Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 6.6

भूयांसि हवींषि भवन्ति । अग्निचित्यायां यदु चानग्निचित्यायामतीनि ह कर्माणि सन्ति यान्यन्यत्कर्माति तान्यतीनि तेषामग्निचित्या राजसूयो वाजपेयी ऽश्वमेधस्तद्यत्तान्यन्यानि कर्माण्यति तस्मात्तान्यतीनि

bhūyāṃsi havīṃṣi bhavanti | agnicityāyāṃ yadu cānagnicityāyāmatīni ha karmāṇi santi yānyanyatkarmāti tānyatīni teṣāmagnicityā rājasūyo vājapeyī 'śvamedhastadyattānyanyāni karmāṇyati tasmāttānyatīni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आग्नावैष्णव एकादशकपालः । तदध्वरस्य दीक्षणीयं वैश्वानरो द्वादशकपाल आदित्यश्च चरुस्ते अग्नेः

āgnāvaiṣṇava ekādaśakapālaḥ | tadadhvarasya dīkṣaṇīyaṃ vaiśvānaro dvādaśakapāla ādityaśca caruste agneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदाग्नावैष्णवमेव निर्वपेत् । नेतरे हविषी अध्वरस्यैव दीक्षणीयं कृतं स्यान्नाग्नेरथ यदितरे एव हविषी निर्वपेन्नाग्नावैष्णवमग्नेरेव दीक्षणीयं कृतं स्यान्नाध्वरस्य

sa yadāgnāvaiṣṇavameva nirvapet | netare haviṣī adhvarasyaiva dīkṣaṇīyaṃ kṛtaṃ syānnāgneratha yaditare eva haviṣī nirvapennāgnāvaiṣṇavamagnereva dīkṣaṇīyaṃ kṛtaṃ syānnādhvarasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयानि निर्वपति । अध्वरस्य चाग्नेश्चोभयं ह्येतत्कर्माध्वरकर्म चाग्निकर्म चाध्वरस्य पूर्वमथाग्नेरुपायि ह्येतत्कर्म यदग्निकर्म

ubhayāni nirvapati | adhvarasya cāgneścobhayaṃ hyetatkarmādhvarakarma cāgnikarma cādhvarasya pūrvamathāgnerupāyi hyetatkarma yadagnikarma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स य एष आग्नावैष्णवः । तस्य तदेव ब्राह्मणं यत्पुरश्चरणे वैश्वानरो द्वादशकपालो वैश्वानरो वै सर्वे ऽग्नयः सर्वेषामग्नीनामुपाप्त्यै द्वादशकपालो द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरो वैश्वानरः

sa ya eṣa āgnāvaiṣṇavaḥ | tasya tadeva brāhmaṇaṃ yatpuraścaraṇe vaiśvānaro dvādaśakapālo vaiśvānaro vai sarve 'gnayaḥ sarveṣāmagnīnāmupāptyai dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro vaiśvānaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैतं वैश्वानरं निर्वपति । वैश्वानरं वा एतमग्निं जनयिष्यन्भवति तमेतत्पुरस्ताद्दीक्षणीयायां रेतो भूतं सिञ्चति यादृग्वै योनौ रेतः सिच्यते तादृग्जायते तद्यदेतमत्र वैश्वानरं रेतो भूतं सिञ्चति तस्मादेषो ऽमुत्र वैश्वानरो जायते

yadvevaitaṃ vaiśvānaraṃ nirvapati | vaiśvānaraṃ vā etamagniṃ janayiṣyanbhavati tametatpurastāddīkṣaṇīyāyāṃ reto bhūtaṃ siñcati yādṛgvai yonau retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyadetamatra vaiśvānaraṃ reto bhūtaṃ siñcati tasmādeṣo 'mutra vaiśvānaro jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैते हविषी निर्वपति । क्षत्रं वै वैश्वानरो विडेष आदित्यश्चरुः क्षत्रं च तद्विशं च करोति वैश्वानरम् पूर्वं निर्वपति क्षत्रं तत्कृत्वा विशे करोति

yadvevaite haviṣī nirvapati | kṣatraṃ vai vaiśvānaro viḍeṣa ādityaścaruḥ kṣatraṃ ca tadviśaṃ ca karoti vaiśvānaram pūrvaṃ nirvapati kṣatraṃ tatkṛtvā viśe karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एष भवति । एकदेवत्य एकस्थं तत्क्षत्रमेकस्थां श्रियं करोति चरुरितरो बहुदेवत्यो भूमा वा एष तण्डुलानां यच्चरुर्भूमो एष देवानां यदादित्या विशि तद्भूमानं दधातीत्यधिदेवतम्

eka eṣa bhavati | ekadevatya ekasthaṃ tatkṣatramekasthāṃ śriyaṃ karoti caruritaro bahudevatyo bhūmā vā eṣa taṇḍulānāṃ yaccarurbhūmo eṣa devānāṃ yadādityā viśi tadbhūmānaṃ dadhātītyadhidevatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्यात्मम् । शिर एव वैश्वानर आत्मैष आदित्यश्चरुः शिरश्च तदात्मानं च करोति वैश्वानरम् पूर्वं निर्वपति शिरस्तत्कृत्वात्मानं करोति

athādhyātmam | śira eva vaiśvānara ātmaiṣa ādityaścaruḥ śiraśca tadātmānaṃ ca karoti vaiśvānaram pūrvaṃ nirvapati śirastatkṛtvātmānaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एष भवति । एकमिव हि शिरश्चरुरितरो बहुदेवत्यो भूमा वा एष तण्डुलानां यच्चरुर्भूमो एषो ऽङ्गानां यदात्मात्मंस्तदङ्गानाम् भूमानं दधाति

eka eṣa bhavati | ekamiva hi śiraścaruritaro bahudevatyo bhūmā vā eṣa taṇḍulānāṃ yaccarurbhūmo eṣo 'ṅgānāṃ yadātmātmaṃstadaṅgānām bhūmānaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृत एष भवति । घृतभाजना ह्यादित्याः स्वेनैवैनानेतद्भागेन स्वेन रसेन प्रीणात्युपांश्वेतानि हवींषि भवन्ति रेतो वा अत्र यज्ञ उपांशु वै रेतः सिच्यते

