Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 5.5

आग्नेयो ऽष्टाकपालः पुरोडाशो भवति । तम् पूर्वार्ध आसादयत्यैन्द्र एकादशकपालः पुरोडाशो भवति सौम्यो वा चरुस्तं दक्षिणार्ध आसादयति वैश्वदेवश्चरुर्भवति तम् पश्चार्ध आसादयति मैत्रावरुणी पयस्या भवति तामुत्तरार्ध आसादयति बार्हस्पत्यश्चरुर्भवति तम् मध्य आसादयत्येष चरुः पञ्चबिलस्तद्यत्पञ्च हवींषि भवन्ति तेषाम् पञ्च बिलानि तस्माच्चरुः पञ्चबिलो नाम

āgneyo 'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati | tam pūrvārdha āsādayatyaindra ekādaśakapālaḥ puroḍāśo bhavati saumyo vā carustaṃ dakṣiṇārdha āsādayati vaiśvadevaścarurbhavati tam paścārdha āsādayati maitrāvaruṇī payasyā bhavati tāmuttarārdha āsādayati bārhaspatyaścarurbhavati tam madhya āsādayatyeṣa caruḥ pañcabilastadyatpañca havīṃṣi bhavanti teṣām pañca bilāni tasmāccaruḥ pañcabilo nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदेतेन राजसूययाजी यजते । यदेवैनं दिशः समारोहयति यदृतून्यत्स्तोमान्यच्चन्दांसि तस्मादेवैनमेतेन निष्क्रीणाति स यद्धैतेन राजसूययाजी न यजेतोद्वा ह माद्येत्प्र वा पतेत्तस्माद्वा एतेन राजसूययाजी यजते

tadyadetena rājasūyayājī yajate | yadevainaṃ diśaḥ samārohayati yadṛtūnyatstomānyaccandāṃsi tasmādevainametena niṣkrīṇāti sa yaddhaitena rājasūyayājī na yajetodvā ha mādyetpra vā patettasmādvā etena rājasūyayājī yajate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदाग्नेयेनाष्टाकपालेन पुरोडाशेन प्रचरति । यदेवैनम् प्राचीं दिशं समारोहयति यदृतून्यत्स्तोमान्यच्चन्दांसि तस्मादेवैनमेतेन निष्क्रीणाति संस्रवम् बार्हस्पत्ये चराववनयति

sa yadāgneyenāṣṭākapālena puroḍāśena pracarati | yadevainam prācīṃ diśaṃ samārohayati yadṛtūnyatstomānyaccandāṃsi tasmādevainametena niṣkrīṇāti saṃsravam bārhaspatye carāvavanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदैन्द्रेणैकादशकपालेन पुरोडाशेन प्रचरति । सौम्येन वा चरुणा यदेवैनं दक्षिणां दिशं समारोहयति यदृतून्यत्स्तोमान्यच्चन्दांसि तस्मादेवैनमेतेन निष्क्रीणाति संस्रवम् बार्हस्पत्ये चराववनयति

atha yadaindreṇaikādaśakapālena puroḍāśena pracarati | saumyena vā caruṇā yadevainaṃ dakṣiṇāṃ diśaṃ samārohayati yadṛtūnyatstomānyaccandāṃsi tasmādevainametena niṣkrīṇāti saṃsravam bārhaspatye carāvavanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्वैश्वदेवेन चरुणा प्रचरति । यदेवैनम् प्रतीचीं दिशं समारोहयति यदृतून्यत्स्तोमान्यच्चन्दांसि तस्मादेवैनमेतेन निष्क्रीणाति संस्रवम् बार्हस्पत्ये चराववनयति

atha yadvaiśvadevena caruṇā pracarati | yadevainam pratīcīṃ diśaṃ samārohayati yadṛtūnyatstomānyaccandāṃsi tasmādevainametena niṣkrīṇāti saṃsravam bārhaspatye carāvavanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यन्मैत्रावरुण्या पयस्याया प्रचरति । यदेवैनमुदीचीं दिशं समारोहयति यदृतून्यत्स्तोमान्यच्चन्दांसि तस्मादेवैनमेतेन निष्क्रीणाति संस्रवम् बार्हस्पत्ये चराववनयति तद्यत्संस्रवान्बार्हस्पत्ये चराववनयति सर्वत एवास्मिन्नेतदन्नाद्यं दधाति तस्मादु दिशो-दिश एव राज्ञे ऽन्नाद्यमभिह्रियते

atha yanmaitrāvaruṇyā payasyāyā pracarati | yadevainamudīcīṃ diśaṃ samārohayati yadṛtūnyatstomānyaccandāṃsi tasmādevainametena niṣkrīṇāti saṃsravam bārhaspatye carāvavanayati tadyatsaṃsravānbārhaspatye carāvavanayati sarvata evāsminnetadannādyaṃ dadhāti tasmādu diśo-diśa eva rājñe 'nnādyamabhihriyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्बार्हस्पत्येन चरुणा प्रचरति । यदेवैनमूर्ध्वां दिशं समारोहयति यदृतून्यत्स्तोमान्यच्चन्दांसि तस्मादेवैनमेतेन निष्क्रीणाति

atha yadbārhaspatyena caruṇā pracarati | yadevainamūrdhvāṃ diśaṃ samārohayati yadṛtūnyatstomānyaccandāṃsi tasmādevainametena niṣkrīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स य एष आग्नेयो ऽष्टाकपालः पूरोडाशो भवति । तस्य हिरण्यं दक्षिणाग्नेयो वा एष यज्ञो भवत्यग्ने रेतो हिरण्यं तस्माद्धिरण्यं दक्षिणा तदग्नीधे ददात्यग्निर्वा एष निदानेन यदाग्नीध्रस्तस्मात्तदग्नीधे ददाति

sa ya eṣa āgneyo 'ṣṭākapālaḥ pūroḍāśo bhavati | tasya hiraṇyaṃ dakṣiṇāgneyo vā eṣa yajño bhavatyagne reto hiraṇyaṃ tasmāddhiraṇyaṃ dakṣiṇā tadagnīdhe dadātyagnirvā eṣa nidānena yadāgnīdhrastasmāttadagnīdhe dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ य एष ऐन्द्र एकादशकपालः पुरोडाशो भवति । तस्यर्षभो दक्षिणा स हैन्द्रो यदृषभो यद्यु सौम्यश्चरुर्भवति तस्य बभ्रुर्गौर्दक्षिणा स हि सौम्यो यद्बभ्रुस्तम् ब्रह्मणे ददाति ब्रह्मा हि यज्ञं दक्षिणतो ऽभिगोपायति तस्मात्तम् ब्रह्मणे ददाति

