Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·7·7.1
गार्हपत्यं चेष्यन्पलाशशाखया व्युदूहति । अवस्यति हैतद्यद्गार्हपत्यं चिनोति य उ वै के चाग्निचितो ऽस्यामेव ते ऽवसितास्तद्यद्व्युदूहत्यवसितानेव तद्व्युदूहति नेदवसितानध्यवस्यानीति
gārhapatyaṃ ceṣyanpalāśaśākhayā vyudūhati | avasyati haitadyadgārhapatyaṃ cinoti ya u vai ke cāgnicito 'syāmeva te 'vasitāstadyadvyudūhatyavasitāneva tadvyudūhati nedavasitānadhyavasyānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपेत वीत वि च सर्पतात इति । अप चैवैत वि चेत व्यु च सर्पतात इत्येतद्य उदरसर्पिणस्तानेतदाह ये ऽत्र स्थ पुराण ये च नूतना इति ये ऽत्र स्थ सनातना ये चाधुनातना इत्येतत्
apeta vīta vi ca sarpatāta iti | apa caivaita vi ceta vyu ca sarpatāta ityetadya udarasarpiṇastānetadāha ye 'tra stha purāṇa ye ca nūtanā iti ye 'tra stha sanātanā ye cādhunātanā ityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदाद्यमो ऽवसानम् पृथिव्या इति । यमो ह वा अस्या अवसानस्येष्टे स एवास्मा अस्यामवसानं ददाति
adādyamo 'vasānam pṛthivyā iti | yamo ha vā asyā avasānasyeṣṭe sa evāsmā asyāmavasānaṃ dadāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रन्निमम् पितरो लोकमस्मा इति । क्षत्रं वै यमो विशः पितरो यस्मा उ वै क्षत्रियो विशा संविदानो ऽस्यामवसानं ददाति तत्सुदत्तं तथो हास्मै क्षत्रं यमो विशा पितृभिः संविदानो ऽस्यामवसानं ददाति
akrannimam pitaro lokamasmā iti | kṣatraṃ vai yamo viśaḥ pitaro yasmā u vai kṣatriyo viśā saṃvidāno 'syāmavasānaṃ dadāti tatsudattaṃ tatho hāsmai kṣatraṃ yamo viśā pitṛbhiḥ saṃvidāno 'syāmavasānaṃ dadāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाशशाखया व्युदूहति । ब्रह्म वै पलाशो ब्रह्मणैव तदवसितान्व्युदूहति मन्त्रेण ब्रह्म वै मन्त्रो ब्रह्मणैव तदवसितान्व्युदूहति तामुदीचीमुदस्यति
palāśaśākhayā vyudūhati | brahma vai palāśo brahmaṇaiva tadavasitānvyudūhati mantreṇa brahma vai mantro brahmaṇaiva tadavasitānvyudūhati tāmudīcīmudasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोषान्निवपति । अयं वै लोको गार्हपत्यः पशव ऊषा अस्मिंस्तल्लोके पशून्दधाति तस्मादिमे ऽस्मिंलोके पशवः
athoṣānnivapati | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ paśava ūṣā asmiṃstalloke paśūndadhāti tasmādime 'smiṃloke paśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवोषान्निवपति । प्रजापतिः प्रजा असृजता ता नानोल्बा असृजत ता न समजानत सो ऽकामयत संजानीरन्निति ताः समानोल्बा अकरोत्तासामूषानुल्बमकरोत्ताः समजानत तस्मादप्येतर्हि समानोल्बाः समेव जानते देवैः समानोल्बो ऽसानीत्यु वै यजते यो यजते तद्यदूषान्निवपति देवैरेव तत्समानोल्बो भवति
yadvevoṣānnivapati | prajāpatiḥ prajā asṛjatā tā nānolbā asṛjata tā na samajānata so 'kāmayata saṃjānīranniti tāḥ samānolbā akarottāsāmūṣānulbamakarottāḥ samajānata tasmādapyetarhi samānolbāḥ sameva jānate devaiḥ samānolbo 'sānītyu vai yajate yo yajate tadyadūṣānnivapati devaireva tatsamānolbo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्ञानमसीति । समजानत ह्येतेन कामधरणमिति पशवो वा ऊषाः कामधरणम् मयि ते कामधरणम् भूयादिति मयि ते पशवो भूयासुरित्येतत्तैः सर्वं गार्हपत्यम् प्रचादयति योनिर्वै गार्हपत्या चितिरुल्बमूषाः सर्वां तद्योनिमुल्बेन प्रचादयति
sajñānamasīti | samajānata hyetena kāmadharaṇamiti paśavo vā ūṣāḥ kāmadharaṇam mayi te kāmadharaṇam bhūyāditi mayi te paśavo bhūyāsurityetattaiḥ sarvaṃ gārhapatyam pracādayati yonirvai gārhapatyā citirulbamūṣāḥ sarvāṃ tadyonimulbena pracādayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सिकता निवपति । अग्नेरेतद्वैश्वानरस्य भस्म यत्सिकता अग्निमु वा एतं वैश्वानरं चेष्यन्भवति न वा अग्निः स्वम् भस्मातिदहत्यनतिदाहाय
atha sikatā nivapati | agneretadvaiśvānarasya bhasma yatsikatā agnimu vā etaṃ vaiśvānaraṃ ceṣyanbhavati na vā agniḥ svam bhasmātidahatyanatidāhāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव सिकता निवपति । अग्नेरेतद्वैश्वानरस्य रेतो यत्सिकता अग्निमु वा एतं वैश्वानरं चेष्यन्भवति न वा अरेतस्कात्किं चन विक्रियते ऽस्माद्रेतसो ऽधि विक्रियाता इति
yadveva sikatā nivapati | agneretadvaiśvānarasya reto yatsikatā agnimu vā etaṃ vaiśvānaraṃ ceṣyanbhavati na vā aretaskātkiṃ cana vikriyate 'smādretaso 'dhi vikriyātā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेर्भस्मास्यग्नेः पुरीषमसीति । यातयाम वा अग्नेर्भस्मायातयाम्न्यः सिकता अयातयाममेवैनदेतत्करोति ताभिः सर्वं गार्हपत्यम् प्रचादयति योनिर्वै गार्हपत्या चिती रेतः सिकताः सर्वस्यां तद्योनौ रेतो दधाति
