prācaḥ kuśāntsaṃstīrya dvandvam pātrāṇyupasādayatyupayamanīm mahāvīram parīṣāsau pinvane rauhiṇakapāle rauhiṇahavanyau srucau yadu cānyadbhavati taddaśa daśākṣarā vai virāḍvirāḍvai yajñastadvirājamevaitadyajñamabhisampādayatyatha yaddvandvamdvandvam vai vīryam yadā vai dvau saṃrabhete atha tau vīryaṃ kuruto dvandvam vai mithunam prajananam mithunenaivainametatprajananena samardhayati kṛtsnaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्वर्युः प्रोक्षणीरादायोपोत्तिष्ठन्नाह ब्रह्मन्प्रचरिष्यामो होतरभिष्टुहीति ब्रह्मा वै यज्ञस्य दक्षिणत आस्तेऽभिगोप्ता तमेवैतदाहाप्रमत्त आस्स्व यज्ञस्य शिरः प्रतिधास्याम इति होतरभिष्टुहीति यज्ञो वै होता तमेवैतदाह यज्ञस्य शिरः प्रतिधेहीति प्रतिपद्यते होता

athādhvaryuḥ prokṣaṇīrādāyopottiṣṭhannāha brahmanpracariṣyāmo hotarabhiṣṭuhīti brahmā vai yajñasya dakṣiṇata āste'bhigoptā tamevaitadāhāpramatta āssva yajñasya śiraḥ pratidhāsyāma iti hotarabhiṣṭuhīti yajño vai hotā tamevaitadāha yajñasya śiraḥ pratidhehīti pratipadyate hotā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्म जज्ञानम् प्रथमम् पुरस्तादिति असौ वा आदित्यो ब्रह्माहरहः पुरस्ताज्जायत एष उ प्रवर्ग्यस्तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मादाह ब्रह्म जज्ञानम् प्रथमम् पुरस्तादित्यथ प्रोक्षत्यसावेव बन्धुः

brahma jajñānam prathamam purastāditi asau vā ādityo brahmāharahaḥ purastājjāyata eṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha brahma jajñānam prathamam purastādityatha prokṣatyasāveva bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रोक्षति यमाय त्वेत्येष वै यमो य एष तपत्येष हीदं सर्वं यमयत्येतेनेदं सर्वं यतमेष उ प्रवर्ग्यस्तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मादाह यमाय त्वेति

sa prokṣati yamāya tvetyeṣa vai yamo ya eṣa tapatyeṣa hīdaṃ sarvaṃ yamayatyetenedaṃ sarvaṃ yatameṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha yamāya tveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मखाय त्वेति एष वै मखो य एष तपत्येष उ प्रवर्ग्यस्तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मादाह मखाय त्वेति

makhāya tveti eṣa vai makho ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha makhāya tveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यस्य त्वा तपस इति एष वै सूर्यो य एष तपत्येष प्रवर्ग्यस्तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मादाह सूर्यस्य त्वा तपस इति

sūryasya tvā tapasa iti eṣa vai sūryo ya eṣa tapatyeṣa pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādāha sūryasya tvā tapasa iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वया द्वारा स्थूणां निर्हृत्य दक्षिणतो निमिन्वन्ति यथैनां होताभिष्टुवन्परापश्येद्यज्ञो वै होता स एवास्यामेतद्यज्ञम् प्रतिदधाति तथैषा घर्मम् पिन्वते

pūrvayā dvārā sthūṇāṃ nirhṛtya dakṣiṇato niminvanti yathaināṃ hotābhiṣṭuvanparāpaśyedyajño vai hotā sa evāsyāmetadyajñam pratidadhāti tathaiṣā gharmam pinvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रेणाहवनीयम् सम्राडासन्दीम् पर्याहृत्य दक्षिणतः प्राचीमासादयत्युत्तरां राजासन्द्यै

agreṇāhavanīyam samrāḍāsandīm paryāhṛtya dakṣiṇataḥ prācīmāsādayatyuttarāṃ rājāsandyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औदुम्बरी भवति ऊर्ग्वै रस उदुम्बर ऊर्जैवैनमेतद्रसेन समर्धयति कृत्स्नं करोति

