Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·7·7.3
चितो गार्हपत्यो भवति । अचित आहवनीयो ऽथ राजानं क्रीणात्ययं वै लोको गार्हपत्यो द्यौराहवनीयो ऽथ यो ऽयं वायुः पवत एष सोम एतं तदिमौ लोकावन्तरेण दधाति तस्मादेष इमौ लोकावन्तरेण पवते
cito gārhapatyo bhavati | acita āhavanīyo 'tha rājānaṃ krīṇātyayaṃ vai loko gārhapatyo dyaurāhavanīyo 'tha yo 'yaṃ vāyuḥ pavata eṣa soma etaṃ tadimau lokāvantareṇa dadhāti tasmādeṣa imau lokāvantareṇa pavate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव चिते गार्हपत्ये । अचित आहवनीये ऽथ राजानं क्रीणात्यात्मा वा अग्निः प्राणः सोम आत्मंस्तत्प्राणम् मध्यतो दधाति तस्मादयमात्मन्प्राणो मध्यतः
yadveva cite gārhapatye | acita āhavanīye 'tha rājānaṃ krīṇātyātmā vā agniḥ prāṇaḥ soma ātmaṃstatprāṇam madhyato dadhāti tasmādayamātmanprāṇo madhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव चिते गार्हपत्ये । अचित आहवनीये ऽथ राजानं क्रीणात्यात्मा वा अग्नी रसः सोम आत्मानं तद्रसेनानुषजति तस्मादयमान्तमेवात्मा रसेनानुषक्तः
yadveva cite gārhapatye | acita āhavanīye 'tha rājānaṃ krīṇātyātmā vā agnī rasaḥ soma ātmānaṃ tadrasenānuṣajati tasmādayamāntamevātmā rasenānuṣaktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानं क्रीत्वा पर्युह्य । अथास्मा आतिथ्यं हविर्निर्वपति तस्य हविष्कृता वाचं विसृजते ऽथ वा एतद्व्यतिषजत्यध्वरकर्म चाग्निकर्म च कर्मणः समानतायै समानमिदं कर्मासदिति
rājānaṃ krītvā paryuhya | athāsmā ātithyaṃ havirnirvapati tasya haviṣkṛtā vācaṃ visṛjate 'tha vā etadvyatiṣajatyadhvarakarma cāgnikarma ca karmaṇaḥ samānatāyai samānamidaṃ karmāsaditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव व्यतिषजति । आत्मा वा अग्निः प्राणो ऽध्वर आत्मंस्तत्प्राणम् मध्यतो दधाति तस्मादयमात्मन्प्राणो मध्यतः
yadveva vyatiṣajati | ātmā vā agniḥ prāṇo 'dhvara ātmaṃstatprāṇam madhyato dadhāti tasmādayamātmanprāṇo madhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव व्यतिषजति । आत्मा वा अग्नी रसो ऽध्वर आत्मानं तद्रसेनानुषजति तस्मादयमान्तमेवात्मा रसेनानुषक्तो ऽथाहवनीयस्यार्धमैति
yadveva vyatiṣajati | ātmā vā agnī raso 'dhvara ātmānaṃ tadrasenānuṣajati tasmādayamāntamevātmā rasenānuṣakto 'thāhavanīyasyārdhamaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैके । उभयत्रैव पलाशशाखया व्युदूहन्त्युभयत्र वै चिनोतीति न तथा कुर्यादवस्यति वाव गार्हपत्येनोर्ध्व एवाहवनीयेन रोहति तस्मात्तथा न कुर्यात्
taddhaike | ubhayatraiva palāśaśākhayā vyudūhantyubhayatra vai cinotīti na tathā kuryādavasyati vāva gārhapatyenordhva evāhavanīyena rohati tasmāttathā na kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गार्हपत्य एवोषान्निवपति । नाहवनीये ऽयं वै लोको गार्हपत्यः पशव ऊषा अस्मिंस्तल्लोके पशून्दधाति तस्मादिमे ऽस्मिंलोके पशवः
