Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 2.4.2

प्रजापतिं वै भूतान्युपासीदन् । प्रजा वै भूतानि वि नो धेहि यथा जीवामेति ततो देवा यज्ञोपवीतिनो भूत्वा दक्षिणं जान्वाच्योपासीदंस्तानब्रवीद्यज्ञो वो ऽन्नममृतत्वं व ऊर्ग्वः सूर्यो वो ज्योतिरिति

prajāpatiṃ vai bhūtānyupāsīdan | prajā vai bhūtāni vi no dhehi yathā jīvāmeti tato devā yajñopavītino bhūtvā dakṣiṇaṃ jānvācyopāsīdaṃstānabravīdyajño vo 'nnamamṛtatvaṃ va ūrgvaḥ sūryo vo jyotiriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनम् पितरः । प्राचीनावीतिनः सव्यं जान्वाच्योपासीदंस्तानब्रवीन्मासिमासि वो ऽशनं स्वधा वो मनोजवीवश्चन्द्रमा वो ज्योतिरिति

athainam pitaraḥ | prācīnāvītinaḥ savyaṃ jānvācyopāsīdaṃstānabravīnmāsimāsi vo 'śanaṃ svadhā vo manojavīvaścandramā vo jyotiriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनम् मनुष्याः । प्रावृता उपस्थं कृत्वोपासीदंस्तानब्रवीत्सायम् प्रातर्वो ऽशनम् प्रजा वो मृत्युर्वो ऽग्निर्वो ज्योतिरिति

athainam manuṣyāḥ | prāvṛtā upasthaṃ kṛtvopāsīdaṃstānabravītsāyam prātarvo 'śanam prajā vo mṛtyurvo 'gnirvo jyotiriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनम् पशव उपासीदन् । तेभ्यः स्वैषमेव चकार यदैव यूयं कदा च लभाध्वै यदि काले यद्यनाकाले ऽथैवाश्नाथेति तस्मादेते यदैव कदा च लभन्ते यदि काले यद्यनाकाले ऽथैवाश्नन्ति

athainam paśava upāsīdan | tebhyaḥ svaiṣameva cakāra yadaiva yūyaṃ kadā ca labhādhvai yadi kāle yadyanākāle 'thaivāśnātheti tasmādete yadaiva kadā ca labhante yadi kāle yadyanākāle 'thaivāśnanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हैनं शश्वदप्यसुरा उपसेदुरित्याहुः । तेभ्यस्तमश्च मायां च प्रददावस्त्यहैवासुरमायेतीव पराभूता ह त्वेव ताः प्रजास्ता इमाः प्रजास्तथैवोपजीवन्ति यथैवाभ्यः प्रजापतिर्व्यदधात्

atha hainaṃ śaśvadapyasurā upasedurityāhuḥ | tebhyastamaśca māyāṃ ca pradadāvastyahaivāsuramāyetīva parābhūtā ha tveva tāḥ prajāstā imāḥ prajāstathaivopajīvanti yathaivābhyaḥ prajāpatirvyadadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव देवा अतिक्रामन्ति । न पितरो न पशवो मनुष्या एवैके ऽतिक्रामन्ति तस्माद्यो मनुष्याणाम् मेद्यत्यशुभे मेद्यति विहूर्चति हि न ह्ययनाय चन भवत्यनृतं हि कृत्वा मेद्यति तस्मादु सायम्प्रातराश्येव स्यात्स यो हैवं विद्वान्त्सायम्प्रातराशी भवति सर्वं हैवायुरेति यदु ह किं च वाचा व्याहरति तदु हैव भवत्येतद्धि देवसत्यं गोपायति तद्धैतत्तेजो नाम ब्राह्मणं य एतस्य व्रतं शक्नोति चरितुम्

