Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·2·2.4·2.4.4
प्रजापतिर्ह वा एतेनाग्रे यज्ञेनेजे । प्रजाकामो बहुः प्रजया पशुभिः स्यां श्रियं गचेयं यशः स्यामन्नादः स्यामिति
prajāpatirha vā etenāgre yajñeneje | prajākāmo bahuḥ prajayā paśubhiḥ syāṃ śriyaṃ gaceyaṃ yaśaḥ syāmannādaḥ syāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै दक्षो नाम । तद्यदेनेन सो ऽग्रे ऽयजत तस्माद्दाक्षायणयज्ञो नामोतैनमेके वसिष्ठयज्ञ इत्याचक्षत एष वै वसिष्ठ एतमेव तदन्वाचक्षते स एतेन यज्ञेनेजे स एतेन यज्ञेनेष्ट्वा येयम् प्रजापतेः प्रजातिर्या श्रीरेतद्बभूवैतां ह वै प्रजातिम् प्रजायत एतां श्रियं गचति य एवं विद्वानेतेन यज्ञेन यजते तस्माद्वा एतेन यजेत
sa vai dakṣo nāma | tadyadenena so 'gre 'yajata tasmāddākṣāyaṇayajño nāmotainameke vasiṣṭhayajña ityācakṣata eṣa vai vasiṣṭha etameva tadanvācakṣate sa etena yajñeneje sa etena yajñeneṣṭvā yeyam prajāpateḥ prajātiryā śrīretadbabhūvaitāṃ ha vai prajātim prajāyata etāṃ śriyaṃ gacati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनो ह तत ईजे । प्रतीदर्शः श्वेक्नः स ये तम् प्रत्यासुस्तेषां विवचनमिवास विवचनमिव ह वै भवति य एवं विद्वानेतेन यज्ञेन यजते तस्माद्वा एतेन यजेत
teno ha tata īje | pratīdarśaḥ śveknaḥ sa ye tam pratyāsusteṣāṃ vivacanamivāsa vivacanamiva ha vai bhavati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाजगाम । सुप्ला सार्ञ्जयो ब्रह्मचर्यं तस्मादेतं च यज्ञमनूचे ऽन्यमु च सो ऽनूच्य पुनः सृञ्जयाञ्जगाम ते ह सृञ्जया विदां चक्रुर्यज्ञं वै नो ऽनूच्यागन्निति ते होचुः सह वै नस्तद्देवैरागन्यो नो यज्ञमनूच्यागन्निति स वै सहदेवः सार्ञ्जयस्तदप्येतन्निवचनमिवास्त्यन्यद्वा अरेसुप्ला नाम दध इति स एतेन यज्ञेनेजे स एतेन यज्ञेनेष्ट्वा येयं सृञ्जयानाम् प्रजातिर्या श्रीरेतद्बभूवैतां ह वै प्रजातिम् प्रजायत एतां श्रियं गचति यएवं विद्वानेतेन यज्ञेन यजते तस्माद्वा एतेन यजेत२।४।४।[५]तेनो ह तत ईजे । देवभागः श्रौतर्षः स उभयेषां कुरूणां च सृञ्जयानां च पुरोहित आस परमता वै सा यो न्वेवैकस्य राष्ट्रस्य पुरोहितो ऽसत्सा न्वेव परमता किमु यो द्वयोः परमतामिव ह वै गचति य एवं विद्वानेतेन यज्ञेन यजते तस्माद्वा एतेन यजेत
tamājagāma | suplā sārñjayo brahmacaryaṃ tasmādetaṃ ca yajñamanūce 'nyamu ca so 'nūcya punaḥ sṛñjayāñjagāma te ha sṛñjayā vidāṃ cakruryajñaṃ vai no 'nūcyāganniti te hocuḥ saha vai nastaddevairāganyo no yajñamanūcyāganniti sa vai sahadevaḥ sārñjayastadapyetannivacanamivāstyanyadvā aresuplā nāma dadha iti sa etena yajñeneje sa etena yajñeneṣṭvā yeyaṃ sṛñjayānām prajātiryā śrīretadbabhūvaitāṃ ha vai prajātim prajāyata etāṃ śriyaṃ gacati yaevaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta2.4.4.[5]teno ha tata īje | devabhāgaḥ śrautarṣaḥ sa ubhayeṣāṃ kurūṇāṃ ca sṛñjayānāṃ ca purohita āsa paramatā vai sā yo nvevaikasya rāṣṭrasya purohito 'satsā nveva paramatā kimu yo dvayoḥ paramatāmiva ha vai gacati ya evaṃ vidvānetena yajñena yajate tasmādvā etena yajeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनो ह तत ईजे । दक्षः पार्वतिस्त इमे ऽप्येतर्हि दाक्षायणा राज्यमिवैव प्राप्ता राज्यमिह वै प्राप्नोति य एवं विद्वानेतेन यजते तस्माद्वा एतेन यजेत स वा एकैक एवानूचीनाहम् पुरोडाशो भवत्येतेनो हास्यासपत्नानुपबाधा श्रीर्भवति स वै द्वे पौर्णमास्यौ यजते द्वे अमावास्ये द्वे वै मिथुनम् मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते
teno ha tata īje | dakṣaḥ pārvatista ime 'pyetarhi dākṣāyaṇā rājyamivaiva prāptā rājyamiha vai prāpnoti ya evaṃ vidvānetena yajate tasmādvā etena yajeta sa vā ekaika evānūcīnāham puroḍāśo bhavatyeteno hāsyāsapatnānupabādhā śrīrbhavati sa vai dve paurṇamāsyau yajate dve amāvāsye dve vai mithunam mithunamevaitatprajananaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । अग्नीषोमीयेण यजते पौर्णमास्यां ते द्वे देवते द्वे वै मिथुनम् मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते
atha yatpūrvedyuḥ | agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāṃ te dve devate dve vai mithunam mithunamevaitatprajananaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रातः । आग्नेयः पुरोडाशो भवत्यैन्द्रं सांनाय्यं ते द्वे देवते द्वे वै मिथुनम् मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते
atha prātaḥ | āgneyaḥ puroḍāśo bhavatyaindraṃ sāṃnāyyaṃ te dve devate dve vai mithunam mithunamevaitatprajananaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । ऐन्द्राग्नेन यजते ऽमावास्यायां ते द्वे देवते द्वे वै मिथुनम् मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते
atha yatpūrvedyuḥ | aindrāgnena yajate 'māvāsyāyāṃ te dve devate dve vai mithunam mithunamevaitatprajananaṃ kriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रातः । आग्नेयः पुरोडाशो भवति मैत्रावरुणी पयस्या नेद्यज्ञादयानीति न्वेवाग्नेयः पुरोडाशो ऽथैतावेव मित्रावरुणौ द्वे देवते द्वे वै मिथुनम् मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियत एतदु हास्य तद्रूपं येन बहुर्भवति येन प्रजायते
atha prātaḥ | āgneyaḥ puroḍāśo bhavati maitrāvaruṇī payasyā nedyajñādayānīti nvevāgneyaḥ puroḍāśo 'thaitāveva mitrāvaruṇau dve devate dve vai mithunam mithunamevaitatprajananaṃ kriyata etadu hāsya tadrūpaṃ yena bahurbhavati yena prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । अग्नीषोमीयेण यजते पौर्णमास्यां यमेवामुमुपवसथे ऽग्नीषोमीयम् पशुमालभते स एवास्य सः
atha yatpūrvedyuḥ | agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāṃ yamevāmumupavasathe 'gnīṣomīyam paśumālabhate sa evāsya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रातः । आग्नेयः पुरोडाशो भवत्यैन्द्रं सांनाय्यम् प्रातःसवनमेवास्याग्नेयः पुरोडाशो आग्नेयं हि प्रातःसवनमथैन्द्रं सांनाय्यम् माध्यन्दिनमेवास्य तत्सवनमैन्द्रं हि माध्यन्दिनं सवनम्
atha prātaḥ | āgneyaḥ puroḍāśo bhavatyaindraṃ sāṃnāyyam prātaḥsavanamevāsyāgneyaḥ puroḍāśo āgneyaṃ hi prātaḥsavanamathaindraṃ sāṃnāyyam mādhyandinamevāsya tatsavanamaindraṃ hi mādhyandinaṃ savanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । ऐन्द्राग्नेन यजते ऽमावास्यायां तृतीयसवनमेवास्य तद्वैश्वदेवं वै तृतीयसवनमिन्द्राग्नी वै विश्वे देवाः
atha yatpūrvedyuḥ | aindrāgnena yajate 'māvāsyāyāṃ tṛtīyasavanamevāsya tadvaiśvadevaṃ vai tṛtīyasavanamindrāgnī vai viśve devāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रातः । आग्नेयः पुरोडाशो भवति मैत्रावरुणी पयस्या नेद्यज्ञादयानीति न्वेवाग्नेयः पुरोडाशो ऽथ यामेवामूम् मैत्रावरुणीं वशामनूबन्ध्यामालभते सैवास्य मैत्रावरुणी पयस्या स पौर्णमासेन चामावास्येन चेष्ट्वा यावत्सौम्येनाध्वरेणेष्ट्वा जयति तावज्जयति तदु खलु महायज्ञो भवति