agnerbhasmāsyagneḥ purīṣamasīti | yātayāma vā agnerbhasmāyātayāmnyaḥ sikatā ayātayāmamevainadetatkaroti tābhiḥ sarvaṃ gārhapatyam pracādayati yonirvai gārhapatyā citī retaḥ sikatāḥ sarvasyāṃ tadyonau reto dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनम् परिश्रिद्भिः परिश्रयति । योनिर्वै परिश्रित इदमेवैतद्रेतः सिक्तं योन्या परिगृह्णाति तस्माद्योन्या रेतः सिक्तम् परिगृह्यते
athainam pariśridbhiḥ pariśrayati | yonirvai pariśrita idamevaitadretaḥ siktaṃ yonyā parigṛhṇāti tasmādyonyā retaḥ siktam parigṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवैनम् परिश्रिद्भिः परिश्रयति । अयं वै लोको गार्हपत्य आपः परिश्रित इमं तं लोकमद्भिः परितनोति समुद्रेण हैनं तत्परितनोति सर्वतस्तस्मादिमं लोकं सर्वतः समुद्रः पर्येति दक्षिणावृत्तस्मादिमं लोकं दक्षिणावृत्समुद्रः पर्येति खातेन तस्मादिमं लोकं खातेन समुद्रः पर्येति
yadvevainam pariśridbhiḥ pariśrayati | ayaṃ vai loko gārhapatya āpaḥ pariśrita imaṃ taṃ lokamadbhiḥ paritanoti samudreṇa hainaṃ tatparitanoti sarvatastasmādimaṃ lokaṃ sarvataḥ samudraḥ paryeti dakṣiṇāvṛttasmādimaṃ lokaṃ dakṣiṇāvṛtsamudraḥ paryeti khātena tasmādimaṃ lokaṃ khātena samudraḥ paryeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित स्थेति । चिनोति ह्येनाः परिचित स्थेति परि ह्येनाश्चिनोत्यूर्ध्वचितः श्रयध्वमित्यूर्ध्वा उपदधदाह तस्मादूर्ध्व एव समुद्रो विजते ऽथ यत्तिरश्चीरुपदध्यात्सकृद्धैवेदं सर्वं समुद्रो निर्मृज्यान्न सादयत्यसन्ना ह्यापो न सूददोहसाधिवदति
cita stheti | cinoti hyenāḥ paricita stheti pari hyenāścinotyūrdhvacitaḥ śrayadhvamityūrdhvā upadadhadāha tasmādūrdhva eva samudro vijate 'tha yattiraścīrupadadhyātsakṛddhaivedaṃ sarvaṃ samudro nirmṛjyānna sādayatyasannā hyāpo na sūdadohasādhivadati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थीनि वै परिश्रितः । प्राणः सूददोहा न वा अस्थिषु प्राणो ऽस्त्येकेन यजुषा बह्वीरिष्टका उपदधात्येकं ह्येतद्रूपं यदापो ऽथ यद्बह्व्यः परिश्रितो भवन्ति बह्व्यो ह्यापः
asthīni vai pariśritaḥ | prāṇaḥ sūdadohā na vā asthiṣu prāṇo 'styekena yajuṣā bahvīriṣṭakā upadadhātyekaṃ hyetadrūpaṃ yadāpo 'tha yadbahvyaḥ pariśrito bhavanti bahvyo hyāpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै योनिः परिश्रितः । उल्बमूषा रेतः सिकता बाह्याः परिश्रितो भवन्त्यन्तर ऊषा बाह्या हि योनिरन्तरमुल्बम् बाह्य ऊषा भवन्त्यन्तराः सिकता बाह्यं ह्युल्बमन्तरं रेत एतेभ्यो वै जायमानो जायते तेभ्य एवैनमेतज्जनयति
tadvai yoniḥ pariśritaḥ | ulbamūṣā retaḥ sikatā bāhyāḥ pariśrito bhavantyantara ūṣā bāhyā hi yonirantaramulbam bāhya ūṣā bhavantyantarāḥ sikatā bāhyaṃ hyulbamantaraṃ reta etebhyo vai jāyamāno jāyate tebhya evainametajjanayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनमतश्चिनोति । इदमेवैतद्रेतः सिक्तं विकरोति तस्माद्योनौ रेतः सिक्तं विक्रियते
athainamataścinoti | idamevaitadretaḥ siktaṃ vikaroti tasmādyonau retaḥ siktaṃ vikriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चतस्रः प्राचीरुपदधाति । द्वे पश्चात्तिरश्च्यौ द्वे पुरस्तात्तद्याश्चतस्रः प्राचीरुपदधाति स आत्मा तद्यत्ताश्चतस्रो भवन्ति चतुर्विधो ह्ययमात्माथ ये पश्चात्ते सक्थ्यौ ये पुरस्तात्तौ बाहू यत्र वा आत्मा तदेव शिरः
sa catasraḥ prācīrupadadhāti | dve paścāttiraścyau dve purastāttadyāścatasraḥ prācīrupadadhāti sa ātmā tadyattāścatasro bhavanti caturvidho hyayamātmātha ye paścātte sakthyau ye purastāttau bāhū yatra vā ātmā tadeva śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वा एतम् । अत्र पक्षपुचवन्तं विकरोति यादृग्वै योनौ रेतो विक्रियते तादृग्जायते तद्यदेतमत्र पक्षपुचवन्तं विकरोति तस्मादेषो ऽमुत्र पक्षपुचवान्जायते
taṃ vā etam | atra pakṣapucavantaṃ vikaroti yādṛgvai yonau reto vikriyate tādṛgjāyate tadyadetamatra pakṣapucavantaṃ vikaroti tasmādeṣo 'mutra pakṣapucavānjāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वै पक्षपुचवन्तमेव सन्तम् । न पक्षपुचवन्तमिव पश्यन्ति तस्माद्योनौ गर्भं न यथारूपम् पश्यन्त्यथैनममुत्र पक्षपुचवन्तम् पश्यन्ति तस्माज्जातं गर्भं यथारूपम् पश्यन्ति