naiva devā atikrāmanti | na pitaro na paśavo manuṣyā evaike 'tikrāmanti tasmādyo manuṣyāṇām medyatyaśubhe medyati vihūrcati hi na hyayanāya cana bhavatyanṛtaṃ hi kṛtvā medyati tasmādu sāyamprātarāśyeva syātsa yo haivaṃ vidvāntsāyamprātarāśī bhavati sarvaṃ haivāyureti yadu ha kiṃ ca vācā vyāharati tadu haiva bhavatyetaddhi devasatyaṃ gopāyati taddhaitattejo nāma brāhmaṇaṃ ya etasya vrataṃ śaknoti caritum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वा एतत् । मासि मास्येव पितृभ्यो ददतो यदैवैष न पुरस्तान्न पश्चाद्ददृशे ऽथैभ्यो ददात्येष वै सोमो राजा देवानामन्नं यच्चन्द्रमाः स एतां रात्रिं क्षीयते तस्मिन्क्षीणे ददाति तथैभ्यो समदं करोत्यथ यदक्षीणे दद्यात्समदं ह कुर्याद्देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च तस्माद्यदैवैष न पुरस्तान्न पश्चाद्ददृशे ऽथैभ्यो ददाति

tadvā etat | māsi māsyeva pitṛbhyo dadato yadaivaiṣa na purastānna paścāddadṛśe 'thaibhyo dadātyeṣa vai somo rājā devānāmannaṃ yaccandramāḥ sa etāṃ rātriṃ kṣīyate tasminkṣīṇe dadāti tathaibhyo samadaṃ karotyatha yadakṣīṇe dadyātsamadaṃ ha kuryāddevebhyaśca pitṛbhyaśca tasmādyadaivaiṣa na purastānna paścāddadṛśe 'thaibhyo dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वा अपराह्णे ददाति । पूर्वाह्णो वै देवानाम् मध्यन्दिनो मनुष्याणामपराह्णः पितॄणां तस्मादपराह्णे ददाति

sa vā aparāhṇe dadāti | pūrvāhṇo vai devānām madhyandino manuṣyāṇāmaparāhṇaḥ pitṝṇāṃ tasmādaparāhṇe dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जघनेन गार्हपत्यम् । प्राचीनावीती भूत्वा दक्षिणासीन एतं ग्रृह्णाति स तत एवोपोत्थायोत्तरेणान्वाहार्यपचनं दक्षिणा तिष्ठन्नवहन्ति सकृत्फलीकरोति सकृदु ह्येव पराञ्चः पितरस्तस्मात्सकृत्फलीकरोति

sa jaghanena gārhapatyam | prācīnāvītī bhūtvā dakṣiṇāsīna etaṃ grṛhṇāti sa tata evopotthāyottareṇānvāhāryapacanaṃ dakṣiṇā tiṣṭhannavahanti sakṛtphalīkaroti sakṛdu hyeva parāñcaḥ pitarastasmātsakṛtphalīkaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं श्रपयति । तस्मिन्नधिश्रित आज्यम् प्रत्यानयत्यग्नौ वै देवेभ्यो जुह्वत्युद्धरन्ति मनुष्येभ्यो ऽथैव पितॄणां तस्मादधिश्रित आज्यम् प्रत्यानयति

taṃ śrapayati | tasminnadhiśrita ājyam pratyānayatyagnau vai devebhyo juhvatyuddharanti manuṣyebhyo 'thaiva pitṝṇāṃ tasmādadhiśrita ājyam pratyānayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उद्वास्याग्नौ द्वे आहुती जुहोति देवेभ्यः । देवान्वा एष उपावर्तते य आहिताग्निर्भवति यो दर्शपूर्णमासाभ्यां यजते ऽथैतत्पितृयज्ञेनेवाचारीत्तदु निह्नुते स देवैः प्रसूतो ऽथैतत्पितृभ्यो ददाति तस्मादुद्वास्याग्नौ द्वे आहुती जुहोति देवेभ्यः

sa udvāsyāgnau dve āhutī juhoti devebhyaḥ | devānvā eṣa upāvartate ya āhitāgnirbhavati yo darśapūrṇamāsābhyāṃ yajate 'thaitatpitṛyajñenevācārīttadu nihnute sa devaiḥ prasūto 'thaitatpitṛbhyo dadāti tasmādudvāsyāgnau dve āhutī juhoti devebhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वा अग्नये च सोमाय च जुहोति । स यदग्नये जुहोति सर्वत्र ह्येवाग्निरन्वाभक्तो ऽथ यत्सोमाय जुहोति पितृदेवत्यो वै सोमस्तस्मादग्नये च सोमाय च जुहोति

