Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 5.1.4

तं वै माध्यन्दिने सवने ऽभिषिञ्चति । माध्यन्दिने सवन आजिं धावन्त्येष वै प्रजापतिर्य एष यज्ञस्तायते यस्मादिमाः प्रजाः प्रजाता एतम्वेवाप्येतर्ह्यनु प्रजायन्ते तन्मध्यत एवैतत्प्रजापतिमुज्जयति

taṃ vai mādhyandine savane 'bhiṣiñcati | mādhyandine savana ājiṃ dhāvantyeṣa vai prajāpatirya eṣa yajñastāyate yasmādimāḥ prajāḥ prajātā etamvevāpyetarhyanu prajāyante tanmadhyata evaitatprajāpatimujjayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगृहीते माहेन्द्रे । एष वा इन्द्रस्य निष्केवल्यो ग्रहो यन्माहेन्द्रो ऽप्यस्यैतन्निष्केवल्यमेव स्तोत्रं निष्केवल्यं शस्त्रमिन्द्रो वै यजमानस्तदेनं स्व एवायतने ऽभिषिञ्चति तस्मादगृहीते माहेन्द्रे

agṛhīte māhendre | eṣa vā indrasya niṣkevalyo graho yanmāhendro 'pyasyaitanniṣkevalyameva stotraṃ niṣkevalyaṃ śastramindro vai yajamānastadenaṃ sva evāyatane 'bhiṣiñcati tasmādagṛhīte māhendre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रथमुपावहरति । इन्द्रस्य वज्रो ऽसीति वज्रो वै रथ इन्द्रो वै यजमानस्तस्मादाहेन्द्रस्य वज्रो ऽसीति वाजसा इति वाजसा हि रथस्त्वयायं वाजं सेदित्यन्नं वै वाजस्त्वयायमन्नमुज्जयत्वित्येवैतदाह

atha rathamupāvaharati | indrasya vajro 'sīti vajro vai ratha indro vai yajamānastasmādāhendrasya vajro 'sīti vājasā iti vājasā hi rathastvayāyaṃ vājaṃ sedityannaṃ vai vājastvayāyamannamujjayatvityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं धूर्गृहीतमन्तर्वेद्यभ्यववर्तयति । वाजस्य नु प्रसवे मातरम् महीमित्यन्नं वै वाजो ऽन्नस्य नु प्रसवे मातरम् महीमित्येवैतदाहादितिं नाम वचसा करामहा इतीयं वै पृथिव्यदितिस्तस्मादाहादितिं नाम वचसा करामह इति यस्यामिदं विश्वम् भुवनमाविवेशेत्यस्यां हीदं सर्वम् भुवनमाविष्टं तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषदिति तस्यां नो देवः सविता यजमानं सवतामित्येवैतदाह

taṃ dhūrgṛhītamantarvedyabhyavavartayati | vājasya nu prasave mātaram mahīmityannaṃ vai vājo 'nnasya nu prasave mātaram mahīmityevaitadāhāditiṃ nāma vacasā karāmahā itīyaṃ vai pṛthivyaditistasmādāhāditiṃ nāma vacasā karāmaha iti yasyāmidaṃ viśvam bhuvanamāviveśetyasyāṃ hīdaṃ sarvam bhuvanamāviṣṭaṃ tasyāṃ no devaḥ savitā dharma sāviṣaditi tasyāṃ no devaḥ savitā yajamānaṃ savatāmityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाश्वानद्भिरभ्युक्षति । स्नपनायाभ्यवनीयमानान्त्स्नपितान्वोदानीतानद्भ्यो ह वा अग्रे ऽश्वः सम्बभूव सो ऽद्भ्यः सम्भवन्नसर्वः समभवदसर्वो हि वै समभवत्तस्मान्न सर्वैः पद्भिः प्रतितिष्ठत्येकैकमेव पादमुदच्य तिष्ठति तद्यदेवास्यात्राप्स्वहीयत तेनैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति तस्मादश्वानद्भिरभ्युक्षति स्नपनायाभ्यवनीयमानान्त्स्नपितान्वोदानीतान्