atha ya eṣa aindra ekādaśakapālaḥ puroḍāśo bhavati | tasyarṣabho dakṣiṇā sa haindro yadṛṣabho yadyu saumyaścarurbhavati tasya babhrurgaurdakṣiṇā sa hi saumyo yadbabhrustam brahmaṇe dadāti brahmā hi yajñaṃ dakṣiṇato 'bhigopāyati tasmāttam brahmaṇe dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ य एष वैश्वदेवश्चरुर्भवति । तस्य पृषन्गौर्दक्षिणा भूमा वा एतद्रूपाणां यत्पृषतो गोर्विशो वै विश्वे देवा भूमा वै विट्तस्मात्पृषन्गौर्दक्षिणा तं होत्रे ददाति होता हि भूमा तस्मात्तं होत्रे ददाति

atha ya eṣa vaiśvadevaścarurbhavati | tasya pṛṣangaurdakṣiṇā bhūmā vā etadrūpāṇāṃ yatpṛṣato gorviśo vai viśve devā bhūmā vai viṭtasmātpṛṣangaurdakṣiṇā taṃ hotre dadāti hotā hi bhūmā tasmāttaṃ hotre dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यैषा मैत्रावरुणी पयस्या भवति । तस्यै वशा दक्षिणा सा हि मैत्रावरुणी यद्वशा यदि वशां न विन्देदपि यैव का चाप्रवीता स्यात्सर्वा ह्येव वशाप्रवीता तामध्वर्युभ्यां ददाति प्राणोदानौ वा अध्वर्यू प्राणोदानौ मित्रावरुणौ तस्मात्तामध्वर्युभ्यां ददाति

atha yaiṣā maitrāvaruṇī payasyā bhavati | tasyai vaśā dakṣiṇā sā hi maitrāvaruṇī yadvaśā yadi vaśāṃ na vindedapi yaiva kā cāpravītā syātsarvā hyeva vaśāpravītā tāmadhvaryubhyāṃ dadāti prāṇodānau vā adhvaryū prāṇodānau mitrāvaruṇau tasmāttāmadhvaryubhyāṃ dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ य एष बार्हस्पत्यश्चरुर्भवति । तस्य शितिपृष्ठो गौर्दक्षिणैषा वा ऊर्ध्वा बृहस्पतेर्दिक्तदेष उपरिष्टादर्यम्णः पन्थास्तस्माचितिपृष्ठो बार्हस्पत्यस्य दक्षिणा तम् ब्रह्मणे ददाति बृहस्पतिर्वै देवानाम् ब्रह्मैष वा एतस्य ब्रह्मा भवति तस्मात्तम् ब्रह्मणे ददाति स हैतेनापि विष्ठाव्राज्यन्नाद्यकामो यजेत तदस्मिन्त्सर्वतो ऽन्नाद्यं दधाति स हान्नाद एव भवति

atha ya eṣa bārhaspatyaścarurbhavati | tasya śitipṛṣṭho gaurdakṣiṇaiṣā vā ūrdhvā bṛhaspaterdiktadeṣa upariṣṭādaryamṇaḥ panthāstasmācitipṛṣṭho bārhaspatyasya dakṣiṇā tam brahmaṇe dadāti bṛhaspatirvai devānām brahmaiṣa vā etasya brahmā bhavati tasmāttam brahmaṇe dadāti sa haitenāpi viṣṭhāvrājyannādyakāmo yajeta tadasmintsarvato 'nnādyaṃ dadhāti sa hānnāda eva bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै प्रयुजां हविर्भिर्यजते । तद्यत्प्रयुजां हविर्भिर्यजत ऋतून्वा एतत्सुषुवाणो युङ्क्ते त एनमृतवो युक्ता वहन्त्यृतून्वा प्रयुक्ताननुचरति तस्मात्प्रयुजां हविर्भिर्यजते

sa vai prayujāṃ havirbhiryajate | tadyatprayujāṃ havirbhiryajata ṛtūnvā etatsuṣuvāṇo yuṅkte ta enamṛtavo yuktā vahantyṛtūnvā prayuktānanucarati tasmātprayujāṃ havirbhiryajate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि वै द्वादश भवन्ति । द्वादश वै मासाः संवत्सरस्य तस्माद्द्वादश भवन्ति मासि-मासि यजेतेत्याहुः को वेद मनुष्यस्य तस्मान्न मासि-मासि यजेत शम्यापराव्याधे शम्यापराव्याध एव षड्भिर्यजते प्राङ् यानथ पुनरावृत्तः शम्यापराव्याधे शम्यापराव्याध एव षड्भिर्यजते

tāni vai dvādaśa bhavanti | dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya tasmāddvādaśa bhavanti māsi-māsi yajetetyāhuḥ ko veda manuṣyasya tasmānna māsi-māsi yajeta śamyāparāvyādhe śamyāparāvyādha eva ṣaḍbhiryajate prāṅ yānatha punarāvṛttaḥ śamyāparāvyādhe śamyāparāvyādha eva ṣaḍbhiryajate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदु तथा न कुर्यात् । षडेवैतानि पूर्वाणि हवींषि निर्वपति समानबर्हींषि तासां देवतानां रूपं यथा शिशिरे युक्त्वा प्राञ्च आप्रावृषं यायुस्तत्षडृतून्यूङ्क्ते त एनं षडृतवो युक्ताः प्राञ्च आप्रवृषं वहन्ति षड्वर्तून्प्रयुक्तानाप्रावृषमनुचरति पूर्वाग्निवाहां द्वौ दक्षिणा

tadu tathā na kuryāt | ṣaḍevaitāni pūrvāṇi havīṃṣi nirvapati samānabarhīṃṣi tāsāṃ devatānāṃ rūpaṃ yathā śiśire yuktvā prāñca āprāvṛṣaṃ yāyustatṣaḍṛtūnyūṅkte ta enaṃ ṣaḍṛtavo yuktāḥ prāñca āpravṛṣaṃ vahanti ṣaḍvartūnprayuktānāprāvṛṣamanucarati pūrvāgnivāhāṃ dvau dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडेवोत्तराणि हवींषि निर्वपति । समानबर्हींषि तासां देवतानां रूपं यथा पुनरावर्तेरन्वार्षिकमभि तत्षडृतून्युङ्क्ते त एनं षडृतवो युक्ता वार्षिकमभि वहन्ति षड्वर्तून्प्रयुक्तान्वार्षिकमनुचरति पूर्वाग्निवाहां द्वौ दक्षिणा तद्यत्पूर्वाग्निवाहो दक्षिण ऽर्तून्वा एतत्सुषवाणो युङ्क्ते वहन्ति वा अनड्वाहस्तस्मात्पूर्वाग्निवाहो दक्षिणा

