Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·3·3.3
सप्त पदान्यनुनिक्रामति । वृङ्क्त एवैनामेतत्तस्मात्सप्त पदान्यनुनिक्रामति यत्र वै वाचः प्रजातानि चन्दांसि सप्तपदा वै तेषाम् परार्ध्या शक्वरी तामेवैतत्परस्तादर्वाचीं वृङ्क्ते तस्मात्सप्त पदान्यनुनिक्रामति
sapta padānyanunikrāmati | vṛṅkta evaināmetattasmātsapta padānyanunikrāmati yatra vai vācaḥ prajātāni candāṃsi saptapadā vai teṣām parārdhyā śakvarī tāmevaitatparastādarvācīṃ vṛṅkte tasmātsapta padānyanunikrāmati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै वाच एव रूपेणानुनिक्रामति । वस्व्यस्यदितिरस्यादित्यासि रुद्रासि चन्द्रासीति वस्वी ह्येषादितिर्ह्येषादित्या ह्येषा रुद्रा ह्येषा चन्द्रा ह्येषा बृहस्पतिष्ट्वा सुम्ने रम्णात्विति ब्रह्म वै बृहस्पतिर्बृहस्पतिष्ट्वा साधुनावर्तयत्वित्येवैतदाह रुद्रो वसुभिराचक इत्यप्रणाशायैतदाह रुद्रं हि नाति पशवः
sa vai vāca eva rūpeṇānunikrāmati | vasvyasyaditirasyādityāsi rudrāsi candrāsīti vasvī hyeṣāditirhyeṣādityā hyeṣā rudrā hyeṣā candrā hyeṣā bṛhaspatiṣṭvā sumne ramṇātviti brahma vai bṛhaspatirbṛhaspatiṣṭvā sādhunāvartayatvityevaitadāha rudro vasubhirācaka ityapraṇāśāyaitadāha rudraṃ hi nāti paśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सप्तमम् पदम् पर्युपविशन्ति । स हिरण्यम् पदे निधाय जुहोति न वा अनग्नावाहुतिर्हूयते ऽग्निरेतसं वै हिरण्यं तथो हास्यैषाग्निमत्येवाहुतिर्हुता भवति वज्रो वा आज्यं वज्रेणैवैतदाज्येन स्पृणुते तां स्पृत्वा स्वीकुरुते
atha saptamam padam paryupaviśanti | sa hiraṇyam pade nidhāya juhoti na vā anagnāvāhutirhūyate 'gniretasaṃ vai hiraṇyaṃ tatho hāsyaiṣāgnimatyevāhutirhutā bhavati vajro vā ājyaṃ vajreṇaivaitadājyena spṛṇute tāṃ spṛtvā svīkurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जुहोति । अदित्यास्त्वा मूर्धन्नाजिघर्मीतीयं वै पृथिव्यदितिरस्यै हि मूर्धन्जुहोति देवयजने पृथिव्या इति देवयजने हि पृथिव्यै जुहोतीडायास्पदमसि घृतवत्स्वाहेति गौर्वा इडा गोर्हि पदे जुहोति घृतवत्स्वाहेति घृतवद्ध्येतदभिहुतम् भवति
sa juhoti | adityāstvā mūrdhannājigharmītīyaṃ vai pṛthivyaditirasyai hi mūrdhanjuhoti devayajane pṛthivyā iti devayajane hi pṛthivyai juhotīḍāyāspadamasi ghṛtavatsvāheti gaurvā iḍā gorhi pade juhoti ghṛtavatsvāheti ghṛtavaddhyetadabhihutam bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्फ्यमादाय परिलिखति । वज्रो वै स्फ्यो वज्रेणैवैतत्परिलिखति त्रिष्कृत्वः परिलिखति त्रिवृतैवैतद्वज्रेण समन्तम् परिगृह्णात्यनतिक्रमाय
atha sphyamādāya parilikhati | vajro vai sphyo vajreṇaivaitatparilikhati triṣkṛtvaḥ parilikhati trivṛtaivaitadvajreṇa samantam parigṛhṇātyanatikramāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स परिलिखति । अस्मे रमस्वेति यजमाने रमस्वेत्येवैतदाहाथ समुल्लिख्य पदं स्थाल्यां संवपत्यस्मे ते बन्धुरिति यजमाने ते बन्धुरित्येवैतदाह
sa parilikhati | asme ramasveti yajamāne ramasvetyevaitadāhātha samullikhya padaṃ sthālyāṃ saṃvapatyasme te bandhuriti yajamāne te bandhurityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाप उपनिनयति । यत्र वा अस्यै खनन्तः क्रूरीकुर्वन्त्यपघ्नन्ति शान्तिरापस्तदद्भिः शान्त्या शमयति तदद्भिः संदधाति तस्मादप उपनिनयति
athāpa upaninayati | yatra vā asyai khanantaḥ krūrīkurvantyapaghnanti śāntirāpastadadbhiḥ śāntyā śamayati tadadbhiḥ saṃdadhāti tasmādapa upaninayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यजमानाय पदं प्रयचति । त्वे राय इति पशवो वै रायस्त्वयि पशव इत्येवैतदाह तद्यजमानः प्रतिगृह्णाति मे राय इति पशवो वै रायो मयि पशव इत्येवैतदाह
atha yajamānāya padaṃ prayacati | tve rāya iti paśavo vai rāyastvayi paśava ityevaitadāha tadyajamānaḥ pratigṛhṇāti me rāya iti paśavo vai rāyo mayi paśava ityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाध्वर्युरात्मानमुपस्पृशति । मा वयं रायस्पोषेण वियौष्मेति तथो हाध्वर्युः पशुभ्य आत्मानं नान्तरेति
athādhvaryurātmānamupaspṛśati | mā vayaṃ rāyaspoṣeṇa viyauṣmeti tatho hādhvaryuḥ paśubhya ātmānaṃ nāntareti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पत्न्यै पदम् प्रतिपराहरन्ति । गृहा वै पत्न्यै प्रतिष्ठा तद्गृहेष्वेवैनामेतत्प्रतिष्टायाम् प्रतिष्ठापयति तस्मात्पत्न्यै पदम् प्रतिपराहरन्ति
atha patnyai padam pratiparāharanti | gṛhā vai patnyai pratiṣṭhā tadgṛheṣvevaināmetatpratiṣṭāyām pratiṣṭhāpayati tasmātpatnyai padam pratiparāharanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां नेष्टा वाचयति । तोतो राय इत्यथैनां सोमक्रयण्या संख्यापयति वृषा वै सोमो योषा पत्न्येष वा अत्र सोमो भवति यत्सोमक्रयणी मिथुनमेवैतत्प्रजननं क्रियते तस्मादेनां सोमक्रयण्या संख्यापयति
tāṃ neṣṭā vācayati | toto rāya ityathaināṃ somakrayaṇyā saṃkhyāpayati vṛṣā vai somo yoṣā patnyeṣa vā atra somo bhavati yatsomakrayaṇī mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādenāṃ somakrayaṇyā saṃkhyāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संख्यापयति । समख्ये देव्या धिया सं दक्षिणयोरुचक्षसा मा म आयुः प्रमोषीर्मो अहं तव वीरं विदेय तव देवि संदृशीत्याशिषमेवैतदाशास्ते पुत्रो वै वीरः पुत्रं विदेय तव संदृशीत्येवैतदाह
