Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 6.7.1

रुक्मम् प्रतिमुच्य बिभर्ति । सत्यं हैतद्यद्रुक्भः सत्यं वा एतं यन्तुमर्हति सत्येनैतं देवा अबिभरुः सत्येनैवैनमेतद्बिभर्ति

rukmam pratimucya bibharti | satyaṃ haitadyadrukbhaḥ satyaṃ vā etaṃ yantumarhati satyenaitaṃ devā abibharuḥ satyenaivainametadbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यत्तत्सत्यम् । असौ स आदित्यः स हिरण्मयो भवति ज्योतिर्वै हिरण्यं ज्योतिरेषो ऽमृतं हिरण्यममृतमेष परिमण्डलो भवति परिमण्डलो ह्येष एकविंशतिनिर्बाध एकविंशो ह्येष बहिष्टान्निर्बाधम् बिभर्ति रश्मयो वा एतस्य निर्बाधा बाह्यत उ वा एतस्य रश्मयः

tadyattatsatyam | asau sa ādityaḥ sa hiraṇmayo bhavati jyotirvai hiraṇyaṃ jyotireṣo 'mṛtaṃ hiraṇyamamṛtameṣa parimaṇḍalo bhavati parimaṇḍalo hyeṣa ekaviṃśatinirbādha ekaviṃśo hyeṣa bahiṣṭānnirbādham bibharti raśmayo vā etasya nirbādhā bāhyata u vā etasya raśmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव रुक्भम् प्रतिमुच्य बिभर्ति । असौ वा आदित्य एष रुक्भो नो हैतमग्निम् मनुष्यो मनुष्यरूपेण यन्तुमर्हत्येतेनैव रूपेणैतद्रूपम् बिभर्ति

yadveva rukbham pratimucya bibharti | asau vā āditya eṣa rukbho no haitamagnim manuṣyo manuṣyarūpeṇa yantumarhatyetenaiva rūpeṇaitadrūpam bibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव रुक्भम् प्रतिमुच्य बिभर्ति । रेतो वा इदं सिक्तमयमग्निस्तेजो वीर्यं रुक्भो ऽस्मिंस्तद्रेतसि तेजो वीर्यं दधाति

yadveva rukbham pratimucya bibharti | reto vā idaṃ siktamayamagnistejo vīryaṃ rukbho 'smiṃstadretasi tejo vīryaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेव रुक्भम् प्रतिमुच्य बिभर्ति । एतद्वै देवा अबिभयुर्यद्वै न इममिह रक्षांसि नाष्ट्रा न हन्युरिति तस्मा एतमन्तिकाद्गोप्तारमकुर्वन्नमुमेवादित्यमसौ वा आदित्य एष रुक्भस्तथैवास्मा अयमेतमन्तिकाद्गोप्तारं करोति

yadeva rukbham pratimucya bibharti | etadvai devā abibhayuryadvai na imamiha rakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyuriti tasmā etamantikādgoptāramakurvannamumevādityamasau vā āditya eṣa rukbhastathaivāsmā ayametamantikādgoptāraṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णाजिने निष्यूतो भवति । यज्ञो वै कृष्णाजिनं यज्ञो वा एतं यन्तुमर्हति यज्ञेनैतं देवा अबिभरुर्यज्ञेनैवैतमेतद्बिभर्ति लोमतश्चन्दांसि वै लोमानि चन्दांसि वा एतं यन्तुमर्हन्ति चन्दोभिरेतं देवा अबिभरुश्चन्दोभिरेवैनमेतद्बिभर्ति

kṛṣṇājine niṣyūto bhavati | yajño vai kṛṣṇājinaṃ yajño vā etaṃ yantumarhati yajñenaitaṃ devā abibharuryajñenaivaitametadbibharti lomataścandāṃsi vai lomāni candāṃsi vā etaṃ yantumarhanti candobhiretaṃ devā abibharuścandobhirevainametadbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभि शुक्लानि च कृष्णानि च लोमानि निष्यूतो भवति । ऋक्षामयोर्हैते रूपे ऋक्षामे वा एतं यन्तुमर्हत ऋक्षामाभ्यामेतं देवा अबिभरुरृक्षामाभ्यामेवैनमेतद्बिभर्ति शाणो रुक्भपाशस्त्रिवृत्तस्योक्तो बन्धुः