audumbarī bhavati ūrgvai rasa udumbara ūrjaivainametadrasena samardhayati kṛtsnaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंसदघ्ना भवति अंसयोर्वा इदं शिरः प्रतिष्थितम् तदंसयोरेवैतचिरः प्रतिष्ठापयति

aṃsadaghnā bhavati aṃsayorvā idaṃ śiraḥ pratiṣthitam tadaṃsayorevaitaciraḥ pratiṣṭhāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्वजीभी रज्जुभिर्व्युता भवति यज्ञस्य शीर्षचिन्नस्य रसो व्यक्षरत्तत एता ओषधयो जज्ञिरे तेनैवैनमेतद्रसेन समर्धयति कृत्स्नम् करोति

bālvajībhī rajjubhirvyutā bhavati yajñasya śīrṣacinnasya raso vyakṣarattata etā oṣadhayo jajñire tenaivainametadrasena samardhayati kṛtsnam karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदुत्तरत आसादयति यज्ञो वै सोमः शिरः प्रवर्ग्य उत्तरम् वै शिरस्तस्मादुत्तरत आसादयत्यथो राजा वै सोमः सम्राट् प्रवर्ग्य उत्तरम् वै राज्यात्साम्राज्यं तस्मादुत्तरत आसादयति

atha yaduttarata āsādayati yajño vai somaḥ śiraḥ pravargya uttaram vai śirastasmāduttarata āsādayatyatho rājā vai somaḥ samrāṭ pravargya uttaram vai rājyātsāmrājyaṃ tasmāduttarata āsādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत्रैतां होतान्वाह अञ्जन्ति यम् प्रथयन्तो न विप्रा इति तदेतम् प्रचरणीयम् महावीरमाज्येन समनक्ति देवस्त्वा सविता मध्वानक्त्विति सविता वै देवानाम् प्रसविता सर्वम्वा इदम् मधु यदिदं किं च तदेनमनेन सर्वेण समनक्ति तदस्मै सविता प्रसविता प्रसौति तस्मादाह देवस्त्वा सविता मध्वानक्त्विति

sa yatraitāṃ hotānvāha añjanti yam prathayanto na viprā iti tadetam pracaraṇīyam mahāvīramājyena samanakti devastvā savitā madhvānaktviti savitā vai devānām prasavitā sarvamvā idam madhu yadidaṃ kiṃ ca tadenamanena sarveṇa samanakti tadasmai savitā prasavitā prasauti tasmādāha devastvā savitā madhvānaktviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तरतः सिकता उपकीर्णा भवन्ति तद्रजतम् हिरण्यमधस्तादुपास्यति पृथिव्याः संस्पृशस्पाहीत्येतद्वै देवा अबिभयुर्यद्वै न इममधस्ताद्रक्षांसि नाष्ट्रा न हन्युरित्यग्नेर्वा एतद्रेतो यद्धिरण्यं नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्या अथो पृथिव्यु ह वा एतस्माद्बिभयां चकार यद्वै मायं तप्तः शुशुचानो न हिंस्यादिति तदेवास्या एतदन्तर्दधाति रजतम् भवति रजतैव हीयम् पृथिवी

athottarataḥ sikatā upakīrṇā bhavanti tadrajatam hiraṇyamadhastādupāsyati pṛthivyāḥ saṃspṛśaspāhītyetadvai devā abibhayuryadvai na imamadhastādrakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyurityagnervā etadreto yaddhiraṇyaṃ nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā atho pṛthivyu ha vā etasmādbibhayāṃ cakāra yadvai māyaṃ taptaḥ śuśucāno na hiṃsyāditi tadevāsyā etadantardadhāti rajatam bhavati rajataiva hīyam pṛthivī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत्रैतां होतान्वाह संसीदस्व महाम् महाम् असीति तदुभयत आदीप्ता मौञ्जाः प्रलवा भवन्ति तानुपास्य तेषु प्रवृणक्ति यज्ञस्य शीर्षचिन्नस्य रसो व्यक्षरत्तत एता ओषधयो जज्ञिरे तेनैवैनमेतद्रसेन समर्धयति कृत्स्नं करोति