sa saṃkhyāpayati | samakhye devyā dhiyā saṃ dakṣiṇayorucakṣasā mā ma āyuḥ pramoṣīrmo ahaṃ tava vīraṃ videya tava devi saṃdṛśītyāśiṣamevaitadāśāste putro vai vīraḥ putraṃ videya tava saṃdṛśītyevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा या बभ्रुः पिङ्गाक्षी । सा सोमक्रयणी यत्र वा इन्द्राविष्णू त्रेधा सहस्रं व्यैरयेतां तदेकात्यरिच्यत तां त्रेधा प्राजनयतां तस्माद्यो ऽप्येतर्हि त्रेधा सहस्रं व्याकुर्यादेकैवातिरिच्येत
sā yā babhruḥ piṅgākṣī | sā somakrayaṇī yatra vā indrāviṣṇū tredhā sahasraṃ vyairayetāṃ tadekātyaricyata tāṃ tredhā prājanayatāṃ tasmādyo 'pyetarhi tredhā sahasraṃ vyākuryādekaivātiricyeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा या बभ्रुः पिङ्गाक्षी । सा सोमक्रयण्यथ या रोहिणी सा वार्त्रघ्नी यामिदं राजा संग्रामं जित्वोदाकुरुते ऽथ या रोहिणी श्येताक्षी सा पितृदेवत्या यामिदम् पितृभ्यो घ्नन्ति
sā yā babhruḥ piṅgākṣī | sā somakrayaṇyatha yā rohiṇī sā vārtraghnī yāmidaṃ rājā saṃgrāmaṃ jitvodākurute 'tha yā rohiṇī śyetākṣī sā pitṛdevatyā yāmidam pitṛbhyo ghnanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा या बभ्रुः पिङ्गाक्षी । सा सोमक्रयणी स्याद्यदि बभ्रुम् पिङ्गाक्षीं न विन्देदरुणा स्याद्यद्यरुणां न विन्देद्रोहिणी वार्त्रघ्नी स्याद्रोहिण्यै हत्वेव श्येताक्ष्या आशां नेयात्
sā yā babhruḥ piṅgākṣī | sā somakrayaṇī syādyadi babhrum piṅgākṣīṃ na vindedaruṇā syādyadyaruṇāṃ na vindedrohiṇī vārtraghnī syādrohiṇyai hatveva śyetākṣyā āśāṃ neyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा स्यादप्रवीता । वाग्वा एषा निदानेत यत्सोमक्रयण्ययातयाम्नी वा इयं वागयातयाम्न्यप्रवीता तस्मादप्रवीता स्यात्सा स्यादवण्डाकूटाकाणाकर्णालक्षितासप्तशफा सा ह्येकरूपैकरूपा हीयं वाक्
sā syādapravītā | vāgvā eṣā nidāneta yatsomakrayaṇyayātayāmnī vā iyaṃ vāgayātayāmnyapravītā tasmādapravītā syātsā syādavaṇḍākūṭākāṇākarṇālakṣitāsaptaśaphā sā hyekarūpaikarūpā hīyaṃ vāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदं समुप्य पाणी अवनेनिक्ते । तद्यत्पाणी अवनेनिक्ते वज्रो वा आज्यं रेतः सोमो नेद्वज्रेणाज्येन रेतः सोमं हिनसानीति तस्मात्पाणी अवनेनिक्ते
padaṃ samupya pāṇī avanenikte | tadyatpāṇī avanenikte vajro vā ājyaṃ retaḥ somo nedvajreṇājyena retaḥ somaṃ hinasānīti tasmātpāṇī avanenikte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्यां हिरण्यम् बध्नीते । द्वयं वा इदं न तृतीयमस्ति सत्यं चैवानृतं च सत्यमव देवा अनृतम् मनुष्या अग्निरेतसं वै हिरण्यं सत्येनांशूनुपस्पृशानि सत्येन सोमम् पराहणानीति तस्माद्वा अस्यां हिरण्यम् बध्नीते
athāsyāṃ hiraṇyam badhnīte | dvayaṃ vā idaṃ na tṛtīyamasti satyaṃ caivānṛtaṃ ca satyamava devā anṛtam manuṣyā agniretasaṃ vai hiraṇyaṃ satyenāṃśūnupaspṛśāni satyena somam parāhaṇānīti tasmādvā asyāṃ hiraṇyam badhnīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सम्प्रेष्यति । सोमोपनहनमाहर सोमपर्याणहनमाहरोष्णीषमाहरेति स यदेव शोभनं तत्सोमोपनहनं स्याद्वासो ह्यस्यैतद्भवति शोभनं ह्येतस्य वासः स यो हैनं शोभनेनोपचरति शोभते हाथ य आह यदेव किं चेति यद्धैव किं च भवति तस्माद्यदेव शोभनं तत्सोमोपनहनं स्याद्यदेव किं च सोमपर्याणहनम्
atha sampreṣyati | somopanahanamāhara somaparyāṇahanamāharoṣṇīṣamāhareti sa yadeva śobhanaṃ tatsomopanahanaṃ syādvāso hyasyaitadbhavati śobhanaṃ hyetasya vāsaḥ sa yo hainaṃ śobhanenopacarati śobhate hātha ya āha yadeva kiṃ ceti yaddhaiva kiṃ ca bhavati tasmādyadeva śobhanaṃ tatsomopanahanaṃ syādyadeva kiṃ ca somaparyāṇahanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्युष्णीषं विन्देत् । उष्णीषः स्याद्यद्युष्णीषं न विन्देत्सोमपर्याणहनस्यैव द्व्यङ्गुलं वा त्र्यङ्गुलं वावकृन्तेदुष्णीषभाजनमध्वर्युर्वा यजमानो वा सोमोपनहमादत्ते य एव कश्च सोमपर्याणहनम्
yadyuṣṇīṣaṃ vindet | uṣṇīṣaḥ syādyadyuṣṇīṣaṃ na vindetsomaparyāṇahanasyaiva dvyaṅgulaṃ vā tryaṅgulaṃ vāvakṛnteduṣṇīṣabhājanamadhvaryurvā yajamāno vā somopanahamādatte ya eva kaśca somaparyāṇahanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाग्रेण राजानं विचिन्वन्ति । तदुदकुम्भ उपनिहितो भवति तद्ब्राह्मण उपास्ते तदभ्यायन्ति प्राञ्चः
athāgreṇa rājānaṃ vicinvanti | tadudakumbha upanihito bhavati tadbrāhmaṇa upāste tadabhyāyanti prāñcaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदायत्सु वाचयति । एष ते गायत्रो भाग इति मे सोमाय ब्रूतादेष ते त्रैष्टुभो भाग इति मे सोमाय ब्रूतादेष ते जागतो भाग इति मे सोमाय ब्रूताच्चन्दोनामानां साम्राज्यं गचेति मे सोमाय ब्रूतादित्येकं वा एष क्रीयमाणो ऽभिक्रीयते चन्दसामेव राज्याय चन्दसां साम्राज्याय घ्नन्ति वा एनमेतद्यदभिषुण्वन्ति तमेतदाह चन्दसामेव त्वा राज्याय क्रीणामि चन्दसां साम्राज्याय न बधायत्यथेत्य प्राङ्गुपविशति
