Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·3·3.5
तद्य एष पूर्वार्ध्यो वर्षिष्ठ स्थूणाराजो भवति । तस्मात्प्राङ् प्रक्रामति त्रीन्विक्रमांस्तचङ्कुं निहन्ति सो ऽन्तःपातः
tadya eṣa pūrvārdhyo varṣiṣṭha sthūṇārājo bhavati | tasmātprāṅ prakrāmati trīnvikramāṃstacaṅkuṃ nihanti so 'ntaḥpātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । दक्षिणा पञ्चदश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति सा दक्षिणा श्रोणिः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | dakṣiṇā pañcadaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sā dakṣiṇā śroṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः उदङ् पञ्चदश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति सोत्तरा श्रोणिः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ udaṅ pañcadaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sottarā śroṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । प्राङ् षट्त्रिंशतं विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति स पूर्वार्धः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | prāṅ ṣaṭtriṃśataṃ vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sa pūrvārdhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । दक्षिणा द्वादश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति स दक्षिणो ऽंसः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | dakṣiṇā dvādaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sa dakṣiṇo 'ṃsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । उदङ् द्वादश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति स उत्तरो ऽंस एषा मात्रा वेदेः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | udaṅ dvādaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sa uttaro 'ṃsa eṣā mātrā vedeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्त्रिंशद्विक्रमा पश्चाद्भवति । त्रिंशदक्षरा वै विराड्विराजा वै देवा अस्मिंलोके प्रत्यतिष्ठंस्तथो एवैष एतद्विराजैवास्मिंलोके प्रतितिष्ठति
atha yattriṃśadvikramā paścādbhavati | triṃśadakṣarā vai virāḍvirājā vai devā asmiṃloke pratyatiṣṭhaṃstatho evaiṣa etadvirājaivāsmiṃloke pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो अपि त्रयस्त्रिंशत्स्युः । त्रयस्त्रिंशदक्षरा वै विराड्विराजैवास्मिंलोके प्रतितिष्ठति
atho api trayastriṃśatsyuḥ | trayastriṃśadakṣarā vai virāḍvirājaivāsmiṃloke pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्षट्त्रिंशद्विक्रमा प्राची भवति । षट्त्रिंशदक्षरा वै बृहती बृहत्या वै देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत तथो एवैष एतद्बृहत्यैव स्वर्गं लोकं समश्नुते सो ऽस्य दिव्याहवनीयो भवति
atha yatṣaṭtriṃśadvikramā prācī bhavati | ṣaṭtriṃśadakṣarā vai bṛhatī bṛhatyā vai devāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata tatho evaiṣa etadbṛhatyaiva svargaṃ lokaṃ samaśnute so 'sya divyāhavanīyo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यच्चतुर्विंशतिविक्रमा पुरस्ताद्भवति । चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री पूर्वार्धो वै यज्ञस्य गायत्री पूर्वार्धे एष यज्ञस्य तस्माच्चतुर्विंशतिविक्रमा पुरस्ताद्भवत्येषा मात्रा वेदेः
atha yaccaturviṃśativikramā purastādbhavati | caturviṃśatyakṣarā vai gāyatrī pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī pūrvārdhe eṣa yajñasya tasmāccaturviṃśativikramā purastādbhavatyeṣā mātrā vedeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पश्चाद्वरीयसी भवति । पश्चाद्वरीयसी पृथुश्रोणिरिति वै योषाम् प्रशंसन्ति यद्वेव पश्चाद्वरीयसी भवति पश्चादेवैतद्वरीयः प्रजननं करोति तस्मात्पश्चाद्वरीयसः प्रजननादिमाः प्रजाः प्रजायन्ते
atha yatpaścādvarīyasī bhavati | paścādvarīyasī pṛthuśroṇiriti vai yoṣām praśaṃsanti yadveva paścādvarīyasī bhavati paścādevaitadvarīyaḥ prajananaṃ karoti tasmātpaścādvarīyasaḥ prajananādimāḥ prajāḥ prajāyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासिका ह वा एषा यज्ञस्य यदुत्तरवेदिः । अथ यदेनामुत्तरां वेदेरुपकिरति तस्मादुत्तरवेदिर्नाम
nāsikā ha vā eṣā yajñasya yaduttaravediḥ | atha yadenāmuttarāṃ vederupakirati tasmāduttaravedirnāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वय्यो ह वा इदमग्रे प्रजा आसुः । आदित्याश्चैवाङ्गिरसश्च ततो ऽङ्गिरसः पूर्वे यज्ञं समभरंस्ते यज्ञं सम्भृत्योचुरग्निमिमां नः श्वःसुत्यामादित्येभ्यः प्रब्रूह्यनेन नो यज्ञेन याजयतेति
dvayyo ha vā idamagre prajā āsuḥ | ādityāścaivāṅgirasaśca tato 'ṅgirasaḥ pūrve yajñaṃ samabharaṃste yajñaṃ sambhṛtyocuragnimimāṃ naḥ śvaḥsutyāmādityebhyaḥ prabrūhyanena no yajñena yājayateti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हादित्या ऊचुः । उपजानीत यथास्मानेवाङ्गिरसो याजयान्न वयमङ्गिरस इति
te hādityā ūcuḥ | upajānīta yathāsmānevāṅgiraso yājayānna vayamaṅgirasa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते होचुः । न वा अन्येन यज्ञादपक्रमणमस्त्यन्तरामेव सुत्यां ध्रियामहा इति ते यज्ञं संजह्रुस्ते यज्ञं सम्भृत्योचुः श्वःसुत्यां वै त्वमस्मभ्यमग्ने प्रावोचो ऽथ वयमद्यसुत्यामेव तुभ्यम् प्रब्रूमो ऽङ्गिरोभ्यश्च तेषां नस्त्वं होतासीति
te hocuḥ | na vā anyena yajñādapakramaṇamastyantarāmeva sutyāṃ dhriyāmahā iti te yajñaṃ saṃjahruste yajñaṃ sambhṛtyocuḥ śvaḥsutyāṃ vai tvamasmabhyamagne prāvoco 'tha vayamadyasutyāmeva tubhyam prabrūmo 'ṅgirobhyaśca teṣāṃ nastvaṃ hotāsīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽन्यमेव प्रतिप्रजिघ्युः । अङ्गिरसो ऽच ते हाप्यङ्गिरसो ऽग्नये ऽन्वागत्य चुक्रुधुरिव कथं नु नो दूतश्चरन्न प्रत्यादृथा इति