ghṛta eṣa bhavati | ghṛtabhājanā hyādityāḥ svenaivainānetadbhāgena svena rasena prīṇātyupāṃśvetāni havīṃṣi bhavanti reto vā atra yajña upāṃśu vai retaḥ sicyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथौद्ग्रभणानि जुहोति । औद्ग्रभणैर्वै देवा आत्मानमस्माल्लोकात्स्वर्गं लोकमभ्युदगृह्णत यदुदगृह्णत तस्मादौद्ग्रभणानि तथैवैतद्यजमान औद्ग्रभणैरेवात्मानमस्माल्लोकात्स्वर्गं लोकमभ्युद्गृह्णीते

athaudgrabhaṇāni juhoti | audgrabhaṇairvai devā ātmānamasmāllokātsvargaṃ lokamabhyudagṛhṇata yadudagṛhṇata tasmādaudgrabhaṇāni tathaivaitadyajamāna audgrabhaṇairevātmānamasmāllokātsvargaṃ lokamabhyudgṛhṇīte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि वै भूयांसि भवन्ति । अग्निचित्यायां यदु चानग्निचित्यायां तस्याक्तो बन्धुरुभयानि भवन्ति तस्योक्तो ऽध्वरस्य पूर्वाण्यथाग्नेस्तस्यो एवोक्तः

tāni vai bhūyāṃsi bhavanti | agnicityāyāṃ yadu cānagnicityāyāṃ tasyākto bandhurubhayāni bhavanti tasyokto 'dhvarasya pūrvāṇyathāgnestasyo evoktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाद्वरस्य जुहोति । पाङ्क्तो यज्ञो यावान्यज्ञो यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्रेतो भूतं सिञ्चति सप्ताग्नेः सप्तचितिको ऽग्निः सप्त ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्रेतो भूतं सिञ्चति तान्युभयानि द्वादश सम्पद्यन्ते द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

pañcādvarasya juhoti | pāṅkto yajño yāvānyajño yāvatyasya mātrā tāvataivainametadreto bhūtaṃ siñcati saptāgneḥ saptacitiko 'gniḥ sapta 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadreto bhūtaṃ siñcati tānyubhayāni dvādaśa sampadyante dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जुहोति । आकूतिमग्निं प्रयुजं स्वाहेत्याकूताद्वा एतदग्रे कर्म समभवत्तदेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते

sa juhoti | ākūtimagniṃ prayujaṃ svāhetyākūtādvā etadagre karma samabhavattadevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो मेघामग्निम् प्रयुजं स्वाहेति । मनसो वा एतदग्रे कर्म समभवत्तदेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते

mano meghāmagnim prayujaṃ svāheti | manaso vā etadagre karma samabhavattadevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं विज्ञातमग्निम् प्रयुजं स्वाहेति । चित्ताद्वा एतदग्रे कर्म समभवत्तदेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते

cittaṃ vijñātamagnim prayujaṃ svāheti | cittādvā etadagre karma samabhavattadevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाचो विधृतिमग्निम् प्रयुजं स्वाहेति । वाचो वा एतदग्रे कर्म समभवत्तामेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते

vāco vidhṛtimagnim prayujaṃ svāheti | vāco vā etadagre karma samabhavattāmevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतये मनवे स्वाहेति । प्रजापतिर्वै मनुः स हीदं सर्वममनुत प्रजापतिर्वा एतदग्रे कर्माकरोत्तमेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते

prajāpataye manave svāheti | prajāpatirvai manuḥ sa hīdaṃ sarvamamanuta prajāpatirvā etadagre karmākarottamevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नये वैश्वानराय स्वाहेति । संवत्सरो वा अग्निर्वैश्वानरः संवत्सरो वा एतदग्रे कर्माकरोत्तमेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते

agnaye vaiśvānarāya svāheti | saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ saṃvatsaro vā etadagre karmākarottamevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सावित्रीं जुहोति । सविता वा एतदग्रे कर्माकरोत्तमेवैतदेतस्मै कर्मणे प्रयुङ्क्ते विश्वो देवस्य नेतुर्मर्तो वुरीत सख्यम् विश्वो राय इषुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहेति यो देवस्य सवितुः सख्यं वृणीते स द्युम्नं च पुष्टिं च वृणीत एष अस्य सख्यं वृणीते य एतत्कर्म करोति

atha sāvitrīṃ juhoti | savitā vā etadagre karmākarottamevaitadetasmai karmaṇe prayuṅkte viśvo devasya neturmarto vurīta sakhyam viśvo rāya iṣudhyati dyumnaṃ vṛṇīta puṣyase svāheti yo devasya savituḥ sakhyaṃ vṛṇīte sa dyumnaṃ ca puṣṭiṃ ca vṛṇīta eṣa asya sakhyaṃ vṛṇīte ya etatkarma karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्यु हैके । उखायामेवैतान्यौद्ग्रभणानि जुह्वति कामेभ्यो वा एतानि हूयन्त आत्मो एष यजमानस्य यदुखात्मन्यजमानस्य सर्वान्कामान्प्रतिष्ठापयाम इति न तथा कुर्यादेतस्य वै यज्ञस्य संस्थितस्यैतासामाहुतीनां यो रसस्तदेतदर्चिर्यद्दीप्यते तद्यत्संस्थिते यज्ञे हुतेष्वौद्ग्रभणेषूखाम् प्रवृणक्ति तदेनामेष यज्ञ आरोहति तं यज्ञम् बिभर्ति तस्मात्संस्थित एव यज्ञे हुतेष्वौद्ग्रभणेषूखाम् प्रवृञ्ज्यात्

tānyu haike | ukhāyāmevaitānyaudgrabhaṇāni juhvati kāmebhyo vā etāni hūyanta ātmo eṣa yajamānasya yadukhātmanyajamānasya sarvānkāmānpratiṣṭhāpayāma iti na tathā kuryādetasya vai yajñasya saṃsthitasyaitāsāmāhutīnāṃ yo rasastadetadarciryaddīpyate tadyatsaṃsthite yajñe huteṣvaudgrabhaṇeṣūkhām pravṛṇakti tadenāmeṣa yajña ārohati taṃ yajñam bibharti tasmātsaṃsthita eva yajñe huteṣvaudgrabhaṇeṣūkhām pravṛñjyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुञ्जकुलायेनावस्तीर्णा भवति । आदीप्यादिति न्वेव यद्वेव मुञ्जकुलायेन योनिरेषाग्नेर्यन्मुञ्जो न वै योनिर्गर्भं हिनस्त्यहिंसायै योनिर्वै जायमानो जायते योनेर्जायमानो जायाता इति

muñjakulāyenāvastīrṇā bhavati | ādīpyāditi nveva yadveva muñjakulāyena yonireṣāgneryanmuñjo na vai yonirgarbhaṃ hinastyahiṃsāyai yonirvai jāyamāno jāyate yonerjāyamāno jāyātā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शणकुलायमन्तरम् भवति । आदिप्यादिति न्वेव यद्वेव शणकुलायम् प्रजापतिर्यस्यै योनेरसृज्यत तस्या उमा उल्बमासञ्चणा जरायु तस्मात्ते पूतयो जरायु हि ते न वै जरायु गर्भं हिनस्त्यहिंसायै जरायुणो वै जायमानो जायते जरायुणो जायमानो जायाता इति