atha gārhapatya evoṣānnivapati | nāhavanīye 'yaṃ vai loko gārhapatyaḥ paśava ūṣā asmiṃstalloke paśūndadhāti tasmādime 'smiṃloke paśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहवनीय एव पुष्करपर्णमुपदधाति । न गार्हपत्य आपो वै पुष्करपर्णं द्यौराहवनीयो दिवि तदपो दधात्युभयत्र सिकता निवपति रेतो वै सिकता उभयत्र वै विक्रियते तस्माद्रेतसो ऽधि विक्रियाता इति
athāhavanīya eva puṣkaraparṇamupadadhāti | na gārhapatya āpo vai puṣkaraparṇaṃ dyaurāhavanīyo divi tadapo dadhātyubhayatra sikatā nivapati reto vai sikatā ubhayatra vai vikriyate tasmādretaso 'dhi vikriyātā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता नाना मन्त्राभ्यां निवपति । मनुष्यलोको वै गार्हपत्यो देवलोक आहवनीयो नानो वा एतद्यद्दैवं च मानुषं च द्राघीयसा मन्त्रेणाहवनीये निवपति ह्रसीयसा गार्हपत्ये द्राघीयो हि देवायुषं ह्रसीयो मनुष्यायुषं स पूर्वाः परिश्रिद्भ्यो गार्हपत्ये सिकता निवपति रेतो वै सिकता अस्माद्रेतसो ऽदीमा विक्रियान्ता इति
tā nānā mantrābhyāṃ nivapati | manuṣyaloko vai gārhapatyo devaloka āhavanīyo nāno vā etadyaddaivaṃ ca mānuṣaṃ ca drāghīyasā mantreṇāhavanīye nivapati hrasīyasā gārhapatye drāghīyo hi devāyuṣaṃ hrasīyo manuṣyāyuṣaṃ sa pūrvāḥ pariśridbhyo gārhapatye sikatā nivapati reto vai sikatā asmādretaso 'dīmā vikriyāntā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यद्योनिः परिश्रितो रेतः सिकता अथ पूर्वाः परिश्रिद्भ्यो गार्हपत्ये सिकता निवपति कथमस्यैतद्रेतो ऽपरासिक्तम् परिगृहीतम् भवतीत्युल्बं वा ऊषास्तद्यदूषान्पूर्वान्निवपत्येतेनो हास्यैतदुल्बेन रेतो ऽपरासिक्तम् परिगृहीतम् भवत्यथाहवनीये परिश्रितो ऽभिमन्त्रयते तस्योक्तो बन्धुरथ सिकता निवपति रेतो वै सिकता एतयो अस्यैतद्योन्या रेतो ऽपरासिक्तम् परिगृहीतम् भवति
tadāhuḥ | yadyoniḥ pariśrito retaḥ sikatā atha pūrvāḥ pariśridbhyo gārhapatye sikatā nivapati kathamasyaitadreto 'parāsiktam parigṛhītam bhavatītyulbaṃ vā ūṣāstadyadūṣānpūrvānnivapatyeteno hāsyaitadulbena reto 'parāsiktam parigṛhītam bhavatyathāhavanīye pariśrito 'bhimantrayate tasyokto bandhuratha sikatā nivapati reto vai sikatā etayo asyaitadyonyā reto 'parāsiktam parigṛhītam bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहवनीय एवाप्यानवतीभ्यामभिमृशति । न गार्हपत्ये ऽयं वै लोको गार्हपत्यः स्वर्गो लोक आहवनीयो ऽद्धो वा अयमस्मिंलोके जातो यजमानः स्वर्ग एव लोके प्रजिजनयिषितव्यस्तद्यदाहवनीय एवाप्यानवतीभ्यामभिमृशति न गार्हपत्ये स्वर्ग एवैनं तल्लोके प्रजनयति
athāhavanīya evāpyānavatībhyāmabhimṛśati | na gārhapatye 'yaṃ vai loko gārhapatyaḥ svargo loka āhavanīyo 'ddho vā ayamasmiṃloke jāto yajamānaḥ svarga eva loke prajijanayiṣitavyastadyadāhavanīya evāpyānavatībhyāmabhimṛśati na gārhapatye svarga evainaṃ talloke prajanayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लोगेष्टका उपदधाति । इमे वै लोका एषो ऽग्निर्दिशो लोगेष्टका एषु तल्लोकेषु दिशो दधाति तस्मादिमा एषु लोकेषु दिशः