tadāyatsu vācayati | eṣa te gāyatro bhāga iti me somāya brūtādeṣa te traiṣṭubho bhāga iti me somāya brūtādeṣa te jāgato bhāga iti me somāya brūtāccandonāmānāṃ sāmrājyaṃ gaceti me somāya brūtādityekaṃ vā eṣa krīyamāṇo 'bhikrīyate candasāmeva rājyāya candasāṃ sāmrājyāya ghnanti vā enametadyadabhiṣuṇvanti tametadāha candasāmeva tvā rājyāya krīṇāmi candasāṃ sāmrājyāya na badhāyatyathetya prāṅgupaviśati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभिमृशति । आस्माको ऽसीति स्व इव ह्यस्यैतद्भवति यदागतस्तस्मादाहास्माको ऽसीति शुक्रस्ते ग्रह्य इति शुक्रं ह्यस्माद्ग्रहं ग्रहीष्यन्भवति विचितस्त्वा विचिन्वन्त्विति सर्वत्वायैतदाह
so 'bhimṛśati | āsmāko 'sīti sva iva hyasyaitadbhavati yadāgatastasmādāhāsmāko 'sīti śukraste grahya iti śukraṃ hyasmādgrahaṃ grahīṣyanbhavati vicitastvā vicinvantviti sarvatvāyaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र हैके । तृणं वा काष्ठं वावित्त्वापास्यन्ति तदु तथा न कुर्यात्क्षत्रं वै सोमो विडन्या ओषधयो ऽन्नं वै क्षत्रियस्य विट् स यथा ग्रसितमनुहायाचिद्य परास्येदेवं तत्तस्मादभ्येव मृशेद्विचितस्त्वा विचिन्वन्त्विति तद्य एवास्य विचेतारस्त एनं विचिन्वन्ति
atra haike | tṛṇaṃ vā kāṣṭhaṃ vāvittvāpāsyanti tadu tathā na kuryātkṣatraṃ vai somo viḍanyā oṣadhayo 'nnaṃ vai kṣatriyasya viṭ sa yathā grasitamanuhāyācidya parāsyedevaṃ tattasmādabhyeva mṛśedvicitastvā vicinvantviti tadya evāsya vicetārasta enaṃ vicinvanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वासः । द्विगुणं वा चतुर्गुणं वा प्राग्दशं वोदग्दशं वोपस्तृणाति तद्राजानम् मिमीते स यद्राजानम् मिमीते तस्मान्मात्रा मनुष्येषु मात्रो यो चाप्यन्या मात्रा
atha vāsaḥ | dviguṇaṃ vā caturguṇaṃ vā prāgdaśaṃ vodagdaśaṃ vopastṛṇāti tadrājānam mimīte sa yadrājānam mimīte tasmānmātrā manuṣyeṣu mātro yo cāpyanyā mātrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्र्या मिमीते । सविता वै देवानाम् प्रसविता तथो हास्मा एष सवितृप्रसूत एव क्रयाय भवति
sāvitryā mimīte | savitā vai devānām prasavitā tatho hāsmā eṣa savitṛprasūta eva krayāya bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिचन्दसा मिमीते । एषा वै सर्वाणि चन्दांसि यदतिचन्दास्तथा हास्यैष सर्वैरेव चन्दोभिर्मितो भवति तस्मादतिचन्दसा मिमीते
aticandasā mimīte | eṣā vai sarvāṇi candāṃsi yadaticandāstathā hāsyaiṣa sarvaireva candobhirmito bhavati tasmādaticandasā mimīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मिमीते । अभि त्यं देवं सवितारमोण्योः कविक्रतुमर्चामि सत्यसवं रत्नधामभि प्रियम् मतिं कविम्
sa mimīte | abhi tyaṃ devaṃ savitāramoṇyoḥ kavikratumarcāmi satyasavaṃ ratnadhāmabhi priyam matiṃ kavim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वा यस्यामतिर्भा अदिद्युतत्सवीमनि हिरण्यपाणिरमिमीत सुक्रतुः कृपा स्वरिति
ūrdhvā yasyāmatirbhā adidyutatsavīmani hiraṇyapāṇiramimīta sukratuḥ kṛpā svariti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतया सर्वाभिः । एतया चतसृभिरेतया तिसृभिरेतया द्वाभ्यामेतयैकयैतयैवैकयैतया तिसृभिरेतया चतसृभिरेतया सर्वाभिः समस्याञ्जलिनाध्यावपति
etayā sarvābhiḥ | etayā catasṛbhiretayā tisṛbhiretayā dvābhyāmetayaikayaitayaivaikayaitayā tisṛbhiretayā catasṛbhiretayā sarvābhiḥ samasyāñjalinādhyāvapati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा उदाचं न्याचम् मिमीते । स यदुदाचं न्याचम् मिमीत इमा एवैतदङ्गुलीर्नानाजानाः करोति तस्मादिमा नाना जायन्ते ऽथ यत्सह सर्वाभिर्मिमीते संश्लिष्टा इव हैवैमा जायेरंस्तस्माद्वा उदाचं न्याचम् मिमीते
sa vā udācaṃ nyācam mimīte | sa yadudācaṃ nyācam mimīta imā evaitadaṅgulīrnānājānāḥ karoti tasmādimā nānā jāyante 'tha yatsaha sarvābhirmimīte saṃśliṣṭā iva haivaimā jāyeraṃstasmādvā udācaṃ nyācam mimīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवोदाचं न्याचम् मिमीते । इमा एवैतन्नानावीर्याः करोति तस्मादिमा नानावीर्यास्तस्माद्वा उदाचं न्याचम् मिमीते
yadvevodācaṃ nyācam mimīte | imā evaitannānāvīryāḥ karoti tasmādimā nānāvīryāstasmādvā udācaṃ nyācam mimīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवोदाचं न्याचम् मिमीते । विराजमेवैतदर्वाचीं च पराचीं च युनक्ति पराच्यह देवेभ्यो यज्ञं वहत्यर्वाची मनुष्यानवति तस्माद्वा उदाचं न्याचम् मिमीते
yadvevodācaṃ nyācam mimīte | virājamevaitadarvācīṃ ca parācīṃ ca yunakti parācyaha devebhyo yajñaṃ vahatyarvācī manuṣyānavati tasmādvā udācaṃ nyācam mimīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यद्दश कृत्वो मिमीते । दशाक्षरा वै विराड्वैराजः सोमस्तस्माद्दश कृत्वो मिमीते
atha yaddaśa kṛtvo mimīte | daśākṣarā vai virāḍvairājaḥ somastasmāddaśa kṛtvo mimīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सोमोपनहनस्य समुत्पार्यान्तान् । उष्णीषेण विग्रथ्नाति प्रजाभ्यस्त्वेति प्रजाभ्यो ह्येनं क्रीणाति स यदेवेदं शिरश्चांसौ चान्तरोपेनितमिव तदेवास्यैतत्करोति
atha somopanahanasya samutpāryāntān | uṣṇīṣeṇa vigrathnāti prajābhyastveti prajābhyo hyenaṃ krīṇāti sa yadevedaṃ śiraścāṃsau cāntaropenitamiva tadevāsyaitatkaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मध्ये ऽङ्गुल्याकाशं करोति । प्रजास्त्वानुप्राणन्त्विति तमयतीव वा एनमेतत्समायचन्नप्राणमिव करोति तस्यैतदत एव मध्यतः प्राणमुत्सृजति तं ततः प्राणन्तम् प्रजा अनुप्राणन्ति तस्मादाह प्रजास्त्वानुप्राणन्त्विति तं सोमविक्रयिणे प्रयचत्यथातः पणनस्यैव
