Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·14·14.6·14.6.9
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच कति देवा याज्ञवल्क्येति स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेत्योमिति होवाच
atha hainaṃ vidagdhaḥ śākalyaḥ papraca kati devā yājñavalkyeti sa haitayaiva nividā pratipede yāvanto vaiśvadevasya nividyucyante trayaśca trī ca śatā trayaśca trī ca sahasretyomiti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति त्रयस्त्रिंशदित्योमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति षडित्योमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति त्रय इत्योमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति द्वावित्योमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्यध्यर्ध इत्योमिति होवाच कत्येव देवा याज्ञवल्क्येत्येक इत्योमिति होवाच कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति
katyeva devā yājñavalkyeti trayastriṃśadityomiti hovāca katyeva devā yājñavalkyeti ṣaḍityomiti hovāca katyeva devā yājñavalkyeti traya ityomiti hovāca katyeva devā yājñavalkyeti dvāvityomiti hovāca katyeva devā yājñavalkyetyadhyardha ityomiti hovāca katyeva devā yājñavalkyetyeka ityomiti hovāca katame te trayaśca trī ca śatā trayaśca trī ca sahasreti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच महिमान एवैषामेते त्रयस्त्रिंशत्त्वेव देवा इति कतमे ते त्रयस्त्रिंशदित्यष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्यास्त एकत्रिंशदिन्द्रश्चैव प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशाविति
sa hovāca mahimāna evaiṣāmete trayastriṃśattveva devā iti katame te trayastriṃśadityaṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityāsta ekatriṃśadindraścaiva prajāpatiśca trayastriṃśāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतमे वसव इति अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौश्च नक्षत्राणि चैते वसव एतेषु हीदं सर्वं वसु हितमेते हीदं सर्वं वासयन्ते तद्यदिदं सर्वं वासयन्ते तस्माद्वसव इति
katame vasava iti agniśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ cādityaśca dyauśca nakṣatrāṇi caite vasava eteṣu hīdaṃ sarvaṃ vasu hitamete hīdaṃ sarvaṃ vāsayante tadyadidaṃ sarvaṃ vāsayante tasmādvasava iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतमे रुद्रा इति दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशस्ते यदास्मान्मर्त्याचरीरादुत्क्रामन्त्यथ रोदयन्ति तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति
katame rudrā iti daśeme puruṣe prāṇā ātmaikādaśaste yadāsmānmartyācarīrādutkrāmantyatha rodayanti tadyadrodayanti tasmādrudrā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतम आदित्या इति द्वादश मासाः संवत्सरस्यैत आदित्या एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति तद्यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति
katama ādityā iti dvādaśa māsāḥ saṃvatsarasyaita ādityā ete hīdaṃ sarvamādadānā yanti tadyadidaṃ sarvamādadānā yanti tasmādādityā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिरिति स्तनयित्नुरेवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिरिति कतम स्तनयित्नुरित्यशनिरिति कतमो यज्ञ इति पशव इति
katama indraḥ katamaḥ prajāpatiriti stanayitnurevendro yajñaḥ prajāpatiriti katama stanayitnurityaśaniriti katamo yajña iti paśava iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतमे षडिति अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौश्चैते ह्येवेदं सर्वं षडिति
katame ṣaḍiti agniśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ cādityaśca dyauścaite hyevedaṃ sarvaṃ ṣaḍiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतमे ते त्रयो देवा इतीम एव त्रयो लोका एषु हीमे सर्वे देवा इति कतमौ द्वौ देवावित्यन्नं चैव प्राणश्चेति कतमोऽध्यर्ध इति योऽयम् पवत इति
katame te trayo devā itīma eva trayo lokā eṣu hīme sarve devā iti katamau dvau devāvityannaṃ caiva prāṇaśceti katamo'dhyardha iti yo'yam pavata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः यदयमेक एव पवतेऽथ कथमध्यर्ध इति यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्ध इति कतम एको देव इति स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते
tadāhuḥ yadayameka eva pavate'tha kathamadhyardha iti yadasminnidaṃ sarvamadhyārdhnottenādhyardha iti katama eko deva iti sa brahma tyadityācakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिव्येव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनोज्योतिर्यो वै तम् पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्याद्याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तम् पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ य एवायं शारीरः पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति स्त्रिय इति होवाच
pṛthivyeva yasyāyatanam cakṣurloko manojyotiryo vai tam puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ sa vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ tam puruṣaṃ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyaṃ śārīraḥ puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti striya iti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपाण्येव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनोज्योतिर्यो वै तम् पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्याद्याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तम् पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ य एवासावादित्ये पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति चक्षुरिति होवाच
rūpāṇyeva yasyāyatanam cakṣurloko manojyotiryo vai tam puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ sa vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ tam puruṣaṃ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāsāvāditye puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti cakṣuriti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाश एव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनो> य एवायं वायौ पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति प्राण इति होवाच
ākāśa eva yasyāyatanam cakṣurloko mano> ya evāyaṃ vāyau puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti prāṇa iti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काम एव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनो> य एवासौ चन्द्रे पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति मन इति होवाच
kāma eva yasyāyatanam cakṣurloko mano> ya evāsau candre puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti mana iti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेज एव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनो> य एवायमग्नौ पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति वागिति होवाच
teja eva yasyāyatanam cakṣurloko mano> ya evāyamagnau puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti vāgiti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम एव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनो> य एवायं चायामयः पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति मृत्युरिति होवाच
tama eva yasyāyatanam cakṣurloko mano> ya evāyaṃ cāyāmayaḥ puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti mṛtyuriti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप एव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनो> य एवायमप्सु पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति वरुण इति होवाच
āpa eva yasyāyatanam cakṣurloko mano> ya evāyamapsu puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti varuṇa iti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेत एव यस्यायतनम् चक्षुर्लोको मनो> य एवायम् पुत्रमयः पुरुषः स एष वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति प्रजापतिरिति होवाच
reta eva yasyāyatanam cakṣurloko mano> ya evāyam putramayaḥ puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti prajāpatiriti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः त्वां स्विदिमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणमक्रता३ इति