atha logeṣṭakā upadadhāti | ime vai lokā eṣo 'gnirdiśo logeṣṭakā eṣu tallokeṣu diśo dadhāti tasmādimā eṣu lokeṣu diśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्येनाग्निमाहरति । आप्ता वा अस्य ता दिशो या एषु लोकेष्वथ या इमांलोकान्परेण दिशस्ता अस्मिन्नेतद्दधाति
bāhyenāgnimāharati | āptā vā asya tā diśo yā eṣu lokeṣvatha yā imāṃlokānpareṇa diśastā asminnetaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिर्वेदेरियं वै वेदिः । आप्ता वा अस्य ता दिशो या अस्यामथ या इमाम् परेण दिशस्ता अस्मिन्नेतद्दधाति
bahirvederiyaṃ vai vediḥ | āptā vā asya tā diśo yā asyāmatha yā imām pareṇa diśastā asminnetaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव लोगेष्टका उपदधाति । प्रजापतेर्विस्रस्तस्य सर्वा दिशो रसो ऽनु व्यक्षरत्त यत्र देवाः समस्कुर्वंस्तदस्मिन्नेताभिर्लोगेष्टकाभिस्तं रसमदधुस्तथैवास्मिन्नयमेतद्दधाति
yadveva logeṣṭakā upadadhāti | prajāpatervisrastasya sarvā diśo raso 'nu vyakṣaratta yatra devāḥ samaskurvaṃstadasminnetābhirlogeṣṭakābhistaṃ rasamadadhustathaivāsminnayametaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्येनाग्निमाहरति । आप्तो वा अस्य स रसो य एषु लोकेष्वथ य इमांलोकान्पराङ्रसो ऽत्यक्षरत्तमस्मिन्नेतद्दधाति
bāhyenāgnimāharati | āpto vā asya sa raso ya eṣu lokeṣvatha ya imāṃlokānparāṅraso 'tyakṣarattamasminnetaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिर्वेदेरियं वै वेदिः । आप्तो वा अस्य स रसो यो ऽस्यामथ य इमाम् पराङ्रसो ऽत्यक्षरत्तमस्मिन्नेतद्दधाति
bahirvederiyaṃ vai vediḥ | āpto vā asya sa raso yo 'syāmatha ya imām parāṅraso 'tyakṣarattamasminnetaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फ्येनाहरति । वज्रो वै स्फ्यो वीर्यं वै वज्रो वित्तिरियं वीर्येण वै वित्तिं विन्दते
sphyenāharati | vajro vai sphyo vīryaṃ vai vajro vittiriyaṃ vīryeṇa vai vittiṃ vindate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पुरस्तादाहरति । मा मा हिंसीज्जनिता यः पृथिव्या इति प्रजापतिर्वै पृथिव्यै जनिता मा मा हिंसीत्प्रजापतिरित्येतद्यो वा दिवं सत्यधर्मा व्यानडिति यो वा दिवं सत्यधर्मासृजतेत्येतद्यश्चापश्चन्द्राः प्रथमो जजानेति मनुष्या वा आपश्चन्द्रा यो मनुष्यान्प्रथमो ऽसृजतेत्येतत्कस्मै देवाय हविषा विधेमेति प्रजापतिर्वै कस्तस्मै हविषा विधेमेत्येतत्तामाहृत्यान्तरेण परिश्रित आत्मन्नुपदधाति स यः प्राच्यां दिशि रसो ऽत्यक्षरत्तमस्मिन्नेतद्दधात्यथो प्राचीमेवास्मिन्नेतद्दिशं दधाति
