Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 4.3.1

भक्षयित्वा समुपहूताः स्म इत्युक्त्वोत्तिष्ठति । पुरोडाशबृगलमादाय तद्यत्रैतदुपसन्नो ऽचावाको ऽन्वाह तदस्मै पुरोडाशबृगलम् पाणावादधदाहाचावाक वदस्व यत्ते वाद्यमित्यहीयत वा अचावाकः

bhakṣayitvā samupahūtāḥ sma ityuktvottiṣṭhati | puroḍāśabṛgalamādāya tadyatraitadupasanno 'cāvāko 'nvāha tadasmai puroḍāśabṛgalam pāṇāvādadhadāhācāvāka vadasva yatte vādyamityahīyata vā acāvākaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमिन्द्राग्नी अनुसमतनुताम् । प्रजानाम् प्रजात्यै तस्मादैन्द्राग्नो ऽचावाकः स एतेन च हविषा यदस्मा एतत्पुरोडाशबृगलम् पाणावादधात्येतेन चार्षेयेण यदेतदन्वाह तेनानुसमश्नुते

tamindrāgnī anusamatanutām | prajānām prajātyai tasmādaindrāgno 'cāvākaḥ sa etena ca haviṣā yadasmā etatpuroḍāśabṛgalam pāṇāvādadhātyetena cārṣeyeṇa yadetadanvāha tenānusamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै सन्ने ऽचावाके । ऋतुग्रहैश्चरति तद्यत्सन्ने ऽचावाक ऋतुग्रहैश्चरति मिथुनं वा अचावाक ऐन्द्राग्नो ह्यचावाको द्वौ हीन्द्राग्नी द्वन्द्वं हि मिथुनम् प्रजननं स एतस्मान्मिथुनात्प्रजननादृतून्त्संवत्सरं प्रजनयति

sa vai sanne 'cāvāke | ṛtugrahaiścarati tadyatsanne 'cāvāka ṛtugrahaiścarati mithunaṃ vā acāvāka aindrāgno hyacāvāko dvau hīndrāgnī dvandvaṃ hi mithunam prajananaṃ sa etasmānmithunātprajananādṛtūntsaṃvatsaraṃ prajanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव सन्ने ऽचावाके । ऋतुग्रहैश्चरति सर्वं वा ऋतवः संवत्सरः सर्वमेवैतत्प्रजनयति तस्मात्सन्ने ऽचावाक ऋतुग्रहैश्चरति

yadveva sanne 'cāvāke | ṛtugrahaiścarati sarvaṃ vā ṛtavaḥ saṃvatsaraḥ sarvamevaitatprajanayati tasmātsanne 'cāvāka ṛtugrahaiścarati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्वै द्वादश गृह्णीयात् । द्वादश वै मासाः संवत्सरस्य तस्माद्द्वादश गृह्णीयादथो अपि त्रयोदश गृह्णीयादस्ति त्रयोदशो मास इति द्वादश त्वेव गृह्णीयादेषैव सम्पत्

tānvai dvādaśa gṛhṇīyāt | dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya tasmāddvādaśa gṛhṇīyādatho api trayodaśa gṛhṇīyādasti trayodaśo māsa iti dvādaśa tveva gṛhṇīyādeṣaiva sampat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणकलशाद्गृह्णाति । प्रजापतिर्वै द्रोणकलशः स एतस्मात्प्रजापतेरृतून्त्संवत्सरम् प्रजनयति

droṇakalaśādgṛhṇāti | prajāpatirvai droṇakalaśaḥ sa etasmātprajāpaterṛtūntsaṃvatsaram prajanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयतोमुखाभ्याम् पात्राभ्यां गृह्णाति । कुतस्तयोरन्ता ये उभयतोमुखे तस्मादयमन्तः संवत्सरः परिप्लवते तं गृहीत्वा न सादयति तस्मादयमसन्नः संवत्सरः

ubhayatomukhābhyām pātrābhyāṃ gṛhṇāti | kutastayorantā ye ubhayatomukhe tasmādayamantaḥ saṃvatsaraḥ pariplavate taṃ gṛhītvā na sādayati tasmādayamasannaḥ saṃvatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानुवाक्यामन्वाह । ह्वयति वा अनुवाक्ययागतो ह्येवायमृतुर्यदि दिवा यदि नक्तं नानुवषट्करोति नेदृतूनववृणजा इति सहैव प्रथमौ ग्रहौ गृह्णीतः सहोत्तमाविदमेवैतत्सर्वं संवत्सरेण परिगृह्णीतस्तदिदं सर्वं संवत्सरेण परिगृहीतम्