atha prātaḥ | āgneyaḥ puroḍāśo bhavati maitrāvaruṇī payasyā nedyajñādayānīti nvevāgneyaḥ puroḍāśo 'tha yāmevāmūm maitrāvaruṇīṃ vaśāmanūbandhyāmālabhate saivāsya maitrāvaruṇī payasyā sa paurṇamāsena cāmāvāsyena ceṣṭvā yāvatsaumyenādhvareṇeṣṭvā jayati tāvajjayati tadu khalu mahāyajño bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । अग्नीषोमीयेण यजते पौर्णमास्यामेतेन वा इन्द्रो वृत्रमहन्नेतेनो एव व्यजयत यास्येयं विजितिस्तां तथो एवैष एतेन पाप्मानं द्विषन्तम् भ्रातृव्यं हन्ति तथो एव विजयते ऽथ यत्संनयत्यामावास्यं वै सांनाय्यं दूरे तद्यदमावास्येति क्षिर्र एवैतद्वृत्रं जघ्नुषे तमेतेन रसेनाप्रीणन् क्षिप्रे ह वै पाप्मानमपहते य एवं विद्वान्पौर्णमास्यां संनयत्येष वै सोमो राजा द् स्०२४०११५०लेवानामन्नं यच्चन्द्रमास्तमेतत्पूर्वेद्युरभिषुण्वन्ति प्रातर्भक्षयिष्यन्तस्तमेतद्भक्षयन्ति यदपक्षीयते
atha yatpūrvedyuḥ | agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāmetena vā indro vṛtramahanneteno eva vyajayata yāsyeyaṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etena pāpmānaṃ dviṣantam bhrātṛvyaṃ hanti tatho eva vijayate 'tha yatsaṃnayatyāmāvāsyaṃ vai sāṃnāyyaṃ dūre tadyadamāvāsyeti kṣirra evaitadvṛtraṃ jaghnuṣe tametena rasenāprīṇan kṣipre ha vai pāpmānamapahate ya evaṃ vidvānpaurṇamāsyāṃ saṃnayatyeṣa vai somo rājā d s02401150Levānāmannaṃ yaccandramāstametatpūrvedyurabhiṣuṇvanti prātarbhakṣayiṣyantastametadbhakṣayanti yadapakṣīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । अग्नीषोमीयेण यजते पौर्णमास्यामभिषुणोत्येवैनमेतत्तस्मिन्नभिषुत एतं रसं दधात्येतेन रसेन तीव्रीकरोति स्वदयति ह वै देवेभ्यो हव्यं स्वदते हास्य देवेभ्यो हव्यं य एवं विद्वान्पौर्णमास्यां संनयति
atha yatpūrvedyuḥ | agnīṣomīyeṇa yajate paurṇamāsyāmabhiṣuṇotyevainametattasminnabhiṣuta etaṃ rasaṃ dadhātyetena rasena tīvrīkaroti svadayati ha vai devebhyo havyaṃ svadate hāsya devebhyo havyaṃ ya evaṃ vidvānpaurṇamāsyāṃ saṃnayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पूर्वेद्युः । ऐन्द्राग्नेन यजते ऽमावास्यायां दर्शपूर्णमासयोर्वै देवते स्त इन्द्राग्नी एव ते एवैतदञ्जसा प्रत्यक्षं यजत्यञ्जसा ह वा अस्य दर्शपूर्णमासाभ्यामिष्टम् भवति य एवमेतद्वेद
atha yatpūrvedyuḥ | aindrāgnena yajate 'māvāsyāyāṃ darśapūrṇamāsayorvai devate sta indrāgnī eva te evaitadañjasā pratyakṣaṃ yajatyañjasā ha vā asya darśapūrṇamāsābhyāmiṣṭam bhavati ya evametadveda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रातः । आग्नेयः पुरोडाशो भवति मैत्रावरुणी पयस्या नेद्यज्ञादयानीति न्वेवाग्नेयः पुरोडाशो ऽथैतावेवार्धमासौ मित्रावरुणौ य एवापूर्यते स वरुणौ यो ऽपक्षीयते स मित्रस्तावेतां रात्रिमुभौ समागचतस्तदुभावेवैतत्सह सन्तौ प्रीणाति सर्वं ह वा अस्य प्रीतम् भवति सर्वमाप्तं य एवमेतद्वेद