sa purastādāharati | mā mā hiṃsījjanitā yaḥ pṛthivyā iti prajāpatirvai pṛthivyai janitā mā mā hiṃsītprajāpatirityetadyo vā divaṃ satyadharmā vyānaḍiti yo vā divaṃ satyadharmāsṛjatetyetadyaścāpaścandrāḥ prathamo jajāneti manuṣyā vā āpaścandrā yo manuṣyānprathamo 'sṛjatetyetatkasmai devāya haviṣā vidhemeti prajāpatirvai kastasmai haviṣā vidhemetyetattāmāhṛtyāntareṇa pariśrita ātmannupadadhāti sa yaḥ prācyāṃ diśi raso 'tyakṣarattamasminnetaddadhātyatho prācīmevāsminnetaddiśaṃ dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दक्षिणतः । अभ्यावर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पयसा सहेति यथैव यजुस्तथा बन्धुर्वपां ते अग्निरिषितो अरोहदिति यद्वै किं चास्यां सास्यै वपा तामग्निरिषित उपादीप्तो रोहति तामाहृत्यान्तरेण पक्षसंधिमात्मन्नुपदधाति स यो दक्षिणायां दिशि रसो ऽत्यक्षरत्तमस्मिन्नेतद्दधात्यथो दक्षिणामेवास्मिन्नेतद्दिशं दधाति
atha dakṣiṇataḥ | abhyāvartasva pṛthivi yajñena payasā saheti yathaiva yajustathā bandhurvapāṃ te agniriṣito arohaditi yadvai kiṃ cāsyāṃ sāsyai vapā tāmagniriṣita upādīpto rohati tāmāhṛtyāntareṇa pakṣasaṃdhimātmannupadadhāti sa yo dakṣiṇāyāṃ diśi raso 'tyakṣarattamasminnetaddadhātyatho dakṣiṇāmevāsminnetaddiśaṃ dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पश्चात् । अग्ने यत्ते शुक्रं यच्चन्द्रं यत्पूतं यच्च यज्ञियमितीयं वा अग्निरस्यै तदाह तद्देवेभ्यो भरामसीति तदस्मै दैवाय कर्मणे हराम इत्येतत्तामाहृत्यान्तरेण पुचसंधिमात्मन्नुपदधाति स यः प्रतीच्यां दिशि रसो ऽत्यक्षरत्तमस्मिन्नेतद्दधात्यथो प्रतीचीमेवास्मिन्नेतद्दिशं दधाति स न सम्प्रति पश्चादाहरेन्नेद्यज्ञपथाद्रसमाहराणीतीत इवाहरति
atha paścāt | agne yatte śukraṃ yaccandraṃ yatpūtaṃ yacca yajñiyamitīyaṃ vā agnirasyai tadāha taddevebhyo bharāmasīti tadasmai daivāya karmaṇe harāma ityetattāmāhṛtyāntareṇa pucasaṃdhimātmannupadadhāti sa yaḥ pratīcyāṃ diśi raso 'tyakṣarattamasminnetaddadhātyatho pratīcīmevāsminnetaddiśaṃ dadhāti sa na samprati paścādāharennedyajñapathādrasamāharāṇītīta ivāharati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरतः । इषमूर्जमहमित आदमितीषमूर्जमहमित आदद इत्येतदृतस्य योनिमिति सत्यं वा ऋतं सत्यस्य योनिमित्येतन्महिषस्य धारामित्यग्निर्वै महिषः स हीदं जातो महान्त्सर्वमैष्णादा मा गोषु विशत्वा तनूष्वित्यात्मा वै तनूरा मा गोषु चात्मनि च विशत्वित्येतज्जहामि सेदिमनिराममीवामिति सिकताः प्रध्वंसयति तद्यैव सेदिर्यानिरा यामीवा तामेतस्यां दिशि दधाति तस्मादेतस्यां दिशि प्रजा अशनायुकास्तामाहृत्यान्तरेण पक्षसंधिमात्मन्नुपदधाति स य उदीच्यां दिशि रसो ऽत्यक्षरत्तमस्मिन्नेतद्दधात्यथो उदीचीमेवास्मिन्नेतद्दिश दधाति
