Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 4.1.2

प्राणो ह वा अस्योपांशु । व्यान उपांशुसवन उदान एवान्तर्यामः

prāṇo ha vā asyopāṃśu | vyāna upāṃśusavana udāna evāntaryāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यस्मादन्तर्यामो नाम । यो वै प्राणः स उदानः स व्यानस्तमेवास्मिन्नेतत्पराञ्चम् प्राणं दधाति यदुपांशु गृह्णाति तमेवास्मिन्नेतत्प्रत्यञ्चमुदानं दधाति यदन्तर्यामं गृह्णाति सो ऽस्यायमुदानो ऽन्तरात्मन्यतस्तद्यदस्यैषो ऽन्तरात्मन्यतो यद्वैनेनेमाः प्रजा यतास्तस्मादन्तर्यामो नाम

atha yasmādantaryāmo nāma | yo vai prāṇaḥ sa udānaḥ sa vyānastamevāsminnetatparāñcam prāṇaṃ dadhāti yadupāṃśu gṛhṇāti tamevāsminnetatpratyañcamudānaṃ dadhāti yadantaryāmaṃ gṛhṇāti so 'syāyamudāno 'ntarātmanyatastadyadasyaiṣo 'ntarātmanyato yadvainenemāḥ prajā yatāstasmādantaryāmo nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमन्तःपवित्राद्गृह्णाति । प्रत्यञ्चमेवास्मिन्नेतदुदानं दधाति सो ऽस्यायमुदानो ऽन्तरात्मन्हित एतेनो हास्याप्युपांशुरन्तःपवित्राद्गृहीतो भवति समानं ह्येतद्यदुपांश्वन्तर्यामौ प्राणोदानौ ह्येतेनो हैवास्यैषो ऽपीतरेषु ग्रहेष्वनाक्षिद्भवति

tamantaḥpavitrādgṛhṇāti | pratyañcamevāsminnetadudānaṃ dadhāti so 'syāyamudāno 'ntarātmanhita eteno hāsyāpyupāṃśurantaḥpavitrādgṛhīto bhavati samānaṃ hyetadyadupāṃśvantaryāmau prāṇodānau hyeteno haivāsyaiṣo 'pītareṣu graheṣvanākṣidbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यस्मात्सोमम् पवित्रेण पावयति । यत्र वै सोमः स्वम् पुरोहितम् बृहस्पतिं जिज्यौ तस्मै पुनर्ददौ तेन संशशाम तस्मिन्पुनर्ददुष्यासैवातिशिष्टमेनो यदीन्नूनम् ब्रह्म ज्यानायाभिदध्यौ

atha yasmātsomam pavitreṇa pāvayati | yatra vai somaḥ svam purohitam bṛhaspatiṃ jijyau tasmai punardadau tena saṃśaśāma tasminpunardaduṣyāsaivātiśiṣṭameno yadīnnūnam brahma jyānāyābhidadhyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं देवाः पवित्रेणापावयन् । स मेध्यः पूतो देवानां हविरभवत्तथो एवैनमेष एतत्पवित्रेण पावयति स मेध्यः पूतो देवानां हविर्भवति

taṃ devāḥ pavitreṇāpāvayan | sa medhyaḥ pūto devānāṃ havirabhavattatho evainameṣa etatpavitreṇa pāvayati sa medhyaḥ pūto devānāṃ havirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदुपयामेन ग्रहा गृह्यन्ते । इयं वा अदितिस्तस्या अदः प्रायणीयं हविरसावादित्यश्चरुस्तद्वै तत्पुरेव सुत्यायै सा हेयं देवेषु सुत्यायामपित्वमीषे ऽस्त्वेव मे ऽपि प्रसुते भाग इति

tadyadupayāmena grahā gṛhyante | iyaṃ vā aditistasyā adaḥ prāyaṇīyaṃ havirasāvādityaścarustadvai tatpureva sutyāyai sā heyaṃ deveṣu sutyāyāmapitvamīṣe 'stveva me 'pi prasute bhāga iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ह देवा ऊचुः । व्यादिष्टो ऽयं देवताभ्यो यज्ञस्त्वयैव ग्रहा गृह्यन्तां देवताभ्यो हूयन्तामिति तथेति सो ऽस्या एष प्रसुते भागः