śākalyeti hovāca yājñavalkyaḥ tvāṃ svidime brāhmaṇā aṅgārāvakṣayaṇamakratā3 iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यो यदिदं कुरुपञ्चालानाम् ब्राह्मणानत्यवादीः किम् ब्रह्म विद्वानिति दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति यद्दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतितिष्ठाः
yājñavalkyeti hovāca śākalyo yadidaṃ kurupañcālānām brāhmaṇānatyavādīḥ kim brahma vidvāniti diśo veda sadevāḥ sapratiṣṭhā iti yaddiśo vettha sadevāḥ sapratitiṣṭhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंदेवतोऽस्याम् प्राच्यां दिश्यसीति आदित्यदेवत इति स आदित्यः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति चक्षुषीति कस्मिन्नु चक्षुः प्रतिष्ठितम् भवतीति रूपेष्विति चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति कस्मिन्नु रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति हृदय इति हृदयेन हि रूपाणि जानाति हृदये ह्येव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य
kiṃdevato'syām prācyāṃ diśyasīti ādityadevata iti sa ādityaḥ kasminpratiṣṭhita iti cakṣuṣīti kasminnu cakṣuḥ pratiṣṭhitam bhavatīti rūpeṣviti cakṣuṣā hi rūpāṇi paśyati kasminnu rūpāṇi pratiṣṭhitāni bhavantīti hṛdaya iti hṛdayena hi rūpāṇi jānāti hṛdaye hyeva rūpāṇi pratiṣṭhitāni bhavantītyevamevaitadyājñavalkya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति यमदेवत इति स यमः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति दक्षिणायामिति कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठिता भवतीति श्रद्धायामिति यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठिता भवतीति कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति हृदय इति हृदयेन हि श्रद्धत्ते हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य
kiṃdevato'syāṃ dakṣiṇāyāṃ diśyasīti yamadevata iti sa yamaḥ kasminpratiṣṭhita iti dakṣiṇāyāmiti kasminnu dakṣiṇā pratiṣṭhitā bhavatīti śraddhāyāmiti yadā hyeva śraddhatte'tha dakṣiṇāṃ dadāti śraddhāyāṃ hyeva dakṣiṇā pratiṣṭhitā bhavatīti kasminnu śraddhā pratiṣṭhitā bhavatīti hṛdaya iti hṛdayena hi śraddhatte hṛdaye hyeva śraddhā pratiṣṭhitā bhavatītyevamevaitadyājñavalkya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंदेवतोऽस्याम् प्रतीच्यां दिश्यसीति वरुणदेवत इति स वरुणः कस्मिन्प्रतिष्ठित इत्यप्स्विति कस्मिन्न्वापः प्रतिष्ठिता भवन्तीति रेतसीति कस्मिन्नु रेतः प्रतिष्ठितम् भवतीति हृदय इति तस्मादपि प्रतिरूपं जातमाहुर्हृदयादिव सृप्तो हृदयादिव निर्मित इति हृदये ह्येव रेतः प्रतिष्ठितम् भवतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य
kiṃdevato'syām pratīcyāṃ diśyasīti varuṇadevata iti sa varuṇaḥ kasminpratiṣṭhita ityapsviti kasminnvāpaḥ pratiṣṭhitā bhavantīti retasīti kasminnu retaḥ pratiṣṭhitam bhavatīti hṛdaya iti tasmādapi pratirūpaṃ jātamāhurhṛdayādiva sṛpto hṛdayādiva nirmita iti hṛdaye hyeva retaḥ pratiṣṭhitam bhavatītyevamevaitadyājñavalkya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति सोमदेवत इति स सोमः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति दीक्षायामिति कस्मिन्नु दीक्षा प्रतिष्ठिता भवतीति सत्य इति तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठिता भवतीति कस्मिन्नु सत्यम् प्रतिष्ठितम् भवतीति हृदय इति हृदयेन हि सत्यं जानाति हृदये ह्येव सत्यम् प्रतिष्ठितम् भवतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य
kiṃdevato'syāmudīcyāṃ diśyasīti somadevata iti sa somaḥ kasminpratiṣṭhita iti dīkṣāyāmiti kasminnu dīkṣā pratiṣṭhitā bhavatīti satya iti tasmādapi dīkṣitamāhuḥ satyaṃ vadeti satye hyeva dīkṣā pratiṣṭhitā bhavatīti kasminnu satyam pratiṣṭhitam bhavatīti hṛdaya iti hṛdayena hi satyaṃ jānāti hṛdaye hyeva satyam pratiṣṭhitam bhavatītyevamevaitadyājñavalkya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंदेवतोऽस्यां ध्रुवाया+ दिश्यसीति अग्निदेवत इति सोऽग्निः कस्मिन्प्रतिष्ठित इति वाचीति कस्मिन्नु वाक्प्रतिष्ठिता भवतीति मनसीति कस्मिन्नु मनः प्रतिष्ठितम् भवतीति हृदय इति कस्मिन्नु हृदयम् प्रतिष्ठितम् भवतीति