athāśvānadbhirabhyukṣati | snapanāyābhyavanīyamānāntsnapitānvodānītānadbhyo ha vā agre 'śvaḥ sambabhūva so 'dbhyaḥ sambhavannasarvaḥ samabhavadasarvo hi vai samabhavattasmānna sarvaiḥ padbhiḥ pratitiṣṭhatyekaikameva pādamudacya tiṣṭhati tadyadevāsyātrāpsvahīyata tenaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti tasmādaśvānadbhirabhyukṣati snapanāyābhyavanīyamānāntsnapitānvodānītān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽभ्युक्षति । अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तिष्वश्वा भवत वाजिन इत्यनेनापि देवीरापो यो व ऊर्मिः प्रतूर्तिः ककुन्मान्वाजसास्तेनायं वाजं सेदित्यन्नं वै वाजस्तेनायमन्नमुज्जयत्वित्येवैतदाह

so 'bhyukṣati | apsvantaramṛtamapsu bheṣajamapāmuta praśastiṣvaśvā bhavata vājina ityanenāpi devīrāpo yo va ūrmiḥ pratūrtiḥ kakunmānvājasāstenāyaṃ vājaṃ sedityannaṃ vai vājastenāyamannamujjayatvityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रथं युनक्ति । स दक्षिणायुग्यमेवाग्रे युनक्ति सव्यायुग्यं वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा

atha rathaṃ yunakti | sa dakṣiṇāyugyamevāgre yunakti savyāyugyaṃ vā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स युनक्ति । वातो वा मनो वेति न वै वातात्किम् चनाशीयो ऽस्ति न मनसः किं चनाशीयो ऽस्ति तस्मादाह वातो वा मनो वेति गन्धर्वाः सप्तविंशतिस्ते ऽग्रे ऽश्वमयुञ्जन्निति गन्धर्वा ह वा अग्रे ऽश्वं युयुजुस्तद्ये ऽग्रे ऽश्वमयुञ्जंस्ते त्वा युञ्जन्त्वित्येवैतदाह ते अस्मिन्जवमादधुरिति तद्ये ऽस्मिन्जवमादधुस्ते त्वयि जवमादधत्वित्येवैतदाह

sa yunakti | vāto vā mano veti na vai vātātkim canāśīyo 'sti na manasaḥ kiṃ canāśīyo 'sti tasmādāha vāto vā mano veti gandharvāḥ saptaviṃśatiste 'gre 'śvamayuñjanniti gandharvā ha vā agre 'śvaṃ yuyujustadye 'gre 'śvamayuñjaṃste tvā yuñjantvityevaitadāha te asminjavamādadhuriti tadye 'sminjavamādadhuste tvayi javamādadhatvityevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सव्यायुग्यं युनक्ति । वातरंहा भववाजिन्युज्यमान इति वातजवो भव वाजिन्युज्यमान इत्येवैतदाहेन्द्रस्येव दक्षिणः श्रियैधीति यथेन्द्रस्य दक्षिणः श्रियैवं यजमानस्य श्रियैधीत्येवैतदाह युञ्जन्तु त्वा मरुतो विश्ववेदस इति युञ्जन्तु त्वा देवा इत्येवैतदाह ते त्वष्टा पत्सु जवं दधात्विति नात्र तिरोहितमिवास्त्यथ दक्षिणाप्रष्टिं युनक्ति सव्याप्रष्टिं वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा

atha savyāyugyaṃ yunakti | vātaraṃhā bhavavājinyujyamāna iti vātajavo bhava vājinyujyamāna ityevaitadāhendrasyeva dakṣiṇaḥ śriyaidhīti yathendrasya dakṣiṇaḥ śriyaivaṃ yajamānasya śriyaidhītyevaitadāha yuñjantu tvā maruto viśvavedasa iti yuñjantu tvā devā ityevaitadāha te tvaṣṭā patsu javaṃ dadhātviti nātra tirohitamivāstyatha dakṣiṇāpraṣṭiṃ yunakti savyāpraṣṭiṃ vā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स युनक्ति । जवो यस्ते वाजिन्निहितो गुहा यः श्येने परीत्तो अचरच्च वात इति जवो यस्ते बाजिन्नप्यन्यत्राषनिहितस्तेन न इमं यज्ञम् प्रजापतिमुज्जयेत्येवैतदाह तेन नो वाजिन्बलवान्बलेन वाजजिच्च भव समने च पारयिष्णुरित्यन्नं वै वाजो ऽन्नजिच्च न एध्यस्मिंश्च नो यज्ञे देवसमन इमं यज्ञम् प्रजापतिमुज्जयेत्येवैतदाह