te 'nyameva pratiprajighyuḥ | aṅgiraso 'ca te hāpyaṅgiraso 'gnaye 'nvāgatya cukrudhuriva kathaṃ nu no dūtaścaranna pratyādṛthā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच । अनिन्द्या वै मावृषत सो निन्द्यैर्वृतो नाशकमपक्रमितुमिति तस्मादु हानिन्द्यस्य वृतो नापक्रामेत्त एतेन सद्यःक्रियाङ्गिरस आदित्यानयाजयन्त्स सद्यःक्रीः
sa hovāca | anindyā vai māvṛṣata so nindyairvṛto nāśakamapakramitumiti tasmādu hānindyasya vṛto nāpakrāmetta etena sadyaḥkriyāṅgirasa ādityānayājayantsa sadyaḥkrīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो वाचं दक्षिणामानयन् । तां न प्रत्यगृह्णन्हास्यामहे यदि प्रतिग्रहीष्याम इति तदु तद्यज्ञस्य कर्म न व्यमुच्यत यद्दाक्षिणमासीत्
tebhyo vācaṃ dakṣiṇāmānayan | tāṃ na pratyagṛhṇanhāsyāmahe yadi pratigrahīṣyāma iti tadu tadyajñasya karma na vyamucyata yaddākṣiṇamāsīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैभ्यः सूर्यं दक्षिणामानयन् । तम् प्रत्यगृह्णंस्तस्मादु ह स्माहुरङ्गिरसो वयं वा आर्त्विजीनाः स्मो वयं दक्षिणीया अपि वा अस्माभिरेष प्रतिगृहीतो य एष तपतीति तस्मात्सद्यःक्रियो ऽश्वः श्वेतो दक्षिणा
athaibhyaḥ sūryaṃ dakṣiṇāmānayan | tam pratyagṛhṇaṃstasmādu ha smāhuraṅgiraso vayaṃ vā ārtvijīnāḥ smo vayaṃ dakṣiṇīyā api vā asmābhireṣa pratigṛhīto ya eṣa tapatīti tasmātsadyaḥkriyo 'śvaḥ śveto dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य रुक्मः पुरस्ताद्भवति । तदेतस्य रूपं क्रियते य एष तपति यद्यश्वं श्वेतं न विन्देदपि गौरेव श्वेतः स्यात्तस्य रुक्मः पुरस्ताद्भवति तदेतस्य रूपं क्रियते य एष तपति
tasya rukmaḥ purastādbhavati | tadetasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati yadyaśvaṃ śvetaṃ na vindedapi gaureva śvetaḥ syāttasya rukmaḥ purastādbhavati tadetasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो ह वाक्चुक्रोध । केन मदेष श्रेयान्बन्धुना केना यदेतम् प्रत्यग्रहीष्ट न मामिति सा हैभ्यो ऽपचक्राम सोभयानन्तरेण देवासुरान्त्सयत्तान्त्सिंही भूत्वाददाना चचार तामुपैव देवा अमन्त्रयन्तोपासुरा अग्निरेव देवानां दूत आस सहरक्षा इत्यसुररक्षसमसुराणाम्
tebhyo ha vākcukrodha | kena madeṣa śreyānbandhunā kenā yadetam pratyagrahīṣṭa na māmiti sā haibhyo 'pacakrāma sobhayānantareṇa devāsurāntsayattāntsiṃhī bhūtvādadānā cacāra tāmupaiva devā amantrayantopāsurā agnireva devānāṃ dūta āsa saharakṣā ityasurarakṣasamasurāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा देवानुपावर्त्स्यन्त्युवाच । यद्वा उपावर्तेय किम् मे ततः स्यादिति पूर्वामेव त्वाग्नेराहुतिः प्राप्स्यतीत्यथ हैषा देवानुवाच याम् मया कां चाशिषमाशासिष्यध्वे सा वः सर्वा समर्धिष्यत इति सैवं देवानुपाववर्त
sā devānupāvartsyantyuvāca | yadvā upāvarteya kim me tataḥ syāditi pūrvāmeva tvāgnerāhutiḥ prāpsyatītyatha haiṣā devānuvāca yām mayā kāṃ cāśiṣamāśāsiṣyadhve sā vaḥ sarvā samardhiṣyata iti saivaṃ devānupāvavarta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यद्धार्यमाणे ऽग्नौ । उत्तरवेदिं व्याघारयति यदेवैनामदो देवा अब्रुवन्पूर्वां त्वाग्नेराहुतिः प्राप्स्यतीति तदेवैनामेतत्पूर्वामग्नेराहुतिः प्राप्नोति वाग्घ्येषा निदानेनाथ यदुत्तरवेदिमुपकिरति यज्ञस्यैव सर्वत्वाय वाग्घि यज्ञो वागु ह्येषा
sa yaddhāryamāṇe 'gnau | uttaravediṃ vyāghārayati yadevaināmado devā abruvanpūrvāṃ tvāgnerāhutiḥ prāpsyatīti tadevaināmetatpūrvāmagnerāhutiḥ prāpnoti vāgghyeṣā nidānenātha yaduttaravedimupakirati yajñasyaiva sarvatvāya vāgghi yajño vāgu hyeṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां वै युगशम्येन विमिमीते । युगेन यत्र हरन्ति शम्यया यतो हरन्ति युगशम्येन वै योग्यं युञ्जन्ति सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरत्तदेवैनामेतद्यज्ञे युनक्ति
tāṃ vai yugaśamyena vimimīte | yugena yatra haranti śamyayā yato haranti yugaśamyena vai yogyaṃ yuñjanti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācarattadevaināmetadyajñe yunakti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्निवृत्तदक्षिणां न प्रतिगृह्णीयात् । सिंही हैनम् भूत्वा क्षिणोति नो हामाकुर्वीत सिंही हैवैनम् भूत्वा क्षिणोति नो हान्यस्मै दद्याद्यज्ञं तदन्यत्रात्मनः कुर्वीत तस्माद्यो ऽस्यापि पाप इव समानबन्धुः स्यात्तस्मा एनां दद्यात्स यद्ददाति तदेनं सिंही भूत्वा न क्षिणोति यदु समानबन्धवे ददाति तदु नान्यत्रात्मनः कुरुत एषो निवृत्तदक्षिणायै प्रतिष्ठा
tasmānnivṛttadakṣiṇāṃ na pratigṛhṇīyāt | siṃhī hainam bhūtvā kṣiṇoti no hāmākurvīta siṃhī haivainam bhūtvā kṣiṇoti no hānyasmai dadyādyajñaṃ tadanyatrātmanaḥ kurvīta tasmādyo 'syāpi pāpa iva samānabandhuḥ syāttasmā enāṃ dadyātsa yaddadāti tadenaṃ siṃhī bhūtvā na kṣiṇoti yadu samānabandhave dadāti tadu nānyatrātmanaḥ kuruta eṣo nivṛttadakṣiṇāyai pratiṣṭhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शम्यां च स्फ्यं चादत्ते । तद्य एष पूर्वार्ध्यः उत्तरार्ध्यः शङ्कुर्भवति तस्मात्प्रत्यङ् प्रक्रामति त्रीन्विक्रमांस्तच्चात्वालम् परिलिखति सा चात्वालस्य मात्रा नात्र मात्रास्ति यत्रैव स्वयम् मनसा मन्येताग्रेणोत्करं तच्चात्वालम् परिलिखेत्
atha śamyāṃ ca sphyaṃ cādatte | tadya eṣa pūrvārdhyaḥ uttarārdhyaḥ śaṅkurbhavati tasmātpratyaṅ prakrāmati trīnvikramāṃstaccātvālam parilikhati sā cātvālasya mātrā nātra mātrāsti yatraiva svayam manasā manyetāgreṇotkaraṃ taccātvālam parilikhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वेद्यन्तात् । उदीचीं शम्यां निदधाति स परिलिखति तप्तायनी मे ऽसीतीमामेवैतदाहास्यां हितप्त एति
sa vedyantāt | udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhati taptāyanī me 'sītīmāmevaitadāhāsyāṃ hitapta eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुरस्तात् । उदीचीं शम्यां निदधाति स परिलिखति वित्तायनी मे ऽसीतीमामेवैतदाहास्यां हि विविदान एति