ṣaḍevottarāṇi havīṃṣi nirvapati | samānabarhīṃṣi tāsāṃ devatānāṃ rūpaṃ yathā punarāvarteranvārṣikamabhi tatṣaḍṛtūnyuṅkte ta enaṃ ṣaḍṛtavo yuktā vārṣikamabhi vahanti ṣaḍvartūnprayuktānvārṣikamanucarati pūrvāgnivāhāṃ dvau dakṣiṇā tadyatpūrvāgnivāho dakṣiṇa 'rtūnvā etatsuṣavāṇo yuṅkte vahanti vā anaḍvāhastasmātpūrvāgnivāho dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्ध स्मैतत्पुरा कुरुपञ्चाला आहुः । ऋतवो वा अस्मान्युक्ता वहन्त्यृतून्वा प्रयुक्ताननुचराम इति यदेषां राजानो राजसूययाजिन आसुस्तद्ध स्म तदभ्याहुः

taddha smaitatpurā kurupañcālā āhuḥ | ṛtavo vā asmānyuktā vahantyṛtūnvā prayuktānanucarāma iti yadeṣāṃ rājāno rājasūyayājina āsustaddha sma tadabhyāhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आग्नेयो ऽष्टाकपालः पुरोडाशो भवति । सौम्यश्चरुः सावित्रो द्वादशकपालो वाष्टाकपालो वा पुरोडाशो बार्हस्पत्यश्चरुस्त्वाष्ट्रो दशकपालः पुरोडाशो वैश्वानरो द्वादशकपाल एतानि षट् पूर्वाणि हवींषि भवन्ति

āgneyo 'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati | saumyaścaruḥ sāvitro dvādaśakapālo vāṣṭākapālo vā puroḍāśo bārhaspatyaścarustvāṣṭro daśakapālaḥ puroḍāśo vaiśvānaro dvādaśakapāla etāni ṣaṭ pūrvāṇi havīṃṣi bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडेवोत्तरे चरवः । सारस्वतश्चरुः पौष्णश्चरुर्मैत्रश्चरुः क्षैत्रपत्यश्चरुर्वारुणश्चरुरादित्यश्चरुरेत उ षडुत्तरे चरवः

ṣaḍevottare caravaḥ | sārasvataścaruḥ pauṣṇaścarurmaitraścaruḥ kṣaitrapatyaścarurvāruṇaścarurādityaścarureta u ṣaḍuttare caravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ श्येनीं विचित्रगर्भामदित्या आलभते । तस्या एषैवावृद्याष्टापद्यै वशाया इयं वा अदितिरस्या एवैनमेतद्गर्भं करोति तस्या एतादृश्येव श्येनी विचित्रगर्भा दक्षिणा

atha śyenīṃ vicitragarbhāmadityā ālabhate | tasyā eṣaivāvṛdyāṣṭāpadyai vaśāyā iyaṃ vā aditirasyā evainametadgarbhaṃ karoti tasyā etādṛśyeva śyenī vicitragarbhā dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पृषतीं विचित्रचर्भाम् मरुद्भ्य आलभते । तस्या एषैवावृद्विशो वै मरुतो विशामेवैनमेतद्गर्भं करोति तस्यां एतादृश्येव पृषती विचित्रगर्भा दक्षिणा

atha pṛṣatīṃ vicitracarbhām marudbhya ālabhate | tasyā eṣaivāvṛdviśo vai maruto viśāmevainametadgarbhaṃ karoti tasyāṃ etādṛśyeva pṛṣatī vicitragarbhā dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतौ पशुबन्धौ । तदेतावेव सन्तावन्यथेवालभन्ते यामदित्या आलभन्त आदित्येभ्यस्तामालभन्ते सर्वं वा आदित्याः सर्वस्यैवैनमेतद्गर्भं करोति याम् मरुद्भ्य आलभन्ते विश्वेभ्यस्तां देवेभ्य आलभन्ते सर्वं वै विश्वे देवाः सर्वस्यैवैनमेतद्गर्भं करोति

etau paśubandhau | tadetāveva santāvanyathevālabhante yāmadityā ālabhanta ādityebhyastāmālabhante sarvaṃ vā ādityāḥ sarvasyaivainametadgarbhaṃ karoti yām marudbhya ālabhante viśvebhyastāṃ devebhya ālabhante sarvaṃ vai viśve devāḥ sarvasyaivainametadgarbhaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषेचनीयेनेष्ट्वा । केशान्न वपते तद्यत्केशान्न वपते वीर्यं वा एतदपां रसः सम्भृतो भवति येनैनमेतदभिषिञ्चति तस्याभिषिक्तस्य केशान्प्रथमान्प्राप्नोति स यत्केशान्वपेतैतां श्रियम् जिह्मां विनाशयेद्व्युदुह्यात्तस्मात्केशान्न वपते

abhiṣecanīyeneṣṭvā | keśānna vapate tadyatkeśānna vapate vīryaṃ vā etadapāṃ rasaḥ sambhṛto bhavati yenainametadabhiṣiñcati tasyābhiṣiktasya keśānprathamānprāpnoti sa yatkeśānvapetaitāṃ śriyam jihmāṃ vināśayedvyuduhyāttasmātkeśānna vapate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरं न वपते । संवत्सरसम्मिता वै व्रतचर्या तस्मात्संवत्सरं न वपते स एष व्रतविसर्जनीयोपयोगो नाम स्तोमो भवति केशवपनीयः

saṃvatsaraṃ na vapate | saṃvatsarasammitā vai vratacaryā tasmātsaṃvatsaraṃ na vapate sa eṣa vratavisarjanīyopayogo nāma stomo bhavati keśavapanīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैकविंशम् प्रातःसवनम् । सप्तदशम् माध्यन्दिनं सवनम् पञ्चदशं तृतीयसवनं सहोक्थैः सह षोडशिना सह रात्र्या

tasyaikaviṃśam prātaḥsavanam | saptadaśam mādhyandinaṃ savanam pañcadaśaṃ tṛtīyasavanaṃ sahokthaiḥ saha ṣoḍaśinā saha rātryā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवृद्राथन्तरः संधिर्भवति । एष एवैकविंशो य एष तपति स एतस्मादेकविंशादपयुङ्क्ते स सप्तदशमभिप्रत्यवैति सप्तदशात्पञ्चदशम् पञ्चदशादस्यामेव त्रिवृति प्रतिष्ठायाम् प्रतितिष्ठति

trivṛdrāthantaraḥ saṃdhirbhavati | eṣa evaikaviṃśo ya eṣa tapati sa etasmādekaviṃśādapayuṅkte sa saptadaśamabhipratyavaiti saptadaśātpañcadaśam pañcadaśādasyāmeva trivṛti pratiṣṭhāyām pratitiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य रथन्तरम् पृष्ठम् भवति । इयं वै रथन्तरमस्यामेवैतत्प्रतिष्ठायाम् प्रतितिष्ठत्यतिरात्रो भवति प्रतिष्ठा वा अतिरात्रस्तस्मादतिरात्रो भवति

