Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·4·4.2·4.2.5
ग्रहान्गृहीत्वा । उपनिष्क्रम्य विप्रुषां होमं जुहोति तद्यद्विप्रुषां होमं जुहोति या एवास्यात्र विप्रुष स्कन्दन्ति ता एवैतदाहवनीये स्वगाकरोत्याहवनीयो ह्याहुतीनाम् प्रतिष्ठा तस्माद्विप्रुषां होमं जुहोति
grahāngṛhītvā | upaniṣkramya vipruṣāṃ homaṃ juhoti tadyadvipruṣāṃ homaṃ juhoti yā evāsyātra vipruṣa skandanti tā evaitadāhavanīye svagākarotyāhavanīyo hyāhutīnām pratiṣṭhā tasmādvipruṣāṃ homaṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जुहोति । यस्ते द्रप्स स्कन्दति यस्ते अंशुरिति यो वै स्तोक स्कन्दति स द्रप्सस्तत्तमाह यस्ते अंशुरिति तदंशुमाह ग्रावच्युतो धिषणयोरुपस्थादिति ग्राव्णा हि च्युतो ऽधिषवणाभ्यां स्कन्दत्यध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्रादित्यध्वर्योर्वा हि पाणिभ्यां स्कन्दति पवित्राद्वा तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतं स्वाहेति तद्यथा वषट्कृतं हुतमेवमस्यैतद्भवति
sa juhoti | yaste drapsa skandati yaste aṃśuriti yo vai stoka skandati sa drapsastattamāha yaste aṃśuriti tadaṃśumāha grāvacyuto dhiṣaṇayorupasthāditi grāvṇā hi cyuto 'dhiṣavaṇābhyāṃ skandatyadhvaryorvā pari vā yaḥ pavitrādityadhvaryorvā hi pāṇibhyāṃ skandati pavitrādvā taṃ te juhomi manasā vaṣaṭkṛtaṃ svāheti tadyathā vaṣaṭkṛtaṃ hutamevamasyaitadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्तीर्णायै वेदेः । द्वे तृणे अध्वर्युरादत्ते तावध्वर्यू प्रथमौ प्रतिपद्येते प्राणोदानौ यज्ञस्याथ प्रस्तोता वागेव यज्ञस्याथोद्गातात्मैव प्रजापतिर्यज्ञस्याथ प्रतिहर्ता भिषग्वा व्यानो वा
atha stīrṇāyai vedeḥ | dve tṛṇe adhvaryurādatte tāvadhvaryū prathamau pratipadyete prāṇodānau yajñasyātha prastotā vāgeva yajñasyāthodgātātmaiva prajāpatiryajñasyātha pratihartā bhiṣagvā vyāno vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्वा एतान् । पञ्चर्त्विजो यजमानो ऽन्वारभत एतावान्वैसर्वो यज्ञो यावन्त एते पञ्चर्त्विजो भवन्ति पाङ्क्तो वै यज्ञस्तद्यज्ञमेवैतद्यजमानो ऽन्वारभते
tānvā etān | pañcartvijo yajamāno 'nvārabhata etāvānvaisarvo yajño yāvanta ete pañcartvijo bhavanti pāṅkto vai yajñastadyajñamevaitadyajamāno 'nvārabhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यतरत्तृणम् । चात्वालमभिप्रास्यति देवानामुत्क्रमणमसीति यत्र वै देवा यज्ञेन स्वर्गं लोकं समाश्नुवत त एतस्माच्चात्वालादूर्ध्वाः स्वर्गं लोकमुपोदक्रामंस्तद्यजमानमेवैतत्स्वर्ग्यम् पन्थानमनुसंख्यापयति
athānyatarattṛṇam | cātvālamabhiprāsyati devānāmutkramaṇamasīti yatra vai devā yajñena svargaṃ lokaṃ samāśnuvata ta etasmāccātvālādūrdhvāḥ svargaṃ lokamupodakrāmaṃstadyajamānamevaitatsvargyam panthānamanusaṃkhyāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्यतरत्तृणम् । पुरस्तादुद्गातॄणामुपास्यति तूष्णिमेव स्तोमो वा एष प्रजापतिर्यदुद्गातारः स इदं सर्वं युत इदं सर्वं सम्भवति तस्मा एवैतत्तृणमपिदधाति तथो हाध्वर्युं न युते नैनं सम्भवत्यथ यदा जपन्ति-जपन्ति ह्यत्रोद्गातारः