atha purastāt | udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhati vittāyanī me 'sītīmāmevaitadāhāsyāṃ hi vividāna eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानुवेद्यन्तम् । प्राचीं शम्यां निदधाति स परिलिखत्यवतान्मा नाथितादितीमामेवैतदाह यत्र नाथैतन्मावतादिति
athānuvedyantam | prācīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhatyavatānmā nāthitāditīmāmevaitadāha yatra nāthaitanmāvatāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरतः । प्राचीं शम्यां निदधाति स परिलिखत्यवतान्मा व्यथितादितीमामेवैतदाह यत्र व्यथैतन्मावतादिति
athottarataḥ | prācīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhatyavatānmā vyathitāditīmāmevaitadāha yatra vyathaitanmāvatāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हरति । यत्र हरति तदग्नीदुपसीदति स वा अग्नीनामेव नामानि गृह्णन्हरति यान्वा अमून्देवा अग्रे ऽग्नीन्होत्राय प्रावृणत ते प्राधन्वंस्त इमा एव पृथिवीरुपासर्पन्निमामहैव द्वे अस्याः परे तेनैवैतान्निदानेन हरति
atha harati | yatra harati tadagnīdupasīdati sa vā agnīnāmeva nāmāni gṛhṇanharati yānvā amūndevā agre 'gnīnhotrāya prāvṛṇata te prādhanvaṃsta imā eva pṛthivīrupāsarpannimāmahaiva dve asyāḥ pare tenaivaitānnidānena harati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रहरति विदेदग्निर्नभो नामाग्ने अङ्गिर आयुना नाम्नेहीति स यत्प्राधन्वंस्तदायुर्दधाति तत्समीरयति यो स्याम् पृथिव्यामसीति यो ऽस्याम् पृथिव्यामसीति हृत्वा निदधाति यत्ते ऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वादध इति यत्ते ऽनाधृष्टं रक्षोभिर्नाम यज्ञियं तेन त्वादध इत्येवैतदाहानु त्वा देववीतय इति चतुर्थं हरति देवेभ्यस्त्वा जुष्टां हरामीत्येवैतदाह तां वै चतुःस्रक्तेश्चात्वालाद्ध्रति चतस्रो वै दिशः सर्वाभ्य एवैनामेतद्दिग्भ्यो हरति
sa praharati videdagnirnabho nāmāgne aṅgira āyunā nāmnehīti sa yatprādhanvaṃstadāyurdadhāti tatsamīrayati yo syām pṛthivyāmasīti yo 'syām pṛthivyāmasīti hṛtvā nidadhāti yatte 'nādhṛṣṭaṃ nāma yajñiyaṃ tena tvādadha iti yatte 'nādhṛṣṭaṃ rakṣobhirnāma yajñiyaṃ tena tvādadha ityevaitadāhānu tvā devavītaya iti caturthaṃ harati devebhyastvā juṣṭāṃ harāmītyevaitadāha tāṃ vai catuḥsrakteścātvālāddhrati catasro vai diśaḥ sarvābhya evaināmetaddigbhyo harati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानुव्यूहति । सिंह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्वेति सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरत्तदेवैनामेतदाह सिंह्यसीति सपत्नसाहीति त्वया वयं सपत्नान्पापीयसः क्रियास्मेत्येवैतदाह देवेभ्यः कल्पस्वेति योषा वा उत्तरवेदिस्तामेवैतद्देवेभ्यः कल्पयति
athānuvyūhati | siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ kalpasveti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācarattadevaināmetadāha siṃhyasīti sapatnasāhīti tvayā vayaṃ sapatnānpāpīyasaḥ kriyāsmetyevaitadāha devebhyaḥ kalpasveti yoṣā vā uttaravedistāmevaitaddevebhyaḥ kalpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां वै युगमात्रीं वा सर्वतः करोति । यजमानस्य वा दशदश पदानि दशाक्षरा वै विराड्वाग्वै विराड्वाग्यज्ञो मध्ये नाभिकामिव करोति समानत्रासीनो व्याघारयाणीति
tāṃ vai yugamātrīṃ vā sarvataḥ karoti | yajamānasya vā daśadaśa padāni daśākṣarā vai virāḍvāgvai virāḍvāgyajño madhye nābhikāmiva karoti samānatrāsīno vyāghārayāṇīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामद्भिरभ्युक्षति । सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरचान्तिरापस्तामद्भिः शमयति योषा वा उत्तरवेदिस्तामेवैतद्देवेभ्यो हिन्वति तस्मादद्भिरभ्युक्षति
tāmadbhirabhyukṣati | sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācaracāntirāpastāmadbhiḥ śamayati yoṣā vā uttaravedistāmevaitaddevebhyo hinvati tasmādadbhirabhyukṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभ्युक्षति । सिंह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुन्धस्वेत्यथ सिकताभिरनुविकिरत्यलंकारो न्वेव सिकता भ्राजन्त इव हि सिकता अग्नेर्वा एतद्वैश्वानरस्य भस्म यत्सिकता अग्निं वा अस्यामाधास्यन्भवति तथो हैनामग्निर्न हिनस्ति तस्मात्सिकताभिरनुविकिरति सो ऽनुविकिरति सिंह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्भस्वेत्यथैनां चादयति सा चन्नैतां रात्रिं वसति
so 'bhyukṣati | siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ śundhasvetyatha sikatābhiranuvikiratyalaṃkāro nveva sikatā bhrājanta iva hi sikatā agnervā etadvaiśvānarasya bhasma yatsikatā agniṃ vā asyāmādhāsyanbhavati tatho haināmagnirna hinasti tasmātsikatābhiranuvikirati so 'nuvikirati siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ śumbhasvetyathaināṃ cādayati sā cannaitāṃ rātriṃ vasati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इध्यमभ्यादधति । उपयमनीरुपकल्पयन्त्याज्यमधिश्रयति स्रुवं च स्रुचं सम्मार्ष्ट्यथोत्पूयाज्यम् पञ्चगृहीतं गृह्णीते यदा प्रदीप्त इध्मो भवति
idhyamabhyādadhati | upayamanīrupakalpayantyājyamadhiśrayati sruvaṃ ca srucaṃ sammārṣṭyathotpūyājyam pañcagṛhītaṃ gṛhṇīte yadā pradīpta idhmo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोद्यचन्तीध्मम् । उपयचन्त्युपयमनीरथाहाग्नये प्रह्रियमाणायानुब्रूह्येकस्फ्ययानूदेहीत्यनूदैति प्रतिप्रस्थातैकस्फ्ययैतस्मान्मध्यमाचङ्कोर्य एष वेदेर्जघनार्धे भवति तद्यदेवात्रान्तःपातेन गार्हपत्यस्य वेदेर्व्यवचिन्नम् भवति तदेवैतदनुसंतनोति
athodyacantīdhmam | upayacantyupayamanīrathāhāgnaye prahriyamāṇāyānubrūhyekasphyayānūdehītyanūdaiti pratiprasthātaikasphyayaitasmānmadhyamācaṅkorya eṣa vederjaghanārdhe bhavati tadyadevātrāntaḥpātena gārhapatyasya vedervyavacinnam bhavati tadevaitadanusaṃtanoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैके । ओत्तरवेदेरनूदायन्ति तदु तथा न कुर्यादैवैतस्मान्मध्यमाचङ्कोरनूदेयात्त आयन्त्यागचन्त्युत्तरवेदिम्