athottarataḥ | iṣamūrjamahamita ādamitīṣamūrjamahamita ādada ityetadṛtasya yonimiti satyaṃ vā ṛtaṃ satyasya yonimityetanmahiṣasya dhārāmityagnirvai mahiṣaḥ sa hīdaṃ jāto mahāntsarvamaiṣṇādā mā goṣu viśatvā tanūṣvityātmā vai tanūrā mā goṣu cātmani ca viśatvityetajjahāmi sedimanirāmamīvāmiti sikatāḥ pradhvaṃsayati tadyaiva sediryānirā yāmīvā tāmetasyāṃ diśi dadhāti tasmādetasyāṃ diśi prajā aśanāyukāstāmāhṛtyāntareṇa pakṣasaṃdhimātmannupadadhāti sa ya udīcyāṃ diśi raso 'tyakṣarattamasminnetaddadhātyatho udīcīmevāsminnetaddiśa dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एता दिशः । ताः सक्वत उपदधाति सर्वतस्तद्दिशो दधाति तस्मात्सर्वतो दिशः सर्वतः समीचीः सर्वतस्तत्समीचीर्दिशो दधाति तस्मात्सर्वतः समीच्यो दिशस्ता नानोपदधाति नाना सादयति नाना सूददोहसाधिवदति नाना हि दिशस्तिष्ठन्नुपदधाति तिष्ठन्तीव हि दिशो ऽथो तिष्ठन्वै वीर्यवत्तरः
tā etā diśaḥ | tāḥ sakvata upadadhāti sarvatastaddiśo dadhāti tasmātsarvato diśaḥ sarvataḥ samīcīḥ sarvatastatsamīcīrdiśo dadhāti tasmātsarvataḥ samīcyo diśastā nānopadadhāti nānā sādayati nānā sūdadohasādhivadati nānā hi diśastiṣṭhannupadadhāti tiṣṭhantīva hi diśo 'tho tiṣṭhanvai vīryavattaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एता यजुष्मत्य इष्टकाः । ता आत्मन्नैवोपदधाति न पक्षपुचेष्वात्मन्ह्येव यजुष्मत्य इष्टका उपधीयन्ते न पक्षपुचेषु
tā etā yajuṣmatya iṣṭakāḥ | tā ātmannaivopadadhāti na pakṣapuceṣvātmanhyeva yajuṣmatya iṣṭakā upadhīyante na pakṣapuceṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कथमस्यैताः पक्वाः शृता उपहिता भवन्तीति रसो वा एताः स्वयंशृत उ वै रसो ऽथो यद्वै किं चैतमग्निं वैश्वानरमुपनिगचति तत एव तत्पक्वं शृतमुपहितम् भवति
tadāhuḥ | kathamasyaitāḥ pakvāḥ śṛtā upahitā bhavantīti raso vā etāḥ svayaṃśṛta u vai raso 'tho yadvai kiṃ caitamagniṃ vaiśvānaramupanigacati tata eva tatpakvaṃ śṛtamupahitam bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरवेदिं निवपति । इयं वै वेदिर्द्यैरुत्तरवेदिर्दिशो लोगेष्टकास्तद्यदन्तरेण वेदिं चोत्तरवेदिं च लोगेष्टका उपदधातीमौ तल्लोकावन्तरेण दिशो दधाति तस्मादिमौ लोकावन्तरेण दिशस्तां युगमात्रीं वा सर्वतः करोति चत्वारिंशत्पदां वा यतरथा कामयेताथ सिकता निवपति तस्योक्तो बन्धुः
athottaravediṃ nivapati | iyaṃ vai vedirdyairuttaravedirdiśo logeṣṭakāstadyadantareṇa vediṃ cottaravediṃ ca logeṣṭakā upadadhātīmau tallokāvantareṇa diśo dadhāti tasmādimau lokāvantareṇa diśastāṃ yugamātrīṃ vā sarvataḥ karoti catvāriṃśatpadāṃ vā yatarathā kāmayetātha sikatā nivapati tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता उत्तरवेदौ निवपति । योनिर्वा उत्तरवेदिर्योनौ तद्रेतः सिञ्चति यद्वै योनौ रेतः सिच्यते तत्प्रजनिष्णु भवति ताभिः सर्वमात्मानम् प्रचादयति सर्वस्मिंस्तदात्मन्रेतो दधाति तस्मात्सर्वस्मादेवात्मनो रेतः सम्भवति
tā uttaravedau nivapati | yonirvā uttaravediryonau tadretaḥ siñcati yadvai yonau retaḥ sicyate tatprajaniṣṇu bhavati tābhiḥ sarvamātmānam pracādayati sarvasmiṃstadātmanreto dadhāti tasmātsarvasmādevātmano retaḥ sambhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्ने तव श्रवो वय इति । धूमो वा अस्य श्रवो वयः स ह्येनममुष्मिंलोके श्रावयति महि भ्राजन्ते अर्चयो विभावसावेति महतो भ्राजन्ते ऽर्चयः प्रभूवसवित्येतद्बृहद्भानो शवसा वाजमुक्थ्यमिति बल वै शवो बृहद्भानो वलेनान्नमुक्थ्यमित्येतद्दधासि दाशुषे कव इति यजमानो वै दाश्वान्दधासि यजमानाय कव इत्येतत्