nānuvākyāmanvāha | hvayati vā anuvākyayāgato hyevāyamṛturyadi divā yadi naktaṃ nānuvaṣaṭkaroti nedṛtūnavavṛṇajā iti sahaiva prathamau grahau gṛhṇītaḥ sahottamāvidamevaitatsarvaṃ saṃvatsareṇa parigṛhṇītastadidaṃ sarvaṃ saṃvatsareṇa parigṛhītam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरेवान्यतरः क्रामति । प्रान्यतरः पद्यते तस्मादिमे ऽन्वञ्चो मासा यन्त्यथ यदुभौ वा सह निष्क्रामेतामुभौ वा सह प्रपद्येयाताम् पृथगु हैवेमे मासा ईयुस्तस्मान्निरेवान्यतरः क्रामति प्रान्यतरः पद्यते

nirevānyataraḥ krāmati | prānyataraḥ padyate tasmādime 'nvañco māsā yantyatha yadubhau vā saha niṣkrāmetāmubhau vā saha prapadyeyātām pṛthagu haiveme māsā īyustasmānnirevānyataraḥ krāmati prānyataraḥ padyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ वा ऋतुनेति षट् प्रचरतः । तद्देवा अहरसृजन्तर्तुभिरिति चतुस्तद्रात्रिमसृजन्त स यद्धैतावदेवाभविष्यद्रात्रिर्हैवाभविष्यन्न व्ययवत्स्यत्

tau vā ṛtuneti ṣaṭ pracarataḥ | taddevā aharasṛjantartubhiriti catustadrātrimasṛjanta sa yaddhaitāvadevābhaviṣyadrātrirhaivābhaviṣyanna vyayavatsyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ वा ऋतुनेत्युपरिष्टाद्द्विश्चरतः । तद्देवाः पुरस्तादहरददुस्तस्मादिदमद्याहरथ रात्रिरथ श्वो ऽहर्भविता

tau vā ṛtunetyupariṣṭāddviścarataḥ | taddevāḥ purastādaharadadustasmādidamadyāharatha rātriratha śvo 'harbhavitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुनेति वै देवाः । मनुष्यानसृजन्तर्तुभिरिति पशून्त्स यत्तन्मध्ये येन पशूनसृजन्त तस्मादिमे पशव उभयतः परिगृहीता वशमुपेता मनुष्याणाम्

ṛtuneti vai devāḥ | manuṣyānasṛjantartubhiriti paśūntsa yattanmadhye yena paśūnasṛjanta tasmādime paśava ubhayataḥ parigṛhītā vaśamupetā manuṣyāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ वा ऋतुनेति षट् प्रचर्य । इतरथा पात्रे विपर्यस्येते ऋतुभिरिति चतुश्चरित्वेतरथा पात्रे विपर्यस्येते अन्यतरत एव तद्देवा अहरसृजन्तान्यतरतो रात्रिमन्यतरत एव तद्देवा मनुष्यानसृजन्तान्यतरतः पशून्

tau vā ṛtuneti ṣaṭ pracarya | itarathā pātre viparyasyete ṛtubhiriti catuścaritvetarathā pātre viparyasyete anyatarata eva taddevā aharasṛjantānyatarato rātrimanyatarata eva taddevā manuṣyānasṛjantānyatarataḥ paśūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातो गृह्णात्येव । उपयामगृहीतो ऽसि मधवे त्वेत्येवाध्वर्युर्गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि माधवाय त्वेति प्रतिप्रस्थातैतावेव वासन्तिकौ स यद्वसन्त ओषधयो जायन्ते वनस्पतयः पच्यन्ते तेनो हैतौ मधुश्च माधवश्च

athāto gṛhṇātyeva | upayāmagṛhīto 'si madhave tvetyevādhvaryurgṛhṇātyupayāmagṛhīto 'si mādhavāya tveti pratiprasthātaitāveva vāsantikau sa yadvasanta oṣadhayo jāyante vanaspatayaḥ pacyante teno haitau madhuśca mādhavaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयामगृहीतो ऽसि । शुक्राय त्वेत्येवाध्वर्युर्गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि शुचये त्वेति प्रतिप्रस्थातैतावेव ग्रैष्मौ स यदेतयोर्बलिष्ठं तपति तेनो हैतौ शुक्रश्च शुचिश्च