taddhaike | ottaravederanūdāyanti tadu tathā na kuryādaivaitasmānmadhyamācaṅkoranūdeyātta āyantyāgacantyuttaravedim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोक्षणीरध्वर्युरादत्ते । स पुरस्तादेवाग्रे प्रोक्षत्युदङ् तिष्ठन्निन्द्रघोषस्त्वा वसुभिः पुरस्तात्पात्वितीन्द्रघोषस्त्वा वसुभिः पुरस्ताद्गोपायत्वित्येवैतदाह
prokṣaṇīradhvaryurādatte | sa purastādevāgre prokṣatyudaṅ tiṣṭhannindraghoṣastvā vasubhiḥ purastātpātvitīndraghoṣastvā vasubhiḥ purastādgopāyatvityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पश्चात्प्रोक्षति । प्रचेतास्त्वा रुद्रैः पश्चात्पात्विति प्रचेतास्त्वा रुद्रैः पश्चाद्गोपायत्वित्येवैतदाह
atha paścātprokṣati | pracetāstvā rudraiḥ paścātpātviti pracetāstvā rudraiḥ paścādgopāyatvityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दक्षिणतः प्रोक्षति । मनोजवास्त्वा पितृभिर्दक्षिणतः पात्विति मनोजवास्त्वा पितृभिर्दक्षिणतो गोपायत्वित्येवैतदाह
atha dakṣiṇataḥ prokṣati | manojavāstvā pitṛbhirdakṣiṇataḥ pātviti manojavāstvā pitṛbhirdakṣiṇato gopāyatvityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरतः प्रोक्षति । विश्वकर्मा त्वादित्यैरुत्तरतः पात्विति विश्वकर्मा त्वादित्यैरुत्तरतो गोपायत्वित्येवैतदाह
athottarataḥ prokṣati | viśvakarmā tvādityairuttarataḥ pātviti viśvakarmā tvādityairuttarato gopāyatvityevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याः प्रोक्षण्यः परिशिष्यन्ते । तद्ये एते पूर्वे स्रक्ती तयोर्या दक्षिणा ता न्यन्तेन बहिर्वेदि निनयतीदमहं तप्तं वार्बहिर्धा यज्ञान्निःसृजामीति सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरत्तामेवास्या एतचुचं बहिर्धा यज्ञान्निःसृजति यदि नाभिचरेद्यद्यु अभिचरेदादिशेदिदमहं तप्तं वारमुमभि निःसृजामीति तमेतया शुचा विध्यति स शोचन्नेवामुं लोकमेति
atha yāḥ prokṣaṇyaḥ pariśiṣyante | tadye ete pūrve sraktī tayoryā dakṣiṇā tā nyantena bahirvedi ninayatīdamahaṃ taptaṃ vārbahirdhā yajñānniḥsṛjāmīti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācarattāmevāsyā etacucaṃ bahirdhā yajñānniḥsṛjati yadi nābhicaredyadyu abhicaredādiśedidamahaṃ taptaṃ vāramumabhi niḥsṛjāmīti tametayā śucā vidhyati sa śocannevāmuṃ lokameti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यद्धार्यमाणे ऽग्नौ । उत्तरवेदिं व्याघारयति यदेवैनामदो देवा अब्रुवन्पूर्वां त्वाग्नेराहुतिः प्राप्स्यतीति तदेवैनामेतत्पूर्वामग्नेराहुतिः प्राप्नोति यद्वेषा देवानब्रवीद्यां मया कां चाशिषमाशासिष्यध्वे सा वः सर्वा समर्धिष्यत इति तामेनयात्रर्त्विजो यजमानायाशिषमाशासते सास्मै सर्वा समृध्यते
sa yaddhāryamāṇe 'gnau | uttaravediṃ vyāghārayati yadevaināmado devā abruvanpūrvāṃ tvāgnerāhutiḥ prāpsyatīti tadevaināmetatpūrvāmagnerāhutiḥ prāpnoti yadveṣā devānabravīdyāṃ mayā kāṃ cāśiṣamāśāsiṣyadhve sā vaḥ sarvā samardhiṣyata iti tāmenayātrartvijo yajamānāyāśiṣamāśāsate sāsmai sarvā samṛdhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वा एतदेकं कुर्वन्द्वयं करोति । यदुत्तरवेदिं व्याघारयत्यथ यैषाम् मध्ये नाभिकेव भवति तस्यै ये पूर्वे स्रक्ती तयोर्या दक्षिणा
tadvā etadekaṃ kurvandvayaṃ karoti | yaduttaravediṃ vyāghārayatyatha yaiṣām madhye nābhikeva bhavati tasyai ye pūrve sraktī tayoryā dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यामाघारयति । सिंह्यसि स्वाहेत्यथापरयोरुत्तरस्यां सिंह्यस्यादित्यवनिः स्वाहेत्यथापरयोर्दक्षिणस्यां सिंह्यसि ब्रह्मवनिः क्षत्रवनिः स्वाहेति बह्वी वै यजुःष्वाशीस्तद्ब्रह्म च क्षत्रं चाशास्त उभे वीर्ये
tasyāmāghārayati | siṃhyasi svāhetyathāparayoruttarasyāṃ siṃhyasyādityavaniḥ svāhetyathāparayordakṣiṇasyāṃ siṃhyasi brahmavaniḥ kṣatravaniḥ svāheti bahvī vai yajuḥṣvāśīstadbrahma ca kṣatraṃ cāśāsta ubhe vīrye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पूर्वयोरुत्तरस्यां । सिंह्यसि सुप्रजावनी रायस्पोषवनिः स्वाहेति तत्प्रजामाशास्ते यदाह सुप्रजावनिरिति रायस्पोषवनिरिति भूमा वै रायस्पोषस्तद्भूमानमाशास्ते
atha pūrvayoruttarasyāṃ | siṃhyasi suprajāvanī rāyaspoṣavaniḥ svāheti tatprajāmāśāste yadāha suprajāvaniriti rāyaspoṣavaniriti bhūmā vai rāyaspoṣastadbhūmānamāśāste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मध्य आघारयति । सिंह्यस्यावह देवान्यजमानाय स्वाहेति तद्देवान्यजमानायावाहयत्यथ स्रुचमुद्यचति भूतेभ्यस्त्वेति प्रजा वै भूतानि प्रजाभ्यस्त्वेत्येवैतदाह
atha madhya āghārayati | siṃhyasyāvaha devānyajamānāya svāheti taddevānyajamānāyāvāhayatyatha srucamudyacati bhūtebhyastveti prajā vai bhūtāni prajābhyastvetyevaitadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ परिधीन्परिदधाति । ध्रुवो ऽसि पृथिवीं दृंहेति मध्यमं ध्रुवक्षिदस्यन्तरिक्षं दृंहेति दक्षिणमच्युतक्षिदसि दिवं दृंहेत्युत्तरमग्नेः पुरीषमसीति सम्भारानुपनिवपति तद्यत्सम्भारा भवन्त्यग्नेरेव सर्वत्वाय
atha paridhīnparidadhāti | dhruvo 'si pṛthivīṃ dṛṃheti madhyamaṃ dhruvakṣidasyantarikṣaṃ dṛṃheti dakṣiṇamacyutakṣidasi divaṃ dṛṃhetyuttaramagneḥ purīṣamasīti sambhārānupanivapati tadyatsambhārā bhavantyagnereva sarvatvāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरं हैवास्य पीतुदारु । तद्यत्प्रैतुदारवाः परिधयो भवन्ति शरीरेणैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति
śarīraṃ haivāsya pītudāru | tadyatpraitudāravāḥ paridhayo bhavanti śarīreṇaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसं हैवास्य गुल्गुलु । तद्यद्गुल्गुलु भवति मांसेनैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति
māṃsaṃ haivāsya gulgulu | tadyadgulgulu bhavati māṃsenaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धो हैवास्य सुगन्धितेजनम् । तद्यत्सुगन्धितेजनम् भवति गन्धेनैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति
gandho haivāsya sugandhitejanam | tadyatsugandhitejanam bhavati gandhenaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यद्वृष्णे स्तुका भवति । वृष्णेर्ह वै विषाणे अन्तरेणाग्निरेकां रात्रिमुवास तद्यदेवात्राग्नेर्न्यक्तं तदिहाप्यसदिति तस्माद्वृष्णे स्तुका भवति तस्माद्या शीर्ष्णो नेदिष्ठं स्यात्तामाचिद्याहरेद्यद्यु तां न विन्देदपि यामेव कां चाहरेत्तद्यत्परिधयो भवन्ति गुप्त्या एव दूर इव ह्येनमुत्तरे परिधय आगचन्ति
atha yadvṛṣṇe stukā bhavati | vṛṣṇerha vai viṣāṇe antareṇāgnirekāṃ rātrimuvāsa tadyadevātrāgnernyaktaṃ tadihāpyasaditi tasmādvṛṣṇe stukā bhavati tasmādyā śīrṣṇo nediṣṭhaṃ syāttāmācidyāharedyadyu tāṃ na vindedapi yāmeva kāṃ cāharettadyatparidhayo bhavanti guptyā eva dūra iva hyenamuttare paridhaya āgacanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषो वै यज्ञः । पुरुषस्तेन यज्ञो यदेनम् पुरुषस्तनुत एष वै तायमानो यावानेव पुरुषस्तावान्विधीयते तस्मात्पुरुषो यज्ञः
puruṣo vai yajñaḥ | puruṣastena yajño yadenam puruṣastanuta eṣa vai tāyamāno yāvāneva puruṣastāvānvidhīyate tasmātpuruṣo yajñaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिर एवास्य हविर्धानम् । वैष्णवं देवतयाथ यदस्मिन्त्सोमो भवति हविर्वै देवानां सोमस्तस्माद्धविर्धानं नाम
śira evāsya havirdhānam | vaiṣṇavaṃ devatayātha yadasmintsomo bhavati havirvai devānāṃ somastasmāddhavirdhānaṃ nāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखमेवास्याहवनीयः । स यदाहवनीये जुहोति यथा मुख आसिञ्चेदेवं तत्
mukhamevāsyāhavanīyaḥ | sa yadāhavanīye juhoti yathā mukha āsiñcedevaṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुप एवास्य यूपः । बाहू एवास्याग्नीध्रीयश्च मार्जालीयश्च
stupa evāsya yūpaḥ | bāhū evāsyāgnīdhrīyaśca mārjālīyaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदरमेवास्य सदः । तस्मात्सदसि भक्षयन्ति यद्धीदं किं चाश्नन्त्युदर एवेदं सर्वं प्रतितिष्ठत्यथ यदस्मिन्विश्वे देवा असीदंस्तस्मात्सदो नाम त उ एवास्मिन्नेते ब्राह्मणा विश्वगोत्राः सीदन्ति
udaramevāsya sadaḥ | tasmātsadasi bhakṣayanti yaddhīdaṃ kiṃ cāśnantyudara evedaṃ sarvaṃ pratitiṣṭhatyatha yadasminviśve devā asīdaṃstasmātsado nāma ta u evāsminnete brāhmaṇā viśvagotrāḥ sīdanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यावेतौ जघनेनाग्नी । पादावेवास्यैतावेष वै तायमानो यावानेव पुरुषस्तावान्विधीयते तस्मात्पुरुषो यज्ञः
atha yāvetau jaghanenāgnī | pādāvevāsyaitāveṣa vai tāyamāno yāvāneva puruṣastāvānvidhīyate tasmātpuruṣo yajñaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयतोद्वारं हविर्धानम् भवति । उभयतोद्वारं सदस्तस्मादयम् पुरुष आन्तं संतृणः प्रणिक्ते हविर्धाने उपतिष्ठते
ubhayatodvāraṃ havirdhānam bhavati | ubhayatodvāraṃ sadastasmādayam puruṣa āntaṃ saṃtṛṇaḥ praṇikte havirdhāne upatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते समववर्तयन्ति । दक्षिणेनैव दक्षिणमुत्तरेणोत्तरं यद्वर्षीयस्तद्दक्षिणं स्यात्
te samavavartayanti | dakṣiṇenaiva dakṣiṇamuttareṇottaraṃ yadvarṣīyastaddakṣiṇaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः समववृत्तयोः । चदिरधिनिदधति यदि चदिर्न विन्देयुश्चदिःसम्मिताम् भित्तिम् प्रत्यानह्यन्ति रराट्याम् परिश्रयन्त्युच्रायीभ्यां चदिः पश्चादधिनिदधति चदिःसम्मितां वा भित्तिम्
tayoḥ samavavṛttayoḥ | cadiradhinidadhati yadi cadirna vindeyuścadiḥsammitām bhittim pratyānahyanti rarāṭyām pariśrayantyucrāyībhyāṃ cadiḥ paścādadhinidadhati cadiḥsammitāṃ vā bhittim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुनः प्रपद्य । चतुर्गृहीतमाज्यं गृहीत्वा सावित्रम् प्रसवाय जुहोति सविता वै देवानाम् प्रसविता सवितृप्रसूताय यज्ञं तनवामहा इति तस्मात्सावित्रं जुहोति
atha punaḥ prapadya | caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā sāvitram prasavāya juhoti savitā vai devānām prasavitā savitṛprasūtāya yajñaṃ tanavāmahā iti tasmātsāvitraṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जुहोति । युञ्जते मन उत युञ्जते धिय इति मनसा च वै वाचा च यज्ञं तन्वते स यदाह युञ्जते मन इति तन्मनो युनक्त्युत युञ्जते धिय इति तद्वाचं युनक्ति धियाधिया ह्येतया मनुष्या जुज्यूषन्त्यनूक्तेनेव प्रकामोद्येनेव गाथाभिरिव ताभ्यां युक्ताभ्यां यज्ञं तन्वते
sa juhoti | yuñjate mana uta yuñjate dhiya iti manasā ca vai vācā ca yajñaṃ tanvate sa yadāha yuñjate mana iti tanmano yunaktyuta yuñjate dhiya iti tadvācaṃ yunakti dhiyādhiyā hyetayā manuṣyā jujyūṣantyanūkteneva prakāmodyeneva gāthābhiriva tābhyāṃ yuktābhyāṃ yajñaṃ tanvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चित इति । ये वै ब्राह्मणाः शुश्रुवांसो ऽनूचानास्ते विप्रास्तानेवैतदभ्याह बृहतो विपश्चित इति यज्ञो वै बृहन्विपश्चिद्यज्ञमेवैतदभ्याह वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इदिति वि हि होत्रा दधते यज्ञं तन्वाना मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः स्वाहेति तत्सावित्रम् प्रसवाय जुहोति
viprā viprasya bṛhato vipaścita iti | ye vai brāhmaṇāḥ śuśruvāṃso 'nūcānāste viprāstānevaitadabhyāha bṛhato vipaścita iti yajño vai bṛhanvipaścidyajñamevaitadabhyāha vi hotrā dadhe vayunāvideka iditi vi hi hotrā dadhate yajñaṃ tanvānā mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ svāheti tatsāvitram prasavāya juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापरं चतुर्गृहीतमाज्यं गृहीत्वा । उपनिष्क्रामति दक्षिणया द्वारा पत्नीं निष्क्रामयन्ति स दक्षिणस्य हविर्धानस्य दक्षिणायां वर्तन्यां हिरण्यं निधाय जुहोतीदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् समूढमस्य पांसुरे स्वाहेति संस्रवम् पत्न्यै पाणावानयति साक्षस्य संतापमुपानक्ति देवश्रुतौ देवेष्वाघोषतमिति प्रयचति प्रतिप्रस्थात्रे स्रुचं चाज्यविलापनीं च पर्याणयन्ति पत्नीमुभौ जघनेनाग्नी