agne tava śravo vaya iti | dhūmo vā asya śravo vayaḥ sa hyenamamuṣmiṃloke śrāvayati mahi bhrājante arcayo vibhāvasāveti mahato bhrājante 'rcayaḥ prabhūvasavityetadbṛhadbhāno śavasā vājamukthyamiti bala vai śavo bṛhadbhāno valenānnamukthyamityetaddadhāsi dāśuṣe kava iti yajamāno vai dāśvāndadhāsi yajamānāya kava ityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा इति । पवकवर्चा ह्येष शुक्रवर्चा अनूनवर्चा उदियर्षि भानुनेत्यनूनवर्चा उद्दीप्यसे भानुनेत्येतत्पुत्रो मातरा विचरन्नुपावसीति पुत्रो ह्येष मातरा विचरन्नुपावति पृणक्षि रोदसी उभे इतीमे वै द्यावापृथिवी रोदसी ते एष उभे पृणक्ति धूमेनामूं वृष्ट्येमाम्
pāvakavarcāḥ śukravarcā iti | pavakavarcā hyeṣa śukravarcā anūnavarcā udiyarṣi bhānunetyanūnavarcā uddīpyase bhānunetyetatputro mātarā vicarannupāvasīti putro hyeṣa mātarā vicarannupāvati pṛṇakṣi rodasī ubhe itīme vai dyāvāpṛthivī rodasī te eṣa ubhe pṛṇakti dhūmenāmūṃ vṛṣṭyemām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्जो नपाज्जातवेदः सुशस्तिभिरिति । ऊर्जो नपाज्जातवेदः सुष्टुतिभिरित्येतन्मन्दस्व धीतिभिर्हित इति दीप्यस्व धीतिभिर्हित इत्येतत्त्वे इषः संदधुर्भूरिवर्वस इति त्वे इषः संदधुर्बहुवर्पस इत्येतच्चित्रोतयो वामजाता इति यथैव यजुस्तथा बन्धुः
ūrjo napājjātavedaḥ suśastibhiriti | ūrjo napājjātavedaḥ suṣṭutibhirityetanmandasva dhītibhirhita iti dīpyasva dhītibhirhita ityetattve iṣaḥ saṃdadhurbhūrivarvasa iti tve iṣaḥ saṃdadhurbahuvarpasa ityetaccitrotayo vāmajātā iti yathaiva yajustathā bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इरज्यन्नग्ने प्रथयस्व जन्तुभिरिति । मनुष्या वै जन्तवो दीप्यमानो ऽग्ने प्रथस्व मनुष्यैरित्येतदस्मे रायो अमर्त्येत्यस्मे रयिं दधदमर्त्येतत्सदर्शतस्य वपुशो विराजसीति दर्शतस्य ह्येष वपुषो विराजति पृणक्षि सानसिं क्रतुमिति पृणक्षि सनातनं क्रतुमित्येतत्
irajyannagne prathayasva jantubhiriti | manuṣyā vai jantavo dīpyamāno 'gne prathasva manuṣyairityetadasme rāyo amartyetyasme rayiṃ dadhadamartyetatsadarśatasya vapuśo virājasīti darśatasya hyeṣa vapuṣo virājati pṛṇakṣi sānasiṃ kratumiti pṛṇakṣi sanātanaṃ kratumityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्कर्तारमध्वरस्य प्रचेतसमिति । अध्वरो वै यज्ञः प्रकल्पयितारं यज्ञस्य प्रचेतसमित्येतत्क्षयन्तं राधसो मह इति क्षयन्तं राधसि महतीत्येतद्रातिं वामस्य सुभगाम् महीमिषमिति रातिं वामस्य सुभगाम् महतीमिषमित्येतद्दधासि सानसिं रयिमिति दधासि सनातनं रयिमित्येतत्