upayāmagṛhīto 'si | śukrāya tvetyevādhvaryurgṛhṇātyupayāmagṛhīto 'si śucaye tveti pratiprasthātaitāveva graiṣmau sa yadetayorbaliṣṭhaṃ tapati teno haitau śukraśca śuciśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयामगृहीतो ऽसि नभसे त्वेत्येवाध्वर्युर्गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि नभस्याय त्वेति प्रतिप्रस्थातैतावेव वार्षिकावमुतो वै दिवो वर्षति तेनो हैतौ नभश्च नभस्यश्च

upayāmagṛhīto 'si nabhase tvetyevādhvaryurgṛhṇātyupayāmagṛhīto 'si nabhasyāya tveti pratiprasthātaitāveva vārṣikāvamuto vai divo varṣati teno haitau nabhaśca nabhasyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयामगृहीतो ऽसि । इषे त्वेत्येवाध्वर्युर्गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽस्यूर्जे त्वेति प्रतिप्रस्थातैतावेव शारदौ स यचरद्यूर्ग्रस ओषधयः पच्यन्ते तेनो हैताविषश्चोर्जश्च

upayāmagṛhīto 'si | iṣe tvetyevādhvaryurgṛhṇātyupayāmagṛhīto 'syūrje tveti pratiprasthātaitāveva śāradau sa yacaradyūrgrasa oṣadhayaḥ pacyante teno haitāviṣaścorjaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयामगृहीतो ऽसि सहसे त्वेत्येवाध्वर्युर्गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि सहस्याय त्वेति प्रतिप्रस्थातैतावेव हैमन्तिकौ स यद्धेमन्त इमाः प्रजाः सहसेव स्वं वशमुपनयते तेनो हैतौ सहश्च सहस्यश्च

upayāmagṛhīto 'si sahase tvetyevādhvaryurgṛhṇātyupayāmagṛhīto 'si sahasyāya tveti pratiprasthātaitāveva haimantikau sa yaddhemanta imāḥ prajāḥ sahaseva svaṃ vaśamupanayate teno haitau sahaśca sahasyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयामगृहीतो ऽसि तपसे त्वेत्येवाध्वर्युर्गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि तपस्याय त्वेति प्रतिप्रस्थातैतावेव शैशिरौ स यदेतयोर्बलिष्ठं श्यायति तेनो हैतौ तपश्च तपस्यश्च

upayāmagṛhīto 'si tapase tvetyevādhvaryurgṛhṇātyupayāmagṛhīto 'si tapasyāya tveti pratiprasthātaitāveva śaiśirau sa yadetayorbaliṣṭhaṃ śyāyati teno haitau tapaśca tapasyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयामिगृहीतो ऽसि । अंहसस्पतये त्वेति त्रयोदशं ग्रहं गृह्णाति यदि त्रयोदशं गृह्णीयादथ प्रतिप्रस्थाताध्वर्योः पात्रे संस्रवमवनयत्यध्वर्युर्वा प्रतिप्रस्थातुः पात्रे संस्रवमवनयत्याहरति भक्षम्

upayāmigṛhīto 'si | aṃhasaspataye tveti trayodaśaṃ grahaṃ gṛhṇāti yadi trayodaśaṃ gṛhṇīyādatha pratiprasthātādhvaryoḥ pātre saṃsravamavanayatyadhvaryurvā pratiprasthātuḥ pātre saṃsravamavanayatyāharati bhakṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रतिप्रस्थाताभक्षितेन पात्रेण । ऐन्द्राग्नं ग्रहं गृह्णाति तद्यदभक्षितेन पात्रेणैन्द्राग्नं ग्रहं गृह्णाति न वा ऋतुग्रहाणामनुवषट्कुर्वन्त्येतेभ्यो वा ऐन्द्राग्नं ग्रहं ग्रहीष्यन्भवति तदस्यैन्द्राग्नेनैवानुवषट्कृता भवन्ति