abhi śuklāni ca kṛṣṇāni ca lomāni niṣyūto bhavati | ṛkṣāmayorhaite rūpe ṛkṣāme vā etaṃ yantumarhata ṛkṣāmābhyāmetaṃ devā abibharurṛkṣāmābhyāmevainametadbibharti śāṇo rukbhapāśastrivṛttasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमुपरिनाभि बिभर्ति । असौ वा आदित्य एष रुक्भ उपरिनाभ्यु वा एषः

tamuparinābhi bibharti | asau vā āditya eṣa rukbha uparinābhyu vā eṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्बेवोपरिनाभि । अवाग्वै नाभे रेतः प्रजापतिस्तेजो वीर्यं रुक्भो नेन्मे रेतः प्रजातिं तेजो वीर्यं रुक्भः प्रदहादिति

yadbevoparinābhi | avāgvai nābhe retaḥ prajāpatistejo vīryaṃ rukbho nenme retaḥ prajātiṃ tejo vīryaṃ rukbhaḥ pradahāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवोपरिनाभि । एतद्वै पशोर्मेध्यतरं यदुपरिनाभि पुरीषसंहिततरं यदवाङ्नाभेस्तद्यदेव पशोर्मेध्यतरं तेनैनमेतद्बिभर्ति

yadvevoparinābhi | etadvai paśormedhyataraṃ yaduparinābhi purīṣasaṃhitataraṃ yadavāṅnābhestadyadeva paśormedhyataraṃ tenainametadbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवोपरिनाभि । यद्वै प्राणस्यामृतमूर्ध्वं तन्नाभेरूर्ध्वैः प्राणैरुच्चरत्यथ यन्मर्त्यम् पराक्तन्नाभिमत्येति तद्यदेव प्राणस्यामृतं तदेनमेतदभिसम्पादयति तेनैनमेतद्बिभर्ति

yadvevoparinābhi | yadvai prāṇasyāmṛtamūrdhvaṃ tannābherūrdhvaiḥ prāṇairuccaratyatha yanmartyam parāktannābhimatyeti tadyadeva prāṇasyāmṛtaṃ tadenametadabhisampādayati tenainametadbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमासन्द्या बिभर्ति । इयं वा आसन्द्यस्यां हीदं सर्वमासन्नमियं वा एतं यन्तुमर्हत्यनयैतं देवा अबिभरुरनयैवैनमेतद्बिभर्ति

athainamāsandyā bibharti | iyaṃ vā āsandyasyāṃ hīdaṃ sarvamāsannamiyaṃ vā etaṃ yantumarhatyanayaitaṃ devā abibharuranayaivainametadbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औदुम्बरी भवति । ऊर्ग्वै रस उदुम्बर ऊर्जैवैनमेतद्रसेन बिभर्त्यथो सर्व एते वनस्पतयो यदुदुम्बरः सर्वे वा एतं वनस्पतयो यन्तुमर्हन्ति सर्वैरेतं वनस्पतिभिर्देवा अबिभरुः सर्वैरेवैनमेतद्वनस्पतिभिर्बिभर्ति

audumbarī bhavati | ūrgvai rasa udumbara ūrjaivainametadrasena bibhartyatho sarva ete vanaspatayo yadudumbaraḥ sarve vā etaṃ vanaspatayo yantumarhanti sarvairetaṃ vanaspatibhirdevā abibharuḥ sarvairevainametadvanaspatibhirbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादेशमात्र्यूर्ध्वा भवति । प्रादेशमात्रो वै गर्भो विष्णुर्योनिरेषा गर्भसम्मितां तद्योनिं करोत्यरत्निमात्री तिरश्ची बाहुर्वा अरत्निर्बाहुनो वै वीर्यं क्रियते वीर्यसम्मितैव तद्भवति वीर्यं वा एतं यन्तुमर्हति वीर्येणैतं देवा अबिभरुर्वीर्येणैवैनमेतद्बिभर्ति

prādeśamātryūrdhvā bhavati | prādeśamātro vai garbho viṣṇuryonireṣā garbhasammitāṃ tadyoniṃ karotyaratnimātrī tiraścī bāhurvā aratnirbāhuno vai vīryaṃ kriyate vīryasammitaiva tadbhavati vīryaṃ vā etaṃ yantumarhati vīryeṇaitaṃ devā abibharurvīryeṇaivainametadbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःस्रक्तयः पादा बवन्ति । चतुःस्रक्तीन्यनूच्यानि चतस्रो वै दिशो दिशो वा एतं यन्तुमर्हन्ति दिग्भिरेतं देवा अबिभरुर्दिग्भिरेवैनमेतद्बिभर्ति मौञ्जीभी रज्जुभिर्व्युता भवति त्रिवृद्भिस्तस्योक्तो बन्धुर्मृदा दिग्धा तस्यो एवोक्तो ऽथो अनतिदाहाय