te ha devā ūcuḥ | vyādiṣṭo 'yaṃ devatābhyo yajñastvayaiva grahā gṛhyantāṃ devatābhyo hūyantāmiti tatheti so 'syā eṣa prasute bhāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदुपयामेन ग्रहा गृह्यन्ते । इयं वा उपयाम इयं वा इदमन्नाद्यमुपयचति पशुभ्यो मनुष्येभ्यो वनस्पतिभ्य इतो वा ऊर्ध्वा देवा दिवि हि देवाः

tadyadupayāmena grahā gṛhyante | iyaṃ vā upayāma iyaṃ vā idamannādyamupayacati paśubhyo manuṣyebhyo vanaspatibhya ito vā ūrdhvā devā divi hi devāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदुपयामेन ग्रहा गृह्यन्ते । अनयैव तद्गृह्यन्ते ऽथ यद्योनौ सादयतीयं वा अस्य सर्वस्य योनिरस्यै वा इमाः प्रजाः प्रजाताः

tadyadupayāmena grahā gṛhyante | anayaiva tadgṛhyante 'tha yadyonau sādayatīyaṃ vā asya sarvasya yonirasyai vā imāḥ prajāḥ prajātāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वा एतम् । रेतो भूतं सोममृत्विजो बिभ्रति यद्वा अयोनौ रेतः सिच्यते प्र वै तन्मीयते ऽथ यद्योनौ सादयत्यस्यामेव तत्सादयति

taṃ vā etam | reto bhūtaṃ somamṛtvijo bibhrati yadvā ayonau retaḥ sicyate pra vai tanmīyate 'tha yadyonau sādayatyasyāmeva tatsādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणोदानौ ह वा अस्यैतौ ग्रहौ । तयोरुदिते ऽन्यतरं जुहोत्यनुदिते ऽन्यतरम् प्राणोदानयोर्व्याकृत्यै प्राणोदानावेवैतद्व्याकरोति तस्मादेतौ समानावेव सन्तौ नानेवाचक्षते प्राण इति चोदान इति च

prāṇodānau ha vā asyaitau grahau | tayorudite 'nyataraṃ juhotyanudite 'nyataram prāṇodānayorvyākṛtyai prāṇodānāvevaitadvyākaroti tasmādetau samānāveva santau nānevācakṣate prāṇa iti codāna iti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहोरात्रे ह वा अस्यैतौ ग्रहौ । तयोरुदिते ऽन्यतरं जुहोत्यनुदिते ऽन्यतरमहोरात्रयोर्व्याकृत्या अहोरात्रे एवैतद्व्याकरोति

ahorātre ha vā asyaitau grahau | tayorudite 'nyataraṃ juhotyanudite 'nyataramahorātrayorvyākṛtyā ahorātre evaitadvyākaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहः सन्तमुपाशुम् । तं रात्रौ जुहोत्यहरेवैतद्रात्रौ दधाति तस्मादपि सुतमिश्रायामुपैव किंचित्ख्यायते

ahaḥ santamupāśum | taṃ rātrau juhotyaharevaitadrātrau dadhāti tasmādapi sutamiśrāyāmupaiva kiṃcitkhyāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रिं सन्तमन्तर्यामम् । तमुदिते जुहोति रात्रिमेवैतदहन्दधाति तेनो हासावादित्य उद्यन्नेवेमाः प्रजा न प्रदहति तेनेमाः प्रजास्त्राताः

rātriṃ santamantaryāmam | tamudite juhoti rātrimevaitadahandadhāti teno hāsāvāditya udyannevemāḥ prajā na pradahati tenemāḥ prajāstrātāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातो गृह्णात्येव । उपयामगृहीतो ऽसीत्युक्त उपयामस्य बन्धुरन्तर्यच मघवन्पाहि सोममितीन्द्रो वै मघवानिन्द्रो यज्ञस्य नेता तस्मादाह मघवन्निति पाहि सोममिति गोपाय सोममित्येवैतदाहोरुष्य राय एषो यजस्वेति पशवो वै रायो गोपाय पशूनित्येवैतदाहेषो यजस्वेति प्रजा वा इषस्ता एवैतद्यायजूकाः करोति ता इमाः प्रजा यजमाना अर्चन्त्यः श्राम्यन्त्यश्चरन्ति