tasya rathantaram pṛṣṭham bhavati | iyaṃ vai rathantaramasyāmevaitatpratiṣṭhāyām pratitiṣṭhatyatirātro bhavati pratiṣṭhā vā atirātrastasmādatirātro bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै न्येव वर्तयते केशान्न वपते वीर्यं वा एतदपां रसः सम्भृतो भवति येनैनमेतदभिषिञ्चति तस्याभिषिक्तस्य केशान्प्रथमान्प्राप्नोति स यत्केशान्वपेतैतां श्रियं जिह्मां विनाशयेद्व्युह्यादथ यन्निवर्तयते तदात्मन्येवैतां श्रियं नियुनक्ति तस्मान्न्येव वर्तयते केशान्न वपते तस्यैषैव व्रतचर्या भवति यावज्जीवं नास्याम् प्रतितिष्ठति

sa vai nyeva vartayate keśānna vapate vīryaṃ vā etadapāṃ rasaḥ sambhṛto bhavati yenainametadabhiṣiñcati tasyābhiṣiktasya keśānprathamānprāpnoti sa yatkeśānvapetaitāṃ śriyaṃ jihmāṃ vināśayedvyuhyādatha yannivartayate tadātmanyevaitāṃ śriyaṃ niyunakti tasmānnyeva vartayate keśānna vapate tasyaiṣaiva vratacaryā bhavati yāvajjīvaṃ nāsyām pratitiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसन्द्या उपानहा उपमुञ्चते । उपानड्भ्यामधि यदस्य यानम् भवति रथो वा किंचिद्वा सर्वं वा एष इदमुपर्युपरि भवत्यर्वागेवास्मादिदं सर्वम् भवति यो राजसूयेन यजते तस्मादस्यैषैव व्रतचर्या भवति यावज्जीवं नास्याम् प्रतितिष्ठति

āsandyā upānahā upamuñcate | upānaḍbhyāmadhi yadasya yānam bhavati ratho vā kiṃcidvā sarvaṃ vā eṣa idamuparyupari bhavatyarvāgevāsmādidaṃ sarvam bhavati yo rājasūyena yajate tasmādasyaiṣaiva vratacaryā bhavati yāvajjīvaṃ nāsyām pratitiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्येत आश्विनो भवति । श्येताविव ह्यश्विनावविर्मल्हा सारस्वती भवत्यृषभमिन्द्राय सृत्राम्ण आलभते दुर्वेदा एवंसमृद्धाः पशवो यद्येवंसमृद्धान्न विन्देदप्यजानेवालभेरंस्ते हि सुश्रपतरा भवन्ति स यद्यजानालभेरंलोहित आश्विनो भवति तद्यदेतया यजते

śyeta āśvino bhavati | śyetāviva hyaśvināvavirmalhā sārasvatī bhavatyṛṣabhamindrāya sṛtrāmṇa ālabhate durvedā evaṃsamṛddhāḥ paśavo yadyevaṃsamṛddhānna vindedapyajānevālabheraṃste hi suśrapatarā bhavanti sa yadyajānālabheraṃlohita āśvino bhavati tadyadetayā yajate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वष्टुर्ह वै पुत्रः । त्रिषीर्षा षडक्ष आस तस्य त्रीण्येव मुखान्यासुस्तद्यदेवंरूप आस तस्माद्विश्वरूपो नाम

tvaṣṭurha vai putraḥ | triṣīrṣā ṣaḍakṣa āsa tasya trīṇyeva mukhānyāsustadyadevaṃrūpa āsa tasmādviśvarūpo nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य सोमपानमेवैकम् मुखमास । सुरापाणमेकमन्यस्मा अशनायैकं तमिन्द्रो दिद्वेष तस्य तानि शीर्षाणि प्रचिचेद

tasya somapānamevaikam mukhamāsa | surāpāṇamekamanyasmā aśanāyaikaṃ tamindro didveṣa tasya tāni śīrṣāṇi praciceda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत्सोमपानमास । ततः कपिञ्जलः समभवत्तस्मात्स बभ्रुक इव बभ्रुरिव हि सोमो राजा

sa yatsomapānamāsa | tataḥ kapiñjalaḥ samabhavattasmātsa babhruka iva babhruriva hi somo rājā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यत्सुरापाणमास । ततः कलविङ्कः समभवत्तस्मात्सो ऽभिमाद्यत्क इव वदत्यभिमाद्यन्निव हि सुराम् पीत्वा वदति

atha yatsurāpāṇamāsa | tataḥ kalaviṅkaḥ samabhavattasmātso 'bhimādyatka iva vadatyabhimādyanniva hi surām pītvā vadati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदत्यस्मा अशनायास । ततस्तित्तिरिः समभवत्तस्मात्स विश्वरूपतम इव सन्त्येव घृतस्तोका इव त्वन्मधुस्तोका इव त्वत्पर्णेष्वाश्चुतिता एवंरूपमिव हि स तेनाशनमावयत्

atha yadatyasmā aśanāyāsa | tatastittiriḥ samabhavattasmātsa viśvarūpatama iva santyeva ghṛtastokā iva tvanmadhustokā iva tvatparṇeṣvāścutitā evaṃrūpamiva hi sa tenāśanamāvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वष्टा चुक्रोध । कुविन्मे पुत्रमबधीदिति सो ऽपेन्द्रमेव सोममाजह्रे स यथायं सोमः प्रसुत एवमपेन्द्र एवास

sa tvaṣṭā cukrodha | kuvinme putramabadhīditi so 'pendrameva somamājahre sa yathāyaṃ somaḥ prasuta evamapendra evāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रो ह वा ईक्षां चक्रे । इदं वै मा सोमादन्तर्यन्तीति स यथा बलीयानबलीयस एवमनुपहूत एव यो द्रोणकलशे शुक्र आस तम् भक्षयां चकार स हैनं जिहिंस सो ऽस्य विष्वङ्ङेव प्राणेभ्यो दुद्राव मुखाद्धैवास्य न दुद्राव तस्मात्प्रायश्चित्तिरास स यद्धापि मुखादद्रोष्यन्न हैव प्रायश्चित्तिरभविष्यत्

indro ha vā īkṣāṃ cakre | idaṃ vai mā somādantaryantīti sa yathā balīyānabalīyasa evamanupahūta eva yo droṇakalaśe śukra āsa tam bhakṣayāṃ cakāra sa hainaṃ jihiṃsa so 'sya viṣvaṅṅeva prāṇebhyo dudrāva mukhāddhaivāsya na dudrāva tasmātprāyaścittirāsa sa yaddhāpi mukhādadroṣyanna haiva prāyaścittirabhaviṣyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो वै वर्णाः । ब्राह्मणो राजन्यो वैश्यः शूद्रो न हैतेषामेकश्चन भवति यः सोमं वमति स यद्धैतेषामेकश्चित्स्या तस्याद्धैव प्रायश्चित्तिः