catuḥsraktayaḥ pādā bavanti | catuḥsraktīnyanūcyāni catasro vai diśo diśo vā etaṃ yantumarhanti digbhiretaṃ devā abibharurdigbhirevainametadbibharti mauñjībhī rajjubhirvyutā bhavati trivṛdbhistasyokto bandhurmṛdā digdhā tasyo evokto 'tho anatidāhāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनं शिक्येन बिभर्ति । इमे वै लोका एषो ऽग्निर्दिशः शिक्यं दिग्भिर्हीमे लोकाः शक्नुवन्ति स्थातुं यचक्नुवन्ति तस्माचिक्यं दिग्भिरेवैनमेतद्बिभर्ति षडुद्यामम् भवति षड्ढि दिशो मौञ्जं त्रिवृत्तस्योक्तो बन्धुर्मृदा दिग्धं तस्यो एवोक्तो ऽथो अनतिदाहाय

athainaṃ śikyena bibharti | ime vai lokā eṣo 'gnirdiśaḥ śikyaṃ digbhirhīme lokāḥ śaknuvanti sthātuṃ yacaknuvanti tasmācikyaṃ digbhirevainametadbibharti ṣaḍudyāmam bhavati ṣaḍḍhi diśo mauñjaṃ trivṛttasyokto bandhurmṛdā digdhaṃ tasyo evokto 'tho anatidāhāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याप एव प्रतिष्ठा । अप्सु हीमे लोकाः प्रतिष्ठिता आदित्य आसञ्जनमादित्ये हीमे लोका दिग्भिरासक्ताः स यो हैतदेवं वेदैतेनैव रूपेणैतद्रूपम् बिभर्ति

tasyāpa eva pratiṣṭhā | apsu hīme lokāḥ pratiṣṭhitā āditya āsañjanamāditye hīme lokā digbhirāsaktāḥ sa yo haitadevaṃ vedaitenaiva rūpeṇaitadrūpam bibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैनं शिक्येन बिभर्ति । संवत्सर एषो ऽग्निरृतवः शिक्यमृतुभिर्हि संवत्सरः शक्नोति स्थातुं यचक्नोति तस्माचिक्यमृतुभिरेवैनमेतद्बिभर्ति षडुद्यामम् भवति षड्ढ्यृतवः

yadvevainaṃ śikyena bibharti | saṃvatsara eṣo 'gnirṛtavaḥ śikyamṛtubhirhi saṃvatsaraḥ śaknoti sthātuṃ yacaknoti tasmācikyamṛtubhirevainametadbibharti ṣaḍudyāmam bhavati ṣaḍḍhyṛtavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याहोरात्रे एव प्रतिष्ठा । अहोरात्रयोर्ह्ययं संवत्सरः प्रतिष्ठितश्चन्द्रमा आसञ्जनं चन्द्रमसि ह्ययं संवत्सर ऋतुभिरासक्तः स यो हैतदेवं वेदैतेनैव रूपेणैतद्रूपम् बिभर्ति तस्य ह वा एष संवत्सरभृतो भवति य एवं वेद संवत्सरोपासितो हैव तस्य भवति य एवं न वेदेत्यधिदेवतम्

tasyāhorātre eva pratiṣṭhā | ahorātrayorhyayaṃ saṃvatsaraḥ pratiṣṭhitaścandramā āsañjanaṃ candramasi hyayaṃ saṃvatsara ṛtubhirāsaktaḥ sa yo haitadevaṃ vedaitenaiva rūpeṇaitadrūpam bibharti tasya ha vā eṣa saṃvatsarabhṛto bhavati ya evaṃ veda saṃvatsaropāsito haiva tasya bhavati ya evaṃ na vedetyadhidevatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्यात्मम् । आत्मैवाग्निः प्राणाः शिक्यम् प्राणैर्ह्ययमात्मा शक्नोति स्थतुं यचक्नोति तस्माचिक्यम् प्राणैरेवैनमेतद्बिभर्ति षडुद्यामम् भवति षड्ढि प्राणाः