athāto gṛhṇātyeva | upayāmagṛhīto 'sītyukta upayāmasya bandhurantaryaca maghavanpāhi somamitīndro vai maghavānindro yajñasya netā tasmādāha maghavanniti pāhi somamiti gopāya somamityevaitadāhoruṣya rāya eṣo yajasveti paśavo vai rāyo gopāya paśūnityevaitadāheṣo yajasveti prajā vā iṣastā evaitadyāyajūkāḥ karoti tā imāḥ prajā yajamānā arcantyaḥ śrāmyantyaścaranti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्ते द्यावापृथिवी दधामि । अन्तर्दधाम्युर्वन्तरिक्षम् सजूर्देवेभिरवरैः परैश्चेति तदेनं वैश्वदेवं करोति तद्यदेनेनेमाः प्रजाः प्राणत्यश्चोदनत्यश्चान्तरिक्षमनुचरन्ति तेन वैश्वदेवो ऽन्तर्यामे मघवन्मादयस्वेतीन्द्रो वै मघवानिन्द्रो यज्ञस्य नेता तस्मादाह मघवन्नित्यथ यदन्तरन्तरिति गृह्णात्यन्तस्त्वात्मन्दध इत्येवैतदाह

antaste dyāvāpṛthivī dadhāmi | antardadhāmyurvantarikṣam sajūrdevebhiravaraiḥ paraiśceti tadenaṃ vaiśvadevaṃ karoti tadyadenenemāḥ prajāḥ prāṇatyaścodanatyaścāntarikṣamanucaranti tena vaiśvadevo 'ntaryāme maghavanmādayasvetīndro vai maghavānindro yajñasya netā tasmādāha maghavannityatha yadantarantariti gṛhṇātyantastvātmandadha ityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं गृहीत्वा परिमार्ष्टि । नेद्व्यवश्चोतदिति तं न सादयत्युदानो ह्यस्यैष तस्मादयमसन्न उदानः संचरति यदीत्त्वभिचरेदथैनं सादयेदमुष्य त्वोदानं सादयामीति

taṃ gṛhītvā parimārṣṭi | nedvyavaścotaditi taṃ na sādayatyudāno hyasyaiṣa tasmādayamasanna udānaḥ saṃcarati yadīttvabhicaredathainaṃ sādayedamuṣya tvodānaṃ sādayāmīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यद्युपांशुं सादयेत् । अथैनं सादयेद्यद्युपांशुं न सादयेन्नैनं सादयेद्यद्युपांशुमपिदध्यादप्येनं दध्याद्यद्युपांशु नापिदध्यान्नैनमपिदध्याद्यथोपांशोः कर्म तथैतस्य समानं ह्येतद्यदुपांश्वन्तर्यामौ प्राणोदानौ हि

sa yadyupāṃśuṃ sādayet | athainaṃ sādayedyadyupāṃśuṃ na sādayennainaṃ sādayedyadyupāṃśumapidadhyādapyenaṃ dadhyādyadyupāṃśu nāpidadhyānnainamapidadhyādyathopāṃśoḥ karma tathaitasya samānaṃ hyetadyadupāṃśvantaryāmau prāṇodānau hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता उ ह चरकाः । नानैव मन्त्राभ्यां जुह्वति प्राणोदानौ वा अस्यैतौ नानावीर्यौ प्राणोदानौ कुर्म इति वदन्तस्तदु तथा न कुर्यान्मोहयन्ति ह ते यजमानस्य प्राणोदानावपीद्वा एनं तूष्णीं जुहुयात्

tā u ha carakāḥ | nānaiva mantrābhyāṃ juhvati prāṇodānau vā asyaitau nānāvīryau prāṇodānau kurma iti vadantastadu tathā na kuryānmohayanti ha te yajamānasya prāṇodānāvapīdvā enaṃ tūṣṇīṃ juhuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यद्वा उपांशु मन्त्रेण जुहोति । तदेवास्यैषो ऽपि मन्त्रेण हुतो भवति किमु तत्तूष्णीं जुहुयात्समानं ह्येतद्यदुपांश्वन्तर्यामौ प्राणोदानौ हि

sa yadvā upāṃśu mantreṇa juhoti | tadevāsyaiṣo 'pi mantreṇa huto bhavati kimu tattūṣṇīṃ juhuyātsamānaṃ hyetadyadupāṃśvantaryāmau prāṇodānau hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स येनैवोपांशुम् मन्त्रेण जुहोति । तेनैवैतम् मन्त्रेण जुहोति स्वांकृतो ऽसि विश्वेभ्य इन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्यो मनस्त्वाष्टु स्वाहा सुभव सूर्यायेत्युक्तो यजुषो बन्धुः

