Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 4.1.3

वाग्घ वा अस्यैन्द्रवायवः । एतन्न्वध्यात्ममिन्द्रो ह यत्र वृत्राय वज्रम् प्रजहार सो ऽबलीयान्मन्यमानो नास्तृषीतीव बिभ्यन्निलयां चक्रे तदेवापि देवा अपन्यलयन्त

vāggha vā asyaindravāyavaḥ | etannvadhyātmamindro ha yatra vṛtrāya vajram prajahāra so 'balīyānmanyamāno nāstṛṣītīva bibhyannilayāṃ cakre tadevāpi devā apanyalayanta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ह देवा ऊचुः । न वै हतं वृत्रं विद्म न जीवं हन्त न एको वेत्तु यदि हतो वा वृत्रो जीवति वेति

te ha devā ūcuḥ | na vai hataṃ vṛtraṃ vidma na jīvaṃ hanta na eko vettu yadi hato vā vṛtro jīvati veti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वायुमब्रुवन् । अयं वै वायुर्यो ऽयम् पवते वायो त्वमिदं विद्धि यदि हतो वा वृत्रो जीवति वा त्वं वै न आशिष्टो ऽसि यदि जीविष्यति त्वमेव क्षिप्रम् पुनरागमिष्यसीति

te vāyumabruvan | ayaṃ vai vāyuryo 'yam pavate vāyo tvamidaṃ viddhi yadi hato vā vṛtro jīvati vā tvaṃ vai na āśiṣṭo 'si yadi jīviṣyati tvameva kṣipram punarāgamiṣyasīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच । किम् मे ततः स्यादिति प्रथमवषट्कार एव ते सोमस्य राज्ञ इति तथेत्येयाय वायुरेद्धतं वृत्रं स होवाच हतो वृत्रो यद्धते कुर्यात तत्कुरुतेति

sa hovāca | kim me tataḥ syāditi prathamavaṣaṭkāra eva te somasya rājña iti tathetyeyāya vāyureddhataṃ vṛtraṃ sa hovāca hato vṛtro yaddhate kuryāta tatkuruteti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते देवा अभ्यसृज्यन्त । यथा वित्तिं वेत्स्यमाना एवं स यमेको ऽलभत स एकदेवत्यो ऽभवद्यं द्वौ स द्विदेवत्यो यम् बहवः स बहुदेवत्यस्तद्यदेनम् पात्रैर्व्यगृह्णत तस्माद्ग्रहा नाम

te devā abhyasṛjyanta | yathā vittiṃ vetsyamānā evaṃ sa yameko 'labhata sa ekadevatyo 'bhavadyaṃ dvau sa dvidevatyo yam bahavaḥ sa bahudevatyastadyadenam pātrairvyagṛhṇata tasmādgrahā nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एषामापूयत् । स एनांचुक्तः पूतिरभिववौ स नालमाहुत्या आस नालम् भक्षाय

sa eṣāmāpūyat | sa enāṃcuktaḥ pūtirabhivavau sa nālamāhutyā āsa nālam bhakṣāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते देवा वायुमब्रुवन् । वायविमं नो विवाहीमं नः स्वदयेति स होवाच किम् मे ततः स्यादिति त्वयैवैतानि पात्राण्याचक्षीरन्निति तथेति होवाच यूयं तु मे सच्युपवातेति

te devā vāyumabruvan | vāyavimaṃ no vivāhīmaṃ naḥ svadayeti sa hovāca kim me tataḥ syāditi tvayaivaitāni pātrāṇyācakṣīranniti tatheti hovāca yūyaṃ tu me sacyupavāteti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य देवाः । यावन्मात्रमिव गन्धस्यापजघ्नुस्तम् पशुष्वदधुः स एष पशुषु कुणपगन्धस्तस्मात्कुणपगन्धान्नापिगृह्णीत सोमस्य हैष राज्ञो गन्धः

tasya devāḥ | yāvanmātramiva gandhasyāpajaghnustam paśuṣvadadhuḥ sa eṣa paśuṣu kuṇapagandhastasmātkuṇapagandhānnāpigṛhṇīta somasya haiṣa rājño gandhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नो एव निष्ठीवेत् । तस्माद्यद्यप्यासक्त इव मन्येताभिवातम् परीयाच्रीर्वै सोमः पाप्मा यक्ष्मः स यथा श्रेयस्यायति पापीयान्प्रत्यवरोहेदेवं हास्माद्यक्ष्मः प्रत्यवरोहति

no eva niṣṭhīvet | tasmādyadyapyāsakta iva manyetābhivātam parīyācrīrvai somaḥ pāpmā yakṣmaḥ sa yathā śreyasyāyati pāpīyānpratyavarohedevaṃ hāsmādyakṣmaḥ pratyavarohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेतरं वायुर्व्यवात् । तदस्वदयत्ततो ऽलमाहुत्या आसालम् भक्षाय तस्मादेतानि नानादेवत्यानि सन्ति वायव्यानीत्याचक्षते सो ऽस्यैष प्रथमवषट्कारश्च सोमस्य राज्ञ एतान्यु एनेन पात्राण्याचक्षते

athetaraṃ vāyurvyavāt | tadasvadayattato 'lamāhutyā āsālam bhakṣāya tasmādetāni nānādevatyāni santi vāyavyānītyācakṣate so 'syaiṣa prathamavaṣaṭkāraśca somasya rājña etānyu enena pātrāṇyācakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रो ह वा ईक्षां चक्रे । वायुर्वै नो ऽस्य यज्ञस्य भूयिष्ठभाग्यस्य प्रथमवषट्कारश्च सोमस्य राज्ञ एतान्यु एनेन पात्राण्याचक्षते हन्तास्मिन्नपित्वमिचा इति