athādhyātmam | ātmaivāgniḥ prāṇāḥ śikyam prāṇairhyayamātmā śaknoti sthatuṃ yacaknoti tasmācikyam prāṇairevainametadbibharti ṣaḍudyāmam bhavati ṣaḍḍhi prāṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मन एव प्रतिष्ठा । मनसि ह्ययमात्मा प्रतिष्ठितो ऽन्नमासञ्जनमन्ने ह्ययमात्मा प्राणैरासक्तः स यो हैतदेवं वेदैतेनैव रूपेणैतद्रूपम् बिभर्ति

tasya mana eva pratiṣṭhā | manasi hyayamātmā pratiṣṭhito 'nnamāsañjanamanne hyayamātmā prāṇairāsaktaḥ sa yo haitadevaṃ vedaitenaiva rūpeṇaitadrūpam bibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमुखया बिभर्ति । इमे वै लोका उखेमे वा एतं लोका यन्तुमर्हन्त्येभिरेतं लोकैर्देवा अबिभरुरेभिरेवैनमेतल्लोकैर्बिभर्ति

athainamukhayā bibharti | ime vai lokā ukheme vā etaṃ lokā yantumarhantyebhiretaṃ lokairdevā abibharurebhirevainametallokairbibharti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा यदुखा नाम । एतद्वै देवा एतेन कर्मणैतयावृतेमांलोकानुदखनन्यदुदखनंस्तस्मादुत्खीत्खा ह वै तामुखेत्याचखते परो ऽक्षम् परो ऽक्षकामा हि देवाः

sā yadukhā nāma | etadvai devā etena karmaṇaitayāvṛtemāṃlokānudakhananyadudakhanaṃstasmādutkhītkhā ha vai tāmukhetyācakhate paro 'kṣam paro 'kṣakāmā hi devāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वा उखेति द्वे अक्षरे । द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्बिभर्ति सो एव कुम्भी सा स्थाली तत्षट् षडृतवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

tadvā ukheti dve akṣare | dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadbibharti so eva kumbhī sā sthālī tatṣaṭ ṣaḍṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमिण्ड्वा परिगृह्णाति । असौ वा आदित्य एषो ऽग्निरहोरात्रे इण्ड्वे अमुं तदादित्यमहोरात्राभ्याम् परिगृह्णाति तस्मादेषो ऽहोरात्राभ्याम् परिगृहीतः

athainamiṇḍvā parigṛhṇāti | asau vā āditya eṣo 'gnirahorātre iṇḍve amuṃ tadādityamahorātrābhyām parigṛhṇāti tasmādeṣo 'horātrābhyām parigṛhītaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैननमिण्ड्वाभ्याम् परिगृह्णाति । असौ वा आदित्य एषो ऽग्निरिमा उ लोकाविण्ड्वे अमुम् तदादित्यमाभ्यां लोकाभ्याम् परिगृह्णाति तस्मादेष आभ्यां लोकाभ्याम् परिगृहीतः परिमण्डले भवतः परिमण्डलौ हीमौ लोकौ मौञ्जे त्रिवृती तस्योक्तो बन्धुर्मृदा दिग्धे तस्यो एवोक्तो ऽथो अनतिदाहाय

yadvevainanamiṇḍvābhyām parigṛhṇāti | asau vā āditya eṣo 'gnirimā u lokāviṇḍve amum tadādityamābhyāṃ lokābhyām parigṛhṇāti tasmādeṣa ābhyāṃ lokābhyām parigṛhītaḥ parimaṇḍale bhavataḥ parimaṇḍalau hīmau lokau mauñje trivṛtī tasyokto bandhurmṛdā digdhe tasyo evokto 'tho anatidāhāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथातः सम्पदेव । आसन्दो चोखा च शिक्यं च रुक्भपाशश्चाग्निश्च रुक्भश्च तत्षट् षडृतवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवतीण्ड्वे तदष्टावष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

athātaḥ sampadeva | āsando cokhā ca śikyaṃ ca rukbhapāśaścāgniśca rukbhaśca tatṣaṭ ṣaḍṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavatīṇḍve tadaṣṭāvaṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सर्वसम्पत् । चत्वारः पादाश्चत्वार्यनूच्यानि शिक्यं च रुक्भपाशश्च यदु किं च रज्जव्यं शिक्यं तदनूखाग्नी रुक्भस्तत्त्रयोदश त्रयोदश मासाः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

atha sarvasampat | catvāraḥ pādāścatvāryanūcyāni śikyaṃ ca rukbhapāśaśca yadu kiṃ ca rajjavyaṃ śikyaṃ tadanūkhāgnī rukbhastattrayodaśa trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.