catvāro vai varṇāḥ | brāhmaṇo rājanyo vaiśyaḥ śūdro na haiteṣāmekaścana bhavati yaḥ somaṃ vamati sa yaddhaiteṣāmekaścitsyā tasyāddhaiva prāyaścittiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यन्नस्तो ऽद्रवत् । ततः सिंहः समभवदथ यत्कर्णाभ्यामद्रवत्ततो कृकः समभवदथ यदवाचः प्राणादद्रवत्ततः शार्दूलज्येष्ठाः श्वापदाः समभवन्नथ यदुत्तरात्प्राणादद्रवत्सा परिस्रुदथ त्रिर्निरष्ठीवत्ततः कुवलं कर्कन्धु बदरमिति समभवत्स सर्वेणैव व्यार्ध्यत सर्वं हि सोमः

sa yannasto 'dravat | tataḥ siṃhaḥ samabhavadatha yatkarṇābhyāmadravattato kṛkaḥ samabhavadatha yadavācaḥ prāṇādadravattataḥ śārdūlajyeṣṭhāḥ śvāpadāḥ samabhavannatha yaduttarātprāṇādadravatsā parisrudatha trirniraṣṭhīvattataḥ kuvalaṃ karkandhu badaramiti samabhavatsa sarveṇaiva vyārdhyata sarvaṃ hi somaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सोमातिपूतो मङ्कुरिव चचार । तमेतयाश्विनावभिषज्यतां तं सर्वेणैव समार्धयतां सर्वं हि सोमः स वसीयानेवेष्ट्वाभवत्

sa somātipūto maṅkuriva cacāra | tametayāśvināvabhiṣajyatāṃ taṃ sarveṇaiva samārdhayatāṃ sarvaṃ hi somaḥ sa vasīyāneveṣṭvābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते देवा अब्रुवन् । सुत्रातम् बतैनमत्रासतामिति तस्मात्सौत्रामणी नाम

te devā abruvan | sutrātam batainamatrāsatāmiti tasmātsautrāmaṇī nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हैतयापि सोमातिपूतम् भिषज्येत् । सर्वेण वा एष व्यृध्यते यं सोमो ऽतिपवते सर्वं हि सोमस्तं सर्वेणैव समर्धयति सर्वं हि सोमः स वसीयानेवेष्ट्वा भवति तस्मादु हैतयापि सोमातिपूतम् भिषज्येत

sa haitayāpi somātipūtam bhiṣajyet | sarveṇa vā eṣa vyṛdhyate yaṃ somo 'tipavate sarvaṃ hi somastaṃ sarveṇaiva samardhayati sarvaṃ hi somaḥ sa vasīyāneveṣṭvā bhavati tasmādu haitayāpi somātipūtam bhiṣajyeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदेतया राजसूययाजी यजते । सवान्वा एष यज्ञक्रतूनवरुन्द्धे सर्वा इष्टीरपि दर्विहोमान्यो राजसूयेन यजते देवसृष्टा वा एषेष्टिर्यत्सौत्रामण्यनया मे ऽपीष्टमसदनयापि सूया इति तस्माद्वा एतया राजसूययाजी यजते

tadyadetayā rājasūyayājī yajate | savānvā eṣa yajñakratūnavarunddhe sarvā iṣṭīrapi darvihomānyo rājasūyena yajate devasṛṣṭā vā eṣeṣṭiryatsautrāmaṇyanayā me 'pīṣṭamasadanayāpi sūyā iti tasmādvā etayā rājasūyayājī yajate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदाश्विनो भवति । अश्विनौ वा एनमभिषज्यतां तथो एवैनमेष एतदश्विभ्यामेव भिषज्यति तस्मादाश्विनो भवति

atha yadāśvino bhavati | aśvinau vā enamabhiṣajyatāṃ tatho evainameṣa etadaśvibhyāmeva bhiṣajyati tasmādāśvino bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यत्सारस्वतो भवति । वाग्वै सरस्वती वाचा वा एनमश्विनावभिषज्यतां तथो एवैनमेष एतद्वाचैव भिषज्यति तस्मात्सारस्वतो भवति

atha yatsārasvato bhavati | vāgvai sarasvatī vācā vā enamaśvināvabhiṣajyatāṃ tatho evainameṣa etadvācaiva bhiṣajyati tasmātsārasvato bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदैन्द्रो भवति इन्द्रो वै यज्ञस्य देवता तयैवैनमेतद्भिषज्यति तस्मादैन्द्रो भवति

atha yadaindro bhavati indro vai yajñasya devatā tayaivainametadbhiṣajyati tasmādaindro bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषु पशुषु । सिंहलोमानि वृकलोमानि शार्दूललोमानीत्यावपत्येतद्वै ततः समभवद्यदेनं सोमो ऽत्यपवत तेनैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति तस्मादेतान्यावपति

eteṣu paśuṣu | siṃhalomāni vṛkalomāni śārdūlalomānītyāvapatyetadvai tataḥ samabhavadyadenaṃ somo 'tyapavata tenaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti tasmādetānyāvapati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदु तथा न कुर्यात् । उल्कया ह स नखिन्या पशूननुषुवति य एतानि पशुष्वावपति तस्मादु परिस्रुत्येवावपेत्तथा होल्कया नखिन्या पशून्नानुषुवति तथो एवैनं समर्धयति कृत्स्नं करोति तस्मादु परिस्रुत्येवावपेत

tadu tathā na kuryāt | ulkayā ha sa nakhinyā paśūnanuṣuvati ya etāni paśuṣvāvapati tasmādu parisrutyevāvapettathā holkayā nakhinyā paśūnnānuṣuvati tatho evainaṃ samardhayati kṛtsnaṃ karoti tasmādu parisrutyevāvapeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पूर्वेद्युः । परिस्रुतं संदधात्याश्विभ्याम् पच्यस्व सरस्वत्यै पच्यस्वेन्द्राय सुत्राम्णे पच्यस्वेति सा यदा परिस्रुद्भवत्यथैनया प्रचरति

atha pūrvedyuḥ | parisrutaṃ saṃdadhātyāśvibhyām pacyasva sarasvatyai pacyasvendrāya sutrāmṇe pacyasveti sā yadā parisrudbhavatyathainayā pracarati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वावग्नी उद्धरन्ति । उत्तरवेदावेवोत्तरमुद्धते दक्षिणं नेत्सोमाहुतीश्च सुराहुतीश्च सह जुहवामेति तस्माद्द्वावग्नी उद्धरन्त्युत्तरवेदावेवोत्तरमुद्धते दक्षिणमथ यदा वपाभिः प्रचरत्यथैतया परिस्रुता प्रचरति

dvāvagnī uddharanti | uttaravedāvevottaramuddhate dakṣiṇaṃ netsomāhutīśca surāhutīśca saha juhavāmeti tasmāddvāvagnī uddharantyuttaravedāvevottaramuddhate dakṣiṇamatha yadā vapābhiḥ pracaratyathaitayā parisrutā pracarati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दर्भैः पावयति । पूतासदिति वायुः पूतः पवित्रेण प्रत्यङ् सोमो अतिस्रुतः इन्द्रस्य युज्यः सखेति तत्कुवलसक्तून्कर्कन्धुसक्तून्बदरसक्तूनित्यावपत्येतद्वै ततः समभवद्यत्त्रिर्निरष्ठीवत्तेनैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति तस्मादेतानावपति

