Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 6.4.4

हस्त एष भवत्यथ पशूनभिमन्त्रयते । एतद्वा एषु देवाः सम्भरिष्यन्तः पुरस्ताद्वीर्यमदधुस्तथैवैष्वयमेतत्सम्भरिष्यन्पुरस्ताद्वीर्यं दधाति

hasta eṣa bhavatyatha paśūnabhimantrayate | etadvā eṣu devāḥ sambhariṣyantaḥ purastādvīryamadadhustathaivaiṣvayametatsambhariṣyanpurastādvīryaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽश्वमभिमन्त्रयते । स जातो गर्भो असि रोदस्योरितीते वै द्यावापृथिवी रोदसी तयोरेष जातो गर्भो ऽग्ने चारुर्विभृत ओषधीष्विति सर्वासु ह्येष चारुर्विभृत ओषधिषु चित्रः शिशुः परि तमांस्यक्तूनिति चित्रो वा एष शिशुः परेण तमांस्यक्तूनतिरोचते प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद्गा इत्योषधयो वा एतस्य मातरस्ताभ्य एष कनिक्रदत्प्रैति तदश्वे वीर्यं दधाति

so 'śvamabhimantrayate | sa jāto garbho asi rodasyoritīte vai dyāvāpṛthivī rodasī tayoreṣa jāto garbho 'gne cārurvibhṛta oṣadhīṣviti sarvāsu hyeṣa cārurvibhṛta oṣadhiṣu citraḥ śiśuḥ pari tamāṃsyaktūniti citro vā eṣa śiśuḥ pareṇa tamāṃsyaktūnatirocate pra mātṛbhyo adhi kanikradadgā ityoṣadhayo vā etasya mātarastābhya eṣa kanikradatpraiti tadaśve vīryaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रासभम् । स्थिरो भव वीड्वङ्ग आशुर्भव वाज्यर्वन्निति स्थिरश्च भव वीड्वङ्गश्चाशुश्च भव वाजी चार्वन्नित्येतत्पृथुर्भव सुषदस्त्वमग्नेः पुरीषवाहण इति पृथुर्भव सुशीमस्त्वमग्नेः पशव्यवाहन इत्येतत्तद्रासभे वीर्यं दधाति

atha rāsabham | sthiro bhava vīḍvaṅga āśurbhava vājyarvanniti sthiraśca bhava vīḍvaṅgaścāśuśca bhava vājī cārvannityetatpṛthurbhava suṣadastvamagneḥ purīṣavāhaṇa iti pṛthurbhava suśīmastvamagneḥ paśavyavāhana ityetattadrāsabhe vīryaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाजम् । शिखा भव प्रजाभ्यो मानुषीभ्यस्त्वमङ्गिर इत्यङ्गिरा वा अग्निराग्नेयो ऽजः शमयत्येवैनमेतदहिंसायै मा द्यावापृथिवी अभिशोचीर्मान्तरिक्षम् मा वनस्पतीनित्येतत्सर्वम् मा हिंसीरित्येतत्तदजे वीर्यं दधाति

athājam | śikhā bhava prajābhyo mānuṣībhyastvamaṅgira ityaṅgirā vā agnirāgneyo 'jaḥ śamayatyevainametadahiṃsāyai mā dyāvāpṛthivī abhiśocīrmāntarikṣam mā vanaspatīnityetatsarvam mā hiṃsīrityetattadaje vīryaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिरभिमन्त्रयते । त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैष्वेतद्वीर्य दधाति

tribhirabhimantrayate | trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaiṣvetadvīrya dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमेतेषाम् पशूनामुपरिष्टात्प्रगृह्णाति । तदेनमेतैः पशुभिः सम्भरति नोपस्पृशति वज्रो वै पशवो रेत इदं नेदिदं रेतो वज्रेण हिनसानीत्यथो अग्निरयम् पशव इमे नेदयमग्निरिमान्पशून्हिनसदिति