indro ha vā īkṣāṃ cakre | vāyurvai no 'sya yajñasya bhūyiṣṭhabhāgyasya prathamavaṣaṭkāraśca somasya rājña etānyu enena pātrāṇyācakṣate hantāsminnapitvamicā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच । वायवा मास्मिन्ग्रहे भजेति किं ततः स्यादिति निरुक्तमेव वाग्वदेदिति निरुक्तं चेद्वाग्वदेदा त्वा भजामीति तत एष ऐन्द्रवायवो ग्रहो ऽभवद्वायव्यो हैव ततः पुरा

sa hovāca | vāyavā māsmingrahe bhajeti kiṃ tataḥ syāditi niruktameva vāgvadediti niruktaṃ cedvāgvadedā tvā bhajāmīti tata eṣa aindravāyavo graho 'bhavadvāyavyo haiva tataḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स इन्द्रो ऽब्रवीत् । अर्धम् मे ऽस्य ग्रहस्येति तुरीयमेव त इति वायुरर्धमेव म इतीन्द्रस्तुरीयमेव त इति वायुः

sa indro 'bravīt | ardham me 'sya grahasyeti turīyameva ta iti vāyurardhameva ma itīndrasturīyameva ta iti vāyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ प्रजापतिम् प्रतिप्रश्नमेयतुः । स प्रजापतिर्ग्रहं द्वेधा चकार स होवाचेदं वायोरित्यथ पुनरर्धं द्वेधा चकार स होवाचेदं वायोरितीदं तवेतीन्द्र तुरीयमेव भाजयां चकार यद्वै चतुर्थं तत्तुरीयं तत एष ऐन्द्रतुरीयो ग्रहो ऽभवत्

tau prajāpatim pratipraśnameyatuḥ | sa prajāpatirgrahaṃ dvedhā cakāra sa hovācedaṃ vāyorityatha punarardhaṃ dvedhā cakāra sa hovācedaṃ vāyoritīdaṃ tavetīndra turīyameva bhājayāṃ cakāra yadvai caturthaṃ tatturīyaṃ tata eṣa aindraturīyo graho 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वा एतस्य ग्रहस्य । द्वे पुरोरुचौ वायव्यैव एव पूर्व ऐन्द्रवायव उत्तरो द्वे अनुवाक्ये वायव्यैव पूर्वैन्द्रवायव्युत्तरा द्वौ प्रैषौ वायव्य एव पूर्व ऐन्द्रवायव उत्तरो द्वे याज्ये वायव्यैव पूर्वैन्द्रवायव्युत्तरैवमेनं तुरीयं तुरीयमेव भाजयां चकार

tasya vā etasya grahasya | dve purorucau vāyavyaiva eva pūrva aindravāyava uttaro dve anuvākye vāyavyaiva pūrvaindravāyavyuttarā dvau praiṣau vāyavya eva pūrva aindravāyava uttaro dve yājye vāyavyaiva pūrvaindravāyavyuttaraivamenaṃ turīyaṃ turīyameva bhājayāṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच । तुरीयंतुरीयं चेन्मामबीभजुस्तुरीयमेव तर्हि वाङ्निरुक्तं वदिष्यतीति तदेतत्तुरीयं वाचो निरुक्तं यन्मनुष्या वदन्त्यथैतत्तुरीयं वाचो ऽनिरुक्तं यत्पशवो वदन्त्यथैतत्तुरीयं वाचो ऽनिरुक्तं यद्वयांसि वदन्त्यथैतत्तुरीयं वाचो ऽनिरुक्तं यदिदं क्षुद्रं सरीसृपं वदति

sa hovāca | turīyaṃturīyaṃ cenmāmabībhajusturīyameva tarhi vāṅniruktaṃ vadiṣyatīti tadetatturīyaṃ vāco niruktaṃ yanmanuṣyā vadantyathaitatturīyaṃ vāco 'niruktaṃ yatpaśavo vadantyathaitatturīyaṃ vāco 'niruktaṃ yadvayāṃsi vadantyathaitatturīyaṃ vāco 'niruktaṃ yadidaṃ kṣudraṃ sarīsṛpaṃ vadati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेतदृषीणाभ्यनूक्तम् । चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्तीति

tasmādetadṛṣīṇābhyanūktam | catvāri vākparimitā padāni tāni vidurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṃ vāco manuṣyā vadantīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातो गृह्णात्येव । आ वायो भूष शुचिपा उप नः सहस्रं ते नियुतो विश्ववार उपो ते अन्धो मद्यमयामि यस्य देव दधिषे पूर्वपेयं वायवे त्वेति

athāto gṛhṇātyeva | ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ sahasraṃ te niyuto viśvavāra upo te andho madyamayāmi yasya deva dadhiṣe pūrvapeyaṃ vāyave tveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापगृह्य पुनरानयति । इन्द्रवायू इमे सुता उप प्रयोभिरागतम् इन्द्रवो वामुशन्ति हि उपयामगृहीतो ऽसि वायव इन्द्रवायुभ्यां त्वैष ते योनिः सजोषोभ्यां त्वेति सादयति स यदाह सजोषोभ्यां त्वेति यो वै वायुः स इन्द्रो य इन्द्रः स वायुस्तस्मादाहैष ते योनिः सजोषोभ्यां त्वेति

athāpagṛhya punarānayati | indravāyū ime sutā upa prayobhirāgatam indravo vāmuśanti hi upayāmagṛhīto 'si vāyava indravāyubhyāṃ tvaiṣa te yoniḥ sajoṣobhyāṃ tveti sādayati sa yadāha sajoṣobhyāṃ tveti yo vai vāyuḥ sa indro ya indraḥ sa vāyustasmādāhaiṣa te yoniḥ sajoṣobhyāṃ tveti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.