iṣkartāramadhvarasya pracetasamiti | adhvaro vai yajñaḥ prakalpayitāraṃ yajñasya pracetasamityetatkṣayantaṃ rādhaso maha iti kṣayantaṃ rādhasi mahatītyetadrātiṃ vāmasya subhagām mahīmiṣamiti rātiṃ vāmasya subhagām mahatīmiṣamityetaddadhāsi sānasiṃ rayimiti dadhāsi sanātanaṃ rayimityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतावानमिति । सत्यावानमित्येतन्महिषमित्यग्निर्वै महिषो विश्वदर्शतमिति विश्वदर्शतो ह्येषो ऽग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना इति यज्ञो वै सुम्नं यज्ञाय वा एतम् पुरो दधते श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यम् मानुषा युगेत्याशृण्वन्तं सप्रथस्तमं त्वा गिरा देवम् मनुष्या हवामह इत्येतत्
ṛtāvānamiti | satyāvānamityetanmahiṣamityagnirvai mahiṣo viśvadarśatamiti viśvadarśato hyeṣo 'gniṃ sumnāya dadhire puro janā iti yajño vai sumnaṃ yajñāya vā etam puro dadhate śrutkarṇaṃ saprathastamaṃ tvā girā daivyam mānuṣā yugetyāśṛṇvantaṃ saprathastamaṃ tvā girā devam manuṣyā havāmaha ityetat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एषो ऽग्निरेव वैश्वानरः । एतत्षडृचमारम्भायैवेमाः सिकता न्युप्यन्ते ऽग्निमेवास्मिन्नेतद्वैश्वानरं रेतो भूतं शिञ्चति षडृचेन षडृतवः संवत्सरः संवत्सरो वैश्वानरः
sa eṣo 'gnireva vaiśvānaraḥ | etatṣaḍṛcamārambhāyaivemāḥ sikatā nyupyante 'gnimevāsminnetadvaiśvānaraṃ reto bhūtaṃ śiñcati ṣaḍṛcena ṣaḍṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro vaiśvānaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यद्रेतः सिकता उच्यन्ते किमासां रेतो रूपमिति शुक्ला इति ब्रूयाचुक्लं हि रेतो ऽथो पृश्नय इति पृश्नीव हि रेतः
tadāhuḥ | yadretaḥ sikatā ucyante kimāsāṃ reto rūpamiti śuklā iti brūyācuklaṃ hi reto 'tho pṛśnaya iti pṛśnīva hi retaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यदार्द्रं रेतः शुष्काः सिकता निवपति कथमस्यैता आर्द्रा रेतोरूपम् भवन्तीति रसो वै चन्दांस्यार्द्र उ वै रसस्तद्यदेनाश्चन्दोभिर्निवपत्येवमु हास्यैता आर्द्रा रेतोरूपम् भवन्ति
tadāhuḥ | yadārdraṃ retaḥ śuṣkāḥ sikatā nivapati kathamasyaitā ārdrā retorūpam bhavantīti raso vai candāṃsyārdra u vai rasastadyadenāścandobhirnivapatyevamu hāsyaitā ārdrā retorūpam bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कथमस्यैता अहोरात्राभ्यामुपहिता भवन्तीति द्वे वा अहोरात्रे शुक्लं च कृष्णं च द्व सिकते शुक्ला च कृष्णा चैवमु हास्यैता अहोरात्राभ्यामुपहिता भवन्ति
tadāhuḥ | kathamasyaitā ahorātrābhyāmupahitā bhavantīti dve vā ahorātre śuklaṃ ca kṛṣṇaṃ ca dva sikate śuklā ca kṛṣṇā caivamu hāsyaitā ahorātrābhyāmupahitā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कथमस्यैता अहोरात्रैः सम्पन्ना अन्यूना अनतिरिक्ता उपहिता भवन्तीत्यनन्तानि वा अहोरात्राण्यनन्ताः सिकता एवमु हास्यैता अहोरात्रैः सम्पन्ना अन्यूना अनतिरिक्ता उपहिता भवन्त्यथ कस्मात्समुद्रियं चन्द इत्यनन्तो वै समुद्रो ऽनन्ताः सिकतास्तत्समुद्रियं चन्दः