atha madhye 'ṅgulyākāśaṃ karoti | prajāstvānuprāṇantviti tamayatīva vā enametatsamāyacannaprāṇamiva karoti tasyaitadata eva madhyataḥ prāṇamutsṛjati taṃ tataḥ prāṇantam prajā anuprāṇanti tasmādāha prajāstvānuprāṇantviti taṃ somavikrayiṇe prayacatyathātaḥ paṇanasyaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै राजानम् पणते । स यद्राजानम् पणते तस्मादिदं सकृत्सर्वम् पण्यं स आह सोमविक्रयिन्क्रय्यस्ते सोमो राजा३इति क्रय्य इत्याह सोमविक्रयी तं वै ते क्रीणानीति क्रीणीहीत्याह सोमविक्रयी कलया ते क्रीणानीति भूयो वा अतः सोमो राजार्हतीत्याह सोमविक्रयी भूय एवातः सोमो राजार्हति महांस्त्वेव गोर्महिमेत्यध्वर्युः
sa vai rājānam paṇate | sa yadrājānam paṇate tasmādidaṃ sakṛtsarvam paṇyaṃ sa āha somavikrayinkrayyaste somo rājā3iti krayya ityāha somavikrayī taṃ vai te krīṇānīti krīṇīhītyāha somavikrayī kalayā te krīṇānīti bhūyo vā ataḥ somo rājārhatītyāha somavikrayī bhūya evātaḥ somo rājārhati mahāṃstveva gormahimetyadhvaryuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोर्वै प्रतिधुक् । तस्यै शृतं तस्यै शरस्तस्यै दधि तस्यै मस्तु तस्या आतञ्चनं तस्यै नवनीतं तस्यै घृतं तस्या आमिक्षा तस्यै वाजिनम्
gorvai pratidhuk | tasyai śṛtaṃ tasyai śarastasyai dadhi tasyai mastu tasyā ātañcanaṃ tasyai navanītaṃ tasyai ghṛtaṃ tasyā āmikṣā tasyai vājinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शफेन ते क्रीणानीति । भूयो वा अतः सोमो राजार्हतीत्याह सोमविक्रयी भूय एवातः सोमो राजार्हति महांस्त्वेव गोर्महिमेत्यध्वर्युरेतान्येव दश वीर्याण्युदाख्यायाह पदा ते ऽर्धेन ते गवा ते क्रीणामीति क्रीतः सोमो राजेत्याह सोमविक्रयी वयांसि प्रब्रूहीति
śaphena te krīṇānīti | bhūyo vā ataḥ somo rājārhatītyāha somavikrayī bhūya evātaḥ somo rājārhati mahāṃstveva gormahimetyadhvaryuretānyeva daśa vīryāṇyudākhyāyāha padā te 'rdhena te gavā te krīṇāmīti krītaḥ somo rājetyāha somavikrayī vayāṃsi prabrūhīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आह । चन्द्र ते वस्त्रं ते चागा ते धेनुस्ते मिथुनौ ते गावौ तिस्रस्ते ऽन्या इति स यदर्वाक्पणन्ते परः सम्पादयन्ति तस्मादिदं सकृत्सर्वम् पण्यमर्वाक्पणन्ते परः सम्पादयन्त्यथ यदध्वर्युरेव गोर्वीर्याण्युदाचष्टे न सोमस्य सोमविक्रयी महितो वै सोमो देवो हि सोमो ऽथतदध्वर्युर्गाम् महयति तस्यै पश्यन्वीर्याणि क्रीणादिति तस्मादध्वर्युरेव गोर्वीर्याण्युदाचष्टे न सोमस्य सोमविक्रयी
sa āha | candra te vastraṃ te cāgā te dhenuste mithunau te gāvau tisraste 'nyā iti sa yadarvākpaṇante paraḥ sampādayanti tasmādidaṃ sakṛtsarvam paṇyamarvākpaṇante paraḥ sampādayantyatha yadadhvaryureva gorvīryāṇyudācaṣṭe na somasya somavikrayī mahito vai somo devo hi somo 'thatadadhvaryurgām mahayati tasyai paśyanvīryāṇi krīṇāditi tasmādadhvaryureva gorvīryāṇyudācaṣṭe na somasya somavikrayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पञ्च कृत्वः पणते । संवत्सरसम्मितो वै यज्ञः पञ्च वा ऋतवः संवत्सरस्य तम् पञ्चभिराप्नोति तस्मात्पञ्च कृत्वः पणते
atha yatpañca kṛtvaḥ paṇate | saṃvatsarasammito vai yajñaḥ pañca vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya tam pañcabhirāpnoti tasmātpañca kṛtvaḥ paṇate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हिरण्ये वाचयति । शुक्रं त्वा शुक्रेण क्रीणामीति शुक्रं ह्येतचुक्रेण क्रीणाति यत्सोमं हिरण्येन चन्द्रं चन्द्रेणेति चन्द्रं ह्येतच्चन्द्रेण क्रीणाति यत्सोमं हिरण्येनामृतममृतेनेत्यमृतं ह्येतदमृतेन क्रीणाति यत्सोमं हिरण्येन
atha hiraṇye vācayati | śukraṃ tvā śukreṇa krīṇāmīti śukraṃ hyetacukreṇa krīṇāti yatsomaṃ hiraṇyena candraṃ candreṇeti candraṃ hyetaccandreṇa krīṇāti yatsomaṃ hiraṇyenāmṛtamamṛtenetyamṛtaṃ hyetadamṛtena krīṇāti yatsomaṃ hiraṇyena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सोमविक्रयिणमभिप्रकम्पयति । सग्मे ते गोरिति यजमाने ते गौरित्येवैतदाह तद्यजमानमभ्याहृत्य न्यस्थत्यस्मे ते चन्द्राणीति स आत्मन्येव वीर्यं धत्ते शरीरमेव सोमविक्रयी हरते तत्ततः सोमविक्रय्यादत्ते
atha somavikrayiṇamabhiprakampayati | sagme te goriti yajamāne te gaurityevaitadāha tadyajamānamabhyāhṛtya nyasthatyasme te candrāṇīti sa ātmanyeva vīryaṃ dhatte śarīrameva somavikrayī harate tattataḥ somavikrayyādatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाजायाम् प्रतीचीनमुख्यां वाचयति । तपसस्तनूरसीति तपसो ह वा एषा प्रजापतेः सम्भूता यदजा तस्मादाह तपसस्तनूरसीति प्रजापतेर्वर्ण इति सा यत्त्रिः संवत्सरस्य विजायते तेन प्रजापतेर्वर्णः परमेण पशुना क्रीयस इति सा यत्त्रिः संवत्सरस्य विजायते तेन परमः पशुः सहस्रपोषम् पुषेयमित्याशिषमेवैतदाशास्ते भूमा वै सहस्रम् भूमानं गचानीत्येवैतदाह
athājāyām pratīcīnamukhyāṃ vācayati | tapasastanūrasīti tapaso ha vā eṣā prajāpateḥ sambhūtā yadajā tasmādāha tapasastanūrasīti prajāpatervarṇa iti sā yattriḥ saṃvatsarasya vijāyate tena prajāpatervarṇaḥ parameṇa paśunā krīyasa iti sā yattriḥ saṃvatsarasya vijāyate tena paramaḥ paśuḥ sahasrapoṣam puṣeyamityāśiṣamevaitadāśāste bhūmā vai sahasram bhūmānaṃ gacānītyevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा अनेनैवाजाम् प्रयचति । अनेन राजानमादत्त आजा ह वै नामैषा यदजैतया ह्येनमन्तत आजति तामेतत्परो ऽक्षमजेत्याचक्षते