taṃ vai pakṣapucavantameva santam | na pakṣapucavantamiva paśyanti tasmādyonau garbhaṃ na yathārūpam paśyantyathainamamutra pakṣapucavantam paśyanti tasmājjātaṃ garbhaṃ yathārūpam paśyanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चतस्रः पूर्वा उपदधाति । आत्मा ह्येवाग्रे सम्भवतः सम्भवति दक्षिणत उदङ्ङासीन उत्तरार्ध्याम् प्रथमामुपदधाति तथो हास्यैषो ऽभ्यात्ममेवाग्निश्चितो भवति
sa catasraḥ pūrvā upadadhāti | ātmā hyevāgre sambhavataḥ sambhavati dakṣiṇata udaṅṅāsīna uttarārdhyām prathamāmupadadhāti tatho hāsyaiṣo 'bhyātmamevāgniścito bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सो अग्निः । यस्मिन्त्सोममिन्द्रः सुतं दध इत्ययं वै लोको गार्हपत्य आपः सोमः सुतो ऽस्मिंस्तल्लोके ऽप इन्द्रो ऽधत्त जठरे वावशान इति मध्यं वै जठरं सहस्रियं वाजमत्यं न सप्तिमित्यापो वै सहस्रियो वाजः ससवान्त्सन्त्स्तूयसे जातवेद इति चितः संश्चीयसे जातवेद इत्येतत्
ayaṃ so agniḥ | yasmintsomamindraḥ sutaṃ dadha ityayaṃ vai loko gārhapatya āpaḥ somaḥ suto 'smiṃstalloke 'pa indro 'dhatta jaṭhare vāvaśāna iti madhyaṃ vai jaṭharaṃ sahasriyaṃ vājamatyaṃ na saptimityāpo vai sahasriyo vājaḥ sasavāntsantstūyase jātaveda iti citaḥ saṃścīyase jātaveda ityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्ने यत्ते दिवि वर्च इति । आदित्यो वा अस्य दिवि वर्चः पृथिव्यामित्ययमग्निः पृथिव्यां यदोषधीष्वप्स्वा यजत्रेति य एवौषधिषु चाप्सु चाग्निस्तमेतदाह येनान्तरिक्षमुर्वाततन्थेति वायुः स त्वेषः स भानुरर्णवो नृचक्षा इति महान्त्स भानुरर्णवो नृचक्षा इत्येतत्
agne yatte divi varca iti | ādityo vā asya divi varcaḥ pṛthivyāmityayamagniḥ pṛthivyāṃ yadoṣadhīṣvapsvā yajatreti ya evauṣadhiṣu cāpsu cāgnistametadāha yenāntarikṣamurvātatantheti vāyuḥ sa tveṣaḥ sa bhānurarṇavo nṛcakṣā iti mahāntsa bhānurarṇavo nṛcakṣā ityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्ने दिवो अर्णमचा जिगासीति । आपो वा अस्य दिवो ऽर्णस्ता एष धूमेनाचैत्यचा देवां ऊचिषे धिष्ण्या य इति प्राणा वै देवा धिष्ण्यास्ते हि सर्वा धिय इष्णन्ति या रोचने परस्तात्सूर्यस्य याश्चावस्तादुपतिष्ठन्त आप इति रोचनो ह नामैष लोको यत्रैष एतत्तपति तद्याश्चैतम् परेणापो याश्चावरेण ता एतदाह
agne divo arṇamacā jigāsīti | āpo vā asya divo 'rṇastā eṣa dhūmenācaityacā devāṃ ūciṣe dhiṣṇyā ya iti prāṇā vai devā dhiṣṇyāste hi sarvā dhiya iṣṇanti yā rocane parastātsūryasya yāścāvastādupatiṣṭhanta āpa iti rocano ha nāmaiṣa loko yatraiṣa etattapati tadyāścaitam pareṇāpo yāścāvareṇa tā etadāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरीष्यासो अग्नय इति । पशव्यासो ऽग्नय इत्येतत्प्रावणेभिः सजोषस इति प्रायणरूपम् प्रायणं ह्येतदग्नेर्यद्गार्हपत्यो जुषन्तां यज्ञमद्रुहो ऽनमीवा इषो महीरिति जुषन्तां यज्ञमद्रुहो ऽनशनाया इषो महीरित्येतत्
purīṣyāso agnaya iti | paśavyāso 'gnaya ityetatprāvaṇebhiḥ sajoṣasa iti prāyaṇarūpam prāyaṇaṃ hyetadagneryadgārhapatyo juṣantāṃ yajñamadruho 'namīvā iṣo mahīriti juṣantāṃ yajñamadruho 'naśanāyā iṣo mahīrityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानोपदधाति । ये नानाकामा आत्मंस्तांस्तद्दधाति सकृत्सादयत्येकं तदात्मानं करोति सूददोहसाधिवदति प्राणो वै सूददोहाः प्राणेणैवैनमेतत्संतनोति संदधाति
nānopadadhāti | ye nānākāmā ātmaṃstāṃstaddadhāti sakṛtsādayatyekaṃ tadātmānaṃ karoti sūdadohasādhivadati prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇeṇaivainametatsaṃtanoti saṃdadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ जघनेन परीत्य । उत्तरतो दक्षिणासीनो ऽपरयोर्दक्षिणामग्र उपदधातीडामग्ने पुरुदंसं सनिं गोरिति पशवो वा इडा पशूनामेवास्मा एतामाशिषमाशास्ते शश्वत्तमं हवमानाय साधेति यजमानो वै हवमानः स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावेति प्रजा वै सूनुरग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे इत्याशिषमाशास्ते
atha jaghanena parītya | uttarato dakṣiṇāsīno 'parayordakṣiṇāmagra upadadhātīḍāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goriti paśavo vā iḍā paśūnāmevāsmā etāmāśiṣamāśāste śaśvattamaṃ havamānāya sādheti yajamāno vai havamānaḥ syānnaḥ sūnustanayo vijāveti prajā vai sūnuragne sā te sumatirbhūtvasme ityāśiṣamāśāste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तराम् । अयं ते योनिरृत्वियो यतो जातो अरोचथा इत्ययं ते योनिरृतव्यः सनातनो यतो जातो ऽदीप्यथा इत्येतत्तं जानन्नग्न आरोहाथा नो वर्धया रयिमिति यथैव यजुस्तथा बन्धुः
