Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 6.5.2

अथ मृत्पिण्डमपादत्ते । यावन्तं निधये ऽलम् मखस्य शिरो ऽसीति यज्ञो वै मखस्तस्यैतचिर आहवनीयो वै यज्ञस्य शिर आहवनीयमु वा एतं चेष्यन्भवति तस्मादाह मखस्य शिरो ऽसीति

atha mṛtpiṇḍamapādatte | yāvantaṃ nidhaye 'lam makhasya śiro 'sīti yajño vai makhastasyaitacira āhavanīyo vai yajñasya śira āhavanīyamu vā etaṃ ceṣyanbhavati tasmādāha makhasya śiro 'sīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवाह मखस्य शिरो ऽसीति । जायत एष एतद्यच्चीयते शीर्षतो वै मुखतो जायमानो जायते शीषतो मुखतो जायमानो जायाता इति

yadvevāha makhasya śiro 'sīti | jāyata eṣa etadyaccīyate śīrṣato vai mukhato jāyamāno jāyate śīṣato mukhato jāyamāno jāyātā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् प्रथयति । वसवस्त्वा कृण्वन्तु गायत्रेण चन्दसाङ्गिरस्वदित्ययं हैष लोको निधिस्तमेतद्वसवो गायत्रेण चन्दसाकुर्वंस्तथैवैनमयमेतद्गायत्रेण चन्दसा करोत्यङ्गिरस्वदिति प्राणो वा अङ्गिरा ध्रुवासीति स्थिरासीत्येतदथो प्रतिष्ठितासीति पृथिव्यसीति पृथिवी ह्येष निधिर्धारया मयि प्रजां रायस्पोषं गौपत्यं सुवीर्यं सजातान्यजमानायेत्येतद्वै वसव इमं लोकं कृत्वा तस्मिन्नेतामाशिषमाशासत तथैवैतद्यजमान इमं लोकं कृत्वा तस्मिन्नेतामाशिषमाशास्ते ताम् प्रादेशमात्रीं कृत्वाथास्यै सर्वतस्तीरमुन्नयति

tam prathayati | vasavastvā kṛṇvantu gāyatreṇa candasāṅgirasvadityayaṃ haiṣa loko nidhistametadvasavo gāyatreṇa candasākurvaṃstathaivainamayametadgāyatreṇa candasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā aṅgirā dhruvāsīti sthirāsītyetadatho pratiṣṭhitāsīti pṛthivyasīti pṛthivī hyeṣa nidhirdhārayā mayi prajāṃ rāyaspoṣaṃ gaupatyaṃ suvīryaṃ sajātānyajamānāyetyetadvai vasava imaṃ lokaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāna imaṃ lokaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāste tām prādeśamātrīṃ kṛtvāthāsyai sarvatastīramunnayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पूर्वमुद्धिमादधाति । रुद्रास्त्वा कृण्वन्तु त्रैष्टुभेन चन्दसाङ्गिरस्वदित्यन्तरिक्षं हैष उद्धिस्तमेतद्रुद्रास्त्रैष्टुभेन चन्दसाकुर्वंस्तथैवैनमयमेतत्त्रैष्टुभेन चन्दसा करोत्यङ्गिरस्वदिति प्राणो वा अङ्गिरा ध्रुवासीति स्थिरासीत्येतदथो प्रतिष्ठितासीत्यन्तरिक्षमसीत्यन्तरिक्षं ह्येष उद्धिर्धारया मयि प्रजां रायस्पोषं गौपत्यं सुवीर्यं सजातान्यजमानायेत्येतद्वै रुद्रा अन्तरिक्षं कृत्वा तस्मिन्नेतामाशिषमाशासत तथैवैतद्यजमानो ऽन्तरिक्षं कृत्वा तस्मिन्नेतामाशिषमाशास्ते तां संलिप्य संश्लक्ष्ण्य