sa vā anenaivājām prayacati | anena rājānamādatta ājā ha vai nāmaiṣā yadajaitayā hyenamantata ājati tāmetatparo 'kṣamajetyācakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजानमादत्ते । मित्रो न एहि सुमित्रध इति शिवो नः शान्त एहीत्येवैतदाह तं यजमानस्य दक्षिण ऊरौ प्रत्युह्य वासो निदधातीन्द्रस्योरुमाविश दक्षिणमित्येष वा अत्रेन्द्रो भवति यद्यजमानस्तस्मादाहेन्द्रस्योरुमाविश दक्षिणमित्युशन्नुशन्तमिति प्रियः प्रियमित्येवैतदाह स्योनः स्योनमिति शिवः शिवमित्येवैतदाह
atha rājānamādatte | mitro na ehi sumitradha iti śivo naḥ śānta ehītyevaitadāha taṃ yajamānasya dakṣiṇa ūrau pratyuhya vāso nidadhātīndrasyorumāviśa dakṣiṇamityeṣa vā atrendro bhavati yadyajamānastasmādāhendrasyorumāviśa dakṣiṇamityuśannuśantamiti priyaḥ priyamityevaitadāha syonaḥ syonamiti śivaḥ śivamityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सोमक्रयणाननुदिशति । स्वान भ्राजाङ्घरे बम्भारे हस्त सुहस्त कृशानवेते वः सोमक्रयणास्तान्रक्षध्वम् मा वो दभन्निति धिष्ण्यानां वा एते भाजनेनैतानि वै धिष्ण्यानां नामानि तान्येवैभ्य एतदन्वदिक्षत
atha somakrayaṇānanudiśati | svāna bhrājāṅghare bambhāre hasta suhasta kṛśānavete vaḥ somakrayaṇāstānrakṣadhvam mā vo dabhanniti dhiṣṇyānāṃ vā ete bhājanenaitāni vai dhiṣṇyānāṃ nāmāni tānyevaibhya etadanvadikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्रापोर्णुते । गर्भो वा एष भवति यो दीक्षते प्रावृता वै गर्भा उल्वेनेव जरायुणेव तमत्राजीजनत तस्मादपोर्णुत एष वा अत्र गर्भो भवति तस्मात्परिवृतो भवति परिवृता इव हि गर्भो उल्बेनेव जरायुणेव
athātrāporṇute | garbho vā eṣa bhavati yo dīkṣate prāvṛtā vai garbhā ulveneva jarāyuṇeva tamatrājījanata tasmādaporṇuta eṣa vā atra garbho bhavati tasmātparivṛto bhavati parivṛtā iva hi garbho ulbeneva jarāyuṇeva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाचयति । परि माग्ने दुश्चरिताद्बाधस्वा मा सुचरिते भजेत्यासीनं वा एनमेष आगचति स आगत उत्तिष्ठति तन्मिथ्याकरोति व्रतम् प्रमीणाति तस्यो हैषा प्रायश्चित्तिस्तथो हास्यैतन्न मिथ्याकृतम् भवति न व्रतम् प्रमीणाति तस्मादाह परि माग्ने दुश्चरिताद्बाधस्वा मा सुचरिते भजेति
atha vācayati | pari māgne duścaritādbādhasvā mā sucarite bhajetyāsīnaṃ vā enameṣa āgacati sa āgata uttiṣṭhati tanmithyākaroti vratam pramīṇāti tasyo haiṣā prāyaścittistatho hāsyaitanna mithyākṛtam bhavati na vratam pramīṇāti tasmādāha pari māgne duścaritādbādhasvā mā sucarite bhajeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजानमादायोत्तिष्ठति । उदायुषा स्वायुषोदस्थाममृतां अन्वित्यमृतं वा एषो ऽनुत्तिष्ठात यः सोमं क्रीतं तस्मादाहोदायुषा स्वायुषोदस्थाममृतां अन्विति
atha rājānamādāyottiṣṭhati | udāyuṣā svāyuṣodasthāmamṛtāṃ anvityamṛtaṃ vā eṣo 'nuttiṣṭhāta yaḥ somaṃ krītaṃ tasmādāhodāyuṣā svāyuṣodasthāmamṛtāṃ anviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजानमादायारोहणमभिप्रैति । प्रति पन्थामपद्महि स्वस्ति गामनेहसम् येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति विन्दते वस्विति
atha rājānamādāyārohaṇamabhipraiti | prati panthāmapadmahi svasti gāmanehasam yena viśvāḥ pari dviṣo vṛṇakti vindate vasviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ह वै यज्ञं तन्वानाः । ते ऽसुररक्षसेभ्य आसण्गाद्भिभयां चक्रुस्त एतद्यजुः स्वस्त्ययनं ददृशुस्त एतेन यजुषा नाष्ट्रा रक्षांस्यपहत्यैतस्य यजुषो ऽभये ऽनाष्ट्रे निवाते स्वस्ति समाश्नुवत तथो एवैष एतेन यजुषा नाष्ट्रा रक्षांस्यपहत्यैतस्य यजुषो ऽभये ऽनाष्ट्रे निवाते स्वस्ति समश्नुते तस्मादाह प्रति पन्थामपद्महि स्वस्ति गामनेहसम् येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति विन्दते वस्विति
devā ha vai yajñaṃ tanvānāḥ | te 'surarakṣasebhya āsaṇgādbhibhayāṃ cakrusta etadyajuḥ svastyayanaṃ dadṛśusta etena yajuṣā nāṣṭrā rakṣāṃsyapahatyaitasya yajuṣo 'bhaye 'nāṣṭre nivāte svasti samāśnuvata tatho evaiṣa etena yajuṣā nāṣṭrā rakṣāṃsyapahatyaitasya yajuṣo 'bhaye 'nāṣṭre nivāte svasti samaśnute tasmādāha prati panthāmapadmahi svasti gāmanehasam yena viśvāḥ pari dviṣo vṛṇakti vindate vasviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वा इति हरन्ति । अनसा परिवहन्ति महयन्त्येवैनमेतत्तस्माचीर्ष्णा वीजं हरन्त्यनसोदावहन्ति
taṃ vā iti haranti | anasā parivahanti mahayantyevainametattasmācīrṣṇā vījaṃ harantyanasodāvahanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदपामन्ते क्रीणाति । रसो वा आपः सरसमेवैतत्क्रीणात्यथ यद्धिरण्यम् भवति सशुक्रमेवैतत्क्रीणात्यथ यद्वासो भवति सत्वचसमेवैतत्क्रीणात्यथ यदजा भवति सतपसमेवैतत्क्रीणात्यथ यद्धेनुर्भवति साशिरमेवैतत्क्रीणात्यथ यन्मिथुनौ भवतः समिथुनमेवैतत्क्रीणाति तं वै दशभिरेव क्रीणीयान्नादशभिर्दशाक्षरा वै विराड्वैराजः सोमस्तस्माद्दशभिरेव क्रीणीयान्नादशभिः