sa yenaivopāṃśum mantreṇa juhoti | tenaivaitam mantreṇa juhoti svāṃkṛto 'si viśvebhya indriyebhyo divyebhyaḥ pārthivebhyo manastvāṣṭu svāhā subhava sūryāyetyukto yajuṣo bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हुत्वावाञ्चं ग्रहमवमार्ष्टि । इदं वा उपांशुं हुत्वोर्ध्वमुन्मार्ष्ट्यथात्रावाञ्चमवमार्ष्टि प्रत्यञ्चमेवास्मिन्नेतदुदानं दधाति

atha hutvāvāñcaṃ grahamavamārṣṭi | idaṃ vā upāṃśuṃ hutvordhvamunmārṣṭyathātrāvāñcamavamārṣṭi pratyañcamevāsminnetadudānaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नीचा पाणिना । मध्यमे परिधौ प्रत्यगुपमार्ष्टीदं वा उपांशु हुत्वोत्तानेन पाणिना मध्यमे परिधौ प्रागुपमार्ष्ट्यथात्र नीचा पाणिना मध्यमे परिधौ प्रत्यगुपमार्ष्टि प्रत्यञ्चमेवास्मिन्नेतदुदानं दधाति देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्य इति सो ऽसावेव बन्धुः

atha nīcā pāṇinā | madhyame paridhau pratyagupamārṣṭīdaṃ vā upāṃśu hutvottānena pāṇinā madhyame paridhau prāgupamārṣṭyathātra nīcā pāṇinā madhyame paridhau pratyagupamārṣṭi pratyañcamevāsminnetadudānaṃ dadhāti devebhyastvā marīcipebhya iti so 'sāveva bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् प्रत्याक्रम्य सादयति । उदानाय त्वेत्युदानो ह्यस्यैष तानि वै संस्पृष्टानि सादयति प्राणोदानावेवैतत्संस्पर्शयति प्राणोदानान्त्संदधाति

tam pratyākramya sādayati | udānāya tvetyudāno hyasyaiṣa tāni vai saṃspṛṣṭāni sādayati prāṇodānāvevaitatsaṃsparśayati prāṇodānāntsaṃdadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि वा अनिङ्ग्यमानानि शेरे । आ तृतीयसवनात्तस्मादिमे मनुष्याः स्वपन्ति तानि पुनस्तृतीयसवने प्रजुज्यन्ते तस्मादिमे मनुष्याः सुप्त्वा प्रबुध्यन्ते ते ऽनिशिताश्चराचरा यज्ञस्यैवैतद्विधामनु वय इव ह वै यज्ञो विधीयते तस्योपांश्वन्तर्यामावेव पक्षावात्मोपांशुसवनः

tāni vā aniṅgyamānāni śere | ā tṛtīyasavanāttasmādime manuṣyāḥ svapanti tāni punastṛtīyasavane prajujyante tasmādime manuṣyāḥ suptvā prabudhyante te 'niśitāścarācarā yajñasyaivaitadvidhāmanu vaya iva ha vai yajño vidhīyate tasyopāṃśvantaryāmāveva pakṣāvātmopāṃśusavanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि वा अनिङ्ग्यमानानि शेरे । आ तृतीयसवनात्तायते यज्ञ एति वै तद्यत्तायते तस्मादिमानि वयांसि विगृह्य पक्षावनायुवानानि पतन्ति तानि पुनस्तृतीयसवने प्रयुज्यन्ते तस्मादिमानि वयांसि समासम् पक्षावायुवानानि पतन्ति यज्ञस्यैवैतद्विधामनु

tāni vā aniṅgyamānāni śere | ā tṛtīyasavanāttāyate yajña eti vai tadyattāyate tasmādimāni vayāṃsi vigṛhya pakṣāvanāyuvānāni patanti tāni punastṛtīyasavane prayujyante tasmādimāni vayāṃsi samāsam pakṣāvāyuvānāni patanti yajñasyaivaitadvidhāmanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं ह वा उपांशुः । प्राणो ह्युपांशुरिमां ह्येव प्राणन्नभिप्राणित्यसावेवान्तर्याम उदानो ह्यन्तर्यामो ऽमुं ह्येव लोकमुदनन्नभ्युदनित्यन्तरिक्षमेवोपांशुसवनो व्यानो ह्युपांशुसवनो ऽन्तरिक्षं ह्येव व्यनन्नभिव्यनिति

iyaṃ ha vā upāṃśuḥ | prāṇo hyupāṃśurimāṃ hyeva prāṇannabhiprāṇityasāvevāntaryāma udāno hyantaryāmo 'muṃ hyeva lokamudanannabhyudanityantarikṣamevopāṃśusavano vyāno hyupāṃśusavano 'ntarikṣaṃ hyeva vyanannabhivyaniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.