athāparaṃ caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā | upaniṣkrāmati dakṣiṇayā dvārā patnīṃ niṣkrāmayanti sa dakṣiṇasya havirdhānasya dakṣiṇāyāṃ vartanyāṃ hiraṇyaṃ nidhāya juhotīdaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padam samūḍhamasya pāṃsure svāheti saṃsravam patnyai pāṇāvānayati sākṣasya saṃtāpamupānakti devaśrutau deveṣvāghoṣatamiti prayacati pratiprasthātre srucaṃ cājyavilāpanīṃ ca paryāṇayanti patnīmubhau jaghanenāgnī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्गृहीतमाज्यं गृहीत्वा । प्रतिप्रस्थातोत्तरस्य हविर्धानस्य दक्षिणायां वर्तन्यां हिरण्यं निधाय जुहोतीरावती धेनुमती हि भूतं सूयवसिनी मनवे दशस्या व्यस्कभ्ना रोदसी विष्णवेते दाधर्थ पृथिवीमभितो मयूखैः स्वाहेति संस्रुवम् पत्न्यै पाणावानयति साक्षस्य संतापमुपानक्ति देवश्रुतौ देवेष्वाघोषतमिति तद्यदेवं जुहोति
caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvā | pratiprasthātottarasya havirdhānasya dakṣiṇāyāṃ vartanyāṃ hiraṇyaṃ nidhāya juhotīrāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ sūyavasinī manave daśasyā vyaskabhnā rodasī viṣṇavete dādhartha pṛthivīmabhito mayūkhaiḥ svāheti saṃsruvam patnyai pāṇāvānayati sākṣasya saṃtāpamupānakti devaśrutau deveṣvāghoṣatamiti tadyadevaṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ह वै यज्ञं तन्वानाः । ते ऽसुररक्षसेभ्य आसङ्गाद्बिभयां चक्रुर्वज्रो वा आज्य त एतेन वज्रेणाज्येन दक्षिणतो नाष्ट्रा रक्षांस्यवाघ्नंस्तथैषां नियानं नान्ववायंस्तथो एवैष एतेन वज्रेणाज्येन दक्षिणतो नाष्ट्रा रक्षांस्यवहन्ति तथास्य नियानं नान्वयन्ति तद्यद्वैष्णवीभ्यामृग्भ्यां जुहोति वैष्णवं हि हविर्धानम्
devā ha vai yajñaṃ tanvānāḥ | te 'surarakṣasebhya āsaṅgādbibhayāṃ cakrurvajro vā ājya ta etena vajreṇājyena dakṣiṇato nāṣṭrā rakṣāṃsyavāghnaṃstathaiṣāṃ niyānaṃ nānvavāyaṃstatho evaiṣa etena vajreṇājyena dakṣiṇato nāṣṭrā rakṣāṃsyavahanti tathāsya niyānaṃ nānvayanti tadyadvaiṣṇavībhyāmṛgbhyāṃ juhoti vaiṣṇavaṃ hi havirdhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पत्न्यक्षस्य संतापमुपानक्ति । प्रजननमेवैतत्क्रियते यदा वै स्त्रियै च पुंसश्च संतप्यते ऽथ रेतः सिच्यते तत्ततः प्रजायते परागुपानक्ति पराग्घ्येव रेतः सिच्यते ऽथाह हविर्धानाभ्याम् प्रवर्त्यमानाभ्यामनुब्रूहीति
atha yatpatnyakṣasya saṃtāpamupānakti | prajananamevaitatkriyate yadā vai striyai ca puṃsaśca saṃtapyate 'tha retaḥ sicyate tattataḥ prajāyate parāgupānakti parāgghyeva retaḥ sicyate 'thāha havirdhānābhyām pravartyamānābhyāmanubrūhīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाचयति । प्राची प्रेतमध्वरं कल्पयन्ती इत्यध्वरो वै यज्ञः प्राची प्रेतं यज्ञं कल्पयन्ती इत्येवैतदाहोर्ध्वं यज्ञं नयतम् मा जिह्वरतमित्यूर्ध्वमिमं यज्ञं देवलोकं नयतमित्येवैतदाह मा जिह्वरतमिति तदेतस्मा अह्वलामाशास्ते समुद्गृह्येव प्रवर्तयेयुर्यथा नोत्सर्जेतामसुर्या वा एषा वाग्याक्षे नेदिहासुर्या वाग्वदादिति यद्युत्सर्जेताम्
atha vācayati | prācī pretamadhvaraṃ kalpayantī ityadhvaro vai yajñaḥ prācī pretaṃ yajñaṃ kalpayantī ityevaitadāhordhvaṃ yajñaṃ nayatam mā jihvaratamityūrdhvamimaṃ yajñaṃ devalokaṃ nayatamityevaitadāha mā jihvaratamiti tadetasmā ahvalāmāśāste samudgṛhyeva pravartayeyuryathā notsarjetāmasuryā vā eṣā vāgyākṣe nedihāsuryā vāgvadāditi yadyutsarjetām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वाचयेत् । स्वं गोष्ठमावदतं देवी दुर्ये आयुर्मा निर्वादिष्टम् प्रजाम् मा निर्वादिष्टमिति तस्यो हैषा प्रायश्चित्तिः
etadvācayet | svaṃ goṣṭhamāvadataṃ devī durye āyurmā nirvādiṣṭam prajām mā nirvādiṣṭamiti tasyo haiṣā prāyaścittiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । उत्तरवेदेः प्रत्यङ् प्रक्रामेत्त्रीन्विक्रमांस्तद्धविर्धाने स्थापयेत्सा हविर्धानयोर्मात्रेति नात्र मात्रास्ति यत्रैव स्वयम् मनसा मन्येत नाहैव सत्रात्यन्तिके नो दूरे तत्स्थापयेत्
tadāhuḥ | uttaravedeḥ pratyaṅ prakrāmettrīnvikramāṃstaddhavirdhāne sthāpayetsā havirdhānayormātreti nātra mātrāsti yatraiva svayam manasā manyeta nāhaiva satrātyantike no dūre tatsthāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते अभिमन्त्रयते । अत्र रमेथां वर्ष्मन्पृथिव्या इति वर्ष्म ह्येतत्पृथिव्यै भवति दिवि ह्यस्याहवनीयो भवति नभ्यस्थे करोति तद्धि क्षेमस्य रूपम्
te abhimantrayate | atra ramethāṃ varṣmanpṛthivyā iti varṣma hyetatpṛthivyai bhavati divi hyasyāhavanīyo bhavati nabhyasthe karoti taddhi kṣemasya rūpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरेण पर्येत्याध्वर्युः । दक्षिणं हविर्धानमुपस्तभ्नाति विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायो विष्णवे त्वेति मेथीमुपनिहन्तीतरतस्ततो यदु च मानुषे
athottareṇa paryetyādhvaryuḥ | dakṣiṇaṃ havirdhānamupastabhnāti viṣṇornu kaṃ vīryāṇi pravocaṃ yaḥ pārthivāni vimame rajāṃsi yo askabhāyaduttaraṃ sadhasthaṃ vicakramāṇastredhorugāyo viṣṇave tveti methīmupanihantītaratastato yadu ca mānuṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रतिप्रस्थाता । उत्तरं हविर्धानमुपस्तभ्नाति दिवो वा विष्ण उत वा पृथिव्या महो वा विष्ण उरोरन्तरिक्षात उभा हि हस्ता वसुना पृणस्वा प्रयच दक्षिणादोत सव्याद्विष्णवे त्वेति मेथीमुपनिहन्तीतरतस्ततो यदु च मानुषे तद्यद्वैष्णवैर्यजुर्भिरुपचरन्ति वैष्णवं हि हविर्धानम्
atha pratiprasthātā | uttaraṃ havirdhānamupastabhnāti divo vā viṣṇa uta vā pṛthivyā maho vā viṣṇa urorantarikṣāta ubhā hi hastā vasunā pṛṇasvā prayaca dakṣiṇādota savyādviṣṇave tveti methīmupanihantītaratastato yadu ca mānuṣe tadyadvaiṣṇavairyajurbhirupacaranti vaiṣṇavaṃ hi havirdhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मध्यमं चदिरुपस्पृश्य वाचयति । प्र तद्विष्णु स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वेतीदं हैवास्यैतचीर्षकपालं यदिदमुपरिष्टादधीव ह्येतत्क्षियन्त्यन्यानि शीर्षकपालानि तस्मादाहाधिक्षियन्तीति