sa yunakti | javo yaste vājinnihito guhā yaḥ śyene parītto acaracca vāta iti javo yaste bājinnapyanyatrāṣanihitastena na imaṃ yajñam prajāpatimujjayetyevaitadāha tena no vājinbalavānbalena vājajicca bhava samane ca pārayiṣṇurityannaṃ vai vājo 'nnajicca na edhyasmiṃśca no yajñe devasamana imaṃ yajñam prajāpatimujjayetyevaitadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वा एत एव त्रयो युक्ता भवन्ति । त्रिवृद्धि देवानां तद्धि देवत्राधिप्रष्टियुग एव चतुर्थो ऽन्वेति मानुषा हि स तं यत्र दास्यन्भवति तच्चतुर्थमुपयुज्य ददाति तस्मादपीतरस्मिन्यज्ञ एत एव त्रयो युक्ता भवन्ति त्रिवृद्धि देवानां तद्धि देवत्राधिप्रष्टियुग एव चतुर्थो ऽन्वेति मानुषो हि स तं यत्र दास्यन्भवति तच्चतुर्थमुपयुज्य ददाति

te vā eta eva trayo yuktā bhavanti | trivṛddhi devānāṃ taddhi devatrādhipraṣṭiyuga eva caturtho 'nveti mānuṣā hi sa taṃ yatra dāsyanbhavati taccaturthamupayujya dadāti tasmādapītarasminyajña eta eva trayo yuktā bhavanti trivṛddhi devānāṃ taddhi devatrādhipraṣṭiyuga eva caturtho 'nveti mānuṣo hi sa taṃ yatra dāsyanbhavati taccaturthamupayujya dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भार्हस्पत्यं चरुम् नैवारं सप्तदशशरावं निर्वपति अन्नं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते ऽन्नपेयं ह वै नामैतद्यद्वाजपेयं तद्यदेवैतदन्नमुदजैषीत्तदेवास्मा एतत्करोति

atha bhārhaspatyaṃ carum naivāraṃ saptadaśaśarāvaṃ nirvapati annaṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate 'nnapeyaṃ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tadyadevaitadannamudajaiṣīttadevāsmā etatkaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्बार्हस्पत्यो भवति । बृहस्पतिर्ह्येतमग्र उदजयत्तस्माद्बार्हस्पत्यो भवति

atha yadbārhaspatyo bhavati | bṛhaspatirhyetamagra udajayattasmādbārhaspatyo bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यन्नैवारो भवति । ब्रह्म वै बृहस्पतिरेते वै ब्रह्मणा पच्यन्ते यन्नीवारास्तस्मान्नैवारो भवति सप्तदशशरावो भवति सप्तदशो वै प्रजापतिस्तत्प्रजापतिमुज्जयति

atha yannaivāro bhavati | brahma vai bṛhaspatirete vai brahmaṇā pacyante yannīvārāstasmānnaivāro bhavati saptadaśaśarāvo bhavati saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatimujjayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमश्वानवघ्रापयति । वाजिन इति वाजिनो ह्यश्वास्तस्मादाह वाजिन इति वाजजित इत्यन्नं वै वाजो ऽन्नजित इत्येवैतदाह वाजं सरिष्यन्त इत्याजिं हि सरिष्यन्तो भवन्ति बृहस्पतेर्भागमवजिघ्रतेति बृहस्पतेर्ह्येष भागो भवति तस्मादाह बृहस्पतेर्भागमवजिघ्रतेति तद्यदश्वानवघ्रापयतीममुज्जयानीति तस्माद्वा अश्वानवघ्रापयति ५।१।५।तद्यदाजिं धावन्ति । इममेवैतेन लोकमुज्जयत्यथ यद्ब्रह्मा रथचक्रे साम गायति नाभिदघ्न उद्धिते ऽन्तरिक्षलोकमेवैतेनोज्जयत्यथ यद्यूपं रोहति देवलोकमेवैतेनोज्जयति तस्माद्वा एतत्त्रयं क्रियते

tamaśvānavaghrāpayati | vājina iti vājino hyaśvāstasmādāha vājina iti vājajita ityannaṃ vai vājo 'nnajita ityevaitadāha vājaṃ sariṣyanta ityājiṃ hi sariṣyanto bhavanti bṛhaspaterbhāgamavajighrateti bṛhaspaterhyeṣa bhāgo bhavati tasmādāha bṛhaspaterbhāgamavajighrateti tadyadaśvānavaghrāpayatīmamujjayānīti tasmādvā aśvānavaghrāpayati 5.1.5.tadyadājiṃ dhāvanti | imamevaitena lokamujjayatyatha yadbrahmā rathacakre sāma gāyati nābhidaghna uddhite 'ntarikṣalokamevaitenojjayatyatha yadyūpaṃ rohati devalokamevaitenojjayati tasmādvā etattrayaṃ kriyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.