Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·4·4.6·4.6.9
देवा ह वै सत्त्रमासत । श्रियं गचेम यशः स्यामान्नादाः स्यामेति तेभ्य एतदन्नाद्यमभिजितमपाचिक्रमिषत्पशवो वा अन्नम् पशवो हैवैभ्यस्तदपाचिक्रमिषन्यद्वै न इमे श्रान्ता न हिंस्युः कथमिव स्विन्नः सक्ष्यन्त इति
devā ha vai sattramāsata | śriyaṃ gacema yaśaḥ syāmānnādāḥ syāmeti tebhya etadannādyamabhijitamapācikramiṣatpaśavo vā annam paśavo haivaibhyastadapācikramiṣanyadvai na ime śrāntā na hiṃsyuḥ kathamiva svinnaḥ sakṣyanta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एते गार्हपत्ये द्वे आहुती अजुहवुः । गृहा वै गार्हपत्यो गृहा वै प्रतिष्ठा तदेनान्गृहेष्वेव न्ययचंस्तथैभ्य एतदन्नाद्यमभिजितं नापाक्रामत्
ta ete gārhapatye dve āhutī ajuhavuḥ | gṛhā vai gārhapatyo gṛhā vai pratiṣṭhā tadenāngṛheṣveva nyayacaṃstathaibhya etadannādyamabhijitaṃ nāpākrāmat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथो एवेमे सत्त्रमासते । ये सत्त्रमासते श्रियं गचेम यशः स्यामान्नादाः स्यामेति तेभ्य एतदन्नाद्यमभिजितमपचिक्रमिषति पशवो वा अन्नम् पशवो हैवैभ्यस्तदपचिक्रमिषन्ति यद्वै न इमे श्रान्ता न हिंस्युः कथमिव स्विन्नः सक्ष्यन्त इति
tatho eveme sattramāsate | ye sattramāsate śriyaṃ gacema yaśaḥ syāmānnādāḥ syāmeti tebhya etadannādyamabhijitamapacikramiṣati paśavo vā annam paśavo haivaibhyastadapacikramiṣanti yadvai na ime śrāntā na hiṃsyuḥ kathamiva svinnaḥ sakṣyanta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एते गार्हपत्ये द्वे आहुती जुह्वति गृहा वै गार्हपत्यो गृहा वै प्रतिष्ठा तदेनान्गृहेष्वेव नियचन्ति तथैभ्य एतदन्नाद्यमभिजितं नापक्रामति
ta ete gārhapatye dve āhutī juhvati gṛhā vai gārhapatyo gṛhā vai pratiṣṭhā tadenāngṛheṣveva niyacanti tathaibhya etadannādyamabhijitaṃ nāpakrāmati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथो एवैतस्मात् । एतदन्नाद्यमुपाहृतमपचिक्रमिषति यद्वै मायं न हिंस्यात्कथमिव स्विन्मा सक्ष्यत इति
tatho evaitasmāt | etadannādyamupāhṛtamapacikramiṣati yadvai māyaṃ na hiṃsyātkathamiva svinmā sakṣyata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य परस्तादेवाग्रे ऽल्पश इव प्राश्नाति । तदेनदुपनिमदति तद्वेद न वै तथाभूद्यथामंसि न वै माहिंसीदिति तदेनमुपावश्रयते स ह प्रिय एवान्नस्यान्नादो भवति य एवं विद्वानेतस्य व्रतं शक्नोति चरितुम्
tasya parastādevāgre 'lpaśa iva prāśnāti | tadenadupanimadati tadveda na vai tathābhūdyathāmaṃsi na vai māhiṃsīditi tadenamupāvaśrayate sa ha priya evānnasyānnādo bhavati ya evaṃ vidvānetasya vrataṃ śaknoti caritum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वा एतत् । दशमे ऽहन्त्सत्त्रोत्थानं क्रियते तेषामेकैक एव वाचंयम आस्ते वाचमाप्याययंस्तयापीनयायातयाम्न्योत्तरमहस्तन्वते ऽथेतरे विसृज्यन्ते समिद्धारा वा स्वाध्यायं वा तत्राप्यश्नन्ति
tadvā etat | daśame 'hantsattrotthānaṃ kriyate teṣāmekaika eva vācaṃyama āste vācamāpyāyayaṃstayāpīnayāyātayāmnyottaramahastanvate 'thetare visṛjyante samiddhārā vā svādhyāyaṃ vā tatrāpyaśnanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽपराह्ण उपसमेत्य । अप उपस्पृश्य पत्नीशालं सम्प्रपद्यन्ते तेषु समन्वारब्धेष्वेते आहुती जुहोतीह रतिरिह रमध्वमिह धृतिरिह स्वधृतिः स्वाहेति पशूनेवैतदाह पशूनेवैतदात्मन्नियचन्ते