śaṇakulāyamantaram bhavati | ādipyāditi nveva yadveva śaṇakulāyam prajāpatiryasyai yonerasṛjyata tasyā umā ulbamāsañcaṇā jarāyu tasmātte pūtayo jarāyu hi te na vai jarāyu garbhaṃ hinastyahiṃsāyai jarāyuṇo vai jāyamāno jāyate jarāyuṇo jāyamāno jāyātā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तिष्ठन्प्रवृणक्ति इमे वै लोका उखा तिष्ठन्तीव वा इमे लोका अथो तिष्ठन्वै वीर्यवत्तमः

tāṃ tiṣṭhanpravṛṇakti ime vai lokā ukhā tiṣṭhantīva vā ime lokā atho tiṣṭhanvai vīryavattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदङ् प्राङ् तिष्ठन् । उदङ्वै प्राङ् तिष्ठन्प्रजापतिः प्रजा असृजत्

udaṅ prāṅ tiṣṭhan | udaṅvai prāṅ tiṣṭhanprajāpatiḥ prajā asṛjat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवोदङ् प्राङ् तिष्ठन् । एषा होभयेषां देवमनुष्याणां दिग्यदुदीची प्राची

yadvevodaṅ prāṅ tiṣṭhan | eṣā hobhayeṣāṃ devamanuṣyāṇāṃ digyadudīcī prācī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवोदङ् प्राङ् तिष्ठन् । एतस्यां ह दिशि स्वर्गस्य लोकस्य द्वारं तस्मादुदङ् प्राङ् तिष्ठन्नाहुतीर्जुहोत्युदङ् प्राङ् तिष्ठन्दक्षिणा नयति द्वारैव तत्स्वर्गस्य लोकस्य वित्तम् प्रपादयति

yadvevodaṅ prāṅ tiṣṭhan | etasyāṃ ha diśi svargasya lokasya dvāraṃ tasmādudaṅ prāṅ tiṣṭhannāhutīrjuhotyudaṅ prāṅ tiṣṭhandakṣiṇā nayati dvāraiva tatsvargasya lokasya vittam prapādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा सु भित्था मा सु रिष इति । यथैव यजुस्तथा बन्धुरम्ब धृष्णु वीरयस्व स्विति योषा वा उखाम्बेति वै योषाया आमन्त्रणं स्विव वीरयस्वाग्निश्चेदं करिष्यथ इत्यग्निश्च ह्येतत्करिष्यन्तौ भवतः

mā su bhitthā mā su riṣa iti | yathaiva yajustathā bandhuramba dhṛṣṇu vīrayasva sviti yoṣā vā ukhāmbeti vai yoṣāyā āmantraṇaṃ sviva vīrayasvāgniścedaṃ kariṣyatha ityagniśca hyetatkariṣyantau bhavataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृंहस्व देवी पृथिवी स्वस्तय इति । यथैव यजुस्तथा बन्धुरासुरी माया स्वधया कृतासीति प्राणो वा असुस्तस्यैषा माया स्वधया कता जुष्टं देवेभ्य इदमस्तु हव्यामेति या एवैतस्मिन्नग्नावाहुतीर्होष्यन्भवति ता एतदाहाथो एवैव हव्यमरिष्टा त्वमुदिहि यज्ञे अस्मिन्निति यथैवारिष्टानार्तैतस्मिन्यज्ञ उदियादेवमेतदाह

dṛṃhasva devī pṛthivī svastaya iti | yathaiva yajustathā bandhurāsurī māyā svadhayā kṛtāsīti prāṇo vā asustasyaiṣā māyā svadhayā katā juṣṭaṃ devebhya idamastu havyāmeti yā evaitasminnagnāvāhutīrhoṣyanbhavati tā etadāhātho evaiva havyamariṣṭā tvamudihi yajñe asminniti yathaivāriṣṭānārtaitasminyajña udiyādevametadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाभ्याम् प्रवृणक्ति । द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनामेतत्प्रवृणक्ति गायत्र्या च त्रिष्टुभा च प्राणो गायत्र्यात्मा त्रिष्टुबेतावान्वै पशुर्यावान्प्राणश्चात्मा च तद्यावान्पशुस्तावतैवैनामेतत्प्रवृणक्त्यथो अग्निर्वै गायत्रीन्द्रस्त्रिष्टुबैन्द्राग्नो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनामेतत्प्रवृणक्तीन्द्राग्नी वै सर्वे देवाः सर्वदेवत्यो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनामेतत्प्रवृणक्ति तयोः सप्त पदानि सप्तचितिको ग्निः सप्त ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

dvābhyām pravṛṇakti | dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaināmetatpravṛṇakti gāyatryā ca triṣṭubhā ca prāṇo gāyatryātmā triṣṭubetāvānvai paśuryāvānprāṇaścātmā ca tadyāvānpaśustāvataivaināmetatpravṛṇaktyatho agnirvai gāyatrīndrastriṣṭubaindrāgno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaināmetatpravṛṇaktīndrāgnī vai sarve devāḥ sarvadevatyo 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaināmetatpravṛṇakti tayoḥ sapta padāni saptacitiko gniḥ sapta 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां यदाग्निः संतपति । अथैनामर्चिरारोहति योषा वा उखा वृषाग्निस्तस्माद्यदा वृषा योषां संतपत्यथास्यां रेतो दधाति