athottarām | ayaṃ te yonirṛtviyo yato jāto arocathā ityayaṃ te yonirṛtavyaḥ sanātano yato jāto 'dīpyathā ityetattaṃ jānannagna ārohāthā no vardhayā rayimiti yathaiva yajustathā bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्थ्यावस्यैते । ते नानोपदधाति नाना सादयति नाना सूददोहसाधिवदति नाना हीमे सक्थ्यौ द्वे भवतो द्वे हीमे सक्थ्यौ पश्चादुपदधाति पश्चाद्धीमे सक्थ्यावग्राभ्यां संस्पृष्टे भवत एवं हीमे सक्थ्यावग्राभ्यां संस्पृष्टे
sakthyāvasyaite | te nānopadadhāti nānā sādayati nānā sūdadohasādhivadati nānā hīme sakthyau dve bhavato dve hīme sakthyau paścādupadadhāti paścāddhīme sakthyāvagrābhyāṃ saṃspṛṣṭe bhavata evaṃ hīme sakthyāvagrābhyāṃ saṃspṛṣṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तेनैव पुनः परीत्य । दक्षिणत उदङ्ङा सीनः पूर्वयोरुत्तरामग्र उपदधाति चिदसि तया देवतयाङ्गिरस्वदृद्ध्रुवा सीदेत्यथ दक्षिणाम् परिचिदसि तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति
atha tenaiva punaḥ parītya | dakṣiṇata udaṅṅā sīnaḥ pūrvayoruttarāmagra upadadhāti cidasi tayā devatayāṅgirasvadṛddhruvā sīdetyatha dakṣiṇām paricidasi tayā devatayāṅgirasvaddhruvā sīdeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहू अस्यैते । ते नानोपदधाति नाना सादयति नाना सूददोहसाधिवदति नाना हीमौ बाहू द्वे भवतो द्वौ हीमौ बाहू पूर्वार्ध उपदधाति पुरस्ताद्धीमौ बाहू अग्राभ्यां संस्पृष्टे भवत एवं हीमौ बाहू अग्राभ्यां संस्पृष्टौ स वा इतीमा उपदधातीतीमे इतीमे तद्दक्षिणावृत्तद्धि देवत्रा
bāhū asyaite | te nānopadadhāti nānā sādayati nānā sūdadohasādhivadati nānā hīmau bāhū dve bhavato dvau hīmau bāhū pūrvārdha upadadhāti purastāddhīmau bāhū agrābhyāṃ saṃspṛṣṭe bhavata evaṃ hīmau bāhū agrābhyāṃ saṃspṛṣṭau sa vā itīmā upadadhātītīme itīme taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाविष्टका उपदधाति । अष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावन्तमेवैनमेतच्चिनोति पञ्च कृत्वः सादयति पञ्चचितिको ऽग्निः पञ्च ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावनग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावन्तमेवैनमेतच्चिनोत्यष्टाविष्टकाः पञ्च कृत्वः सादयति तत्त्रयोदश त्रयोदश मासाः संवत्सरस्त्रयोदशाग्नेश्चितिपुरीषाणि यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति
aṣṭāviṣṭakā upadadhāti | aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti pañca kṛtvaḥ sādayati pañcacitiko 'gniḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvanagniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinotyaṣṭāviṣṭakāḥ pañca kṛtvaḥ sādayati tattrayodaśa trayodaśa māsāḥ saṃvatsarastrayodaśāgneścitipurīṣāṇi yāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लोकम्पृणामुपदधाति । तस्या उपरि बन्धुस्तिस्रः पूर्वास्त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावन्तमेवैनमेतच्चिनोति दशोत्तरास्तासामुपरि बन्धुर्द्वे वाग्रे ऽथ दशाथैकामेवं हि चितिं चिन्वन्ति तास्त्रयोदश सम्पद्यन्ते तस्योक्तो बन्धुः
atha lokampṛṇāmupadadhāti | tasyā upari bandhustisraḥ pūrvāstrivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti daśottarāstāsāmupari bandhurdve vāgre 'tha daśāthaikāmevaṃ hi citiṃ cinvanti tāstrayodaśa sampadyante tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता उभय्य एकविंशतिः सम्पद्यन्ते । द्वादश मासाः पञ्च ऽर्तवस्त्रय इमे लोका असावादित्य एकविंशो ऽमुं तदादित्यमस्मिन्नग्नौ प्रतिष्ठापयति
tā ubhayya ekaviṃśatiḥ sampadyante | dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavastraya ime lokā asāvāditya ekaviṃśo 'muṃ tadādityamasminnagnau pratiṣṭhāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकविंशतिर्वेव परिश्रितः । द्वादश मासाः पञ्च ऽर्तवस्त्रय इमे लोका अयमग्निरमुतो ऽध्येकविंश इमं तदग्निममुष्मिन्नादित्ये प्रतिष्ठापयति तद्यदेता एवमुपदधात्येतावेवैतदन्यो ऽन्यस्मिन्प्रतिष्ठापयति तावेतावन्यो ऽन्यस्मिन्प्रतिष्ठितौ तौ वा एतावत्र द्वावेकविंशौ सम्पादयत्यत्र ह्येवेमौ तदोभौ भवत आहवनीयश्च गार्हपत्यश्च
ekaviṃśatirveva pariśritaḥ | dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavastraya ime lokā ayamagniramuto 'dhyekaviṃśa imaṃ tadagnimamuṣminnāditye pratiṣṭhāpayati tadyadetā evamupadadhātyetāvevaitadanyo 'nyasminpratiṣṭhāpayati tāvetāvanyo 'nyasminpratiṣṭhitau tau vā etāvatra dvāvekaviṃśau sampādayatyatra hyevemau tadobhau bhavata āhavanīyaśca gārhapatyaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुरीषं निवपति । तस्योपरि बन्धुस्तच्चात्वालवेलाया आहरत्यग्निरेष यच्चात्वालस्तथो हास्यैतदाग्नेयमेव भवति सा समम्बिला स्यात्तस्योक्तो बन्धुः