te 'parāhṇa upasametya | apa upaspṛśya patnīśālaṃ samprapadyante teṣu samanvārabdheṣvete āhutī juhotīha ratiriha ramadhvamiha dhṛtiriha svadhṛtiḥ svāheti paśūnevaitadāha paśūnevaitadātmanniyacante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ द्वितीयां जुहीति । उपसृजन्धरुणम् मात्र इत्यग्निमेवैतत्पृथिव्या उपसृजन्नाह धरुणो मातरं धयन्नित्यग्निमेवैतत्पृथिवीं धयन्तमाह रायस्पोषमस्मासु दीधरत्स्वाहेति पशवो वै रायस्पोषः पशूनेवैतदात्मन्नियचन्ते
atha dvitīyāṃ juhīti | upasṛjandharuṇam mātra ityagnimevaitatpṛthivyā upasṛjannāha dharuṇo mātaraṃ dhayannityagnimevaitatpṛthivīṃ dhayantamāha rāyaspoṣamasmāsu dīdharatsvāheti paśavo vai rāyaspoṣaḥ paśūnevaitadātmanniyacante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते प्राञ्च उपनिष्क्रामन्ति । ते पश्चात्पाञ्चो हविर्धाने सम्प्रपध्यन्ते पुरस्ताद्वै प्रत्यञ्चस्तंस्यमाना अथैवं सत्रोत्थाने
te prāñca upaniṣkrāmanti | te paścātpāñco havirdhāne samprapadhyante purastādvai pratyañcastaṃsyamānā athaivaṃ satrotthāne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त उत्तरस्य हविर्धानस्य । जघन्यायां कूबर्यां सामाभिगायन्ति सत्त्रस्य ऋद्धिरिति राद्धिमेवैतदभ्युत्तिष्ठन्त्युत्तरवेदेर्वोत्तरायां श्रोणावितरं तु कृततरम्
ta uttarasya havirdhānasya | jaghanyāyāṃ kūbaryāṃ sāmābhigāyanti sattrasya ṛddhiriti rāddhimevaitadabhyuttiṣṭhantyuttaravedervottarāyāṃ śroṇāvitaraṃ tu kṛtataram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुत्तरस्य हविर्धानस्य । जघन्यायां कूबर्यामगन्म ज्योतिरमृता अभूमेति ज्योतिर्वा एते भवन्त्यमृता भवन्ति ये सत्त्रमासते दिवम् पृथिव्या अध्यारुहामेति दिवं वा एते पृथिव्या अध्यारोहन्ति ये सत्त्रमासते ऽविदाम देवानिति विन्दन्ति हि देवान्त्स्वर्ज्योतिरिति त्रिर्निधनमुपावयन्ति स्वर्ह्येते ज्योतिर्ह्येते भवन्ति तद्यदेवैतस्य साम्नो रूपं तदेवैते भवन्ति ये सत्त्रमासते
yaduttarasya havirdhānasya | jaghanyāyāṃ kūbaryāmaganma jyotiramṛtā abhūmeti jyotirvā ete bhavantyamṛtā bhavanti ye sattramāsate divam pṛthivyā adhyāruhāmeti divaṃ vā ete pṛthivyā adhyārohanti ye sattramāsate 'vidāma devāniti vindanti hi devāntsvarjyotiriti trirnidhanamupāvayanti svarhyete jyotirhyete bhavanti tadyadevaitasya sāmno rūpaṃ tadevaite bhavanti ye sattramāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते दक्षिणस्य हविर्धानस्य । अधो ऽधो ऽक्षम् सर्पन्ति स यथाहिस्त्वचो निर्मुच्येतैवं सर्वस्मात्पाप्मनो निर्मुच्यन्ते ऽतिचन्दसा सर्पन्त्येषा वै सर्वाणि चन्दांसि यदतिचन्दास्तथैनान्पाप्मा नान्वत्येति तस्मादतिचन्दसा सर्पन्ति
te dakṣiṇasya havirdhānasya | adho 'dho 'kṣam sarpanti sa yathāhistvaco nirmucyetaivaṃ sarvasmātpāpmano nirmucyante 'ticandasā sarpantyeṣā vai sarvāṇi candāṃsi yadaticandāstathainānpāpmā nānvatyeti tasmādaticandasā sarpanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सर्पन्ति । युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नः पृतन्यादप तं तमिद्धतं वज्रेण तं-तमिद्धतम् । दूरे चत्ताय चन्त्सद्गहने यदिनक्षत् । अस्माकं शत्रून्परि शूर विश्वतो दर्मा दर्षीष्ट विश्वत इति