tāṃ yadāgniḥ saṃtapati | athaināmarcirārohati yoṣā vā ukhā vṛṣāgnistasmādyadā vṛṣā yoṣāṃ saṃtapatyathāsyāṃ reto dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धैके । यदि चिरमर्चिरारोहत्यङ्गारानेवावपन्त्युभयेनैषो ऽग्निरिति न तथा कुर्यादस्थन्वान्वाव पशुर्जायते ऽथ तं नाग्र एवास्थन्वन्तमिव न्यृषन्ति रेत इवैव दधति रेत उ एतद्नस्थिकं यदर्चिस्तस्मादेनामर्चिरेवारोहेत्

taddhaike | yadi ciramarcirārohatyaṅgārānevāvapantyubhayenaiṣo 'gniriti na tathā kuryādasthanvānvāva paśurjāyate 'tha taṃ nāgra evāsthanvantamiva nyṛṣanti reta ivaiva dadhati reta u etadnasthikaṃ yadarcistasmādenāmarcirevārohet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां यदार्चिरारोहति । अथास्मिन्त्समिधमादधाति रेतो वा एनामेतदापद्यत एषो ऽग्निस्तस्मिन्नेतां रेतसि सम्भूतिं दधाति

tāṃ yadārcirārohati | athāsmintsamidhamādadhāti reto vā enāmetadāpadyata eṣo 'gnistasminnetāṃ retasi sambhūtiṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कार्मुकी स्यात् । देवाश्चासुराश्चोभये प्राजापत्या अस्पर्धन्त ते देवा अग्निमनीकं कृत्वासुरानभ्यायंस्तस्यार्चिषः प्रगृहीतस्यासुरा अग्रम् प्रावृश्चंस्तदस्याम् प्रत्यतिष्ठत्स कृमुको ऽभवत्तस्मात्स स्वादू रसो हि तस्मादु लोहितो ऽचिर्हि स एषो ऽग्निरेव यत्कृमुको ऽग्निमेवास्मिन्नेतत्सम्भूतिं दधाति

sā kārmukī syāt | devāścāsurāścobhaye prājāpatyā aspardhanta te devā agnimanīkaṃ kṛtvāsurānabhyāyaṃstasyārciṣaḥ pragṛhītasyāsurā agram prāvṛścaṃstadasyām pratyatiṣṭhatsa kṛmuko 'bhavattasmātsa svādū raso hi tasmādu lohito 'cirhi sa eṣo 'gnireva yatkṛmuko 'gnimevāsminnetatsambhūtiṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादेशमात्री भवति । प्रादेशमात्रो वै गर्भो विष्णुरात्मसम्मितामेवास्मिन्नेतत्सम्भूतिं दधाति

prādeśamātrī bhavati | prādeśamātro vai garbho viṣṇurātmasammitāmevāsminnetatsambhūtiṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृते न्युत्ता भवति । अग्निर्यस्यै योनेरसृज्यत तस्यै घृतमुल्बमासीत्तस्मात्तत्प्रत्युद्दीप्यत आत्मा ह्यस्यैष तस्मात्तस्य न भस्म भवत्यात्मैव तदात्मानमप्येति न वा उल्बं गर्भं हिनस्त्यहिंसाया उल्बाद्वै जायमानो जायत उल्बाज्जायमानो जायाता इति

ghṛte nyuttā bhavati | agniryasyai yonerasṛjyata tasyai ghṛtamulbamāsīttasmāttatpratyuddīpyata ātmā hyasyaiṣa tasmāttasya na bhasma bhavatyātmaiva tadātmānamapyeti na vā ulbaṃ garbhaṃ hinastyahiṃsāyā ulbādvai jāyamāno jāyata ulbājjāyamāno jāyātā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामादधाति । द्र्वन्नः सर्पिरासुतिरिति दार्वन्नः सर्पिरशन इत्येतत्प्रत्नो होता वरेण्य इति सनातनो होता वरेण्य इत्येतत्सहसस्पुत्रो अद्भुत इति बलं वै सहो बलस्य पुत्रो द्भुत इत्येतत्तिष्ठन्नादधाति स्वाहाकारेण तस्योपरि बन्धुः

tāmādadhāti | drvannaḥ sarpirāsutiriti dārvannaḥ sarpiraśana ityetatpratno hotā vareṇya iti sanātano hotā vareṇya ityetatsahasasputro adbhuta iti balaṃ vai saho balasya putro dbhuta ityetattiṣṭhannādadhāti svāhākāreṇa tasyopari bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वा आत्मैवोखा । योनिर्मुञ्जाः शणा जरायूल्वं घृतं गर्भः समित्

tadvā ātmaivokhā | yonirmuñjāḥ śaṇā jarāyūlvaṃ ghṛtaṃ garbhaḥ samit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्योखा भवति । अन्तरे मुञ्जा बाह्यो ह्यात्मान्तरा योनिर्वाह्ये मुञ्जा भवन्त्यन्तरे शणा बाह्या हि योनिरन्तरं जरायु बाह्ये शणा भवन्त्यन्तरं घृतम् बाह्यं हि जराय्वन्तरमुल्बम् बाह्यं घृतम् भवत्यन्तरा समिद्वाह्यं ह्युल्वमन्तरो गर्भ एतेभ्यो वै जायमानो जायते तेभ्य एवैनमेतज्जनयति

bāhyokhā bhavati | antare muñjā bāhyo hyātmāntarā yonirvāhye muñjā bhavantyantare śaṇā bāhyā hi yonirantaraṃ jarāyu bāhye śaṇā bhavantyantaraṃ ghṛtam bāhyaṃ hi jarāyvantaramulbam bāhyaṃ ghṛtam bhavatyantarā samidvāhyaṃ hyulvamantaro garbha etebhyo vai jāyamāno jāyate tebhya evainametajjanayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैकङ्कतीमादधाति । प्रजापतिर्याम् प्रथामाहुतिमजुहोत्स हुत्वा यत्र न्यमृष्ठ ततो विकङ्कतः समभवत्सैषा प्रथमाहुतिर्यद्विकङ्कतस्तामस्मिन्नेतज्जुहोति तयैनमेतत्प्रीणाति परस्या अधि संवतो ऽवरां अभ्यातर यत्राहमस्मि तां अवेति यथैव यजुस्तथा बन्धुः