atha madhyamaṃ cadirupaspṛśya vācayati | pra tadviṣṇu stavate vīryeṇa mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvetīdaṃ haivāsyaitacīrṣakapālaṃ yadidamupariṣṭādadhīva hyetatkṣiyantyanyāni śīrṣakapālāni tasmādāhādhikṣiyantīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रराट्यामुपस्पृश्य वाचयति । विष्णो रराटमसीति ललाटं हैवास्यैतदथोच्राय्या उपस्पृश्य वाचयति विष्णोः श्नप्त्रे स्थ इति स्रक्वे हैवास्यैते अथ यदिदम् पश्चाच्चदिर्भवतीदं हैवास्यैतचीर्षकपालं यदिदम् पश्चात्
atha rarāṭyāmupaspṛśya vācayati | viṣṇo rarāṭamasīti lalāṭaṃ haivāsyaitadathocrāyyā upaspṛśya vācayati viṣṇoḥ śnaptre stha iti srakve haivāsyaite atha yadidam paścāccadirbhavatīdaṃ haivāsyaitacīrṣakapālaṃ yadidam paścāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लस्पूजन्या स्पन्द्यया प्रसीव्यति । विष्णोः स्यूरसीत्यथ ग्रन्थिं करोति विष्णोर्ध्रुवो ऽसीति नेद्व्यंवपद्याता इति तम् प्रकृते कर्मन्विष्यति तथो हाध्वर्युं वा यजमानं वा ग्राहो न विन्दति तन्निष्ठितमभिमृशति वैष्णवमसीति वैष्णवं हि हविर्धानम्
atha laspūjanyā spandyayā prasīvyati | viṣṇoḥ syūrasītyatha granthiṃ karoti viṣṇordhruvo 'sīti nedvyaṃvapadyātā iti tam prakṛte karmanviṣyati tatho hādhvaryuṃ vā yajamānaṃ vā grāho na vindati tanniṣṭhitamabhimṛśati vaiṣṇavamasīti vaiṣṇavaṃ hi havirdhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयं वा अभ्युपरवाः खायन्ते । शिरो वै यज्ञस्य हविर्धानं तद्य इमे शीर्षश्चत्वारः कूपा इमावह द्वाविमौ द्वौ तानेवैतत्करोति तस्मादुपरवान् खनति
dvayaṃ vā abhyuparavāḥ khāyante | śiro vai yajñasya havirdhānaṃ tadya ime śīrṣaścatvāraḥ kūpā imāvaha dvāvimau dvau tānevaitatkaroti tasmāduparavān khanati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्च वा असुराश्च । उभये प्राजापत्याः पस्पृधिरे ततो ऽसुरा एषु लोकेषु कृत्यां वलगान्निचख्नुरुतैवं चिद्देवानभिभवेमेति
devāśca vā asurāśca | ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire tato 'surā eṣu lokeṣu kṛtyāṃ valagānnicakhnurutaivaṃ ciddevānabhibhavemeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै देवा अस्पृण्वत । त एतैः कृत्या वलगानुदखनन्यदा वै कृत्यामुत्खनन्त्यथ सालसा मोघा भवति तथो एवैष एतद्यद्यस्मा अत्र कश्चिद्द्विषन्भ्रातृव्यः कृत्यां वलगान्निखनति तानेवैतदुत्किरति तस्मादुपरवान् खनति स दक्षिणस्य हविर्धानस्याधो ऽधः प्रौगं खनति
tadvai devā aspṛṇvata | ta etaiḥ kṛtyā valagānudakhananyadā vai kṛtyāmutkhanantyatha sālasā moghā bhavati tatho evaiṣa etadyadyasmā atra kaściddviṣanbhrātṛvyaḥ kṛtyāṃ valagānnikhanati tānevaitadutkirati tasmāduparavān khanati sa dakṣiṇasya havirdhānasyādho 'dhaḥ praugaṃ khanati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभ्रिमादत्ते । देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्याम् पूष्णो हस्ताभ्यामाददे नार्यसीति समान एतस्य यजुषो बन्धुर्योषो वा एषा यदभ्रिस्तस्मादाह नार्यसीति
so 'bhrimādatte | devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyām pūṣṇo hastābhyāmādade nāryasīti samāna etasya yajuṣo bandhuryoṣo vā eṣā yadabhristasmādāha nāryasīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्प्रादेशमात्रं विना परिलिखति । इदमहं रक्षसां ग्रीवा अपिकृन्तामीति वज्रो वा अभ्रिर्वज्रेणैवैतन्नाष्ट्राणां रक्षसां ग्रीवा अपिकृन्तति
tānprādeśamātraṃ vinā parilikhati | idamahaṃ rakṣasāṃ grīvā apikṛntāmīti vajro vā abhrirvajreṇaivaitannāṣṭrāṇāṃ rakṣasāṃ grīvā apikṛntati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यावेतौ पूर्वौ । तयोर्दक्षिणमेवाग्रे परिलिखेदथापरयोरुत्तरमथापरयोर्दक्षिणमथ पूर्वयोरुत्तरम्
tadyāvetau pūrvau | tayordakṣiṇamevāgre parilikhedathāparayoruttaramathāparayordakṣiṇamatha pūrvayoruttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो इतरथाहुः । अपरयोरेवाग्र उत्तरम् परिलिखेदथ पूर्वयोर्दक्षिणमथापरयोर्दक्षिणमथ पूर्वयोरुत्तरमित्यथो अपि समीच एव परिलिखेदेतं त्वेवोत्तमम् परिलिखेद्य एष पूर्वयोरुत्तरो भवति
atho itarathāhuḥ | aparayorevāgra uttaram parilikhedatha pūrvayordakṣiṇamathāparayordakṣiṇamatha pūrvayoruttaramityatho api samīca eva parilikhedetaṃ tvevottamam parilikhedya eṣa pūrvayoruttaro bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्यथापरिलिखितमेव यथापूर्वं खनति । बृहन्नसि बृहद्रवा इत्युपस्तौत्येवैनानेतन्महयत्येव यदाह बृहन्नसि बृहद्रवा इति बृहतीमिन्द्राय वाचं वदेतीन्द्रो वै यज्ञस्य देवता वैष्णवं हविर्धानं तत्सेन्द्रं करोति तस्मादाह बृहतीमिन्द्राय वाचं वदेति
tānyathāparilikhitameva yathāpūrvaṃ khanati | bṛhannasi bṛhadravā ityupastautyevainānetanmahayatyeva yadāha bṛhannasi bṛhadravā iti bṛhatīmindrāya vācaṃ vadetīndro vai yajñasya devatā vaiṣṇavaṃ havirdhānaṃ tatsendraṃ karoti tasmādāha bṛhatīmindrāya vācaṃ vadeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षोहणं वलगहनमिति । रक्षसां ह्येते वलगानाम् बधाय खायन्ते वैष्णवीमिति वैष्णवी हि हविर्धाने वाक्
rakṣohaṇaṃ valagahanamiti | rakṣasāṃ hyete valagānām badhāya khāyante vaiṣṇavīmiti vaiṣṇavī hi havirdhāne vāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्यथाखातमेवोत्किरति । इदमहं तं वलगमुत्किरामि यम् मे निष्ट्यो यममात्यो निचखानेति निष्ट्यो वा वा अमात्यो वा कृत्यां वलगन्निखनति तानेवैतदुत्किरति
tānyathākhātamevotkirati | idamahaṃ taṃ valagamutkirāmi yam me niṣṭyo yamamātyo nicakhāneti niṣṭyo vā vā amātyo vā kṛtyāṃ valagannikhanati tānevaitadutkirati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदमहं तं वलगमुत्किरामि । यम् मे समानो यमसमानो निचखानेति समानो वा वा असमानो वा कृत्यां वलगान्निखनति तानेवैतदुत्किरति