athānyatarattṛṇam | purastādudgātṝṇāmupāsyati tūṣṇimeva stomo vā eṣa prajāpatiryadudgātāraḥ sa idaṃ sarvaṃ yuta idaṃ sarvaṃ sambhavati tasmā evaitattṛṇamapidadhāti tatho hādhvaryuṃ na yute nainaṃ sambhavatyatha yadā japanti-japanti hyatrodgātāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्तोत्रमुपाकरोति । सोमः पवत इति स वै परागेव स्तोत्रमुपाकरोति पराञ्च स्तुवते देवान्वा एतानि स्तोत्राण्यभ्युपावृत्तानि यत्पवमानाः पराञ्चो ह्येतैर्देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत तस्मात्परागेव स्तोत्रमुपाकरोति पराञ्च स्तुवते
atha stotramupākaroti | somaḥ pavata iti sa vai parāgeva stotramupākaroti parāñca stuvate devānvā etāni stotrāṇyabhyupāvṛttāni yatpavamānāḥ parāñco hyetairdevāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata tasmātparāgeva stotramupākaroti parāñca stuvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपावर्तध्वमिति वा अन्यानि स्तोत्राणि । अभ्यावर्तं धुर्यै स्तुवत इमा वै प्रजा एतानि स्तोत्राण्यभ्युपावृत्तास्तस्मादिमाः प्रजाः पुनरभ्यावर्तम् प्रजायन्ते
upāvartadhvamiti vā anyāni stotrāṇi | abhyāvartaṃ dhuryai stuvata imā vai prajā etāni stotrāṇyabhyupāvṛttāstasmādimāḥ prajāḥ punarabhyāvartam prajāyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदत्र बहिष्पवमानेन स्तुवते । अत्र ह वा असावग्र आदित्य आस तमृतवः परिगृह्यैवात ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकमुपोदक्रामन्त्स एष ऋतुषु प्रतिष्ठितस्तपति तथो एवैतदृत्विजो यजमानम् परिगृह्यैवात ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकमुपोत्क्रामन्ति तस्मादत्र बहिष्पवमानेन स्तुवते
atha yadatra bahiṣpavamānena stuvate | atra ha vā asāvagra āditya āsa tamṛtavaḥ parigṛhyaivāta ūrdhvāḥ svargaṃ lokamupodakrāmantsa eṣa ṛtuṣu pratiṣṭhitastapati tatho evaitadṛtvijo yajamānam parigṛhyaivāta ūrdhvāḥ svargaṃ lokamupotkrāmanti tasmādatra bahiṣpavamānena stuvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नौर्ह वा एषा स्वर्ग्या । यद्बहिष्पवमानं तस्या ऋत्विज एव स्फ्याश्चारित्राश्च स्वर्गस्य लोकस्य सम्पारणास्तस्या एक एव मज्जयिता य एव निन्द्यः स यथा पूर्णामभ्यारुह्य मज्जयेदेवं हैनां स मज्जयति तद्वै सर्व एव यज्ञो नौः स्वर्ग्या तस्मादु सर्वस्मादेव यज्ञान्निन्द्यम् परिबिबाधिषेत