atha purīṣaṃ nivapati | tasyopari bandhustaccātvālavelāyā āharatyagnireṣa yaccātvālastatho hāsyaitadāgneyameva bhavati sā samambilā syāttasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याममात्री भवति । व्याममात्रो वै पुरुषः पुरुषः प्रजापतिः प्रजापतिरग्निरात्मसम्मितां तद्योनिं करोति परिमण्डला भवति परिमण्डला हि योनिरथो अयं वै लोको गार्हपत्यः परिमण्डल उ वा अयं लोकः
vyāmamātrī bhavati | vyāmamātro vai puruṣaḥ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragnirātmasammitāṃ tadyoniṃ karoti parimaṇḍalā bhavati parimaṇḍalā hi yoniratho ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ parimaṇḍala u vā ayaṃ lokaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनौ संनिवपति । संज्ञामेवाभ्यामेतत्करोति समितं संकल्पेथां सं वाम् मनांसि सं व्रताग्ने त्वम् पुरीष्यो भवतं नः समनसाविति शमयत्येवैनावेतदहिंसायै यथा नान्यो ऽन्यं हिंस्याताम्
athainau saṃnivapati | saṃjñāmevābhyāmetatkaroti samitaṃ saṃkalpethāṃ saṃ vām manāṃsi saṃ vratāgne tvam purīṣyo bhavataṃ naḥ samanasāviti śamayatyevaināvetadahiṃsāyai yathā nānyo 'nyaṃ hiṃsyātām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भिः संनिवपति । तद्ये चतुष्पदाः पशवस्तैरेवाभ्यामेतत्संज्ञां करोत्यथो अन्नं वै पशवो ऽन्नेनैवाभ्यामेतत्संज्ञां करोति
caturbhiḥ saṃnivapati | tadye catuṣpadāḥ paśavastairevābhyāmetatsaṃjñāṃ karotyatho annaṃ vai paśavo 'nnenaivābhyāmetatsaṃjñāṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां न रिक्तामवेक्षेत । नेद्रिक्तामवेक्षा इति यद्रिक्तामवेक्षेत ग्रसेत हैनम्
tāṃ na riktāmavekṣeta | nedriktāmavekṣā iti yadriktāmavekṣeta graseta hainam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्यां सिकता आवपति । अग्नेरेतद्वैश्वानरस्य रेतो यत्सिकता अग्निमेवास्यामेतद्वैश्वानरं रेतो भूतं सिञ्चति सा समम्बिला स्यात्तस्योक्तो बन्धुः
athāsyāṃ sikatā āvapati | agneretadvaiśvānarasya reto yatsikatā agnimevāsyāmetadvaiśvānaraṃ reto bhūtaṃ siñcati sā samambilā syāttasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनां विमुञ्चति । अप्रदाहाय यद्धि युक्तं न विमुच्यते प्र तद्दह्यत एतद्वा एतद्युक्ता रेतो ऽभार्षीदेतमग्निं तमत्राजीजनदथापरं धत्ते योषा वा उखा तस्माद्यदा योषा पूर्वं रेतः प्रजनयत्यथापरं धत्ते
athaināṃ vimuñcati | apradāhāya yaddhi yuktaṃ na vimucyate pra taddahyata etadvā etadyuktā reto 'bhārṣīdetamagniṃ tamatrājījanadathāparaṃ dhatte yoṣā vā ukhā tasmādyadā yoṣā pūrvaṃ retaḥ prajanayatyathāparaṃ dhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातेव पुत्रम् पृथिवी पुरीष्यमिति । मातेव पुत्रम् पृथिवी पशव्यमित्येतदग्निं स्वे योनावभारुखेत्यग्निं स्वे योनावभार्षीदुखेत्येतत्तां विश्वैर्देवैरृतुभिः संविदानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा विमुञ्चत्वियृतवो वै विश्वे देवास्तदेनां विश्वैर्देवैरृतुभिः संविदानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा विमुञ्चति तामुत्तरतो ऽग्नेर्निदधात्यरत्निमात्रे तस्योक्तो बन्धुः
māteva putram pṛthivī purīṣyamiti | māteva putram pṛthivī paśavyamityetadagniṃ sve yonāvabhārukhetyagniṃ sve yonāvabhārṣīdukhetyetattāṃ viśvairdevairṛtubhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatirviśvakarmā vimuñcatviyṛtavo vai viśve devāstadenāṃ viśvairdevairṛtubhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatirviśvakarmā vimuñcati tāmuttarato 'gnernidadhātyaratnimātre tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्याम् पय आनयति । एतद्वा एतद्रेतो धत्ते ऽथ पयो धत्ते योषा वा उखा तस्माद्यदा योषा रेतो धत्ते ऽथ पयो धत्ते ऽधराः सिकता भवन्त्युत्तरम् पयो ऽधरं हि रेत उत्तरम् पयस्तन्मध्य आनयति यथा तत्प्रति पुरुषशीर्षमुपदध्यात्
athāsyām paya ānayati | etadvā etadreto dhatte 'tha payo dhatte yoṣā vā ukhā tasmādyadā yoṣā reto dhatte 'tha payo dhatte 'dharāḥ sikatā bhavantyuttaram payo 'dharaṃ hi reta uttaram payastanmadhya ānayati yathā tatprati puruṣaśīrṣamupadadhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतिः प्रजा असृजत । स प्रजाः सृष्ट्वा सर्वमाजिमित्वा व्यस्रंसत तस्माद्विस्रस्तात्प्राणो मध्यत उदक्रामदथास्माद्वीर्यमुदक्रामत्तस्मिन्नुत्क्रान्ते ऽपद्यत तस्मात्पन्नादन्नमस्रवद्यच्चक्षुरध्यशेत तस्मादस्यान्नमस्रवन्नो हेह तर्हि का चन प्रतिष्ठास