tāṃ darbhaiḥ pāvayati | pūtāsaditi vāyuḥ pūtaḥ pavitreṇa pratyaṅ somo atisrutaḥ indrasya yujyaḥ sakheti tatkuvalasaktūnkarkandhusaktūnbadarasaktūnityāvapatyetadvai tataḥ samabhavadyattrirniraṣṭhīvattenaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti tasmādetānāvapati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ग्रहान्गृह्णाति । एकं वा त्रीन्वैकस्त्वेव ग्रहीतव्य एका हि पुरोरुग्भवत्येकानुवाक्यैका याज्या तस्मादेका एव ग्रहीतव्यः

atha grahāngṛhṇāti | ekaṃ vā trīnvaikastveva grahītavya ekā hi purorugbhavatyekānuvākyaikā yājyā tasmādekā eva grahītavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गृह्णाति । कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्वं वियूय इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नमौक्तिं यजन्ति उपयामगृहीतो ऽस्यश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्राय त्वा सुत्राम्ण इति यद्यु त्रीन्गृह्णीयादेतयैव गृह्णीयादुपयामैस्तु तर्हि नाना गृह्णीयादथाहाश्विभ्याम् सरस्वत्या इन्द्राय सुत्राम्णे ऽनुब्रूहीति

sa gṛhṇāti | kuvidaṅga yavamanto yavaṃ cidyathā dāntyanupūrvaṃ viyūya ihehaiṣāṃ kṛṇuhi bhojanāni ye barhiṣo namauktiṃ yajanti upayāmagṛhīto 'syaśvibhyāṃ tvā sarasvatyai tvendrāya tvā sutrāmṇa iti yadyu trīngṛhṇīyādetayaiva gṛhṇīyādupayāmaistu tarhi nānā gṛhṇīyādathāhāśvibhyām sarasvatyā indrāya sutrāmṇe 'nubrūhīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽन्वाह । युवं सुराममश्विना नमुचावासुरे सचा विपिपाना सुभस्पती इन्द्रं कर्मस्वावतमित्याश्राव्याहाश्विनौ सरस्वतीमिन्द्रं सुत्रामाणं यजेति

so 'nvāha | yuvaṃ surāmamaśvinā namucāvāsure sacā vipipānā subhaspatī indraṃ karmasvāvatamityāśrāvyāhāśvinau sarasvatīmindraṃ sutrāmāṇaṃ yajeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यजति । पुत्रमिव पितरावश्विनोभेन्द्रावथुः काव्यैर्दंसनाभिः यत्सुरामं व्यपिबः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णगिति द्विर्होता वषट्करोति द्विरध्वर्युर्जुहोत्याहरति भक्षं यद्यु त्रीन्गृह्णीयादेतस्यैवानु होममितरौ हूयेते

sa yajati | putramiva pitarāvaśvinobhendrāvathuḥ kāvyairdaṃsanābhiḥ yatsurāmaṃ vyapibaḥ śacībhiḥ sarasvatī tvā maghavannabhiṣṇagiti dvirhotā vaṣaṭkaroti dviradhvaryurjuhotyāharati bhakṣaṃ yadyu trīngṛhṇīyādetasyaivānu homamitarau hūyete

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कुम्भः । शतवितृणो वा भवति नववितृणो वा स यदि शतवितृणः शतायुर्वा अयम् पुरुषः शततेजाः शतवीर्यस्तस्माचतवितृणो यद्यु नववितृणो नवेमे पुरुषे प्राणास्तस्मान्नववितृणः

atha kumbhaḥ | śatavitṛṇo vā bhavati navavitṛṇo vā sa yadi śatavitṛṇaḥ śatāyurvā ayam puruṣaḥ śatatejāḥ śatavīryastasmācatavitṛṇo yadyu navavitṛṇo naveme puruṣe prāṇāstasmānnavavitṛṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं शिक्योदुतम् । उपर्युपर्याहवनीयं धारयन्ति सा या परिशिष्टा परिस्रुद्भवति तामासिञ्चति तां विक्षरन्तीमुपतिष्ठते पितॄणां सोमवतां तिसृभिरृग्भिः पितॄणाम् बर्हिषदां तिसृभिरृग्भिः पितॄणामग्निष्वात्तानां तिसृभिरृग्भिस्तद्यदेवमुपतिष्ठते यत्र वै सोम इन्द्रमत्यपवत स यत्पितॄनगचत्त्रया वै पितरस्तेनैवैनमेतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति तस्मादेवमुपतिष्ठते

taṃ śikyodutam | uparyuparyāhavanīyaṃ dhārayanti sā yā pariśiṣṭā parisrudbhavati tāmāsiñcati tāṃ vikṣarantīmupatiṣṭhate pitṝṇāṃ somavatāṃ tisṛbhirṛgbhiḥ pitṝṇām barhiṣadāṃ tisṛbhirṛgbhiḥ pitṝṇāmagniṣvāttānāṃ tisṛbhirṛgbhistadyadevamupatiṣṭhate yatra vai soma indramatyapavata sa yatpitṝnagacattrayā vai pitarastenaivainametatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti tasmādevamupatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतानि हवींषि निर्वपति । सावित्रं द्वादशकपालं वाष्टाकपालं वा पुरोडाशं वारुणं यवमयं चरुमैन्द्रमेकादशकपालम् पुरोडाशम्

athaitāni havīṃṣi nirvapati | sāvitraṃ dvādaśakapālaṃ vāṣṭākapālaṃ vā puroḍāśaṃ vāruṇaṃ yavamayaṃ carumaindramekādaśakapālam puroḍāśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत्सावित्रो भवति । सविता वै देवानाम् प्रसविता सवितृप्रसूत एवैतद्भिषज्यति तस्मात्सावित्रो भवति

sa yatsāvitro bhavati | savitā vai devānām prasavitā savitṛprasūta evaitadbhiṣajyati tasmātsāvitro bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्वारुणो भवति । वरुणो वा आर्पयिता तद्य एवार्पयिता तेनैवैतद्भिषज्यति तस्माद्वारुणो भवति

atha yadvāruṇo bhavati | varuṇo vā ārpayitā tadya evārpayitā tenaivaitadbhiṣajyati tasmādvāruṇo bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदैन्द्रो भवति । इन्द्रो वै यज्ञस्य देवता सा यैव यज्ञस्य देवता तयैवैतद्भिषज्यति तस्मादैन्द्रो भवति

atha yadaindro bhavati | indro vai yajñasya devatā sā yaiva yajñasya devatā tayaivaitadbhiṣajyati tasmādaindro bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदि हैतयापि सोमातिपूतम् भिषज्येत् । इष्टा अनुयाजा भवन्त्यव्यूढे स्रुचावथैतैर्हविर्भिः प्रचरति पश्चाद्वै सोमो ऽतिपवते पश्चादेवैनमेतेन मेधेनापिदधात्याश्विनमु तर्हि द्विकपालम् पुरोडाशं निर्वपेदथ यदा वपाभिः प्रचरत्यथैतेनाश्विनेन द्विकपालेन पुरोडाशेन प्रचरति