sa yatraitāṃ hotānvāha saṃsīdasva mahām mahām asīti tadubhayata ādīptā mauñjāḥ pralavā bhavanti tānupāsya teṣu pravṛṇakti yajñasya śīrṣacinnasya raso vyakṣarattata etā oṣadhayo jajñire tenaivainametadrasena samardhayati kṛtsnaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदुभयत आदीप्ता भवन्ति सर्वाभ्य एवैतद्दिग्भ्यो रक्षांसि नाष्ट्रा अपहन्ति तस्मिन्प्रवृज्यमाने पत्नी शिरः प्रोर्णुते तप्तो वा एष शुशुचानो भवति नेन्मेऽयं तप्तः शुशुचानश्चक्षुः प्रमुष्णादिति

atha yadubhayata ādīptā bhavanti sarvābhya evaitaddigbhyo rakṣāṃsi nāṣṭrā apahanti tasminpravṛjyamāne patnī śiraḥ prorṇute tapto vā eṣa śuśucāno bhavati nenme'yaṃ taptaḥ śuśucānaścakṣuḥ pramuṣṇāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रवृणक्ति अर्चिरसि शोचिरसि तपोऽसीत्येष वै घर्मो य एष तपति सर्वम् वा एतदेष तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मादाहार्चिरसि शोचिरसि तपोऽसीति

sa pravṛṇakti arcirasi śocirasi tapo'sītyeṣa vai gharmo ya eṣa tapati sarvam vā etadeṣa tadetamevaitatprīṇāti tasmādāhārcirasi śocirasi tapo'sīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्यामाशिष आशास्त इयम् वै यज्ञोऽस्यामेवैतदाशिष आशास्ते ता अस्मा इयं सर्वाः समर्धयति

athāsyāmāśiṣa āśāsta iyam vai yajño'syāmevaitadāśiṣa āśāste tā asmā iyaṃ sarvāḥ samardhayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाधृष्टा पुरस्तादिति अनाधृष्टा ह्येषा पुरस्ताद्रक्षोभिर्नाष्ट्राभिरग्नेराधिपत्य इत्यग्निमेवास्या अधिपतिं करोति नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्या आयुर्मे दा इत्यायुरेवात्मन्धत्ते तथो सर्वमायुरेति

anādhṛṣṭā purastāditi anādhṛṣṭā hyeṣā purastādrakṣobhirnāṣṭrābhiragnerādhipatya ityagnimevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā āyurme dā ityāyurevātmandhatte tatho sarvamāyureti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रवती दक्षिणत इति नात्र तिरोहितमिवास्तीन्द्रस्याधिपत्य इतीन्द्रमेवास्या अधिपतिं करोति नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्यै प्रजाम् मे दा इति प्रजामेव पशूनात्मन्धत्ते तथो ह पुत्री पशुमान्भवति

putravatī dakṣiṇata iti nātra tirohitamivāstīndrasyādhipatya itīndramevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyai prajām me dā iti prajāmeva paśūnātmandhatte tatho ha putrī paśumānbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषदा पश्चादिव्ति नात्र तिरोहितमिवास्ति देवस्य सवितुराधिपत्य इति देवमेवास्यै सवितारमधिपतिं करोति नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्यै चक्षुर्मे दा इति चक्षुरेवात्मन्धत्ते तथो ह चक्षुष्मान्भवति

suṣadā paścādivti nātra tirohitamivāsti devasya saviturādhipatya iti devamevāsyai savitāramadhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyai cakṣurme dā iti cakṣurevātmandhatte tatho ha cakṣuṣmānbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रुतिरुत्तरत इति आश्रावयन्नुत्तरत इत्येवैतदाह धातुराधिपत्य इति धातारमेवास्या अधिपतिं करोति नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्यै रायस्पोषम् मे दा इति रयिमेव पुष्टिमात्मन्धत्ते तथो ह रयिमान्पुष्टिमान्भवति