atha vaikaṅkatīmādadhāti | prajāpatiryām prathāmāhutimajuhotsa hutvā yatra nyamṛṣṭha tato vikaṅkataḥ samabhavatsaiṣā prathamāhutiryadvikaṅkatastāmasminnetajjuhoti tayainametatprīṇāti parasyā adhi saṃvato 'varāṃ abhyātara yatrāhamasmi tāṃ aveti yathaiva yajustathā bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथौदुम्बरीमादधाति । देवाश्चासुराश्चोभये प्राजापत्या अस्पर्धन्त ते ह सर्व एव वनस्पतयो ऽसुरानभ्युपेयुरुदुम्वरो हैव देवान्न जहौ ते देवा असुरान्जित्वा तेषां वनस्पतीनवृञ्जत

athaudumbarīmādadhāti | devāścāsurāścobhaye prājāpatyā aspardhanta te ha sarva eva vanaspatayo 'surānabhyupeyurudumvaro haiva devānna jahau te devā asurānjitvā teṣāṃ vanaspatīnavṛñjata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते होचुः । हन्त यैषु वनस्पतिषूर्ग्यो रस उदुम्बरे तं दधाम ते यद्यपक्रामेयुर्यातयामा अपक्रामेयुर्यथा धेनुर्दुग्धा यथानड्वानूहिवानिति तद्यैषु वनस्पतिषूर्ग्यो रस आसीदुदुम्बरे तमदधुस्तयैतदूर्जा सर्वान्वनस्पतीन्प्रति पच्यते तस्मात्स सर्वदार्द्रः सर्वदा क्षीरी तदेतत्सर्वमन्नं यदुदुम्बरः सर्वे वनस्पतयः सर्वेणैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति सर्वैर्वनस्पतिभिः समिन्द्धे

te hocuḥ | hanta yaiṣu vanaspatiṣūrgyo rasa udumbare taṃ dadhāma te yadyapakrāmeyuryātayāmā apakrāmeyuryathā dhenurdugdhā yathānaḍvānūhivāniti tadyaiṣu vanaspatiṣūrgyo rasa āsīdudumbare tamadadhustayaitadūrjā sarvānvanaspatīnprati pacyate tasmātsa sarvadārdraḥ sarvadā kṣīrī tadetatsarvamannaṃ yadudumbaraḥ sarve vanaspatayaḥ sarveṇaivainametadannena prīṇāti sarvairvanaspatibhiḥ saminddhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमस्याः परावत इति । या परमा परावदित्येतद्रोहिदश्व इहागहीति रोहितो हाग्नेरश्वः पुरीष्यः पुरुप्रिय इति पशव्यो बहुप्रिय इत्येतदग्ने त्वं तरा मृध इत्यग्ने त्वं तर सर्वान्पाप्मन इत्येतत्

paramasyāḥ parāvata iti | yā paramā parāvadityetadrohidaśva ihāgahīti rohito hāgneraśvaḥ purīṣyaḥ purupriya iti paśavyo bahupriya ityetadagne tvaṃ tarā mṛdha ityagne tvaṃ tara sarvānpāpmana ityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरशुवृक्णमादधाति । जायत एष एतद्यच्चीयते स एष सर्वास्मा अन्नाय जायत एतद्वेकमन्नं यदपरशुवृकणं तेनैनमेतत्प्रीणाति यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्येति यथैव यजुस्तथा बन्धुस्तद्यत्किं चापरशुवृक्णं तदस्मा एतत्स्वदयति तदस्मा अन्नं कृत्वापिदधाति

athāparaśuvṛkṇamādadhāti | jāyata eṣa etadyaccīyate sa eṣa sarvāsmā annāya jāyata etadvekamannaṃ yadaparaśuvṛkaṇaṃ tenainametatprīṇāti yadagne kāni kāni cidā te dārūṇi dadhmasi sarvaṃ tadastu te ghṛtaṃ tajjuṣasva yaviṣṭhyeti yathaiva yajustathā bandhustadyatkiṃ cāparaśuvṛkṇaṃ tadasmā etatsvadayati tadasmā annaṃ kṛtvāpidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाधःशयमादधाति । जायत एष एतद्यच्चीयते स एष सर्वस्मा अन्नाय जायत एतद्वेकमन्नं यदधःशयं तेनैनमेतत्प्रीणाति यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रो अतिसर्पतीत्युपजिह्विका वा हि तदत्ति वम्रो वातिसर्पति सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्येति यथैव यजुस्तथा बन्धुस्तद्यत्किं चाधःशयं तदस्मा एतत्स्वदयति तदस्मा अन्नं कृत्वापिदधाति

athādhaḥśayamādadhāti | jāyata eṣa etadyaccīyate sa eṣa sarvasmā annāya jāyata etadvekamannaṃ yadadhaḥśayaṃ tenainametatprīṇāti yadattyupajihvikā yadvamro atisarpatītyupajihvikā vā hi tadatti vamro vātisarpati sarvaṃ tadastu te ghṛtaṃ tajjuṣasva yaviṣṭhyeti yathaiva yajustathā bandhustadyatkiṃ cādhaḥśayaṃ tadasmā etatsvadayati tadasmā annaṃ kṛtvāpidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैता उत्तराः पालाश्यो भवन्ति । ब्रह्म वै पलाशो ब्रह्मणैवैनमेतत्समिन्द्धे यद्वेव पालाश्यः सोमो वै पलाश एषो ह परमाहुतिर्यत्सोमाहुतिस्तामस्मिन्नेतज्जुहीति तयैनमेतत्प्रीणाति

athaitā uttarāḥ pālāśyo bhavanti | brahma vai palāśo brahmaṇaivainametatsaminddhe yadveva pālāśyaḥ somo vai palāśa eṣo ha paramāhutiryatsomāhutistāmasminnetajjuhīti tayainametatprīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहरहरप्रयावम् भरन्त इति । अहरहरमत्ता आहरन्त इत्येतदश्वायेव तिष्ठते घासमस्मा इति यथाश्वाय तिष्ठते घासमित्येतद्रायस्पोषेण समिषा मदन्त इति रय्या च पोषेण च समिषा मदन्त इत्येतदग्ने मा ते प्रतिवेशा रिषामेति यथैवास्य प्रतिवेशो न रिष्येदेवमेतदाह