sa yadi haitayāpi somātipūtam bhiṣajyet | iṣṭā anuyājā bhavantyavyūḍhe srucāvathaitairhavirbhiḥ pracarati paścādvai somo 'tipavate paścādevainametena medhenāpidadhātyāśvinamu tarhi dvikapālam puroḍāśaṃ nirvapedatha yadā vapābhiḥ pracaratyathaitenāśvinena dvikapālena puroḍāśena pracarati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदु तथा न कुर्यात् । ह्वलति वा एष यो यज्ञपथादेत्येति वा एष यज्ञपथाद्य एवं करोति तस्माद्यत्रैवैतेषाम् पशूनां वपाभिः प्रचरन्ति तदेवैतैर्हविर्भिः प्रचरेयुर्नो तर्ह्याश्विनं द्विकपालम् पुरोडाशं निर्वपेत्

tadu tathā na kuryāt | hvalati vā eṣa yo yajñapathādetyeti vā eṣa yajñapathādya evaṃ karoti tasmādyatraivaiteṣām paśūnāṃ vapābhiḥ pracaranti tadevaitairhavirbhiḥ pracareyurno tarhyāśvinaṃ dvikapālam puroḍāśaṃ nirvapet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य नपुंसको गौर्दक्षिणा । न वा एष स्त्री न पुमान्यन्नपुंसको गौर्यदह पुमांस्तेन न स्त्री यदु स्त्री तेनो न पुमांस्तस्मान्नपुंसको गौर्दक्षिणाश्वा वा रथवाही सा हि न स्त्री न पुमान्यदश्वा रथवाही यदह रथं वहति तेन न स्त्री यदु स्त्री तेनो न पुमांस्तस्मादश्वा रथवाही दक्षिणा

tasya napuṃsako gaurdakṣiṇā | na vā eṣa strī na pumānyannapuṃsako gauryadaha pumāṃstena na strī yadu strī teno na pumāṃstasmānnapuṃsako gaurdakṣiṇāśvā vā rathavāhī sā hi na strī na pumānyadaśvā rathavāhī yadaha rathaṃ vahati tena na strī yadu strī teno na pumāṃstasmādaśvā rathavāhī dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐन्द्रवैष्णवं द्वादशकपालम् पुरोडाशं निर्वपति । तद्यदेतया यजते वृत्रे ह वा इदमग्रे सर्वनाम यदृचो यद्यजूंषि यत्सामानि तस्मा इन्द्रो वज्रम् प्राजिहीर्षत्

aindravaiṣṇavaṃ dvādaśakapālam puroḍāśaṃ nirvapati | tadyadetayā yajate vṛtre ha vā idamagre sarvanāma yadṛco yadyajūṃṣi yatsāmāni tasmā indro vajram prājihīrṣat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ह विष्णुमुवाच । वृत्राय वै वज्रम् प्रहरिष्याम्यनु मा तिष्ठस्वेति तथेति ह विष्णुरुवाचानु त्वा स्थास्ये प्रहरेति तस्मा इन्द्रो वज्रमुद्ययाम स उद्यताद्वज्राद्वृत्रो बिभयां चकार

sa ha viṣṇumuvāca | vṛtrāya vai vajram prahariṣyāmyanu mā tiṣṭhasveti tatheti ha viṣṇuruvācānu tvā sthāsye prahareti tasmā indro vajramudyayāma sa udyatādvajrādvṛtro bibhayāṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच । अस्ति वा इदं वीर्यं तन्नु ते प्रयचानि मा तु मे प्रहार्षीरिति तस्मै यजूंषि प्रायचत्तस्मै द्वितीयमुद्ययाम

sa hovāca | asti vā idaṃ vīryaṃ tannu te prayacāni mā tu me prahārṣīriti tasmai yajūṃṣi prāyacattasmai dvitīyamudyayāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच । अस्ति वा इदं वीर्यं तन्नु ते प्रयचानि मा तु मे प्रहार्षीरिति तस्मा ऋचः प्रायचत्तस्मै तृतीयमुद्ययाम

sa hovāca | asti vā idaṃ vīryaṃ tannu te prayacāni mā tu me prahārṣīriti tasmā ṛcaḥ prāyacattasmai tṛtīyamudyayāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति वा इदं वीर्यं तन्नु ते प्रयचानि मा तु मे प्रहाषीरिति तस्मै सामानि प्रायचत्तस्मादप्येतर्ह्येवमेवैर्वेदैर्यज्ञं तन्वते यजुर्भिरेवाग्रे ऽथर्ग्भिरथ सामभिरेवं ह्यस्मा एतत्प्रायचत्

asti vā idaṃ vīryaṃ tannu te prayacāni mā tu me prahāṣīriti tasmai sāmāni prāyacattasmādapyetarhyevamevairvedairyajñaṃ tanvate yajurbhirevāgre 'thargbhiratha sāmabhirevaṃ hyasmā etatprāyacat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य यो योनिराशय आस । तमनुपरामृश्य संलुप्याचिनत्सैषेष्टिरभवत्तद्यदेतस्मिन्नाशये त्रिधातुरिवैषा विद्याशेत तस्मात्त्रैधातवी नाम

tasya yo yonirāśaya āsa | tamanuparāmṛśya saṃlupyācinatsaiṣeṣṭirabhavattadyadetasminnāśaye tridhāturivaiṣā vidyāśeta tasmāttraidhātavī nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदैन्द्रावैष्णवं हविर्भवति । इन्द्रो हि वज्रमुदयचद्विष्णुरन्वतिष्ठत

atha yadaindrāvaiṣṇavaṃ havirbhavati | indro hi vajramudayacadviṣṇuranvatiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्द्वादशकपालो भवति । द्वादश वै मासाः संवत्सरस्य संवत्सरसम्मितैषेष्टिस्तस्माद्द्वादशकपालो भवति

atha yaddvādaśakapālo bhavati | dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya saṃvatsarasammitaiṣeṣṭistasmāddvādaśakapālo bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमुभयेषां व्रीहियवाणां गृह्णाति । व्रीहिमयमेवाग्रे पिण्डमधिश्रयति तद्यजुषां रूपमथ यवमयं तदृचां रूपमथ व्रीहिमयं तत्साम्नां रूप तदेतत्त्रय्यै विद्यायै रूपं क्रियते सैषा राजसूययाजिन उदवसानीयेष्टिर्भवति