āśrutiruttarata iti āśrāvayannuttarata ityevaitadāha dhāturādhipatya iti dhātāramevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyai rāyaspoṣam me dā iti rayimeva puṣṭimātmandhatte tatho ha rayimānpuṣṭimānbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधृतिरुपरिष्टादिति विधारयन्नुपरिष्टादित्येवैतदाह बृहस्पतेराधिपत्य इति बृहस्पतिमेवास्या अधिपतिं करोति नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्या ओजो मे दा इत्योज एवात्मन्धत्ते तथौजस्वी बलवान्भवति

vidhṛtirupariṣṭāditi vidhārayannupariṣṭādityevaitadāha bṛhaspaterādhipatya iti bṛhaspatimevāsyā adhipatiṃ karoti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā ojo me dā ityoja evātmandhatte tathaujasvī balavānbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दक्षिणत उत्तानेन पाणिना निह्नुते विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यस्पाहीति सर्वाभ्यो मार्तिभ्यो गोपायेत्येवैतदाह यज्ञस्य शीर्षचिन्नस्य [रसो व्यक्षरत्स] पितॄ!नगचत्त्रया वै पितरस्तैरेवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति

atha dakṣiṇata uttānena pāṇinā nihnute viśvābhyo mā nāṣṭrābhyaspāhīti sarvābhyo mārtibhyo gopāyetyevaitadāha yajñasya śīrṣacinnasya [raso vyakṣaratsa] pitṝ!nagacattrayā vai pitarastairevainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेमामभिमृश्य जपति मनोरश्वासीत्यश्वा ह वा इयम् भूत्वा मनुमुवाह सोऽस्याः पतिः प्रजापतिस्तेनैवैनमेतन्मिथुनेन प्रियेण धाम्ना समर्धयति कृत्स्नं करोति

athemāmabhimṛśya japati manoraśvāsītyaśvā ha vā iyam bhūtvā manumuvāha so'syāḥ patiḥ prajāpatistenaivainametanmithunena priyeṇa dhāmnā samardhayati kṛtsnaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैकङ्कतौ शकलौ परिश्रयति प्राञ्चौ स्वाहा मरुद्भिः परिश्रीयस्वेत्यवरं स्वाहाकारं करोति परां देवतामेष वै स्वाहाकारो य एष तपत्येष उ प्रवर्ग्यस्तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मादवरं स्वाहाकारं करोति दरां देवताम्

atha vaikaṅkatau śakalau pariśrayati prāñcau svāhā marudbhiḥ pariśrīyasvetyavaraṃ svāhākāraṃ karoti parāṃ devatāmeṣa vai svāhākāro ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmādavaraṃ svāhākāraṃ karoti darāṃ devatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरुद्भिः परिश्रीयस्वेति विशो वै मरुतो विशैवैतत्क्षत्रम् परिबृंहति तदिदं क्षत्रमुभयतो विशा परिबृढं तूष्णीमुदञ्चौ तूष्णीम् प्राञ्चौ तूष्णीमुदञ्चौ तूष्णीम् प्राञ्चौ

marudbhiḥ pariśrīyasveti viśo vai maruto viśaivaitatkṣatram paribṛṃhati tadidaṃ kṣatramubhayato viśā paribṛḍhaṃ tūṣṇīmudañcau tūṣṇīm prāñcau tūṣṇīmudañcau tūṣṇīm prāñcau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोदश सम्पादयति त्रयोदश वै मासाः सम्वत्सरस्य सम्वत्सर एष य एष तपत्येष उ प्रवर्ग्यस्तदेतमेवैतत्प्रीणाति तस्मात्त्रयोदश सम्पादयति

trayodaśa sampādayati trayodaśa vai māsāḥ samvatsarasya samvatsara eṣa ya eṣa tapatyeṣa u pravargyastadetamevaitatprīṇāti tasmāttrayodaśa sampādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुवर्णं हिरण्यमुपरिष्टान्निदधाति दिवः संस्पृशस्पाहीत्येतद्वै देवा अबिभयुर्यद्वै न इममुपरिष्टाद्रक्षांसि नाष्ट्रा न हन्युरित्यग्नेर्वा एतद्रेतो यद्धिरण्यं नाष्ट्राणां रक्षसामपहत्या अथो द्यौर्ह वा एतस्माद्बिभयां चकार यद्वै मायं तप्तः शुशुचानो न हिंस्यादिति तदेवास्या एतदन्तर्दधाति हरितम् भवति हरिणीव हि द्यौः