atha prātaḥ | āgneyaḥ puroḍāśo bhavati maitrāvaruṇī payasyā nedyajñādayānīti nvevāgneyaḥ puroḍāśo 'thaitāvevārdhamāsau mitrāvaruṇau ya evāpūryate sa varuṇau yo 'pakṣīyate sa mitrastāvetāṃ rātrimubhau samāgacatastadubhāvevaitatsaha santau prīṇāti sarvaṃ ha vā asya prītam bhavati sarvamāptaṃ ya evametadveda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वा एतां रात्रिम् । मित्रो वरुणे रेतः सिञ्चति तदेतेन रेतसा प्रजायते यदापूर्यते तद्यदेषात्र मैत्रावरुणी पयस्यावक्ल्प्ततमा भवति
tadvā etāṃ rātrim | mitro varuṇe retaḥ siñcati tadetena retasā prajāyate yadāpūryate tadyadeṣātra maitrāvaruṇī payasyāvakLptatamā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांनाय्यभाजना वा अमावास्या । तददस्तत्पौर्णमास्यां क्रियते स यद्धात्रापि संनयेज्जामि कुर्यात्समदं कुर्यात्तदेनमद्भ्य ओषधिभ्यः सम्भृत्याहुतिभ्यो ऽधिजनयति स एष आहुतिभ्यो जातः पश्चाद्ददृशे
sāṃnāyyabhājanā vā amāvāsyā | tadadastatpaurṇamāsyāṃ kriyate sa yaddhātrāpi saṃnayejjāmi kuryātsamadaṃ kuryāttadenamadbhya oṣadhibhyaḥ sambhṛtyāhutibhyo 'dhijanayati sa eṣa āhutibhyo jātaḥ paścāddadṛśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथुनादिद्वा एनमेतत्प्रजनयति । योषा पयस्या रेतो वाजिनं तद्वा अनुष्ठ्या यन्मिथुनाज्जायते तदेनमेतस्मान्मिथुनात्प्रजननात्प्रजनयति तस्मादेषात्र पयस्या भवति
mithunādidvā enametatprajanayati | yoṣā payasyā reto vājinaṃ tadvā anuṣṭhyā yanmithunājjāyate tadenametasmānmithunātprajananātprajanayati tasmādeṣātra payasyā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाजिभ्यो वाजिनं जुहोति । ऋतवो वै वाजिनो रेतो वाजिनं तद्वनुष्ठ्येवैतद्रेतः सिच्यते तदृतवो रेतः सिक्तमिमाः प्रजाः प्रजनयन्ति तस्माद्वाजिभ्यो वाजिनं जुहोति
atha vājibhyo vājinaṃ juhoti | ṛtavo vai vājino reto vājinaṃ tadvanuṣṭhyevaitadretaḥ sicyate tadṛtavo retaḥ siktamimāḥ prajāḥ prajanayanti tasmādvājibhyo vājinaṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै पश्चादिव यज्ञस्य जुहोति । पश्चाद्वै परीत्य वृषा योषामधिद्रवति तस्यां रेतः सिञ्चति स वै प्रागेवाग्रे जुहोत्यग्ने वीहात्यनुवषट्करोति तत्स्विष्टकृद्भाजनं स वै प्रागेव जुहोति
sa vai paścādiva yajñasya juhoti | paścādvai parītya vṛṣā yoṣāmadhidravati tasyāṃ retaḥ siñcati sa vai prāgevāgre juhotyagne vīhātyanuvaṣaṭkaroti tatsviṣṭakṛdbhājanaṃ sa vai prāgeva juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दिशो व्याघारयति । दिशः प्रदिश आदिशो विदिश उद्दिशो दिग्भ्यः स्वाहेति पञ्च दिशः पञ्च ऽर्तवस्तदृतुभिरेवैतद्दिशो मिथुनीकरोति
atha diśo vyāghārayati | diśaḥ pradiśa ādiśo vidiśa uddiśo digbhyaḥ svāheti pañca diśaḥ pañca 'rtavastadṛtubhirevaitaddiśo mithunīkaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै पञ्चैव भक्षयन्ति । होता चाध्वर्युश्च ब्रह्मा चाग्नीच्च यजमानः पञ्च वा ऋतवस्तदृतूनामेवैतद्रूपं क्रियते तदृतुष्वेवैतद्रेतः सिक्तम् प्रतिष्ठापयति प्रथमो यजमानो भक्षयति प्रथमो रेतः परिगृह्णानीत्यथो अप्युत्तमो मय्युत्तमे रेतः प्रतितिष्ठादित्युपहूत उपह्वयस्वेति सोममेवैतत्कुर्वन्ति
tadvai pañcaiva bhakṣayanti | hotā cādhvaryuśca brahmā cāgnīcca yajamānaḥ pañca vā ṛtavastadṛtūnāmevaitadrūpaṃ kriyate tadṛtuṣvevaitadretaḥ siktam pratiṣṭhāpayati prathamo yajamāno bhakṣayati prathamo retaḥ parigṛhṇānītyatho apyuttamo mayyuttame retaḥ pratitiṣṭhādityupahūta upahvayasveti somamevaitatkurvanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.