athainameteṣām paśūnāmupariṣṭātpragṛhṇāti | tadenametaiḥ paśubhiḥ sambharati nopaspṛśati vajro vai paśavo reta idaṃ nedidaṃ reto vajreṇa hinasānītyatho agnirayam paśava ime nedayamagnirimānpaśūnhinasaditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमश्वस्योपरिष्टात्प्रगृह्णाति । प्रैतु वाजी कनिक्रददिति प्रैतु वाजी कनिक्रद्यमान इत्येतन्नानदद्रासभः पत्वेति तदश्वस्य यजुषि रासभं निराह तद्रासभे शुचं दधाति भरन्नग्निम् पुरीष्यम् मा पाद्यायुषः पुरेति भरन्नग्निम् पशव्य मो अस्मात्कर्मणः पुरा पादीत्येतत्तदेनमश्वेन सम्भरति

tamaśvasyopariṣṭātpragṛhṇāti | praitu vājī kanikradaditi praitu vājī kanikradyamāna ityetannānadadrāsabhaḥ patveti tadaśvasya yajuṣi rāsabhaṃ nirāha tadrāsabhe śucaṃ dadhāti bharannagnim purīṣyam mā pādyāyuṣaḥ pureti bharannagnim paśavya mo asmātkarmaṇaḥ purā pādītyetattadenamaśvena sambharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रासभस्य । वृषाग्निं वृषणम् भरन्निति वृषा वा अग्निर्वृषा रासभः स वृषा वृषाणम् भरत्यपां गर्भं समुद्रियमित्यपां ह्येष गर्भः समुद्रियस्तदेनं रासभेन सम्भरति

atha rāsabhasya | vṛṣāgniṃ vṛṣaṇam bharanniti vṛṣā vā agnirvṛṣā rāsabhaḥ sa vṛṣā vṛṣāṇam bharatyapāṃ garbhaṃ samudriyamityapāṃ hyeṣa garbhaḥ samudriyastadenaṃ rāsabhena sambharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापादत्ते । अग्न आयाहि वीतय इत्यवितव इत्येतत्तदेनम् ब्रह्मणा यजुषैतस्माचौद्राद्वर्णादपादत्ते

athāpādatte | agna āyāhi vītaya ityavitava ityetattadenam brahmaṇā yajuṣaitasmācaudrādvarṇādapādatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाजस्य । ऋतं सत्यमृतं सत्यमित्ययं वा अग्निरृतमसावादित्यः सत्यं यदि वासावृतमयं सत्यमुभयम्वेतदयमग्निस्तस्मादाह ऽर्तं सत्यमृतं सत्यमिति तदेनमजेन सम्भरति

athājasya | ṛtaṃ satyamṛtaṃ satyamityayaṃ vā agnirṛtamasāvādityaḥ satyaṃ yadi vāsāvṛtamayaṃ satyamubhayamvetadayamagnistasmādāha 'rtaṃ satyamṛtaṃ satyamiti tadenamajena sambharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिः सम्भरति । त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्सम्भरति त्रिभिः पुरस्तादभिमन्त्रयते तत्षट् तस्योक्तो बन्धुः

tribhiḥ sambharati | trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsambharati tribhiḥ purastādabhimantrayate tatṣaṭ tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतान्पशूनावर्तयन्ति । तेषामजः प्रथम एत्यथ रासभो ऽथाश्वो ऽथेतो यतामश्वः प्रथम एत्यथ रासभो ऽथजः क्षत्रं वा अन्वश्वो वैश्यं च शूद्रं चानु रासभो ब्राह्मणमजः