atha yadapāmante krīṇāti | raso vā āpaḥ sarasamevaitatkrīṇātyatha yaddhiraṇyam bhavati saśukramevaitatkrīṇātyatha yadvāso bhavati satvacasamevaitatkrīṇātyatha yadajā bhavati satapasamevaitatkrīṇātyatha yaddhenurbhavati sāśiramevaitatkrīṇātyatha yanmithunau bhavataḥ samithunamevaitatkrīṇāti taṃ vai daśabhireva krīṇīyānnādaśabhirdaśākṣarā vai virāḍvairājaḥ somastasmāddaśabhireva krīṇīyānnādaśabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीडे कृष्णाजिनमास्तृणाति । अदित्यास्त्वगसीति सो ऽसावेव बन्धुरथैनमासादयत्यदित्यै सद आसीदेतीयं वै पृथिव्यदितिः सेयम् प्रतिष्ठा तदस्यामेवैनमेतत्प्रतिष्ठायाम् प्रतिष्ठापयति तस्मादाहादित्यै सद आसीदेति
nīḍe kṛṣṇājinamāstṛṇāti | adityāstvagasīti so 'sāveva bandhurathainamāsādayatyadityai sada āsīdetīyaṃ vai pṛthivyaditiḥ seyam pratiṣṭhā tadasyāmevainametatpratiṣṭhāyām pratiṣṭhāpayati tasmādāhādityai sada āsīdeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैवमभिपद्य वाचयति । अस्तभ्नाद्द्यां वृषभो अन्तरिक्षमिति देवा ह वै यज्ञं तन्वानास्ते ऽसुररक्षसेभ्य आसङाद्बिभयां चक्रुस्त एनमेतज्ज्यायांसमेव बधाच्चक्रुर्यदाहास्तभ्नाद्द्यां वृषभो अन्तरिक्षमिति
athaivamabhipadya vācayati | astabhnāddyāṃ vṛṣabho antarikṣamiti devā ha vai yajñaṃ tanvānāste 'surarakṣasebhya āsaṅādbibhayāṃ cakrusta enametajjyāyāṃsameva badhāccakruryadāhāstabhnāddyāṃ vṛṣabho antarikṣamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमिमीत वरिमाणम् पृथिव्या इति । तदेनेनेमांलोकानास्पृणोति तस्य हि न हन्तास्ति न बधो येनेमे लोका आस्पृतास्तस्मादाहामिमीत वरिमाणम् पृथिव्या इति
amimīta varimāṇam pṛthivyā iti | tadenenemāṃlokānāspṛṇoti tasya hi na hantāsti na badho yeneme lokā āspṛtāstasmādāhāmimīta varimāṇam pṛthivyā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीदद्विश्वा भुवनानि सम्राडिति । तदेनेनेदं सर्वमास्पृणोति तस्य हि न हन्तास्ति न बधो येनेदं सर्वमास्पृतं तस्मादाहासीदद्विश्वा भुवनानि सम्राडिति
āsīdadviśvā bhuvanāni samrāḍiti | tadenenedaṃ sarvamāspṛṇoti tasya hi na hantāsti na badho yenedaṃ sarvamāspṛtaṃ tasmādāhāsīdadviśvā bhuvanāni samrāḍiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वेत्तानि वरुणस्य व्रतानीति तदस्मा इदं सर्वमनुवर्त्म करोति यदिदं किं च न कं चन प्रत्युद्यामिनं तस्मादाह विश्वेत्तानि वरुणस्य व्रतानीति
viśvettāni varuṇasya vratānīti tadasmā idaṃ sarvamanuvartma karoti yadidaṃ kiṃ ca na kaṃ cana pratyudyāminaṃ tasmādāha viśvettāni varuṇasya vratānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सोमपर्याणहनेन पर्याणह्यति । नेदेनं नाष्ट्रा रक्षांसि प्रमृशानिति गर्भो वा एष भवति तिर इव वै गर्भास्तिर इवैतत्पर्याणद्धं तिर इव वै देवा मनुष्येभ्यस्तिर इवैतद्यत्पर्याणद्धं तस्माद्वै पर्याणह्यति
atha somaparyāṇahanena paryāṇahyati | nedenaṃ nāṣṭrā rakṣāṃsi pramṛśāniti garbho vā eṣa bhavati tira iva vai garbhāstira ivaitatparyāṇaddhaṃ tira iva vai devā manuṣyebhyastira ivaitadyatparyāṇaddhaṃ tasmādvai paryāṇahyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पर्याणह्यति । वनेषु व्यन्तरिक्षं ततानेति वनेषु हीदमन्तरिक्षं विततं वृक्षाग्रेषु वाजमर्वत्सु पय उस्रियास्विति वीर्यं वै वाजाः पुमांसो ऽर्वन्तः पुंस्वेवैतद्वीर्यं दधाति पय उस्रियास्विति पयो हीदमुस्रियासु हितं हृत्सु क्रतुं वरुणो विक्ष्वग्निमिति हृत्सु ह्ययं क्रतुर्मनोजवः प्रविष्टो विक्ष्वग्निमिति विक्षु ह्ययम् प्रजास्वग्निर्दिवि सूर्यमदधात्सोममद्राविति दिवि ह्यसौ सूर्यो हितः सोममद्राविति गिरिषु हि सोमस्तस्मादाह दिवि सूर्यमदधात्सोममद्राविति
sa paryāṇahyati | vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāneti vaneṣu hīdamantarikṣaṃ vitataṃ vṛkṣāgreṣu vājamarvatsu paya usriyāsviti vīryaṃ vai vājāḥ pumāṃso 'rvantaḥ puṃsvevaitadvīryaṃ dadhāti paya usriyāsviti payo hīdamusriyāsu hitaṃ hṛtsu kratuṃ varuṇo vikṣvagnimiti hṛtsu hyayaṃ kraturmanojavaḥ praviṣṭo vikṣvagnimiti vikṣu hyayam prajāsvagnirdivi sūryamadadhātsomamadrāviti divi hyasau sūryo hitaḥ somamadrāviti giriṣu hi somastasmādāha divi sūryamadadhātsomamadrāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदि द्वे कृष्णाजिने भवतः । तयोरन्यतरत्प्रत्यानह्यति प्रतीनाहभाजनं यद्यु एकम् भवति कृष्णाजिनग्रीवा एवावकृत्य प्रत्यानह्यति प्रतीनाहभाजनं सूर्यस्य चक्षुरारोहाग्नेरक्ष्णः कनीनकं यत्रैतशेभिरीयसे भ्राजमानो विपश्चितेति सूर्यमेवैतत्पुरस्तात्करोति सूर्यः पुरस्तान्नाष्ट्रा रक्षांस्यपघ्नन्नेत्यथाभयेनानाष्ट्रेण परिवहन्ति
atha yadi dve kṛṣṇājine bhavataḥ | tayoranyataratpratyānahyati pratīnāhabhājanaṃ yadyu ekam bhavati kṛṣṇājinagrīvā evāvakṛtya pratyānahyati pratīnāhabhājanaṃ sūryasya cakṣurārohāgnerakṣṇaḥ kanīnakaṃ yatraitaśebhirīyase bhrājamāno vipaściteti sūryamevaitatpurastātkaroti sūryaḥ purastānnāṣṭrā rakṣāṃsyapaghnannetyathābhayenānāṣṭreṇa parivahanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धते प्र उग्ये फलके भवतः । तदन्तरेण तिष्ठन्त्सुब्रह्मण्यः प्राजति श्रेयान्वा एषो ऽभ्यारोहाद्भवति को ह्येतमर्हत्यभ्यारोढुं तस्मादन्तरेण तिष्ठन्प्राजति