aharaharaprayāvam bharanta iti | aharaharamattā āharanta ityetadaśvāyeva tiṣṭhate ghāsamasmā iti yathāśvāya tiṣṭhate ghāsamityetadrāyaspoṣeṇa samiṣā madanta iti rayyā ca poṣeṇa ca samiṣā madanta ityetadagne mā te prativeśā riṣāmeti yathaivāsya prativeśo na riṣyedevametadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभा पृथिव्याः समिधाने अग्नाविति । एषा ह नाभिः पृथिव्यै यत्रैष एतत्समिध्यते रायस्पोषाय बृहते हवामह इति रय्यै च पोषाय च बृहते हवामह इत्येतदिरम्मदमितीरया ह्येष मत्तो बृहदुक्थमिति बृहदुक्थो ह्येष यजत्रमि ति यज्ञियमित्येतज्जेतारमग्निम् पृतनासु सासहिमिति जेता ह्यग्निः पृतना उ सासहिः

nābhā pṛthivyāḥ samidhāne agnāviti | eṣā ha nābhiḥ pṛthivyai yatraiṣa etatsamidhyate rāyaspoṣāya bṛhate havāmaha iti rayyai ca poṣāya ca bṛhate havāmaha ityetadirammadamitīrayā hyeṣa matto bṛhadukthamiti bṛhaduktho hyeṣa yajatrami ti yajñiyamityetajjetāramagnim pṛtanāsu sāsahimiti jetā hyagniḥ pṛtanā u sāsahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याः सेना अभीत्वरीः । दंष्ट्राभ्याम् मलिम्लून्ये जनेषु मलिम्लवो यो अस्मभ्यमरातीयाद्यश्च नो द्वेषते जनः निन्दाद्यो अस्मान्धिप्साच्च सर्वं तम् मस्मसा कुर्विति

yāḥ senā abhītvarīḥ | daṃṣṭrābhyām malimlūnye janeṣu malimlavo yo asmabhyamarātīyādyaśca no dveṣate janaḥ nindādyo asmāndhipsācca sarvaṃ tam masmasā kurviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्वै देवाः । यश्चैनानद्वेड्यं चाद्विषुस्तमस्मा अन्नं कृत्वाप्यदधुस्तेनैनमप्रीणन्नन्नमहैतस्याभवददहदु देवानाम् पाप्मानं तथैवैतद्यजमानो यश्चैनं द्वेष्टि यं च द्वेष्टि तमस्मा अन्नं कृत्वापिदधाति तेनैनम् प्रीणात्यन्नमहैतस्य भवति दहत्यु यजमानस्य पाप्मानम्

etadvai devāḥ | yaścainānadveḍyaṃ cādviṣustamasmā annaṃ kṛtvāpyadadhustenainamaprīṇannannamahaitasyābhavadadahadu devānām pāpmānaṃ tathaivaitadyajamāno yaścainaṃ dveṣṭi yaṃ ca dveṣṭi tamasmā annaṃ kṛtvāpidadhāti tenainam prīṇātyannamahaitasya bhavati dahatyu yajamānasya pāpmānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता एता एकादशादधाति । अक्षत्रियस्य वापुरोहितस्य वासर्वं वै तद्यदेकादशासर्वं तद्यदक्षत्रियो वापुरोहितो वा

tā etā ekādaśādadhāti | akṣatriyasya vāpurohitasya vāsarvaṃ vai tadyadekādaśāsarvaṃ tadyadakṣatriyo vāpurohito vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादश क्षत्रियस्य वा पुरोहितस्य वा । सर्वं वै तद्यद्द्वादश सर्वं तद्यत्क्षत्रियो वा पुरोहितो वा

dvādaśa kṣatriyasya vā purohitasya vā | sarvaṃ vai tadyaddvādaśa sarvaṃ tadyatkṣatriyo vā purohito vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुरोहितस्यादधाति । संशितम् मे ब्रह्म संशितं वीर्यम् बलम् संशितं क्षत्रं जिष्णु यस्याहमस्मि पुरोहित इति तदस्य ब्रह्म च क्षत्रं च संश्यति

sa purohitasyādadhāti | saṃśitam me brahma saṃśitaṃ vīryam balam saṃśitaṃ kṣatraṃ jiṣṇu yasyāhamasmi purohita iti tadasya brahma ca kṣatraṃ ca saṃśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्षत्रियस्य । उदेषाम् बाहू अतिरमुद्वर्चो अथो बलम् क्षिणोमि ब्रह्मणामित्रानुन्नयामि स्वां अहमिति यथैव क्षिणुयादमित्रानुन्नयेत्स्वानेवमेतदाहोभेत्वेवैते आदध्यादयं वा अग्निर्ब्रह्म च क्षत्रं चेममेवैतदग्निमेताभ्यामुभाभ्यां समिन्द्धे ब्रह्मणा च क्षत्रेण च

atha kṣatriyasya | udeṣām bāhū atiramudvarco atho balam kṣiṇomi brahmaṇāmitrānunnayāmi svāṃ ahamiti yathaiva kṣiṇuyādamitrānunnayetsvānevametadāhobhetvevaite ādadhyādayaṃ vā agnirbrahma ca kṣatraṃ cemamevaitadagnimetābhyāmubhābhyāṃ saminddhe brahmaṇā ca kṣatreṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास्त्रयोदश सम्पद्यन्ते । त्रयोदश मासाः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति

tāstrayodaśa sampadyante | trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादेशमात्र्यो भवन्ति । प्रादेशमात्रो वै गर्भो विष्णुरन्नमेतदात्मसम्मितेनैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति यदु वा आत्मसम्मितमन्नं तदवति तन्न हिनस्ति यद्भूयो हिनस्ति तद्यत्कनीयो न तदवति तिष्ठन्नादधाति तस्योपरि बन्धुः स्वाहाकारेण रेतो वा इदं सिक्तमयमग्निस्तस्मिन्यत्काष्ठान्यस्वाहाकृतान्यभ्यादध्याद्धिंस्याद्धैनं ता यत्समिधस्तेन नाहुतयो यदु स्वाहाकारेण तेनान्नमन्नं हि स्वाहाकारस्तथो हैनं न हिनस्ति