kiṃdevato'syāṃ dhruvāyā+ diśyasīti agnidevata iti so'gniḥ kasminpratiṣṭhita iti vācīti kasminnu vākpratiṣṭhitā bhavatīti manasīti kasminnu manaḥ pratiṣṭhitam bhavatīti hṛdaya iti kasminnu hṛdayam pratiṣṭhitam bhavatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यो यत्रैतदन्यत्रास्मन्मन्यासै यत्रैतदन्यत्रास्मत्स्याच्वानो वैनदद्युर्वयांसि वैनद्विमथ्नीरन्निति
ahalliketi hovāca yājñavalkyo yatraitadanyatrāsmanmanyāsai yatraitadanyatrāsmatsyācvāno vainadadyurvayāṃsi vainadvimathnīranniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति प्राण इति कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इत्यपान इति कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति व्यान इति कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इत्युदान इति कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति समान इति
kasminnu tvaṃ cātmā ca pratiṣṭhitau stha iti prāṇa iti kasminnu prāṇaḥ pratiṣṭhita ityapāna iti kasminnvapānaḥ pratiṣṭhita iti vyāna iti kasminnu vyānaḥ pratiṣṭhita ityudāna iti kasminnūdānaḥ pratiṣṭhita iti samāna iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष तेति नेत्यास्मा अगृह्यो न हि गृह्यतेऽशीर्यो न हि शीर्यतेऽसङ्गोऽसितो न सज्यते न व्यथत इत्येतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अष्टौ पुरुषाः स यस्तान्पुरुषान्व्युदुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामीत्तं त्वौपनिषदम् पुरुषम् पृचामि तं चेन्मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति तं ह शाकल्यो न मेने तस्य ह मूर्धा विपपात तस्य हाप्यन्यन्मन्यमानाः परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुः
sa eṣa teti netyāsmā agṛhyo na hi gṛhyate'śīryo na hi śīryate'saṅgo'sito na sajyate na vyathata ityetānyaṣṭāvāyatanānyaṣṭau lokā aṣṭau puruṣāḥ sa yastānpuruṣānvyuduhya pratyuhyātyakrāmīttaṃ tvaupaniṣadam puruṣam pṛcāmi taṃ cenme na vivakṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti taṃ ha śākalyo na mene tasya ha mūrdhā vipapāta tasya hāpyanyanmanyamānāḥ parimoṣiṇo'sthīnyapajahruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ह याज्ञवल्क्य उवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वः कामयते स मा पृचतु सर्वे वा मा पृचत यो वः कामयते तं वः पृचानि सर्वान्वा वः पृचानीति तेह ब्राह्मणा न दधृषुः
atha ha yājñavalkya uvāca brāhmaṇā bhagavanto yo vaḥ kāmayate sa mā pṛcatu sarve vā mā pṛcata yo vaḥ kāmayate taṃ vaḥ pṛcāni sarvānvā vaḥ pṛcānīti teha brāhmaṇā na dadhṛṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्हैतैः श्लोकैः पप्रच यथा वृक्षो वनस्पतिस्तथैव पुरुषोऽमृषा तस्य पर्णानि लोमानि त्वगस्योत्पाटिका बहिः
tānhaitaiḥ ślokaiḥ papraca yathā vṛkṣo vanaspatistathaiva puruṣo'mṛṣā tasya parṇāni lomāni tvagasyotpāṭikā bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वच एवास्य रुधिरम् प्रस्यन्दि त्वच उत्पटः तस्मात्तदातुन्नात्प्रैति रसो वृक्षादिवाहतात्
tvaca evāsya rudhiram prasyandi tvaca utpaṭaḥ tasmāttadātunnātpraiti raso vṛkṣādivāhatāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसान्यस्य शकराणि किनाटं स्नाव तत्स्थिरम् अस्थीन्यन्तरतो दारूणि मज्जा मज्जोपमा कृता
māṃsānyasya śakarāṇi kināṭaṃ snāva tatsthiram asthīnyantarato dārūṇi majjā majjopamā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वृक्षो वृक्णो रोहति मूलान्नवतरः पुनः मर्त्यः स्विन्मृत्युना वृक्णः कस्मान्मूलात्प्ररोहति
yadvṛkṣo vṛkṇo rohati mūlānnavataraḥ punaḥ martyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlātprarohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतस इति मा वोचत जीवतस्तत्प्रजायते जात एव न जायते को न्वेनं जनयेत्पुनः धानारुह उ वै वृक्षोऽन्यतः प्रेत्य सम्भवः यत्समूलमुद्वृहेयुर्वृक्षं न पुनराभवेत्मर्त्यः स्विन्मृत्युना वृक्णः कस्मान्मूलात्प्ररोहति विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म रातेर्दातुः परायणम् तिष्ठमानस्य तद्विद इति
retasa iti mā vocata jīvatastatprajāyate jāta eva na jāyate ko nvenaṃ janayetpunaḥ dhānāruha u vai vṛkṣo'nyataḥ pretya sambhavaḥ yatsamūlamudvṛheyurvṛkṣaṃ na punarābhavetmartyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlātprarohati vijñānamānandam brahma rāterdātuḥ parāyaṇam tiṣṭhamānasya tadvida iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.