idamahaṃ taṃ valagamutkirāmi | yam me samāno yamasamāno nicakhāneti samāno vā vā asamāno vā kṛtyāṃ valagānnikhanati tānevaitadutkirati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदमहं तं वलगमुत्किरामि । यम् मे सबन्धुर्यमसबन्धुर्निचखानेति सबन्धुर्वा वा असबन्धुर्वा कृत्यां वलगान्निखनति तानेवैतदुत्किरति
idamahaṃ taṃ valagamutkirāmi | yam me sabandhuryamasabandhurnicakhāneti sabandhurvā vā asabandhurvā kṛtyāṃ valagānnikhanati tānevaitadutkirati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदमहं तं वलगमुत्किरामि । यम् मे सजातो यमसजातो निचखानेति सजातो वा वा असजातो वा कृत्यां वलगान्निखनति तानेवैतदुत्किरत्युत्कृत्यां किरामीत्यन्तत उद्वपति तत्कृत्यामुत्किरति
idamahaṃ taṃ valagamutkirāmi | yam me sajāto yamasajāto nicakhāneti sajāto vā vā asajāto vā kṛtyāṃ valagānnikhanati tānevaitadutkiratyutkṛtyāṃ kirāmītyantata udvapati tatkṛtyāmutkirati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्बाहुमात्रान् खनेत् । अन्तो वा एषो ऽन्तेनैवैतत्कृत्याम् मोहयति तानक्ष्णया संतृन्दन्ति यद्यक्ष्णया न शक्नुयादपि समीचस्तस्मादिमे प्राणाः परः संतृणाः
tānbāhumātrān khanet | anto vā eṣo 'ntenaivaitatkṛtyām mohayati tānakṣṇayā saṃtṛndanti yadyakṣṇayā na śaknuyādapi samīcastasmādime prāṇāḥ paraḥ saṃtṛṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्यथाखातमेवावमर्शयति । स्वराडसि सपत्नहा सत्रराडस्यभिमातिहा जनराडसि रक्षोहा सर्वराडस्यमित्रहेत्याशीरेवैषैतस्य कर्मण आशिषमेवैतदाशास्ते
tānyathākhātamevāvamarśayati | svarāḍasi sapatnahā satrarāḍasyabhimātihā janarāḍasi rakṣohā sarvarāḍasyamitrahetyāśīrevaiṣaitasya karmaṇa āśiṣamevaitadāśāste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाध्वर्युश्च यजमानश्च सम्मृशेते । पूर्वयोर्दक्षिणे ऽध्वर्युर्भवत्यपरयोरुत्तरे यजमानः सो ऽध्वर्युः पृचति यजमान किमत्रेति भद्रमित्याह तन्नौ सहेत्युपांश्वध्वर्युः
athādhvaryuśca yajamānaśca sammṛśete | pūrvayordakṣiṇe 'dhvaryurbhavatyaparayoruttare yajamānaḥ so 'dhvaryuḥ pṛcati yajamāna kimatreti bhadramityāha tannau sahetyupāṃśvadhvaryuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापरयोर्दक्षिणे ऽध्वर्युर्भवति । पूर्वयोरुत्तरे यजमानः पृचत्यध्वर्यो किमत्रेति भद्रमित्याह तन्म इति यजमानस्तद्यदेवं सम्मृशेते प्राणानेवैतत्सयुजः कुरुतस्तस्मादिमे प्राणाः परः संविद्रे ऽथ यत्पृष्टो भद्रमिति प्रत्याह कल्याणमेवैतन्मानुष्यै वाचो वदति तस्मात्पृष्टो भद्रमिति प्रत्याहाथ प्रोक्षत्येको वै प्रोक्षणस्य बन्धुर्मेध्यानेवैतत्करोति
athāparayordakṣiṇe 'dhvaryurbhavati | pūrvayoruttare yajamānaḥ pṛcatyadhvaryo kimatreti bhadramityāha tanma iti yajamānastadyadevaṃ sammṛśete prāṇānevaitatsayujaḥ kurutastasmādime prāṇāḥ paraḥ saṃvidre 'tha yatpṛṣṭo bhadramiti pratyāha kalyāṇamevaitanmānuṣyai vāco vadati tasmātpṛṣṭo bhadramiti pratyāhātha prokṣatyeko vai prokṣaṇasya bandhurmedhyānevaitatkaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रोक्षति । रक्षोहणो वो वलगहन इति रक्षोहणो ह्येते वलगहनो ह्येते प्रोक्षामि वैष्णवानिति वैष्णवा ह्येते
sa prokṣati | rakṣohaṇo vo valagahana iti rakṣohaṇo hyete valagahano hyete prokṣāmi vaiṣṇavāniti vaiṣṇavā hyete
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याः प्रोक्षण्यः परिशिष्यते । ता अवटेष्ववनयति तद्या इमाः प्राणेष्वापस्ता एवैतद्दधाति तस्मादेषु प्राणेष्विमा आपः
atha yāḥ prokṣaṇyaḥ pariśiṣyate | tā avaṭeṣvavanayati tadyā imāḥ prāṇeṣvāpastā evaitaddadhāti tasmādeṣu prāṇeṣvimā āpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽवनयति । रक्षोहणो वो वलगहनो ऽवनयामि वैष्णवानित्यथ बर्हींषि प्राचीनाग्राणि चोदीचीनाग्राणि चावस्तृणाति तद्यानीमानि प्राणेषु लोमानि तान्येवैतद्दधाति तस्मादेषु प्राणेष्विमानि लोमानि
so 'vanayati | rakṣohaṇo vo valagahano 'vanayāmi vaiṣṇavānityatha barhīṃṣi prācīnāgrāṇi codīcīnāgrāṇi cāvastṛṇāti tadyānīmāni prāṇeṣu lomāni tānyevaitaddadhāti tasmādeṣu prāṇeṣvimāni lomāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽवस्तृणाति । रक्षोहणो वो वलगहनो ऽवस्तृणामि वैष्णवानित्यथ बर्हींषि तनूनीवोपरिष्टात्प्रचादयति केशा हैवास्यैते
so 'vastṛṇāti | rakṣohaṇo vo valagahano 'vastṛṇāmi vaiṣṇavānityatha barhīṃṣi tanūnīvopariṣṭātpracādayati keśā haivāsyaite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाधिषवणे फलके उपदधाति । रक्षोहणौ वां वलगहना उपदधामि वैष्णवी इति हनू हैवास्यैते अथ पर्यूहति रक्षोहणौ वां वलगहनौ पर्यूहामि वैष्णवी इति दृंहत्येवैने एतदशिथिले करोति
athādhiṣavaṇe phalake upadadhāti | rakṣohaṇau vāṃ valagahanā upadadhāmi vaiṣṇavī iti hanū haivāsyaite atha paryūhati rakṣohaṇau vāṃ valagahanau paryūhāmi vaiṣṇavī iti dṛṃhatyevaine etadaśithile karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाधिषवणम् परिकृत्तम् भवति । सर्वरोहितं जिह्वा हैवास्यैषा तद्यत्सर्वरोहितम् भवति लोहिनीव हीयं जिह्वा तन्निदधाति वैष्णवमसीति वैष्णवं ह्येतत्
athādhiṣavaṇam parikṛttam bhavati | sarvarohitaṃ jihvā haivāsyaiṣā tadyatsarvarohitam bhavati lohinīva hīyaṃ jihvā tannidadhāti vaiṣṇavamasīti vaiṣṇavaṃ hyetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ग्राव्ण उपावहरति । दन्ता हैवास्य ग्रावाणस्तद्यद्ग्रावभिरभिषुण्वन्ति यथा दद्भिः प्सायादेवं तत्तान्निदधाति वैष्णवा स्थेति वैष्णवा ह्येत एतदु यज्ञस्य शिरः संस्कृतम्
atha grāvṇa upāvaharati | dantā haivāsya grāvāṇastadyadgrāvabhirabhiṣuṇvanti yathā dadbhiḥ psāyādevaṃ tattānnidadhāti vaiṣṇavā stheti vaiṣṇavā hyeta etadu yajñasya śiraḥ saṃskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.