sa vā agnaye ca somāya ca juhoti | sa yadagnaye juhoti sarvatra hyevāgniranvābhakto 'tha yatsomāya juhoti pitṛdevatyo vai somastasmādagnaye ca somāya ca juhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जुहोति । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा सोमाय पितृमते स्वाहेत्यग्नौ मेक्षणमभ्यादधाति तत्स्विष्टकृद्भाजनमथ दक्षिणेनान्वाहार्यपचनं सकृदुल्लिखति तद्वेदिभाजनं सकृदु ह्येव पराञ्चः पितरस्तस्मात्सकृदुल्लिखति

sa juhoti | agnaye kavyavāhanāya svāhā somāya pitṛmate svāhetyagnau mekṣaṇamabhyādadhāti tatsviṣṭakṛdbhājanamatha dakṣiṇenānvāhāryapacanaṃ sakṛdullikhati tadvedibhājanaṃ sakṛdu hyeva parāñcaḥ pitarastasmātsakṛdullikhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परस्तादुल्मुकं निदधाति । स यदनिधायोल्मुकमथैतत्पितृभ्यो दद्यादसुररक्षसानि हैषामेतद्विमथ्नीरंस्तथो हैतत्पितॄणामसुररक्षसानि न विमथ्नते तस्मात्परस्तादुल्मुकं निदधाति

atha parastādulmukaṃ nidadhāti | sa yadanidhāyolmukamathaitatpitṛbhyo dadyādasurarakṣasāni haiṣāmetadvimathnīraṃstatho haitatpitṝṇāmasurarakṣasāni na vimathnate tasmātparastādulmukaṃ nidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निदधाति । ये रूपाणि प्रतिमुञ्चमाना असुराः सन्तः स्वधया चरन्ति परापुरो निपुरो ये भरन्त्यग्निष्टांलोकात्प्रणुदात्यस्मादित्यग्निर्हि रक्षसामपहन्ता तस्मादेवं निदधाति

sa nidadhāti | ye rūpāṇi pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti parāpuro nipuro ye bharantyagniṣṭāṃlokātpraṇudātyasmādityagnirhi rakṣasāmapahantā tasmādevaṃ nidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोदपात्रमादायावनेजयति । असाववनेनिक्ष्वेत्येव यजमानस्य पितरमसाववनेनिक्ष्वेति पितामहमसाववनेनिक्ष्वेति प्रपितामहं तद्यथाशिष्यते ऽभिषिञ्चेदेवं तत्

athodapātramādāyāvanejayati | asāvavanenikṣvetyeva yajamānasya pitaramasāvavanenikṣveti pitāmahamasāvavanenikṣveti prapitāmahaṃ tadyathāśiṣyate 'bhiṣiñcedevaṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सकृदाचिन्नान्युपमूलं दिनानि भवन्ति । अग्रमिव वै देवानाम् मध्यमिव मनुष्याणाम् मूलमिव पितॄणां तस्मादुपमूलं दिनानि भवन्ति सकृदाचिन्नानि भवन्ति सकृदु ह्येवपराञ्चः पितरस्तस्मात्सकृदाचिन्नानि भवन्ति

atha sakṛdācinnānyupamūlaṃ dināni bhavanti | agramiva vai devānām madhyamiva manuṣyāṇām mūlamiva pitṝṇāṃ tasmādupamūlaṃ dināni bhavanti sakṛdācinnāni bhavanti sakṛdu hyevaparāñcaḥ pitarastasmātsakṛdācinnāni bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि दक्षिणोपस्तृणाति । तत्र ददाति स वा इति ददातीतीव वै देवेभ्यो जुह्वत्युद्धरन्ति मनुष्येभ्यो ऽथैवं पितॄणां तस्मादिति ददाति