tamubhayeṣāṃ vrīhiyavāṇāṃ gṛhṇāti | vrīhimayamevāgre piṇḍamadhiśrayati tadyajuṣāṃ rūpamatha yavamayaṃ tadṛcāṃ rūpamatha vrīhimayaṃ tatsāmnāṃ rūpa tadetattrayyai vidyāyai rūpaṃ kriyate saiṣā rājasūyayājina udavasānīyeṣṭirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान्वा एष यज्ञक्रतूनवरुन्द्धे । सर्वा इष्टीरपि दर्विहोमान्यो राजसूयेन यजते तस्य यातयामेव यज्ञो भवति सो ऽस्मात्पराङिव भवत्येतावान्वै सर्वो यज्ञो यावानेष त्रयो वेदस्तस्यैतद्रूपं क्रियत एष योनिराशयस्तदेतेन त्रयेण वेदेन पुनर्यज्ञमारभते तथास्यायातयामा यज्ञो भवति तथो अस्मान्न पराङ् भवति

sarvānvā eṣa yajñakratūnavarunddhe | sarvā iṣṭīrapi darvihomānyo rājasūyena yajate tasya yātayāmeva yajño bhavati so 'smātparāṅiva bhavatyetāvānvai sarvo yajño yāvāneṣa trayo vedastasyaitadrūpaṃ kriyata eṣa yonirāśayastadetena trayeṇa vedena punaryajñamārabhate tathāsyāyātayāmā yajño bhavati tatho asmānna parāṅ bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान्वा एष यज्ञक्रतूनवरुन्द्धे । सर्वा इष्टीरपि दर्विहोमान्यो राजसूयेन यजते देवसृष्टो वा एषेष्टिर्यत्त्रैधातव्यनया मे ऽपीष्टमसदनयापि सूया इति तस्माद्वा एषा राजसूययाजिन उदवसानीयेष्ठिर्भवति

sarvānvā eṣa yajñakratūnavarunddhe | sarvā iṣṭīrapi darvihomānyo rājasūyena yajate devasṛṣṭo vā eṣeṣṭiryattraidhātavyanayā me 'pīṣṭamasadanayāpi sūyā iti tasmādvā eṣā rājasūyayājina udavasānīyeṣṭhirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो यः सहस्रं वा भूयो वा दद्यात् । तस्य हाप्युदवसानीया स्याद्रिरिचान इव वा एष भवति यः सहस्रं वा भूयो वा ददात्येतद्वै सहस्रं वाचः प्रजातं यदेष त्रयो वेदस्तत्सहस्रेण रिरिचानम् पुनराप्याययति तस्मादु ह तस्याप्युदवसानीया स्यात्

atho yaḥ sahasraṃ vā bhūyo vā dadyāt | tasya hāpyudavasānīyā syādriricāna iva vā eṣa bhavati yaḥ sahasraṃ vā bhūyo vā dadātyetadvai sahasraṃ vācaḥ prajātaṃ yadeṣa trayo vedastatsahasreṇa riricānam punarāpyāyayati tasmādu ha tasyāpyudavasānīyā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो ये दीर्घसत्त्रमासीरन् । संवत्सरं वा भूयो वा तेषां हाप्युदवसानीय स्यात्सर्वं वै तेषामाप्तम् भवति सर्वं जितं ये दीर्घसत्त्रमासते संवत्सरं वा भूयो वा सर्वमेषा तस्मादु ह तेषामप्युदवसानीया स्यात्

atho ye dīrghasattramāsīran | saṃvatsaraṃ vā bhūyo vā teṣāṃ hāpyudavasānīya syātsarvaṃ vai teṣāmāptam bhavati sarvaṃ jitaṃ ye dīrghasattramāsate saṃvatsaraṃ vā bhūyo vā sarvameṣā tasmādu ha teṣāmapyudavasānīyā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो हैनयाप्यभिचरेत् । एतया वै भद्रसेनमाजातशत्रवमारुणिरभिचचार क्षिप्रं किलास्तृणुतेति ह स्माह याज्ञवल्क्यो ऽपि ह वा एनयेन्द्रो वृत्रस्यास्थानमचिनदपि ह वा एनयास्थानं चिनत्ति य एनयाभिचरति तस्मादु हैनयाप्यभिचरेत्

atho hainayāpyabhicaret | etayā vai bhadrasenamājātaśatravamāruṇirabhicacāra kṣipraṃ kilāstṛṇuteti ha smāha yājñavalkyo 'pi ha vā enayendro vṛtrasyāsthānamacinadapi ha vā enayāsthānaṃ cinatti ya enayābhicarati tasmādu hainayāpyabhicaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो हैनयापि भिषज्येत् । यं न्वेवैकयर्चा भिषज्येदेकेन यजुषैकेन साम्ना तं न्वेवागदं कुर्यात्किमु यं त्रयेण वेदेन तस्मादु हैनयापि भिषज्येत्

atho hainayāpi bhiṣajyet | yaṃ nvevaikayarcā bhiṣajyedekena yajuṣaikena sāmnā taṃ nvevāgadaṃ kuryātkimu yaṃ trayeṇa vedena tasmādu hainayāpi bhiṣajyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यै त्रीणि शतमानानि हिरण्यानि दक्षिणा । तानि ब्रह्मणे ददाति न वै ब्रह्मा प्रचरति न स्तुते न शंसत्यथ स यशो न वै हिरण्येन किं चन कुर्वन्त्यथ तद्यशस्तस्मात्त्रीणि शतमानानि ब्रह्मणे ददाति

tasyai trīṇi śatamānāni hiraṇyāni dakṣiṇā | tāni brahmaṇe dadāti na vai brahmā pracarati na stute na śaṃsatyatha sa yaśo na vai hiraṇyena kiṃ cana kurvantyatha tadyaśastasmāttrīṇi śatamānāni brahmaṇe dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रो धेनूर्होत्रे । भूमा वै तिस्रो धेनवो भूमा होता तस्मात्तिस्रो धेनूर्होत्रे

tisro dhenūrhotre | bhūmā vai tisro dhenavo bhūmā hotā tasmāttisro dhenūrhotre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि वासांस्यध्वर्यवे । तनुते वा अध्वर्युर्यज्ञं तन्वते वासांसि तस्मात्त्रीणि वासांस्यध्वर्यवे गामग्नीधे

trīṇi vāsāṃsyadhvaryave | tanute vā adhvaryuryajñaṃ tanvate vāsāṃsi tasmāttrīṇi vāsāṃsyadhvaryave gāmagnīdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता वा एताः । द्वादश वा त्रयोदश वा दक्षिणा भवन्ति द्वादश वा वै त्रयोदश वा संवत्सरस्य मासाः संवत्सरसम्मितैषेष्टिस्तस्माद्द्वादश वा त्रयोदश वा दक्षिणा भवन्ति

tā vā etāḥ | dvādaśa vā trayodaśa vā dakṣiṇā bhavanti dvādaśa vā vai trayodaśa vā saṃvatsarasya māsāḥ saṃvatsarasammitaiṣeṣṭistasmāddvādaśa vā trayodaśa vā dakṣiṇā bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.