naurha vā eṣā svargyā | yadbahiṣpavamānaṃ tasyā ṛtvija eva sphyāścāritrāśca svargasya lokasya sampāraṇāstasyā eka eva majjayitā ya eva nindyaḥ sa yathā pūrṇāmabhyāruhya majjayedevaṃ haināṃ sa majjayati tadvai sarva eva yajño nauḥ svargyā tasmādu sarvasmādeva yajñānnindyam paribibādhiṣeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्तुत एतां वाचं वदति । अग्नीदग्नीन्विहर बर्हि स्तृणीहि पुरोडाशां अलंकुरु पशुनेहीति विहरत्यग्नीदग्नीन्त्समिन्द्ध एवैनानेतत्स्तृणाति बर्हि स्तीर्णे बर्हिषि समिन्द्धे देवेभ्यो जुहवानीति पुरोडाशां अलंकुर्विते पुरोडाशैर्हि प्रचरिष्यन्भवति पशुनेहीति पशुं ह्युपाकरीष्यन्भवति
atha stuta etāṃ vācaṃ vadati | agnīdagnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśāṃ alaṃkuru paśunehīti viharatyagnīdagnīntsaminddha evainānetatstṛṇāti barhi stīrṇe barhiṣi saminddhe devebhyo juhavānīti puroḍāśāṃ alaṃkurvite puroḍāśairhi pracariṣyanbhavati paśunehīti paśuṃ hyupākarīṣyanbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुनः प्रपद्य । आश्विनं ग्रहं गृह्णात्याश्विनं ग्रहं गृहीत्वोपनिष्क्रम्य यूपम् परिव्ययति परिवीय यूपम् पशुमुपाकरोति रसमेवास्मिन्नेतद्दधाति
atha punaḥ prapadya | āśvinaṃ grahaṃ gṛhṇātyāśvinaṃ grahaṃ gṛhītvopaniṣkramya yūpam parivyayati parivīya yūpam paśumupākaroti rasamevāsminnetaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रातःसवन आलब्धः । आ तृतीयसवनाच्रप्यमाण उपशेते सर्वस्मिन्नेवैतद्यज्ञे रसं दधाति सर्वं यज्ञं रसेन प्रसजति
sa prātaḥsavana ālabdhaḥ | ā tṛtīyasavanācrapyamāṇa upaśete sarvasminnevaitadyajñe rasaṃ dadhāti sarvaṃ yajñaṃ rasena prasajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादाग्नेयमग्निष्टोम आलभते । तद्धि सलोम यदाग्नेयमग्निष्टोम आलभेत यद्युक्थ्यः स्यादैन्द्राग्नं द्वितीयमालभेतैन्द्राग्नानि ह्युक्थानि यदि षोडशी स्यादैन्द्रं तृतीयमालभेतेन्द्रो हि षोडशी यद्यतीरात्रः स्यात्सारस्वतं चतुर्थमालभेत वाग्वै सरस्वती योषा वै वाग्योषा रात्रिस्तद्यथायथं यज्ञक्रतून्व्यावर्तयति
tasmādāgneyamagniṣṭoma ālabhate | taddhi saloma yadāgneyamagniṣṭoma ālabheta yadyukthyaḥ syādaindrāgnaṃ dvitīyamālabhetaindrāgnāni hyukthāni yadi ṣoḍaśī syādaindraṃ tṛtīyamālabhetendro hi ṣoḍaśī yadyatīrātraḥ syātsārasvataṃ caturthamālabheta vāgvai sarasvatī yoṣā vai vāgyoṣā rātristadyathāyathaṃ yajñakratūnvyāvartayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सवनीयैः पुरोडाशैः प्रचरति । देवो वै सोमो दिवि हि सोमो वृत्रो वै सोम आसीत्तस्यैतचरीरं यद्गिरयो यदश्मानस्तदेषोशाना नामौषधिर्जायत इति ह स्माह श्वेतकेतुरौद्दालकिस्तामेतदाहृत्याभिषुण्वन्तीति
atha savanīyaiḥ puroḍāśaiḥ pracarati | devo vai somo divi hi somo vṛtro vai soma āsīttasyaitacarīraṃ yadgirayo yadaśmānastadeṣośānā nāmauṣadhirjāyata iti ha smāha śvetaketurauddālakistāmetadāhṛtyābhiṣuṇvantīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यत्पशुमालभते । रसमेवास्मिन्नेतद्दधात्यथ यत्सवनीयैः पुरोडाशैः प्रचरति मेधमेवास्मिन्नेतद्दधाति तथो हास्यैष सोम एव भवति