tāni dakṣiṇopastṛṇāti | tatra dadāti sa vā iti dadātītīva vai devebhyo juhvatyuddharanti manuṣyebhyo 'thaivaṃ pitṝṇāṃ tasmāditi dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ददाति । असावेतत्त इत्येव यजमानस्य पित्रे ये च त्वामन्वित्यु हैक आहुस्तदु तथा न ब्रूयात्स्वयं वै तेषां सह येषां सह तस्मादु ब्रूयादसावेतत्त इत्येव यजमानस्य पित्रे ऽसावेतत्त इति पितामहायासावेतत्त इति प्रपितामहाय तद्यदितः पराग्ददाति सकृदु ह्येव पराञ्चः पितरह्

sa dadāti | asāvetatta ityeva yajamānasya pitre ye ca tvāmanvityu haika āhustadu tathā na brūyātsvayaṃ vai teṣāṃ saha yeṣāṃ saha tasmādu brūyādasāvetatta ityeva yajamānasya pitre 'sāvetatta iti pitāmahāyāsāvetatta iti prapitāmahāya tadyaditaḥ parāgdadāti sakṛdu hyeva parāñcaḥ pitarah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जपति । अत्र पितरो मादयध्वं यथाभागमावृषायध्व्वमिति यथाभागमश्नीतेत्येवैतदाह

tatra japati | atra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgamāvṛṣāyadhvvamiti yathābhāgamaśnītetyevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पराङ् पर्यावर्तते । तिर इव वै पितरो मनुष्येभ्यस्तिर इवैतद्भवति स वा आ तमितोरासीतेत्याहुरेतावान्ह्यसुरिति स वै मुहूर्तमेवासित्वा

atha parāṅ paryāvartate | tira iva vai pitaro manuṣyebhyastira ivaitadbhavati sa vā ā tamitorāsītetyāhuretāvānhyasuriti sa vai muhūrtamevāsitvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोपपल्यय्य जपति । अमीमदन्त पितरो यथाभागमावृषायिषतेति यथाभागमाशिषुरित्येवैतदाह

athopapalyayya japati | amīmadanta pitaro yathābhāgamāvṛṣāyiṣateti yathābhāgamāśiṣurityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोदपात्रमादायावनेजयति । असाववनेनिक्ष्वेत्येव यजमानस्य पितरमसाववनेनिक्ष्वेति पितामहमसाववनेनिक्ष्वेति प्रपितामहं तद्यथा जक्षुषे ऽभिषिञ्चेदेवं तत्

athodapātramādāyāvanejayati | asāvavanenikṣvetyeva yajamānasya pitaramasāvavanenikṣveti pitāmahamasāvavanenikṣveti prapitāmahaṃ tadyathā jakṣuṣe 'bhiṣiñcedevaṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नीविमुद्वृह्य नमस्करोति । पितृदेवत्या वै नीविस्तस्मान्नीविमुद्वृह्य नमस्करोति यज्ञो वै नमो यज्ञियानेवैनानेतत्करोति षट् कृत्वो नमस्करोति षड्वा ऋतव ऋतवः पितरस्तस्मात्षट् कृत्वो नमस्करोति गृहान्नः पितरो दत्तेति गृहाणां ह पितर ईशत एषो एतस्याशीः कर्मणो ऽथावजिघ्रति प्रत्यवधाय पिण्डान्त्स यजमानभागो ऽग्नौ सकृदाचिन्नान्यभ्यादधाति पुनरुल्मुकमपि सृजति

atha nīvimudvṛhya namaskaroti | pitṛdevatyā vai nīvistasmānnīvimudvṛhya namaskaroti yajño vai namo yajñiyānevainānetatkaroti ṣaṭ kṛtvo namaskaroti ṣaḍvā ṛtava ṛtavaḥ pitarastasmātṣaṭ kṛtvo namaskaroti gṛhānnaḥ pitaro datteti gṛhāṇāṃ ha pitara īśata eṣo etasyāśīḥ karmaṇo 'thāvajighrati pratyavadhāya piṇḍāntsa yajamānabhāgo 'gnau sakṛdācinnānyabhyādadhāti punarulmukamapi sṛjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.