te sarpanti | yuvaṃ tamindrāparvatā puroyudhā yo naḥ pṛtanyādapa taṃ tamiddhataṃ vajreṇa taṃ-tamiddhatam | dūre cattāya cantsadgahane yadinakṣat | asmākaṃ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते प्राञ्च उपनिष्क्रामन्ति । ते पुरस्तात्प्रत्यञ्चः सदः सम्प्रपद्यन्ते पश्चाद्वै प्राञ्चस्तंस्यमाना अथैवं सत्रोत्थाने
te prāñca upaniṣkrāmanti | te purastātpratyañcaḥ sadaḥ samprapadyante paścādvai prāñcastaṃsyamānā athaivaṃ satrotthāne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यथाधिष्ण्यमेवोपविशन्ति । देवेभ्यो ह वै वाचो रसो ऽभिजितो ऽपचिक्रमिषां चकार स इमामेव पराङत्यसिसृप्सदियं वै वाक्तस्या एष रसो यदोषधयो यद्वनस्पतयस्तमेतेन साम्नाप्नुवन्त्स एनानाप्तो ऽभ्यावर्तत तस्मादस्यामूर्ध्वा ओषधयो जायन्त ऊर्ध्वा वनस्पतयस्तथो एवैतेभ्य एतद्वाचो रसो ऽभिजितो ऽपचिक्रमिषति स इमामेव पराङतिसिसृप्सतीयं वै वाक्तस्या एष रसो यदोषधयो यद्वनस्पतयस्तमेतेन साम्नाप्नुवन्ति स एनानाप्तो ऽभ्यावर्तते तस्मादस्यामूर्ध्वा ओषधयो जायन्त ऊर्ध्वा वनस्पतयः
te yathādhiṣṇyamevopaviśanti | devebhyo ha vai vāco raso 'bhijito 'pacikramiṣāṃ cakāra sa imāmeva parāṅatyasisṛpsadiyaṃ vai vāktasyā eṣa raso yadoṣadhayo yadvanaspatayastametena sāmnāpnuvantsa enānāpto 'bhyāvartata tasmādasyāmūrdhvā oṣadhayo jāyanta ūrdhvā vanaspatayastatho evaitebhya etadvāco raso 'bhijito 'pacikramiṣati sa imāmeva parāṅatisisṛpsatīyaṃ vai vāktasyā eṣa raso yadoṣadhayo yadvanaspatayastametena sāmnāpnuvanti sa enānāpto 'bhyāvartate tasmādasyāmūrdhvā oṣadhayo jāyanta ūrdhvā vanaspatayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पराज्ञ्या ऋक्षु स्तुवते । इयं वै पृथिवी सर्पराज्ञी तदनयैवैतत्सर्वमाप्नुवन्ति स्वयम्प्रस्तुतमनुपगीतं यथा नान्य उपशृणुयादति ह रेचयेद्यदन्यः प्रस्तुयादतिरेचयेद्यदन्य उपगायेदतिरेचयेद्यदन्य उपशृणुयात्तस्मात्स्वयम्प्रस्तुतमनुपगीतम्
sarparājñyā ṛkṣu stuvate | iyaṃ vai pṛthivī sarparājñī tadanayaivaitatsarvamāpnuvanti svayamprastutamanupagītaṃ yathā nānya upaśṛṇuyādati ha recayedyadanyaḥ prastuyādatirecayedyadanya upagāyedatirecayedyadanya upaśṛṇuyāttasmātsvayamprastutamanupagītam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्होतॄन्होता व्याचष्टे । एतदेवैतत्स्तुतमनुशंसति यदि होता न विद्याद्गृहपतिर्व्याचक्षीत होतुस्त्वेव व्याख्यानम्
caturhotṝnhotā vyācaṣṭe | etadevaitatstutamanuśaṃsati yadi hotā na vidyādgṛhapatirvyācakṣīta hotustveva vyākhyānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाध्वर्योः प्रतिगरः । अरात्सुरिमे यजमाना भद्रमेभ्यो ऽभूदिति कल्याणमेवैतन्मानुष्यै वाचो वदति
athādhvaryoḥ pratigaraḥ | arātsurime yajamānā bhadramebhyo 'bhūditi kalyāṇamevaitanmānuṣyai vāco vadati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वाकोवाक्ये ब्रह्मोद्यं वदन्ति । सर्वं वै तेषामाप्तम् भवति सर्वं जितं ये सत्त्रमासते ऽचारिषुर्यजुर्भिस्तत्तान्यापंस्तदवारुत्सताशंसिषुरृचस्तत्ता आपस्तदवारुत्सतास्तोषत सामभिस्तत्तान्यापंस्तदवारुत्सताथैषामेतदेवानाप्तमनवरुद्धं भवति यद्वाकोवाक्यम् ब्राह्मणं तदेवैतेनाप्नुवन्ति तदवरुन्धते