prādeśamātryo bhavanti | prādeśamātro vai garbho viṣṇurannametadātmasammitenaivainametadannena prīṇāti yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati tiṣṭhannādadhāti tasyopari bandhuḥ svāhākāreṇa reto vā idaṃ siktamayamagnistasminyatkāṣṭhānyasvāhākṛtānyabhyādadhyāddhiṃsyāddhainaṃ tā yatsamidhastena nāhutayo yadu svāhākāreṇa tenānnamannaṃ hi svāhākārastatho hainaṃ na hinasti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विष्णुक्रमान्क्रान्त्वा । वात्सप्रेणोपस्थायास्तमित आदित्ये भस्मैव प्रथममुद्वपत्येतद्वा एनमेतेनान्नेन प्रीणात्येताभिः समिद्भिस्तस्यान्नस्य जग्घस्यैष पाप्मा सीदति भस्म तेनैनमेतद्व्यावर्तयति तस्मिन्नपहतपाप्मन्वाचं विसृजते वाचं विसृज्य समिधमादधाति रात्र्या एवैनमेतदन्नेन प्रीणाति रात्रीं-रात्रीमप्रयावम् भरन्त इति तस्योक्तो बन्धू रात्र्या एवैतामरिष्टिं स्वस्तिमाशास्ते तद्यत्किं चाती रात्र्योपसमादधात्याहुतिकृतं हैवास्मै तदुपसमादधाति

atha viṣṇukramānkrāntvā | vātsapreṇopasthāyāstamita āditye bhasmaiva prathamamudvapatyetadvā enametenānnena prīṇātyetābhiḥ samidbhistasyānnasya jagghasyaiṣa pāpmā sīdati bhasma tenainametadvyāvartayati tasminnapahatapāpmanvācaṃ visṛjate vācaṃ visṛjya samidhamādadhāti rātryā evainametadannena prīṇāti rātrīṃ-rātrīmaprayāvam bharanta iti tasyokto bandhū rātryā evaitāmariṣṭiṃ svastimāśāste tadyatkiṃ cātī rātryopasamādadhātyāhutikṛtaṃ haivāsmai tadupasamādadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रातरुदित आदित्ये । भस्मैव प्रथममुद्वपत्येतद्वा एनमेतेनान्नेन प्रीणात्येतया समिधा यच्च रात्र्योपसमादधाति तस्यान्नस्य जग्घस्यैष पाप्मा सीदति भस्म तेनैनमेतद्व्यावर्तयति तस्मिन्नपहतपाप्मन्वाचं विसृजते वाचं विसृज्य समिधमादधात्यह्न एवैनमेतदन्नेन प्रीणात्यहरहरप्रयावम् भरन्त इति तस्योक्तो बन्धुरह्न एवैतामरिष्टिं स्वस्तिमाशास्ते तद्यत्किं चातो ऽह्नोपसमादधात्याहुतिकृतं हैवास्मै तदुपसमादधाति

atha prātarudita āditye | bhasmaiva prathamamudvapatyetadvā enametenānnena prīṇātyetayā samidhā yacca rātryopasamādadhāti tasyānnasya jagghasyaiṣa pāpmā sīdati bhasma tenainametadvyāvartayati tasminnapahatapāpmanvācaṃ visṛjate vācaṃ visṛjya samidhamādadhātyahna evainametadannena prīṇātyaharaharaprayāvam bharanta iti tasyokto bandhurahna evaitāmariṣṭiṃ svastimāśāste tadyatkiṃ cāto 'hnopasamādadhātyāhutikṛtaṃ haivāsmai tadupasamādadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहोरात्रे वा अभिवर्तमाने संवत्सरमाप्नुतः संवत्सर इदं सर्वमाह्नायैवैतामरिष्टिं स्वस्तिमाशास्ते

ahorātre vā abhivartamāne saṃvatsaramāpnutaḥ saṃvatsara idaṃ sarvamāhnāyaivaitāmariṣṭiṃ svastimāśāste

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदास्मै व्रतम् प्रयचन्ति । अथ व्रते न्यज्य समिधमादधाति न व्रते न्यञ्ज्यादित्यु हैक आहुराहुतिं तज्जुहुयादनवक्ल्प्तं वै तद्यद्दीक्षित आहुतिं जुहुयादिति

atha yadāsmai vratam prayacanti | atha vrate nyajya samidhamādadhāti na vrate nyañjyādityu haika āhurāhutiṃ tajjuhuyādanavakLptaṃ vai tadyaddīkṣita āhutiṃ juhuyāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै न्यञ्ज्यादेव । देवो वा अस्यैष आत्मा मानुषो ऽयं स यन्न न्यञ्ज्यान्न हैतं दैवमात्मानम् प्रीणीयादथ यन्न्यनक्ति तथो हैतं दैवमात्मानम् प्रीणाति सा यत्समित्तेन नाहुतिर्यदु व्रते न्यक्ता तेनान्नमन्नं हि व्रतम्

sa vai nyañjyādeva | devo vā asyaiṣa ātmā mānuṣo 'yaṃ sa yanna nyañjyānna haitaṃ daivamātmānam prīṇīyādatha yannyanakti tatho haitaṃ daivamātmānam prīṇāti sā yatsamittena nāhutiryadu vrate nyaktā tenānnamannaṃ hi vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै समिधमाधायाथ व्रतयति । दैवो वा अस्यैष आत्मा मानुषो ऽयं देवा उ वा अग्रे ऽथ मनुष्यास्तस्मात्समिधमाधायाथ व्रतयति

sa vai samidhamādhāyātha vratayati | daivo vā asyaiṣa ātmā mānuṣo 'yaṃ devā u vā agre 'tha manuṣyāstasmātsamidhamādhāyātha vratayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नपते ऽन्नस्य नो देहीति । अशनपते ऽशनस्य नो देहीत्येतदनमीवस्य शुष्मिण इत्यनशनायस्य शुष्मिण इत्येतत्प्र-प्र दातारं तारिष इति यजमानो वै दाता प्र यजमानं तारिष इत्येतदूर्जं धेहि द्विपदे चतुष्पद इत्याशिषमाशास्ते यदु भिन्नायै प्रायश्चित्तिमाहोत्तरस्मिंस्तदन्वाख्यान इति

annapate 'nnasya no dehīti | aśanapate 'śanasya no dehītyetadanamīvasya śuṣmiṇa ityanaśanāyasya śuṣmiṇa ityetatpra-pra dātāraṃ tāriṣa iti yajamāno vai dātā pra yajamānaṃ tāriṣa ityetadūrjaṃ dhehi dvipade catuṣpada ityāśiṣamāśāste yadu bhinnāyai prāyaścittimāhottarasmiṃstadanvākhyāna iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्येषोखा भिद्येत । याभिन्ना नवा स्थाल्युरुबिलो स्यात्तस्यामेनम् पर्यावपेदार्चति वा एषोखा या भिद्यते ऽनार्तो इयं देवतानार्तायामिममनार्तम् बिभराणीति तत्रोखायै कपालम् पुरस्तात्प्रास्यति तथो हैष एतस्यै योनेर्न च्यवते