atha pratiprasthātābhakṣitena pātreṇa | aindrāgnaṃ grahaṃ gṛhṇāti tadyadabhakṣitena pātreṇaindrāgnaṃ grahaṃ gṛhṇāti na vā ṛtugrahāṇāmanuvaṣaṭkurvantyetebhyo vā aindrāgnaṃ grahaṃ grahīṣyanbhavati tadasyaindrāgnenaivānuvaṣaṭkṛtā bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैन्द्राग्नं ग्रहं गृह्णाति । सर्वं वा इदम् प्राजीजनद्य ऋतुग्रहानग्रहीत्स इदं सर्वम् प्रजनय्येदमेवैतत्सर्वम् प्राणोदानयोः प्रतिष्ठापयति तदिदं सर्वम् प्राणोदानयोः प्रतिष्ठितमिन्द्राग्नी हि प्राणोदानाविमे हि द्यावापृथिवी प्राणोदानावनयोर्हीदं सर्वम् प्रतिष्ठितम्

yadvevaindrāgnaṃ grahaṃ gṛhṇāti | sarvaṃ vā idam prājījanadya ṛtugrahānagrahītsa idaṃ sarvam prajanayyedamevaitatsarvam prāṇodānayoḥ pratiṣṭhāpayati tadidaṃ sarvam prāṇodānayoḥ pratiṣṭhitamindrāgnī hi prāṇodānāvime hi dyāvāpṛthivī prāṇodānāvanayorhīdaṃ sarvam pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैन्द्राग्नं ग्रहं गृह्णाति । सर्वं वा इदम् प्राजीजनद्य ऋतुग्रहानग्रहीत्स इदं सर्वम् प्रजनय्यास्मिन्नेवैतत्सर्वस्मिन्प्राणादानौ दधाति ताविमावस्मिन्त्सर्वस्मिन्प्राणोदानौ हितौ

yadvevaindrāgnaṃ grahaṃ gṛhṇāti | sarvaṃ vā idam prājījanadya ṛtugrahānagrahītsa idaṃ sarvam prajanayyāsminnevaitatsarvasminprāṇādānau dadhāti tāvimāvasmintsarvasminprāṇodānau hitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातो गृह्णात्येव । इन्द्राग्नी आगतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषिता । उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राग्नि यां त्वैष ते योनिरिन्द्राग्निभ्यां त्वेति सादयतीन्द्राग्निभ्यां ह्येनं गृह्णाति

athāto gṛhṇātyeva | indrāgnī āgataṃ sutaṃ gīrbhirnabho vareṇyam | asya pātaṃ dhiyeṣitā | upayāmagṛhīto 'sīndrāgni yāṃ tvaiṣa te yonirindrāgnibhyāṃ tveti sādayatīndrāgnibhyāṃ hyenaṃ gṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैश्वदेवं ग्रहं गृह्णाति । सर्वं वा इदम् प्राजीजनद्य ऋतुग्रहानग्रहीत्स यद्धैतावदेवाभविष्यद्यावत्या हैवाग्रे प्रजाः सृष्टास्तावत्यो हैवाभविष्यन्न प्राजनिष्यन्त

atha vaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti | sarvaṃ vā idam prājījanadya ṛtugrahānagrahītsa yaddhaitāvadevābhaviṣyadyāvatyā haivāgre prajāḥ sṛṣṭāstāvatyo haivābhaviṣyanna prājaniṣyanta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्वैश्वदेवं ग्रहं गृह्णाति । इदमेवैतत्सर्वमिमाः प्रजा यथायथं व्यवसृजति तस्मादिमाः प्रजाः पुनरभ्यावर्तम् प्रजायन्ते शुक्रपात्रेण गृह्णात्येष वै शुक्रो य एष तपति तस्य ये रश्मयस्ते विश्वे देवास्तस्माचुक्रपात्रेण गृह्णाति

atha yadvaiśvadevaṃ grahaṃ gṛhṇāti | idamevaitatsarvamimāḥ prajā yathāyathaṃ vyavasṛjati tasmādimāḥ prajāḥ punarabhyāvartam prajāyante śukrapātreṇa gṛhṇātyeṣa vai śukro ya eṣa tapati tasya ye raśmayaste viśve devāstasmācukrapātreṇa gṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातो गृह्णात्येव । ओमासश्चर्षणीर्धतो विश्वे देवास आगत दाश्वांसो दाशुषः सुतम् उपयामगृहीतो ऽसि विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य एष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य इति सादयति विश्वेभ्यो ह्येनं देवेभ्यो गृह्णाति

athāto gṛhṇātyeva | omāsaścarṣaṇīrdhato viśve devāsa āgata dāśvāṃso dāśuṣaḥ sutam upayāmagṛhīto 'si viśvebhyastvā devebhya eṣa te yonirviśvebhyastvā devebhya iti sādayati viśvebhyo hyenaṃ devebhyo gṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.