Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 4.3.2

गृणाति ह वा एतद्धोता यचंसति । तस्मा एतद्गृणते प्रत्येवाध्वर्युरागृणाति तस्मात्प्रतिगरो नाम

gṛṇāti ha vā etaddhotā yacaṃsati | tasmā etadgṛṇate pratyevādhvaryurāgṛṇāti tasmātpratigaro nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वै प्राञ्चमासीनमाह्वयते । सर्वे वा अन्य उद्गातुः प्राञ्च आर्त्विज्यं कुर्वन्ति तथो हास्यैतत्प्रागेवार्त्विज्यं कृतम् भवति

taṃ vai prāñcamāsīnamāhvayate | sarve vā anya udgātuḥ prāñca ārtvijyaṃ kurvanti tatho hāsyaitatprāgevārtvijyaṃ kṛtam bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतिर्वा उद्गाताः । योषर्ग्घोता स एतत्प्रजापतिरुद्गाता योषायामृचि होतरि रेतः सिञ्चति यत्स्तुते तद्धोता शस्त्रेण प्रजनयति तच्यति यथायम् पुरुषः शितस्तद्यदेनच्यति तस्माचस्त्रं नाम

prajāpatirvā udgātāḥ | yoṣargghotā sa etatprajāpatirudgātā yoṣāyāmṛci hotari retaḥ siñcati yatstute taddhotā śastreṇa prajanayati tacyati yathāyam puruṣaḥ śitastadyadenacyati tasmācastraṃ nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुपपल्यय्य प्रतिगृणाति । इदमेवैतद्रेतः सिक्तमुपनिमदत्यथ यत्पराङ् तिष्ठन्प्रतिगृणीयात्परागु हैवैतद्रेतः सिक्तम् प्रणश्येत्तन्न प्रजायेत सम्यञ्चा उ चैवैतद्भूत्वैतद्रेतः सिक्तम् प्रजनयतः

tadupapalyayya pratigṛṇāti | idamevaitadretaḥ siktamupanimadatyatha yatparāṅ tiṣṭhanpratigṛṇīyātparāgu haivaitadretaḥ siktam praṇaśyettanna prajāyeta samyañcā u caivaitadbhūtvaitadretaḥ siktam prajanayataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातयामानि वै देवैश्चन्दांसि । चन्दोभिर्हि देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत मदो वै प्रतिगरो यो वा ऋचि मदो यः सामन्रसो वै स तच्चन्दःस्वेवैतद्रसं दधात्ययातयामानि करोति तैरयातयामैर्यज्ञं तन्वते

yātayāmāni vai devaiścandāṃsi | candobhirhi devāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata mado vai pratigaro yo vā ṛci mado yaḥ sāmanraso vai sa taccandaḥsvevaitadrasaṃ dadhātyayātayāmāni karoti tairayātayāmairyajñaṃ tanvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्यद्यर्धर्चशः शंसेत् । अर्धर्चे ऽर्धर्चे प्रतिगृणीयाद्यदि पचः शंसेत्पदे-पदे प्रतिगृणीयाद्यत्र वै शंसन्नवानिति तदसुररक्षसानि यज्ञमन्ववचरन्ति तत्प्रतिगरेण संदधाति नाष्ट्राणां रक्षसामनन्ववचाराय यजमानस्यो चैवैतद्भ्रातृव्यलोकं चिनत्ति

tasmādyadyardharcaśaḥ śaṃset | ardharce 'rdharce pratigṛṇīyādyadi pacaḥ śaṃsetpade-pade pratigṛṇīyādyatra vai śaṃsannavāniti tadasurarakṣasāni yajñamanvavacaranti tatpratigareṇa saṃdadhāti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasāmananvavacārāya yajamānasyo caivaitadbhrātṛvyalokaṃ cinatti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरक्षराणि ह वा अग्रे चन्दांस्यासुः । ततो जगती सोममचापतत्सा त्रीण्य्क्षराणि हित्वाजगाम ततस्त्रिष्टुप्सोममचापतत्सैकमक्षरं हित्वाजगाम ततो गायत्री सोममचापतत्सैतानि चाक्षराणि हरन्त्यागचत्सोमं च ततो ऽष्टाक्षरा गायत्र्यभवत्तस्मादाहुरष्टाक्षरा गायत्रीति