atha suvarṇaṃ hiraṇyamupariṣṭānnidadhāti divaḥ saṃspṛśaspāhītyetadvai devā abibhayuryadvai na imamupariṣṭādrakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyurityagnervā etadreto yaddhiraṇyaṃ nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmapahatyā atho dyaurha vā etasmādbibhayāṃ cakāra yadvai māyaṃ taptaḥ śuśucāno na hiṃsyāditi tadevāsyā etadantardadhāti haritam bhavati hariṇīva hi dyauḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धवित्रैराधूनोति मधु मध्विति त्रिः प्राणो वै मधु प्राणमेवास्मिन्नेतद्दधाति त्रीणि भवन्ति त्रयो वै प्राणाः प्राण उदानो व्यानस्तानेवास्मिन्नेतद्दधाति

atha dhavitrairādhūnoti madhu madhviti triḥ prāṇo vai madhu prāṇamevāsminnetaddadhāti trīṇi bhavanti trayo vai prāṇāḥ prāṇa udāno vyānastānevāsminnetaddadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापसलवि त्रिर्धून्वन्ति यज्ञस्य शीर्षचिन्नस्य [रसो व्यक्षरत्स] पितॄ!नगचत्त्रया वै पितरस्तैरेवैनमेतत्समीरयति

athāpasalavi trirdhūnvanti yajñasya śīrṣacinnasya [raso vyakṣaratsa] pitṝ!nagacattrayā vai pitarastairevainametatsamīrayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप वा एतेभ्यःप्रणाः क्रामन्ति ये यज्ञे धुवनं तन्वते पुनः प्रसलवि त्रिर्धून्वन्ति षट् सम्पद्यन्ते षड्वा इमे शीर्षन्प्राणास्तानेवास्मिन्नेतद्दधाति श्रपयन्ति रौहिणौ स यदार्चिर्जायते अथ हिरण्यमादत्ते

apa vā etebhyaḥpraṇāḥ krāmanti ye yajñe dhuvanaṃ tanvate punaḥ prasalavi trirdhūnvanti ṣaṭ sampadyante ṣaḍvā ime śīrṣanprāṇāstānevāsminnetaddadhāti śrapayanti rauhiṇau sa yadārcirjāyate atha hiraṇyamādatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत्रैतां होतान्वाह अप्नस्वतीमश्विना वाचमस्मे इति तदध्वर्युरुपोत्तिष्ठन्नाह रुचितो घर्म इति स यदि रुचितः स्याच्रेयान्यजमानो भविष्यतीति विद्यादथ यद्यरुचितः पापीयान्भविष्यतीति विद्यादथ यदि नैव रुचितो नारुचितो नैव श्रेयन्न पापीयान्भविष्यतीति विद्याद्यथा न्वेव रुचितः स्यात्तथा धवितव्यः

sa yatraitāṃ hotānvāha apnasvatīmaśvinā vācamasme iti tadadhvaryurupottiṣṭhannāha rucito gharma iti sa yadi rucitaḥ syācreyānyajamāno bhaviṣyatīti vidyādatha yadyarucitaḥ pāpīyānbhaviṣyatīti vidyādatha yadi naiva rucito nārucito naiva śreyanna pāpīyānbhaviṣyatīti vidyādyathā nveva rucitaḥ syāttathā dhavitavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतद्वै आय्रेतज्ज्योतिः प्रविशति य एतमनुवा ब्रूते भक्ष्।अयति वा तस्य व्रतचर्या या सृस्।त्।औ

athaitadvai āyretajjyotiḥ praviśati ya etamanuvā brūte bhakṣ|ayati vā tasya vratacaryā yā sṛs|t|au

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.