athaitānpaśūnāvartayanti | teṣāmajaḥ prathama etyatha rāsabho 'thāśvo 'theto yatāmaśvaḥ prathama etyatha rāsabho 'thajaḥ kṣatraṃ vā anvaśvo vaiśyaṃ ca śūdraṃ cānu rāsabho brāhmaṇamajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदितो यताम् । अश्वः प्रथम एति तस्माक्षत्रियम् प्रथमं यन्तमितरे त्रयो वर्णाः पश्चादनुयन्त्यथ यदमुत आयतामजः प्रथम एति तस्माद्ब्राह्मणम् प्रथमं यन्तमितरे त्रयो वर्णाः पश्चादनुयन्त्यथ यन्नैवेतो यतां नामुतो रासभः प्रथम एति तस्मान्न कदा चन ब्राह्मणश्च क्षत्रिया वैश्यं च शूद्रं च पश्चादन्वितस्तस्मादेवं यन्त्यपापवस्यसायाथो ब्रह्मणा चैवैतत्क्षत्रेण चैतौ वर्णावभितः परिगृह्णीते ऽनपगृह्णीते कुरुते

tadyadito yatām | aśvaḥ prathama eti tasmākṣatriyam prathamaṃ yantamitare trayo varṇāḥ paścādanuyantyatha yadamuta āyatāmajaḥ prathama eti tasmādbrāhmaṇam prathamaṃ yantamitare trayo varṇāḥ paścādanuyantyatha yannaiveto yatāṃ nāmuto rāsabhaḥ prathama eti tasmānna kadā cana brāhmaṇaśca kṣatriyā vaiśyaṃ ca śūdraṃ ca paścādanvitastasmādevaṃ yantyapāpavasyasāyātho brahmaṇā caivaitatkṣatreṇa caitau varṇāvabhitaḥ parigṛhṇīte 'napagṛhṇīte kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानद्धापुरुषमीक्षते । अग्निम् पुरीष्यमङ्गिरस्वद्भराम इत्यग्निम् पशव्यमग्निवद्भराम इत्येतत्तदेनमनद्धापुरुषेण सम्भरति

athānaddhāpuruṣamīkṣate | agnim purīṣyamaṅgirasvadbharāma ityagnim paśavyamagnivadbharāma ityetattadenamanaddhāpuruṣeṇa sambharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमजस्योपरिष्टात्प्रगृह्णन्नैति । आग्नेयो वा अजः स्वेनैवैनमेतदात्मना स्वया देवतया सम्भरत्यथो ब्रह्म वा अजो ब्रह्मणैवैनमेतत्सम्भरति

tamajasyopariṣṭātpragṛhṇannaiti | āgneyo vā ajaḥ svenaivainametadātmanā svayā devatayā sambharatyatho brahma vā ajo brahmaṇaivainametatsambharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमुपावहरति । ओषधयः प्रतिमोदध्वमग्निमेतं शिवमायन्तमभ्यत्र युष्मा इत्येतद्धैतस्मादायत ओषधयो बिभ्यति यद्वै नो ऽयं न हिंस्यादिति ताभ्य एवैनमेतचमयति प्रत्येनम् मोदध्वं शिवो वो ऽभ्यैति न वो हिंसिष्यतीति व्यस्यन्विश्वा अनिरा अमीवा निषीदन्नो अप दुर्मतिं जहीति व्यस्यन्विश्वा अनिराश्चामीवाश्च निषीदन्नो ऽप सर्वम् पाप्मानं जहीत्येतत्

athainamupāvaharati | oṣadhayaḥ pratimodadhvamagnimetaṃ śivamāyantamabhyatra yuṣmā ityetaddhaitasmādāyata oṣadhayo bibhyati yadvai no 'yaṃ na hiṃsyāditi tābhya evainametacamayati pratyenam modadhvaṃ śivo vo 'bhyaiti na vo hiṃsiṣyatīti vyasyanviśvā anirā amīvā niṣīdanno apa durmatiṃ jahīti vyasyanviśvā anirāścāmīvāśca niṣīdanno 'pa sarvam pāpmānaṃ jahītyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओषधयः प्रतिगृभ्णीत । पुष्पवतीः सुपिप्पला इत्येतद्धैतासां समृद्धं रूपं यत्पुष्पवत्यः सुपिप्पलाः समृद्धा एनम् प्रतिगृह्णीतेत्येतदयं वो गर्भ ऋत्वियः प्रत्नं सधस्थमासददित्ययं वो गर्भ ऋतव्यः सनातनं सधस्थमासददित्येतत्