caturakṣarāṇi ha vā agre candāṃsyāsuḥ | tato jagatī somamacāpatatsā trīṇykṣarāṇi hitvājagāma tatastriṣṭupsomamacāpatatsaikamakṣaraṃ hitvājagāma tato gāyatrī somamacāpatatsaitāni cākṣarāṇi harantyāgacatsomaṃ ca tato 'ṣṭākṣarā gāyatryabhavattasmādāhuraṣṭākṣarā gāyatrīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया प्रातःसवनमतन्वत । तस्माद्गायत्रं प्रातःसवनं तयैव माध्यन्दिनं सवनमतन्वत तां ह त्रिष्टुबुवाचोप त्वाहमायानि त्रिभिरक्षरैरुप मा ह्वयस्व मा मा यज्ञादन्तर्गा इति तथेति तामुपाह्वयत तत एकादशाक्षरा त्रिष्टुबभवत्तस्मादाहुस्त्रैष्टुभम् माध्यन्दिनं सवनमिति

tayā prātaḥsavanamatanvata | tasmādgāyatraṃ prātaḥsavanaṃ tayaiva mādhyandinaṃ savanamatanvata tāṃ ha triṣṭubuvācopa tvāhamāyāni tribhirakṣarairupa mā hvayasva mā mā yajñādantargā iti tatheti tāmupāhvayata tata ekādaśākṣarā triṣṭubabhavattasmādāhustraiṣṭubham mādhyandinaṃ savanamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैव तृतीयसवनमतन्वत । तां ह जगत्युवाचोप त्वाहमायान्येकेनाक्षरेणोप सा ह्वयस्व मा मा यज्ञादन्तर्गा इति तथेति तामुपाह्वयत ततो द्वादशाक्षरा जगत्यभवत्तस्मादाहुर्जागतं तृतीयसवनमिति

tayaiva tṛtīyasavanamatanvata | tāṃ ha jagatyuvācopa tvāhamāyānyekenākṣareṇopa sā hvayasva mā mā yajñādantargā iti tatheti tāmupāhvayata tato dvādaśākṣarā jagatyabhavattasmādāhurjāgataṃ tṛtīyasavanamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । गायत्राणि वै सर्वाणि सवनानि गायत्री ह्येवैतदुपसृजमानैदिति तस्मात्संसिद्धम् प्रातःसवने प्रतिगृणीयात्संसिद्धा हि गायत्र्यागचत्सकृन्मद्वन्माध्यन्दिने सवन एकं हि साक्षरं हित्वागचत्तेनैवैनामेतत्समर्धयति कृत्स्नां करोति

tadāhuḥ | gāyatrāṇi vai sarvāṇi savanāni gāyatrī hyevaitadupasṛjamānaiditi tasmātsaṃsiddham prātaḥsavane pratigṛṇīyātsaṃsiddhā hi gāyatryāgacatsakṛnmadvanmādhyandine savana ekaṃ hi sākṣaraṃ hitvāgacattenaivaināmetatsamardhayati kṛtsnāṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र त्रिष्टुभः शस्यन्ते । त्रिमद्वत्तृतीयसवने त्रीणि हि साक्षराणि हित्वागचत्तैरेवैनामेतत्समर्धयति कृत्स्नां करोति

yatra triṣṭubhaḥ śasyante | trimadvattṛtīyasavane trīṇi hi sākṣarāṇi hitvāgacattairevaināmetatsamardhayati kṛtsnāṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र द्यावापृथिव्यं शस्यते । इमे ह वै द्यावापृथिवी इमाः प्रजा उपजीवन्ति तदनयोरेवैतद्द्यावापृथिव्यो रसं दधाति ते रसवत्या उपजीवनीये इमाः प्रजा उपजीवन्ति स वा ओमित्येव प्रतिगृणीयात्तद्धि सत्यं तद्देवा विदुः

yatra dyāvāpṛthivyaṃ śasyate | ime ha vai dyāvāpṛthivī imāḥ prajā upajīvanti tadanayorevaitaddyāvāpṛthivyo rasaṃ dadhāti te rasavatyā upajīvanīye imāḥ prajā upajīvanti sa vā omityeva pratigṛṇīyāttaddhi satyaṃ taddevā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धैके । ओथामोदैव वागिति प्रतिगृणन्ति वाक्प्रतिगर एतद्वाचमुपाप्नुम इति वदन्तस्तदु तथा न कुर्याद्यथा वै कथा च प्रतिगृणात्युपाप्तैवास्य वाग्भवति वाचा हि प्रतिगृणाति तस्मादोमित्येव प्रतिगृणीयात्तद्धि सत्यं तद्देवा विदुः

taddhaike | othāmodaiva vāgiti pratigṛṇanti vākpratigara etadvācamupāpnuma iti vadantastadu tathā na kuryādyathā vai kathā ca pratigṛṇātyupāptaivāsya vāgbhavati vācā hi pratigṛṇāti tasmādomityeva pratigṛṇīyāttaddhi satyaṃ taddevā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.