atha pūrvamuddhimādadhāti | rudrāstvā kṛṇvantu traiṣṭubhena candasāṅgirasvadityantarikṣaṃ haiṣa uddhistametadrudrāstraiṣṭubhena candasākurvaṃstathaivainamayametattraiṣṭubhena candasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā aṅgirā dhruvāsīti sthirāsītyetadatho pratiṣṭhitāsītyantarikṣamasītyantarikṣaṃ hyeṣa uddhirdhārayā mayi prajāṃ rāyaspoṣaṃ gaupatyaṃ suvīryaṃ sajātānyajamānāyetyetadvai rudrā antarikṣaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno 'ntarikṣaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāste tāṃ saṃlipya saṃślakṣṇya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तरमुद्धिमादधाति । आदित्यास्त्वा कृण्वन्तु जागतेन चन्दसाङ्गिरस्वदिति द्यौर्हैष उद्धिस्तमेतदादित्या जागतेन चन्दसाकुर्वंस्तथैवैनमयमेतज्जागतेन चन्दसा करोत्यङ्गिरस्वदिति प्राणो वा अङ्गिरा ध्रुवासीति स्थिरासीत्येतदथो प्रतिष्ठितासीति द्यौरसीति द्यौर्ह्येष उद्धिर्धारया मयि प्रजां रायस्पोषं गौपत्यं सुवीर्यं सजातान्यजमानायेत्येतद्वा आदित्या दिवं कृत्वा तस्यामेतामाशिषमाशासत तथैवैतद्यजमानो दिवं कृत्वा तस्यामेतामाशिषमाशास्ते

athottaramuddhimādadhāti | ādityāstvā kṛṇvantu jāgatena candasāṅgirasvaditi dyaurhaiṣa uddhistametadādityā jāgatena candasākurvaṃstathaivainamayametajjāgatena candasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā aṅgirā dhruvāsīti sthirāsītyetadatho pratiṣṭhitāsīti dyaurasīti dyaurhyeṣa uddhirdhārayā mayi prajāṃ rāyaspoṣaṃ gaupatyaṃ suvīryaṃ sajātānyajamānāyetyetadvā ādityā divaṃ kṛtvā tasyāmetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno divaṃ kṛtvā tasyāmetāmāśiṣamāśāste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतेन चतुर्थेन यजुषा करोति । विश्वे त्वा देवा वैश्वानराः कृण्वन्त्वानुष्टुभेन चन्दसाङ्गिरस्वदिति दिशो हैतद्यजुरेतद्वै विश्वे देवा वैश्वानरा एषु लोकेषूखायामेतेन चतुर्थेन यजुषा दिशो ऽदधुस्तथैवैतद्यजमान एषु लोकेषूखायामेतेन चतुर्थेन यजुषा दिशो दधात्यङ्गिरस्वदिति प्राणो वा अङ्गिरा ध्रुवासीति स्थिरासीत्येतदथो प्रतिष्ठितासीति दिशो ऽसीति दिशो ह्येतद्यजुर्धारया मयि प्रजां रायस्पोषं गौपत्यं सुवीर्यं सजातान्यजमानायेत्येतद्वै विश्वे देवा वैश्वानरा दिशः कृत्वा तास्वेतामाशिषमाशासत तथैवैतद्यजमानो दिशः कृत्वा तास्वेतामाशिषमाशास्ते

athaitena caturthena yajuṣā karoti | viśve tvā devā vaiśvānarāḥ kṛṇvantvānuṣṭubhena candasāṅgirasvaditi diśo haitadyajuretadvai viśve devā vaiśvānarā eṣu lokeṣūkhāyāmetena caturthena yajuṣā diśo 'dadhustathaivaitadyajamāna eṣu lokeṣūkhāyāmetena caturthena yajuṣā diśo dadhātyaṅgirasvaditi prāṇo vā aṅgirā dhruvāsīti sthirāsītyetadatho pratiṣṭhitāsīti diśo 'sīti diśo hyetadyajurdhārayā mayi prajāṃ rāyaspoṣaṃ gaupatyaṃ suvīryaṃ sajātānyajamānāyetyetadvai viśve devā vaiśvānarā diśaḥ kṛtvā tāsvetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno diśaḥ kṛtvā tāsvetāmāśiṣamāśāste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैतेनान्तरतश्च बाह्यतश्च करोति । तस्मादेषां लोकानामन्तरतश्च बाह्यतश्च दिशा ऽपरिमितमेतेन करोत्यपरिमिता हि दिशः

tenaitenāntarataśca bāhyataśca karoti | tasmādeṣāṃ lokānāmantarataśca bāhyataśca diśā 'parimitametena karotyaparimitā hi diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् प्रादेशमात्रीमेवोर्ध्वां करोति । प्रादेशमात्रीं तिरश्चीम् प्रादेशमात्रो वै गर्भो विष्णुर्योनिरेषा गर्भसम्मितां तद्योनिं करोति

tām prādeśamātrīmevordhvāṃ karoti | prādeśamātrīṃ tiraścīm prādeśamātro vai garbho viṣṇuryonireṣā garbhasammitāṃ tadyoniṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा यदि वर्षीयसी प्रादेशात्स्यात् । एतेन यजुषा ह्रसीयसीं कुर्याद्यदि ह्रसीयस्येतेन वर्षीयसीम्