yadyeṣokhā bhidyeta | yābhinnā navā sthālyurubilo syāttasyāmenam paryāvapedārcati vā eṣokhā yā bhidyate 'nārto iyaṃ devatānārtāyāmimamanārtam bibharāṇīti tatrokhāyai kapālam purastātprāsyati tatho haiṣa etasyai yonerna cyavate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मृदमाहृत्य । उखां चोपशयां च पिष्ट्वा संसृज्योखां करोत्येतयैवावृतानुपहरन्यजुस्तूष्णीमेव पक्त्वा पर्यावपति कर्मणिरेव तत्र प्रायश्चित्तिः पुनस्तत्कपालमुखायामुपसमस्योखां चोपशयां च पिष्ट्वा संसृज्य निदधाति प्रायश्चित्तिभ्यः

atha mṛdamāhṛtya | ukhāṃ copaśayāṃ ca piṣṭvā saṃsṛjyokhāṃ karotyetayaivāvṛtānupaharanyajustūṣṇīmeva paktvā paryāvapati karmaṇireva tatra prāyaścittiḥ punastatkapālamukhāyāmupasamasyokhāṃ copaśayāṃ ca piṣṭvā saṃsṛjya nidadhāti prāyaścittibhyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्येष उख्यो ऽग्निरनुगचेत् । गार्हपत्यं वाव स गचति गार्हपत्याद्धि स आहृतो भवति गार्हपत्यादेवैनम् प्राञ्चमुद्धृत्योपसमाधायोखाम् प्रवृञ्ज्यादेतयैवावृतानुपहरन्यजुस्तूष्णीमेव तां यदाग्निरारोहति

atha yadyeṣa ukhyo 'gniranugacet | gārhapatyaṃ vāva sa gacati gārhapatyāddhi sa āhṛto bhavati gārhapatyādevainam prāñcamuddhṛtyopasamādhāyokhām pravṛñjyādetayaivāvṛtānupaharanyajustūṣṇīmeva tāṃ yadāgnirārohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रायश्चित्ती करोति । सर्वेभ्यो वा एष एतं कामेभ्यो आधत्ते तद्यदेवास्यात्र कामानां व्यवचिद्यते ऽग्नावनुगते तदेवैतत्संतनोति संदधात्युभे प्रायश्चित्ती करोत्यध्वरप्रायश्चित्तिं चाग्निप्रायश्चित्तिं चाध्वरस्य पूर्वामथाग्नेस्तस्योक्तो बन्धुः

atha prāyaścittī karoti | sarvebhyo vā eṣa etaṃ kāmebhyo ādhatte tadyadevāsyātra kāmānāṃ vyavacidyate 'gnāvanugate tadevaitatsaṃtanoti saṃdadhātyubhe prāyaścittī karotyadhvaraprāyaścittiṃ cāgniprāyaścittiṃ cādhvarasya pūrvāmathāgnestasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स समिधाज्यस्योपहत्य । आसीन आहुतिं जुहोति विश्वकर्मणे स्वाहेत्यथोपोत्थाय समिधमादधाति पुनस्त्वादित्या रुद्रा वसवः समिन्धताम् पुनर्ब्रह्मणो वसुनीथ यज्ञैरित्येतास्त्वा देवताः पुनः समिन्धतामित्येतद्घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व स्तयाः सन्तु यजमानस्य कामा इति घृतेनाह त्वं वर्धयस्व येभ्य उ त्वां कामेभ्यो यजमान आधत्त ते ऽस्य सर्वे सत्याः सन्त्वित्येतत्

sa samidhājyasyopahatya | āsīna āhutiṃ juhoti viśvakarmaṇe svāhetyathopotthāya samidhamādadhāti punastvādityā rudrā vasavaḥ samindhatām punarbrahmaṇo vasunītha yajñairityetāstvā devatāḥ punaḥ samindhatāmityetadghṛtena tvaṃ tanvaṃ vardhayasva stayāḥ santu yajamānasya kāmā iti ghṛtenāha tvaṃ vardhayasva yebhya u tvāṃ kāmebhyo yajamāna ādhatta te 'sya sarve satyāḥ santvityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदि गार्हपत्यो ऽनुगचेत् । अरणी वाव स गचत्यरणिभ्यां हि स आहृतो भवत्यरणिभ्यामेवैनम् मथित्वोपसमाधाय प्रायश्चित्ती करोति

atha yadi gārhapatyo 'nugacet | araṇī vāva sa gacatyaraṇibhyāṃ hi sa āhṛto bhavatyaraṇibhyāmevainam mathitvopasamādhāya prāyaścittī karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदि प्रसुत आहवनीयो ऽनुगचेत् । गार्हपत्यं वाव स गचति गार्हपत्याद्धि स आहृतो भवति गार्हपत्यादेवैनम् प्राञ्चं सांकाशिनेन हृत्वोपसमाधाय प्रायश्चित्तीं करोति यस्तस्मिन्काले ऽध्वरः स्यात्तामध्वरप्रायश्चित्तिं कुर्यात्समान्यग्निप्रायश्चित्तिः

atha yadi prasuta āhavanīyo 'nugacet | gārhapatyaṃ vāva sa gacati gārhapatyāddhi sa āhṛto bhavati gārhapatyādevainam prāñcaṃ sāṃkāśinena hṛtvopasamādhāya prāyaścittīṃ karoti yastasminkāle 'dhvaraḥ syāttāmadhvaraprāyaścittiṃ kuryātsamānyagniprāyaścittiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यद्याग्नीध्रीयो ऽनुगचेत् । गार्हपत्यं वाव स गचति गार्हपत्याद्धि स आहृतो भवति गार्हपत्यादेवैनम् प्राञ्चमुत्तरेण सदो हृत्वोपसमाधाय प्रायश्चित्ती करोत्यथ यदि गार्हपत्यो ऽनुगचेत्तस्योक्तो बन्धुः

atha yadyāgnīdhrīyo 'nugacet | gārhapatyaṃ vāva sa gacati gārhapatyāddhi sa āhṛto bhavati gārhapatyādevainam prāñcamuttareṇa sado hṛtvopasamādhāya prāyaścittī karotyatha yadi gārhapatyo 'nugacettasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.