prajāpatiḥ prajā asṛjata | sa prajāḥ sṛṣṭvā sarvamājimitvā vyasraṃsata tasmādvisrastātprāṇo madhyata udakrāmadathāsmādvīryamudakrāmattasminnutkrānte 'padyata tasmātpannādannamasravadyaccakṣuradhyaśeta tasmādasyānnamasravanno heha tarhi kā cana pratiṣṭhāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते देवा अब्रुवन् । न वा इतो ऽन्या प्रतिष्ठास्तीममेव पितरम् प्रजापतिं संस्करवाम सैव नः प्रतिष्ठा भविष्यतीति
te devā abruvan | na vā ito 'nyā pratiṣṭhāstīmameva pitaram prajāpatiṃ saṃskaravāma saiva naḥ pratiṣṭhā bhaviṣyatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽग्निमब्रुवन् । न वा इतो ऽन्या प्रतिष्ठास्ति त्वयीमम् पितरम् प्रजापतिं संस्करवाम सैव नः प्रतिष्ठा भविष्यतीति किम् मे ततो भविष्यतीति
te 'gnimabruvan | na vā ito 'nyā pratiṣṭhāsti tvayīmam pitaram prajāpatiṃ saṃskaravāma saiva naḥ pratiṣṭhā bhaviṣyatīti kim me tato bhaviṣyatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽब्रुवन् । अन्नं वा अयम् प्रजापतिस्त्वन्मुखा एतदन्नमदाम त्वन्मुखानां न एषो ऽन्नमसदिति तथेति तस्माद्देवा अग्निमुखा अन्नमदन्ति यस्यै हि कस्यै च देवतायै जुह्वत्यग्नावेव जुह्वत्यग्निमुखा हि तद्देवा अन्नमकुर्वत
te 'bruvan | annaṃ vā ayam prajāpatistvanmukhā etadannamadāma tvanmukhānāṃ na eṣo 'nnamasaditi tatheti tasmāddevā agnimukhā annamadanti yasyai hi kasyai ca devatāyai juhvatyagnāveva juhvatyagnimukhā hi taddevā annamakurvata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यो ऽस्मात्प्राणो मध्यत उदक्रामत् । अयमेव स वायुर्यो ऽयम् पवते ऽथ यदस्माद्वीर्यमुदक्रामदसौ स आदित्यो ऽथ यदस्मादन्नमस्रवद्यदेव संवत्सरे ऽन्नं तत्तत्
sa yo 'smātprāṇo madhyata udakrāmat | ayameva sa vāyuryo 'yam pavate 'tha yadasmādvīryamudakrāmadasau sa ādityo 'tha yadasmādannamasravadyadeva saṃvatsare 'nnaṃ tattat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं देवा अग्नौ प्रावृञ्जन् । तद्य एनम् प्रवृक्तमग्निरारोहद्य एवास्मात्स प्राणो मध्यत उदक्रामत्स एवैनं स आपद्यत तमस्मिन्नदधुरथ यदस्माद्वीर्यमुदक्रामत्तदस्मिन्नदधुरथ यदस्मादन्नमस्रवत्तदस्मिन्नदधुस्तं सर्वं कृत्स्नं संस्कृत्योर्ध्वमुदश्रयंस्तद्यं तमुदश्रयन्निमे स लोकाः
taṃ devā agnau prāvṛñjan | tadya enam pravṛktamagnirārohadya evāsmātsa prāṇo madhyata udakrāmatsa evainaṃ sa āpadyata tamasminnadadhuratha yadasmādvīryamudakrāmattadasminnadadhuratha yadasmādannamasravattadasminnadadhustaṃ sarvaṃ kṛtsnaṃ saṃskṛtyordhvamudaśrayaṃstadyaṃ tamudaśrayannime sa lokāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यायमेव लोकः प्रतिष्ठा । अथ यो ऽस्मिंलोके ऽग्निः सो ऽस्यावाङ् प्राणो ऽथास्यान्तरिक्षमात्माथ यो ऽन्तरिक्षे वायुर्य एवायमात्मन्प्राणः सो ऽस्य स द्यौरेवास्य शिरः सूर्याचन्द्रमसौ चक्षुषी यच्चक्षुरध्यशेत स चन्द्रमास्तस्मात्स मीलितततरो ऽन्नं हि तस्मादस्रवत्
tasyāyameva lokaḥ pratiṣṭhā | atha yo 'smiṃloke 'gniḥ so 'syāvāṅ prāṇo 'thāsyāntarikṣamātmātha yo 'ntarikṣe vāyurya evāyamātmanprāṇaḥ so 'sya sa dyaurevāsya śiraḥ sūryācandramasau cakṣuṣī yaccakṣuradhyaśeta sa candramāstasmātsa mīlitatataro 'nnaṃ hi tasmādasravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेषा वै सा प्रतिष्ठा । यां तद्देवाः समस्कुर्वन्त्सैवेयमद्यापि प्रतिष्ठा सो एवाप्यतो ऽधि भविता
tadeṣā vai sā pratiṣṭhā | yāṃ taddevāḥ samaskurvantsaiveyamadyāpi pratiṣṭhā so evāpyato 'dhi bhavitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः स प्रजापतिर्व्यस्रंसत । अयमेव स यो ऽयमग्निश्चीयत तद्यदेषोखा रिक्ता शेते पुरा प्रवर्जनाद्यथैव तत्प्रजापतिरुत्क्रान्ते प्राण उत्क्रान्ते वीर्ये स्रुते ऽन्ने रिक्तो ऽशयदेतदस्य तद्रूपम्
sa yaḥ sa prajāpatirvyasraṃsata | ayameva sa yo 'yamagniścīyata tadyadeṣokhā riktā śete purā pravarjanādyathaiva tatprajāpatirutkrānte prāṇa utkrānte vīrye srute 'nne rikto 'śayadetadasya tadrūpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामग्नौ प्रवृणक्ति । यथैवैनमदो देवाः प्रावृञ्जंस्तद्य एनाम् प्रवृक्तामग्निरारोहति य एवास्मात्स प्राणो मध्यत उदक्रामत्स एवैनं स आपद्यते तमस्मिन्दधात्यथ यद्रुक्भम् प्रतिमुच्य बिभर्ति यदेवास्माद्वीर्यमुदक्रामत्तदस्मिन्दधात्यथ याः समिध आदधाति यदेवास्मादन्नमस्रवत्तदस्मिन्दधाति