uddhate pra ugye phalake bhavataḥ | tadantareṇa tiṣṭhantsubrahmaṇyaḥ prājati śreyānvā eṣo 'bhyārohādbhavati ko hyetamarhatyabhyāroḍhuṃ tasmādantareṇa tiṣṭhanprājati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाशशाखया प्राजति । यत्र वै गायत्री सोममचापतत्तदस्या आहरन्त्या अपादस्ताभ्यायत्य पर्णम् प्रचिचेद गायत्र्यै वा सोमस्य वा राज्ञस्तत्पतित्वा पर्णो ऽभवत्तस्मात्पर्णो नाम तद्यदेवात्र सोमस्य न्यक्तं तदिहाप्यसदिति तस्मात्पलाशशाखया प्राजति
palāśaśākhayā prājati | yatra vai gāyatrī somamacāpatattadasyā āharantyā apādastābhyāyatya parṇam praciceda gāyatryai vā somasya vā rājñastatpatitvā parṇo 'bhavattasmātparṇo nāma tadyadevātra somasya nyaktaṃ tadihāpyasaditi tasmātpalāśaśākhayā prājati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानड्वाहावाजन्ति । तौ यदि कृष्णौ स्यातामन्यतरो वा कृष्णस्तत्र विद्याद्वर्षिष्यत्यैषमः पर्जन्यो वृष्टिमान्भविष्यतीत्येतदु विज्ञानम्
athānaḍvāhāvājanti | tau yadi kṛṣṇau syātāmanyataro vā kṛṣṇastatra vidyādvarṣiṣyatyaiṣamaḥ parjanyo vṛṣṭimānbhaviṣyatītyetadu vijñānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ युनक्ति । उस्रावेतं धूर्षाहावित्युस्रौ हि भवतो धूर्षाहाविति धूर्वाहौ हि भवतो युज्येथामनश्रू इति युजेते ह्यनश्रू इत्यनार्ताविति तदवीरहणावित्यपापकृताविति तद्ब्रह्मचोदनाविति ब्रह्मचोदनौ हि भवतः स्वस्ति यजमानस्य गृहान्गचतमिति यथैनावन्तरा नाष्ट्रा रक्षांसि न हिंस्युरेवमेतदाह
atha yunakti | usrāvetaṃ dhūrṣāhāvityusrau hi bhavato dhūrṣāhāviti dhūrvāhau hi bhavato yujyethāmanaśrū iti yujete hyanaśrū ityanārtāviti tadavīrahaṇāvityapāpakṛtāviti tadbrahmacodanāviti brahmacodanau hi bhavataḥ svasti yajamānasya gṛhāngacatamiti yathaināvantarā nāṣṭrā rakṣāṃsi na hiṃsyurevametadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पश्चात्परिक्रम्य । अपालम्बमभिपद्याह सोमाय क्रीतायानुब्रूहीति सोमाय पर्युह्यमाणायेति वातो यतरथा कामयेत
atha paścātparikramya | apālambamabhipadyāha somāya krītāyānubrūhīti somāya paryuhyamāṇāyeti vāto yatarathā kāmayeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाचयति । भद्रो मे ऽसि प्रच्यवस्व भुवस्पत इति भद्रो ह्यस्यैष भवति तस्मान्नान्यमाद्रियते ऽप्यस्य राजानः सभागा आगचन्ति पूर्वो राज्ञो ऽभिवदति भद्रो हि भवति तस्मादाह भद्रो मे ऽसीति प्रच्यवस्व भुवस्पत इति भुवनानां ह्येष पतिर्विश्वान्यभि धामानीत्यङ्गानि वै विश्वानि धामान्यङ्गान्येवैतदभ्याह मा त्वा परिपरिणो विदन्मा त्वा परिपन्यिनो विदन्मा त्वा वृका अघायवो विदन्निति यथैनमन्तरा नाष्ट्रा रक्षांसि न विन्देयुरेवमेतदाह
atha vācayati | bhadro me 'si pracyavasva bhuvaspata iti bhadro hyasyaiṣa bhavati tasmānnānyamādriyate 'pyasya rājānaḥ sabhāgā āgacanti pūrvo rājño 'bhivadati bhadro hi bhavati tasmādāha bhadro me 'sīti pracyavasva bhuvaspata iti bhuvanānāṃ hyeṣa patirviśvānyabhi dhāmānītyaṅgāni vai viśvāni dhāmānyaṅgānyevaitadabhyāha mā tvā paripariṇo vidanmā tvā paripanyino vidanmā tvā vṛkā aghāyavo vidanniti yathainamantarā nāṣṭrā rakṣāṃsi na vindeyurevametadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येनो भूत्वा परापतेति । वय एवैनमेतद्भूतम् प्रपातयति यद्वा उग्रं तन्नाष्ट्रा रक्षांसि नान्ववयन्त्येतद्वै वयसामोजिष्ठम् बलिष्ठं यच्येनस्तमेवैतद्भूतम् प्रपातयति यदाह श्येनो भूत्वा परापतेति
śyeno bhūtvā parāpateti | vaya evainametadbhūtam prapātayati yadvā ugraṃ tannāṣṭrā rakṣāṃsi nānvavayantyetadvai vayasāmojiṣṭham baliṣṭhaṃ yacyenastamevaitadbhūtam prapātayati yadāha śyeno bhūtvā parāpateti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शरीरमेवान्ववहन्ति । यजमानस्य गृहान्गच तन्नौ संस्कृतमिति नात्र तिरोहितमिवास्ति
atha śarīramevānvavahanti | yajamānasya gṛhāngaca tannau saṃskṛtamiti nātra tirohitamivāsti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सुब्रह्मण्यामाह्वयति । यथा येभ्यः पक्ष्यन्त्स्यात्तान्ब्रूयादित्यहे वः पक्तास्मीत्येवमेवैतद्देवेभ्यो यज्ञं निवेदयति सुब्रह्मण्यो३ं सुब्रह्म्ण्यो३मिति ब्रह्म हि देवान्प्रच्यावयति त्रिष्कृत्व आह त्रिवृद्धि यज्ञः
atha subrahmaṇyāmāhvayati | yathā yebhyaḥ pakṣyantsyāttānbrūyādityahe vaḥ paktāsmītyevamevaitaddevebhyo yajñaṃ nivedayati subrahmaṇyo3ṃ subrahmṇyo3miti brahma hi devānpracyāvayati triṣkṛtva āha trivṛddhi yajñaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रागचेति । इन्द्रो वै यज्ञस्य देवता तस्मादाहेन्द्रागचेति हरिव आगच मेधातिथेर्मेष वृषणश्वस्य मेने गौरावस्कन्दिन्नहल्यायै जारेति तद्यान्येवास्य चरणानि तैरेवैनमेतत्प्रमुमोदयिषति
indrāgaceti | indro vai yajñasya devatā tasmādāhendrāgaceti hariva āgaca medhātithermeṣa vṛṣaṇaśvasya mene gaurāvaskandinnahalyāyai jāreti tadyānyevāsya caraṇāni tairevainametatpramumodayiṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशिक ब्राह्मण गौतम ब्रुवाणेति । शश्वद्धैतदारुणिनाधुनोपज्ञातं यद्गौतम ब्रुवाणेति स यदि कामयेत ब्रूयादेतद्यद्यु कामयेतापि नाद्रियेतेत्यहे सुत्यामिति यावदहे सुत्या भवति
kauśika brāhmaṇa gautama bruvāṇeti | śaśvaddhaitadāruṇinādhunopajñātaṃ yadgautama bruvāṇeti sa yadi kāmayeta brūyādetadyadyu kāmayetāpi nādriyetetyahe sutyāmiti yāvadahe sutyā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ब्रह्माण आगचतेति । तद्देवांश्च ब्राह्मणांश्चाहैतैर्ह्यत्रोभयैरर्थो भवति यद्देवैश्च ब्राह्मणैश्च