sā yadi varṣīyasī prādeśātsyāt | etena yajuṣā hrasīyasīṃ kuryādyadi hrasīyasyetena varṣīyasīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यद्येकः पशुः स्यात् । एकप्रादेशां कुर्यादथ यदि पञ्च पशवः स्युः पञ्चप्रादेशां कुर्यादिषुमात्रीं वा वीर्यं वा इषुवीर्यंसम्मितैव तद्भवति पञ्चप्रादेशा ह स्म त्वेव पुरेषुर्भवति

sa yadyekaḥ paśuḥ syāt | ekaprādeśāṃ kuryādatha yadi pañca paśavaḥ syuḥ pañcaprādeśāṃ kuryādiṣumātrīṃ vā vīryaṃ vā iṣuvīryaṃsammitaiva tadbhavati pañcaprādeśā ha sma tveva pureṣurbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तिरश्चीं रास्नाम् पर्यस्यति । दिशो हैव सैतद्वै देवा इमांलोकानुखां कृत्वा दिग्भिरदृंहन्दिग्भिः पर्यतन्वंस्तथैवैतद्यजमान इमांलोकानुखां कृत्वा दिग्भिदृंहति दिग्भिः परितनोति

atha tiraścīṃ rāsnām paryasyati | diśo haiva saitadvai devā imāṃlokānukhāṃ kṛtvā digbhiradṛṃhandigbhiḥ paryatanvaṃstathaivaitadyajamāna imāṃlokānukhāṃ kṛtvā digbhidṛṃhati digbhiḥ paritanoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामुत्तरे वितृतीये पर्यस्यति । अत्र हैषां लोकानामन्ताः समायन्ति तदेवैनांस्तद्दूंहति

tāmuttare vitṛtīye paryasyati | atra haiṣāṃ lokānāmantāḥ samāyanti tadevaināṃstaddūṃhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदित्यै रास्नासीति । वरुण्या वै यज्ञे रज्जुरवरुण्यामेवैनामेतद्रास्नां कृत्वा पर्यस्यति

adityai rāsnāsīti | varuṇyā vai yajñe rajjuravaruṇyāmevaināmetadrāsnāṃ kṛtvā paryasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चतस्र ऊर्ध्वाः करोति । तूष्णीमेव दिशो हैव ता एतद्वै देवा इमांलोकानुखां कृत्वा दिग्भिः सर्वतो ऽदृंहंस्तथैवैतद्यजमान इमांलोकानुखां कृत्वा दिग्भिः सर्वतो दृंहति

atha catasra ūrdhvāḥ karoti | tūṣṇīmeva diśo haiva tā etadvai devā imāṃlokānukhāṃ kṛtvā digbhiḥ sarvato 'dṛṃhaṃstathaivaitadyajamāna imāṃlokānukhāṃ kṛtvā digbhiḥ sarvato dṛṃhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता एता ऐतस्यै भवन्ति । एतद्वा एता एतामस्तभ्नुवस्तथैवैनामेतत्स्तभ्नुवन्ति तद्यदत ऊर्ध्वं तदेतया तिरश्च्या दृढमथ यदतो ऽर्वाक्तदेताभिः

tā etā aitasyai bhavanti | etadvā etā etāmastabhnuvastathaivaināmetatstabhnuvanti tadyadata ūrdhvaṃ tadetayā tiraścyā dṛḍhamatha yadato 'rvāktadetābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासामग्रेषु स्तनानुन्नयन्ति । एतद्वै देवा इमांलोकानुखां कृत्वैतै स्तनैः सर्वान्कामानदुहत तथैवैतद्यजमान इमांलोकानुखां कृत्वैतै स्तनैः सर्वान्कामान्दुहै

tāsāmagreṣu stanānunnayanti | etadvai devā imāṃlokānukhāṃ kṛtvaitai stanaiḥ sarvānkāmānaduhata tathaivaitadyajamāna imāṃlokānukhāṃ kṛtvaitai stanaiḥ sarvānkāmānduhai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैषा गौरेव । इमे वै लोका उखेमे लोका गौस्तस्या एतदूधो यैषा तिरश्ची रास्ना सा वितृतीये भवति वितृतीये हि गोरूधः

saiṣā gaureva | ime vai lokā ukheme lokā gaustasyā etadūdho yaiṣā tiraścī rāsnā sā vitṛtīye bhavati vitṛtīye hi gorūdhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यै स्तनानुन्नयति । ऊधसस्तत्स्तनानुन्नयति सा चतुस्तना भवति चतुस्तना हि गौः