sa yatpaśumālabhate | rasamevāsminnetaddadhātyatha yatsavanīyaiḥ puroḍāśaiḥ pracarati medhamevāsminnetaddadhāti tatho hāsyaiṣa soma eva bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व ऐन्द्रा भवन्ति । इन्द्रो वै यज्ञस्य देवता तस्मात्सर्व ऐन्द्रा भवन्ति
sarva aindrā bhavanti | indro vai yajñasya devatā tasmātsarva aindrā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पुरोडाशः धानाः करम्भो दध्यामिक्षेति भवति या यज्ञस्य देवतास्ताः सुप्रीता असन्निति
atha yatpuroḍāśaḥ dhānāḥ karambho dadhyāmikṣeti bhavati yā yajñasya devatāstāḥ suprītā asanniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वा अपूपमशित्वा कामयते । धानाः खादेयं करम्भमश्नीयां दध्यश्नीयामामिक्षामश्नीयामिति ते सर्वे कामा या यज्ञस्य देवतास्ताः सुप्रीता असन्नित्यथ यदेषा प्रातःसवन एव मैत्रावरुणी पयस्यावक्ल्प्ता भवति नेतरयोः सवनयोः
idaṃ vā apūpamaśitvā kāmayate | dhānāḥ khādeyaṃ karambhamaśnīyāṃ dadhyaśnīyāmāmikṣāmaśnīyāmiti te sarve kāmā yā yajñasya devatāstāḥ suprītā asannityatha yadeṣā prātaḥsavana eva maitrāvaruṇī payasyāvakLptā bhavati netarayoḥ savanayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्री वै प्रातःसवनं वहति । त्रिष्टुम्माध्यन्दिनं सवनं जगती तृतीयसवनं तद्वा अनेकाकिन्येव त्रिष्टुम्माध्यन्दिनं सवनं वहति गायत्र्या च बृहत्या चानेकाकिनी जगती तृतीयसवनं गायत्र्योष्णिहककुब्भ्यामनुष्टुभा
gāyatrī vai prātaḥsavanaṃ vahati | triṣṭummādhyandinaṃ savanaṃ jagatī tṛtīyasavanaṃ tadvā anekākinyeva triṣṭummādhyandinaṃ savanaṃ vahati gāyatryā ca bṛhatyā cānekākinī jagatī tṛtīyasavanaṃ gāyatryoṣṇihakakubbhyāmanuṣṭubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्र्येवैकाकिनी प्रातःसवनं वहति । सैताभ्याम् पङ्क्तिभ्यां स्तोत्रपङ्क्त्या च हविष्पङ्क्त्या च चत्वार्याज्यानि बहिष्पवमानम् पञ्चमम् पञ्चपरा पङ्क्तिः सैतया स्तोत्रपङ्क्त्यानेकाकिनी गायत्री प्रातःसवनम् वहति
gāyatryevaikākinī prātaḥsavanaṃ vahati | saitābhyām paṅktibhyāṃ stotrapaṅktyā ca haviṣpaṅktyā ca catvāryājyāni bahiṣpavamānam pañcamam pañcaparā paṅktiḥ saitayā stotrapaṅktyānekākinī gāyatrī prātaḥsavanam vahati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रस्य पुरोडाशः । हर्योर्धानाः पूष्णः करम्भः सरस्वत्यै दधि मित्रावरुणयोः पयस्या पञ्चपदा पङ्क्तिः सैतया हविष्पङ्क्त्यानेकाकिनी गायत्री प्रातःसवनं वहत्येतस्या एव पङ्क्तेः सम्पदः कामाय प्रातःसवन एवैषा मैत्रावरुणी पयस्यावक्ल्प्ता भवति नेतरयोः सवनयोः
indrasya puroḍāśaḥ | haryordhānāḥ pūṣṇaḥ karambhaḥ sarasvatyai dadhi mitrāvaruṇayoḥ payasyā pañcapadā paṅktiḥ saitayā haviṣpaṅktyānekākinī gāyatrī prātaḥsavanaṃ vahatyetasyā eva paṅkteḥ sampadaḥ kāmāya prātaḥsavana evaiṣā maitrāvaruṇī payasyāvakLptā bhavati netarayoḥ savanayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.