atha vākovākye brahmodyaṃ vadanti | sarvaṃ vai teṣāmāptam bhavati sarvaṃ jitaṃ ye sattramāsate 'cāriṣuryajurbhistattānyāpaṃstadavārutsatāśaṃsiṣurṛcastattā āpastadavārutsatāstoṣata sāmabhistattānyāpaṃstadavārutsatāthaiṣāmetadevānāptamanavaruddhaṃ bhavati yadvākovākyam brāhmaṇaṃ tadevaitenāpnuvanti tadavarundhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदुम्बरीमुपसंसृप्य वाचं यचन्ति । विदुहन्ति वा एते यज्ञं निर्धयन्ति ये वाचा यज्ञं तन्वते वाग्घि यज्ञस्तामेषाम् पुरैकैक एव वाचंयम आस्ते वाचमाप्याययंस्तयापीनयायातयाम्न्योत्तरमहस्तन्वते ऽथात्र सर्वैव वागाप्ता भवत्यपवृक्ता तां सर्व एव वाचंयमा वाचमाप्याययन्ति तयापीनयायातयाम्न्यातिरात्रं तन्वते
audumbarīmupasaṃsṛpya vācaṃ yacanti | viduhanti vā ete yajñaṃ nirdhayanti ye vācā yajñaṃ tanvate vāgghi yajñastāmeṣām puraikaika eva vācaṃyama āste vācamāpyāyayaṃstayāpīnayāyātayāmnyottaramahastanvate 'thātra sarvaiva vāgāptā bhavatyapavṛktā tāṃ sarva eva vācaṃyamā vācamāpyāyayanti tayāpīnayāyātayāmnyātirātraṃ tanvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदुम्बरीमन्वारभ्यासते । अन्नं वा ऊर्गुदुम्बर ऊर्जैवैतद्वाचमाप्याययन्ति
audumbarīmanvārabhyāsate | annaṃ vā ūrgudumbara ūrjaivaitadvācamāpyāyayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽस्तमिते प्राञ्च उपनिष्क्रामन्ति । ते जघनेनाहवनीयमासते ऽग्रेण हविर्धाने तान्वाचंयमानेव वाचंयमः प्रतिरस्थाता वसतीवरीभिरभिपरिहरति ते यत्कामा आसीरंस्तेन वाचं विसृजेरन्कामैर्ह स्म वै पुरर्षयः सत्त्रमासते ऽसौ नः कामः स नः समृध्यतामिति यद्यु अनेककामाः स्युर्लोककामा वा प्रजाकामा वा पशुकामा वा
te 'stamite prāñca upaniṣkrāmanti | te jaghanenāhavanīyamāsate 'greṇa havirdhāne tānvācaṃyamāneva vācaṃyamaḥ pratirasthātā vasatīvarībhirabhipariharati te yatkāmā āsīraṃstena vācaṃ visṛjerankāmairha sma vai purarṣayaḥ sattramāsate 'sau naḥ kāmaḥ sa naḥ samṛdhyatāmiti yadyu anekakāmāḥ syurlokakāmā vā prajākāmā vā paśukāmā vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेनैव वाचं विसृजेरन् । भूर्भुवः स्वरिति तत्सत्येनैवैतद्वाचं समर्धयन्ति तया समृद्धयाशिष आशासते सुप्रजाः प्रजाभिः स्यामेति तत्प्रजामाशासते सुवीरा वीरैरिति तद्वीरानाशासते सुपोषाः पोषैरिति तत्पुष्टिमाशासते
anenaiva vācaṃ visṛjeran | bhūrbhuvaḥ svariti tatsatyenaivaitadvācaṃ samardhayanti tayā samṛddhayāśiṣa āśāsate suprajāḥ prajābhiḥ syāmeti tatprajāmāśāsate suvīrā vīrairiti tadvīrānāśāsate supoṣāḥ poṣairiti tatpuṣṭimāśāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गृहपतिः सुब्रह्मण्यामाह्वयति । यं वा गृहपतिर्ब्रूयात्पृथगु हैवैके सुब्रह्मण्यामाह्वयन्ति गृहपतिस्त्वेव सुब्रह्मण्यामाह्वयेद्यम् वा गृहपतिर्ब्रूयात्तस्मिन्त्समुपहवमिष् ट्वा समिधो ऽभ्यादधति
atha gṛhapatiḥ subrahmaṇyāmāhvayati | yaṃ vā gṛhapatirbrūyātpṛthagu haivaike subrahmaṇyāmāhvayanti gṛhapatistveva subrahmaṇyāmāhvayedyam vā gṛhapatirbrūyāttasmintsamupahavamiṣ ṭvā samidho 'bhyādadhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.