tāmagnau pravṛṇakti | yathaivainamado devāḥ prāvṛñjaṃstadya enām pravṛktāmagnirārohati ya evāsmātsa prāṇo madhyata udakrāmatsa evainaṃ sa āpadyate tamasmindadhātyatha yadrukbham pratimucya bibharti yadevāsmādvīryamudakrāmattadasmindadhātyatha yāḥ samidha ādadhāti yadevāsmādannamasravattadasmindadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वै सायम् प्रातरादधाति । अह्नश्च हि तद्रात्रेश्चान्नमस्रवत्तान्येतानि सर्वस्मिन्नेव संवत्सरे स्युः संवत्सरो हि स प्रजापतिर्यस्मात्तान्युदक्रामंस्तदस्मिन्नेतत्सर्वस्मिन्नेव सर्वं दधाति यस्मिन्हास्यैतदतो न कुर्यान्न हास्य तस्मिन्नेतद्दध्यान्नासंवत्सरभृतस्येक्षकेण चन भवितव्यमिति ह स्माह वामकक्षायणो नेदिमम् पितरम् प्रजापतिं विचिद्यमानम् पश्यानीति तं संवत्सरे सर्वं कृत्स्नं संस्कत्योर्ध्वमुच्रयति यथैवैनमदो देवा उदश्रयन्
tā vai sāyam prātarādadhāti | ahnaśca hi tadrātreścānnamasravattānyetāni sarvasminneva saṃvatsare syuḥ saṃvatsaro hi sa prajāpatiryasmāttānyudakrāmaṃstadasminnetatsarvasminneva sarvaṃ dadhāti yasminhāsyaitadato na kuryānna hāsya tasminnetaddadhyānnāsaṃvatsarabhṛtasyekṣakeṇa cana bhavitavyamiti ha smāha vāmakakṣāyaṇo nedimam pitaram prajāpatiṃ vicidyamānam paśyānīti taṃ saṃvatsare sarvaṃ kṛtsnaṃ saṃskatyordhvamucrayati yathaivainamado devā udaśrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य गार्हपत्य एवायं लोकः । अथ यो गार्हपत्ये ऽग्निर्य एवायमस्मिंलोके ऽग्निः सो ऽस्य सो ऽथ यदन्तराहवनीयं च गार्हपत्यं च तदन्तरिक्षमथ य आग्नीध्रीये ऽग्निर्य एवायमन्तरिक्षे वायुः सो ऽस्य स आहवनीय एव द्यौरथ य आहवनीये ऽग्निस्तौ सूर्याचन्द्रमसौ सो ऽस्यैष आत्मैव
tasya gārhapatya evāyaṃ lokaḥ | atha yo gārhapatye 'gnirya evāyamasmiṃloke 'gniḥ so 'sya so 'tha yadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca tadantarikṣamatha ya āgnīdhrīye 'gnirya evāyamantarikṣe vāyuḥ so 'sya sa āhavanīya eva dyauratha ya āhavanīye 'gnistau sūryācandramasau so 'syaiṣa ātmaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शिर एवाहवनीयः । अथ य आहवनीये ऽग्निर्य एवायं शीर्षन्प्राणः सो ऽस्य स तद्यत्स पक्षपुचवान्भवति पक्षपुचवान्ह्ययं शीर्षन्प्राणश्चक्षुः शिरो दक्षिणं श्रोत्रं दक्षिणः पक्ष उत्तरं श्रोत्रमुत्तरः पक्षः प्राणो मध्यमात्मा वाक्पुचम् प्रतिष्ठा तद्यत्प्राणा वाचान्नं जग्ध्वा प्रतितिष्ठन्ति तस्माद्वाक्पुचम् प्रतिष्ठा
tasya śira evāhavanīyaḥ | atha ya āhavanīye 'gnirya evāyaṃ śīrṣanprāṇaḥ so 'sya sa tadyatsa pakṣapucavānbhavati pakṣapucavānhyayaṃ śīrṣanprāṇaścakṣuḥ śiro dakṣiṇaṃ śrotraṃ dakṣiṇaḥ pakṣa uttaraṃ śrotramuttaraḥ pakṣaḥ prāṇo madhyamātmā vākpucam pratiṣṭhā tadyatprāṇā vācānnaṃ jagdhvā pratitiṣṭhanti tasmādvākpucam pratiṣṭhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदन्तराहवनीयं च गार्हपत्यं च । स आत्माथ य आग्नीध्रीये ऽग्निर्य एवायमन्तरात्मन्प्राणः सो ऽस्य स प्रतिष्ठैवास्य गार्हपत्यो ऽथ यो गार्हपत्ये ऽग्निः सो ऽस्यावाङ् प्राणः
atha yadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca | sa ātmātha ya āgnīdhrīye 'gnirya evāyamantarātmanprāṇaḥ so 'sya sa pratiṣṭhaivāsya gārhapatyo 'tha yo gārhapatye 'gniḥ so 'syāvāṅ prāṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं हैके त्रिचितं चिन्वन्ति । त्रयो वा इमे वाञ्चः प्राणा इति न तथा कुर्यादति ते रेचयन्त्येकविंशसम्पदमथो अनुष्टुप्सम्पदमथो बृहतीसम्पदं ये तथा कुर्वन्त्येकं ह्येवैतद्रूपं योनिरेव प्रजातिरेव यदेते ऽवाञ्चः प्राणा यद्धि मूत्रं करोति यत्पुरीषम् प्रैव तज्जायते
taṃ haike tricitaṃ cinvanti | trayo vā ime vāñcaḥ prāṇā iti na tathā kuryādati te recayantyekaviṃśasampadamatho anuṣṭupsampadamatho bṛhatīsampadaṃ ye tathā kurvantyekaṃ hyevaitadrūpaṃ yonireva prajātireva yadete 'vāñcaḥ prāṇā yaddhi mūtraṃ karoti yatpurīṣam praiva tajjāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथातः सम्पदेव । एकविंशतिरिष्टका नव यजूंषि तत्त्रिंशत्सादनं च सूददोहाश्च तद्द्वात्रिंतद्द्वात्रिंशदक्षरानुष्टुप्सैषानुष्टुप्
athātaḥ sampadeva | ekaviṃśatiriṣṭakā nava yajūṃṣi tattriṃśatsādanaṃ ca sūdadohāśca taddvātriṃtaddvātriṃśadakṣarānuṣṭupsaiṣānuṣṭup
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकविंशतिर्वेव परिष्रितः । यजुर्द्वाविंशं व्युदूहनस्य यजुरूषाश्च यजुश्च सिकताश्च यजुश्च पुरीषं च यजुश्च चतुर्भिः संनिवपति विमुञ्चति पञ्चमेन ततस्त्रिभिरियं द्वात्रिंशदक्षरानुष्टुप्सैषानुष्टुप्