oṣadhayaḥ pratigṛbhṇīta | puṣpavatīḥ supippalā ityetaddhaitāsāṃ samṛddhaṃ rūpaṃ yatpuṣpavatyaḥ supippalāḥ samṛddhā enam pratigṛhṇītetyetadayaṃ vo garbha ṛtviyaḥ pratnaṃ sadhasthamāsadadityayaṃ vo garbha ṛtavyaḥ sanātanaṃ sadhasthamāsadadityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाभ्यामुपावहरति । द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदुपावहरति तं दक्षिणत उदञ्चमुपावहरति तस्योक्तो बन्धुरुद्धतमवोक्षितम् भवति यत्रैनमुपावहरत्युद्धते वा अवोक्षिते ऽग्निमादधति सिकता उपकीर्णा भवन्ति तासामुपरि बन्धुः

dvābhyāmupāvaharati | dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadupāvaharati taṃ dakṣiṇata udañcamupāvaharati tasyokto bandhuruddhatamavokṣitam bhavati yatrainamupāvaharatyuddhate vā avokṣite 'gnimādadhati sikatā upakīrṇā bhavanti tāsāmupari bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिश्रितम् भवति । एतद्वै देवा अबिभयुर्यद्वै न इममिह रक्षांसि नाष्ट्रा न हन्युरिति तस्मा एताम् पुरम् पर्यश्रयंस्तथैवास्मा अयमेताम् पुरम् परिश्रयत्यथो योनिर्वा इयं रेत इदं तिर इव वै योनौ रेतः सिच्यते योनिरूपमेतत्क्रियते तस्मादपि स्वया जायया तिर इवैव चिचरिषति

pariśritam bhavati | etadvai devā abibhayuryadvai na imamiha rakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyuriti tasmā etām puram paryaśrayaṃstathaivāsmā ayametām puram pariśrayatyatho yonirvā iyaṃ reta idaṃ tira iva vai yonau retaḥ sicyate yonirūpametatkriyate tasmādapi svayā jāyayā tira ivaiva cicariṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनं विष्यति । तद्यदेवास्यात्रोपनद्धस्य संशुच्यति तामेवास्मादेतचुचम् बहिर्धा दधात्यथो एतस्या एवैनमेतद्योनेः प्रजनयति

athainaṃ viṣyati | tadyadevāsyātropanaddhasya saṃśucyati tāmevāsmādetacucam bahirdhā dadhātyatho etasyā evainametadyoneḥ prajanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वि पाजसा पृथुना शोशुचान इति । वि पाजसा पृथुना दीप्यमान इत्येतद्बाधस्व द्विषो रक्षसो अमीवा इति बाधस्व सर्वान्पाप्मन इत्येतत्सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामग्नेरहं सहवस्य प्रणीतावित्याशिषमाशास्ते

vi pājasā pṛthunā śośucāna iti | vi pājasā pṛthunā dīpyamāna ityetadbādhasva dviṣo rakṣaso amīvā iti bādhasva sarvānpāpmana ityetatsuśarmaṇo bṛhataḥ śarmaṇi syāmagnerahaṃ sahavasya praṇītāvityāśiṣamāśāste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाजलोमान्याचिद्य । उदीचः प्राचः पशून्प्रसृजत्येषा होभयेषां देवमनुष्याणां दिग्यदुदीची प्राच्येतस्यां तद्दिशि पशून्दधाति तस्मादुभये देवमनुष्याः पशूनुपजीवन्ति

athājalomānyācidya | udīcaḥ prācaḥ paśūnprasṛjatyeṣā hobhayeṣāṃ devamanuṣyāṇāṃ digyadudīcī prācyetasyāṃ taddiśi paśūndadhāti tasmādubhaye devamanuṣyāḥ paśūnupajīvanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.