tasyai stanānunnayati | ūdhasastatstanānunnayati sā catustanā bhavati catustanā hi gauḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां हैके द्विस्तनां कुर्वन्ति । अथो अष्टस्तनां न तथा कुर्याद्ये वै गोः कनीयस्तनाः पशवो ये भूयस्तना अनुपजीवनीयतरा वा अस्यैते ऽनुपजीवनीयतरां हैनां ते कुर्वते ऽथो ह ते न गां कुर्वते शुनीं वाविं वा वडबां वा तस्मात्तथा न कुर्यात्

tāṃ haike dvistanāṃ kurvanti | atho aṣṭastanāṃ na tathā kuryādye vai goḥ kanīyastanāḥ paśavo ye bhūyastanā anupajīvanīyatarā vā asyaite 'nupajīvanīyatarāṃ haināṃ te kurvate 'tho ha te na gāṃ kurvate śunīṃ vāviṃ vā vaḍabāṃ vā tasmāttathā na kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्यै बिलमभिपद्यते । अदितिष्टे बिलं गृभ्णात्विति वाग्वा अदितिरेतद्वा एनां देवाः कृत्वा वाचादित्या निरष्ठापयंस्तथैवैनामयमेतत्कृत्वा वाचादित्या निष्ठापयति

athāsyai bilamabhipadyate | aditiṣṭe bilaṃ gṛbhṇātviti vāgvā aditiretadvā enāṃ devāḥ kṛtvā vācādityā niraṣṭhāpayaṃstathaivaināmayametatkṛtvā vācādityā niṣṭhāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् परिगृह्य निदधाति । कृत्वाय सा महीमुखामिति कृत्वाय सा महतीमुखामित्येतन्मृन्मयीं योनिमग्नय इति मृन्मयी ह्येषा योनिरग्नेः पुत्रेभ्यः प्रायचददितिः श्रपयानित्येतद्वा एनामदितिः कृत्वा देवेभ्यः पुत्रेभ्यः श्रपणाय प्रायचत्तथैवैनामयमेतत्कृत्वा देवेभ्यः श्रपणाय प्रयचति

tām parigṛhya nidadhāti | kṛtvāya sā mahīmukhāmiti kṛtvāya sā mahatīmukhāmityetanmṛnmayīṃ yonimagnaya iti mṛnmayī hyeṣā yoniragneḥ putrebhyaḥ prāyacadaditiḥ śrapayānityetadvā enāmaditiḥ kṛtvā devebhyaḥ putrebhyaḥ śrapaṇāya prāyacattathaivaināmayametatkṛtvā devebhyaḥ śrapaṇāya prayacati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता हैके तिस्रः कुर्वन्ति । त्रयो वा इमे लोका इमे लोका उखा इति वदन्तो ऽथो अन्यो ऽन्यस्यै प्रायश्चित्यै यदीतरा भेत्स्यते ऽथेतरस्याम् भरिष्यामो यदीतराथेतरस्यामिति न तथा कुर्याद्यो वा एष निधिः प्रथमो ऽयं स लोको यः पूर्व उद्धिरन्तरिक्षं तद्य उत्तरो द्यौः साथ यदेतच्चतुर्थं यजुर्दिशो हैव तदेतावद्वा इदं सर्व यावदिमे च लोका दिशश्च स यदत्रोपाहरेदति तद्रेचयेद्यदु वै यज्ञेऽतिरिक्तं क्रियते यजमानस्य तद्द्विषन्तम् भ्रातृव्यमभ्यतिरिच्यते यदु भिन्नायै प्रायश्चित्तिरुत्तरस्मिंस्तदन्वाख्याने

tā haike tisraḥ kurvanti | trayo vā ime lokā ime lokā ukhā iti vadanto 'tho anyo 'nyasyai prāyaścityai yadītarā bhetsyate 'thetarasyām bhariṣyāmo yadītarāthetarasyāmiti na tathā kuryādyo vā eṣa nidhiḥ prathamo 'yaṃ sa loko yaḥ pūrva uddhirantarikṣaṃ tadya uttaro dyauḥ sātha yadetaccaturthaṃ yajurdiśo haiva tadetāvadvā idaṃ sarva yāvadime ca lokā diśaśca sa yadatropāharedati tadrecayedyadu vai yajñe'tiriktaṃ kriyate yajamānasya taddviṣantam bhrātṛvyamabhyatiricyate yadu bhinnāyai prāyaścittiruttarasmiṃstadanvākhyāne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.