ekaviṃśatirveva pariṣritaḥ | yajurdvāviṃśaṃ vyudūhanasya yajurūṣāśca yajuśca sikatāśca yajuśca purīṣaṃ ca yajuśca caturbhiḥ saṃnivapati vimuñcati pañcamena tatastribhiriyaṃ dvātriṃśadakṣarānuṣṭupsaiṣānuṣṭup
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैते द्वे यजुषी । सो अनुष्टुबेव वाग्वा अनुष्टुप्तद्यदिदं द्वयं वाचो रूपं दैवं च मानुषं चोच्चैश्च शनैश्च तदेते द्वे
athaite dve yajuṣī | so anuṣṭubeva vāgvā anuṣṭuptadyadidaṃ dvayaṃ vāco rūpaṃ daivaṃ ca mānuṣaṃ coccaiśca śanaiśca tadete dve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वा एतास्तिस्रो ऽनुष्टुभः । चित एष गार्हपत्यस्तद्यदेता अत्र तिस्रो ऽनुष्टुभः सम्पादयन्त्यत्र ह्येवेमे तदा सर्वे लोका भवन्ति ततो ऽन्यतरां द्वात्रिंशदक्षरामनुष्टुभमाहवनीयं हरन्ति स आहवनीयः सा द्यौस्तचिरो ऽथेहान्यतरा परिशिष्यते स गार्हपत्यः सा प्रतिष्ठा स उ अयं लोकः
tā vā etāstisro 'nuṣṭubhaḥ | cita eṣa gārhapatyastadyadetā atra tisro 'nuṣṭubhaḥ sampādayantyatra hyeveme tadā sarve lokā bhavanti tato 'nyatarāṃ dvātriṃśadakṣarāmanuṣṭubhamāhavanīyaṃ haranti sa āhavanīyaḥ sā dyaustaciro 'thehānyatarā pariśiṣyate sa gārhapatyaḥ sā pratiṣṭhā sa u ayaṃ lokaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ये एते द्वे यजुषी । एतत्तद्यदन्तराहवनीयं च गार्हपत्यं च तदन्तरिक्षं स आत्मा तद्यत्ते द्वे भवतस्तस्मादेतत्तनीयो यदन्तराहवनीयं च गार्हपत्यं च तस्मादेषां लोकानामन्तरिक्षलोकस्तनिष्ठः
atha ye ete dve yajuṣī | etattadyadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca tadantarikṣaṃ sa ātmā tadyatte dve bhavatastasmādetattanīyo yadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca tasmādeṣāṃ lokānāmantarikṣalokastaniṣṭhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा त्रेधाविहिता वागनृष्टुप् । तामेषो ऽग्निः प्राणो भूत्वानुसंचरति य आहवनीये ऽग्निः स प्राणः सो ऽसावादित्यो ऽथ य आग्नीध्रीये ऽग्निः स व्यानः स उ अयं वायुर्यो ऽयम् पवते ऽथ यो गार्हपत्ये ऽग्निः स उदानः स उ अयं यो ऽयमस्मिंलोके ऽग्निरेवंविद्ध वाव सर्वां वाचं सर्वम् प्राणं सर्वमात्मानं संस्कुरुते
saiṣā tredhāvihitā vāganṛṣṭup | tāmeṣo 'gniḥ prāṇo bhūtvānusaṃcarati ya āhavanīye 'gniḥ sa prāṇaḥ so 'sāvādityo 'tha ya āgnīdhrīye 'gniḥ sa vyānaḥ sa u ayaṃ vāyuryo 'yam pavate 'tha yo gārhapatye 'gniḥ sa udānaḥ sa u ayaṃ yo 'yamasmiṃloke 'gnirevaṃviddha vāva sarvāṃ vācaṃ sarvam prāṇaṃ sarvamātmānaṃ saṃskurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा बृहत्येव । ये वै द्वे द्वात्रिंशतौ द्वात्रिंशदेव तदथैते द्वे यजुषी तच्चतुस्त्रिंशदग्निरेव पञ्चत्रिंशो नाक्षराच्चन्दो व्येत्येकस्मान्न द्वाभ्यां स उ द्व्यक्षरस्तत्षट्त्रिंशत्षट्त्रिंशदक्षरा बृहती बृहतीं वा एष संचितो ऽभिसम्पद्यते यादृग्वै योनौ रेतः सिच्यते तादृग्जायते तद्यदेतामत्र बृहतीं करोति तस्मादेष संचितो बृहतीमभिसम्पद्यते
saiṣā bṛhatyeva | ye vai dve dvātriṃśatau dvātriṃśadeva tadathaite dve yajuṣī taccatustriṃśadagnireva pañcatriṃśo nākṣarāccando vyetyekasmānna dvābhyāṃ sa u dvyakṣarastatṣaṭtriṃśatṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī bṛhatīṃ vā eṣa saṃcito 'bhisampadyate yādṛgvai yonau retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyadetāmatra bṛhatīṃ karoti tasmādeṣa saṃcito bṛhatīmabhisampadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यदयं लोको गार्हपत्यो ऽन्तरिक्षं धिष्ण्या द्यौराहवनीयो ऽन्तरिक्षलोक उ अस्माल्लोकादनन्तर्हितो ऽथ कस्माद्गार्हपत्यं चित्वाहवनीयं चिनोत्यथ धिष्ण्यानिति सह हैवेमावग्रे लोकावासतुस्तयोर्वियतोर्यो ऽन्तरेणाकाश आसीत्तदन्तरिक्षमभवदीक्षं हैतन्नाम ततः पुरान्तरा वा इदमीक्षमभूदिति तस्मादन्तरिक्षं तद्यद्गार्हपत्यं चित्वाहवनीयं चिनोत्येतौ ह्यग्रे लोकावसृज्येतामथ प्रत्येत्य धिष्ण्यान्निवपति कर्मण एवानन्तरयायाथो अन्तयोर्वाव संस्क्रियमाणयोर्मध्यं संस्क्रियते
tadāhuḥ | yadayaṃ loko gārhapatyo 'ntarikṣaṃ dhiṣṇyā dyaurāhavanīyo 'ntarikṣaloka u asmāllokādanantarhito 'tha kasmādgārhapatyaṃ citvāhavanīyaṃ cinotyatha dhiṣṇyāniti saha haivemāvagre lokāvāsatustayorviyatoryo 'ntareṇākāśa āsīttadantarikṣamabhavadīkṣaṃ haitannāma tataḥ purāntarā vā idamīkṣamabhūditi tasmādantarikṣaṃ tadyadgārhapatyaṃ citvāhavanīyaṃ cinotyetau hyagre lokāvasṛjyetāmatha pratyetya dhiṣṇyānnivapati karmaṇa evānantarayāyātho antayorvāva saṃskriyamāṇayormadhyaṃ saṃskriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.