devā brahmāṇa āgacateti | taddevāṃśca brāhmaṇāṃścāhaitairhyatrobhayairartho bhavati yaddevaiśca brāhmaṇaiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रतिप्रस्थाता । अग्रेण शालामग्नीषोमीयेण पशुना प्रत्युपतिष्ठते ऽग्नीषोमौ वा एतमन्तर्जम्भ आदधाते यो दीक्षत आग्नावैष्णवं ह्यदो दीक्षणीयं हविर्भवति यो वै विष्णुः सोमः स हविर्वा एष भवति यो दीक्षते तदेनमन्तर्जम्भ आदधाते तत्पशुनात्मानं निष्क्रीणीते
atha pratiprasthātā | agreṇa śālāmagnīṣomīyeṇa paśunā pratyupatiṣṭhate 'gnīṣomau vā etamantarjambha ādadhāte yo dīkṣata āgnāvaiṣṇavaṃ hyado dīkṣaṇīyaṃ havirbhavati yo vai viṣṇuḥ somaḥ sa havirvā eṣa bhavati yo dīkṣate tadenamantarjambha ādadhāte tatpaśunātmānaṃ niṣkrīṇīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैके । आहवनीयादुल्मुकमाहरन्त्ययमग्निरयं सोमस्ताभ्यां सह सद्भ्यां निष्क्रेष्यामह इति वदन्तस्तदु तथा न कुर्याद्यत्र वा एतौ क्व च तत्सहैव
taddhaike | āhavanīyādulmukamāharantyayamagnirayaṃ somastābhyāṃ saha sadbhyāṃ niṣkreṣyāmaha iti vadantastadu tathā na kuryādyatra vā etau kva ca tatsahaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै द्विरूपो भवति । द्विदेवत्यो हि भवति देवतयोरसमदे कृष्णसारङ्ग स्यादित्याहुरेतद्ध्येनयो रूपतममिवेति यदि कृष्णसारङ्गं न विन्देदथो अपि लोहितसारङ्ग स्यात्
sa vai dvirūpo bhavati | dvidevatyo hi bhavati devatayorasamade kṛṣṇasāraṅga syādityāhuretaddhyenayo rūpatamamiveti yadi kṛṣṇasāraṅgaṃ na vindedatho api lohitasāraṅga syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्वाचयति । नमो मित्रस्य वरुणस्य चक्षसे महो देवाय तदृतं सपर्यत दूरे दृशे देवजाताय केतवे दिवस्पुत्राय सूर्याय शंसतेति नम एवास्मा एतत्करोति मित्रधेयमेवैनेनैतत्कुरुते
tasminvācayati | namo mitrasya varuṇasya cakṣase maho devāya tadṛtaṃ saparyata dūre dṛśe devajātāya ketave divasputrāya sūryāya śaṃsateti nama evāsmā etatkaroti mitradheyamevainenaitatkurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाध्वर्युरारोहणं विमुञ्चति । वरुणस्योत्तम्भनमसीत्युपस्तम्भनेनोपस्तभ्नाति वरुणस्य स्कम्भसर्जनी स्थ इति शम्ये उद्वृहति स यदाह वरुणस्य स्कम्भसर्जनी स्थ इति वरुण्यो ह्येष एतर्हि भवति यत्सोमः क्रीतः
athādhvaryurārohaṇaṃ vimuñcati | varuṇasyottambhanamasītyupastambhanenopastabhnāti varuṇasya skambhasarjanī stha iti śamye udvṛhati sa yadāha varuṇasya skambhasarjanī stha iti varuṇyo hyeṣa etarhi bhavati yatsomaḥ krītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चत्वारो राजासन्दीमाददते । द्वौ वा अस्मै मानुषाय राज्ञ आददाते अथैतां चत्वारो यो ऽस्य सकृत्सर्वस्येष्टे
atha catvāro rājāsandīmādadate | dvau vā asmai mānuṣāya rājña ādadāte athaitāṃ catvāro yo 'sya sakṛtsarvasyeṣṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदुम्बरी भवति । अन्नं वा ऊर्गुदुम्बर ऊर्जो ऽन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै तस्मादौदुम्बरी भवति
audumbarī bhavati | annaṃ vā ūrgudumbara ūrjo 'nnādyasyāvaruddhyai tasmādaudumbarī bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभिदघ्ना भवति । अत्र वा अन्नम् प्रतितिष्ठन्यन्नं सोमस्तस्मान्नाभिदघ्ना भवत्यत्रो एव रेतस आशयो रेतः सोमस्तस्मादत्रदघ्ना भवति
nābhidaghnā bhavati | atra vā annam pratitiṣṭhanyannaṃ somastasmānnābhidaghnā bhavatyatro eva retasa āśayo retaḥ somastasmādatradaghnā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामभिमृशति । वरुणस्य ऋतसदन्यसीत्यथ कृष्णाजिनमास्तृणाति वरुणस्य ऋतसदनमसीत्यथैनमासादयति वरुणस्य ऋतसदनमासीदेति स यदाह वरुणस्य ऋतसदनमासीदेति वरुण्यो ह्येष एतर्हि भवति
tāmabhimṛśati | varuṇasya ṛtasadanyasītyatha kṛṣṇājinamāstṛṇāti varuṇasya ṛtasadanamasītyathainamāsādayati varuṇasya ṛtasadanamāsīdeti sa yadāha varuṇasya ṛtasadanamāsīdeti varuṇyo hyeṣa etarhi bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनं शालाम् प्रपादयति । स प्रपादयन्वाचयति या ते धामानि हविषा यजन्ति ता ते विश्वा परिभूरस्तु यज्ञम् । गयस्फानः प्रतरणः सुवीरो ऽवीरहा प्रचरा सोम दुर्यानिति गृहा वै दुर्या गृहान्नः शिवः शान्तो ऽपापकृत्प्रचरेत्येवैतदाह
athainaṃ śālām prapādayati | sa prapādayanvācayati yā te dhāmāni haviṣā yajanti tā te viśvā paribhūrastu yajñam | gayasphānaḥ prataraṇaḥ suvīro 'vīrahā pracarā soma duryāniti gṛhā vai duryā gṛhānnaḥ śivaḥ śānto 'pāpakṛtpracaretyevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र हैके । उदपात्रमुपनिनयन्ति यथा राज्ञ आगतायोदकमाहरेदेवमेतदिति वदन्तस्तदु तथा न कुर्यान्मानुषं ह ते यज्ञे कुर्वन्ति व्यृद्धं वै तद्यज्ञस्य यन्मानुषं नेद्व्यृद्धं यज्ञे करवाणीति तस्मान्नोपनिनयेत्
atra haike | udapātramupaninayanti yathā rājña āgatāyodakamāharedevametaditi vadantastadu tathā na kuryānmānuṣaṃ ha te yajñe kurvanti vyṛddhaṃ vai tadyajñasya yanmānuṣaṃ nedvyṛddhaṃ yajñe karavāṇīti tasmānnopaninayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.