tadāhuḥ | kathamasyaitā ahorātraiḥ sampannā anyūnā anatiriktā upahitā bhavantītyanantāni vā ahorātrāṇyanantāḥ sikatā evamu hāsyaitā ahorātraiḥ sampannā anyūnā anatiriktā upahitā bhavantyatha kasmātsamudriyaṃ canda ityananto vai samudro 'nantāḥ sikatāstatsamudriyaṃ candaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कथमस्यैताः पृथङ्नाना यजुर्भिरुपहिता भवन्तीति मनो वै यजुस्तदिदम् मनो यजुः सर्वाः सिकता अनुविभवत्येवमु हास्यैताः पृथङ्नाना यजुर्भिरुपहिता भवन्ति
tadāhuḥ | kathamasyaitāḥ pṛthaṅnānā yajurbhirupahitā bhavantīti mano vai yajustadidam mano yajuḥ sarvāḥ sikatā anuvibhavatyevamu hāsyaitāḥ pṛthaṅnānā yajurbhirupahitā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कथमस्यैताः सर्वैश्चन्दोभिरुपहिता भवन्तीति यदेवैना एतेन षडृचेन निवपति यावन्ति हि सप्तानां चन्दसामक्षराणि तावन्त्येतस्य षडृचस्याक्षराण्येवमु हास्यैताः सर्वैश्चन्दोभिरुपहिता भवन्ति
tadāhuḥ | kathamasyaitāḥ sarvaiścandobhirupahitā bhavantīti yadevainā etena ṣaḍṛcena nivapati yāvanti hi saptānāṃ candasāmakṣarāṇi tāvantyetasya ṣaḍṛcasyākṣarāṇyevamu hāsyaitāḥ sarvaiścandobhirupahitā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव सिकता निवपति । प्रजापतिरेषो ऽग्निः सर्वमु ब्रह्म प्रजापतिस्तद्धैतद्ब्रह्मण उत्सन्ने यत्सिकता अथ यदनुत्सन्नमिदं तद्यो ऽयमग्निश्चीयते तद्यत्सिकता निवपति यदेव तद्ब्रह्मण उत्सन्नं तदस्मिन्नेतत्प्रतिदधाति ता असंख्याता अपरिमिता निवपति को हि तद्वेद यावत्तद्ब्रह्मण उत्सन्नं स ह वा एतं सर्वं कृत्स्नम् प्रजापतिं संस्करोति य एवं विद्वान्त्सिकता निवपति
yadveva sikatā nivapati | prajāpatireṣo 'gniḥ sarvamu brahma prajāpatistaddhaitadbrahmaṇa utsanne yatsikatā atha yadanutsannamidaṃ tadyo 'yamagniścīyate tadyatsikatā nivapati yadeva tadbrahmaṇa utsannaṃ tadasminnetatpratidadhāti tā asaṃkhyātā aparimitā nivapati ko hi tadveda yāvattadbrahmaṇa utsannaṃ sa ha vā etaṃ sarvaṃ kṛtsnam prajāpatiṃ saṃskaroti ya evaṃ vidvāntsikatā nivapati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कैतासामसंख्यातानां संख्येति द्वे इति ब्रूयाद्द्वे हि सिकते शुक्ला च कृष्णा चाथो सप्त विंशतिशतानीति ब्रूयादेतावन्ति हि संवत्सरस्याहोरात्राण्यथो द्वे द्वापञ्चाशे शते इत्येतावन्ति ह्येतस्य षडृचस्याक्षराण्यथो पञ्चविंशतिरिति पञ्चविंशं हि रेतः
tadāhuḥ | kaitāsāmasaṃkhyātānāṃ saṃkhyeti dve iti brūyāddve hi sikate śuklā ca kṛṣṇā cātho sapta viṃśatiśatānīti brūyādetāvanti hi saṃvatsarasyāhorātrāṇyatho dve dvāpañcāśe śate ityetāvanti hyetasya ṣaḍṛcasyākṣarāṇyatho pañcaviṃśatiriti pañcaviṃśaṃ hi retaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एता यजुष्मत्य इष्टकाः । ता आत्मन्नेवोपदधाति न पक्षपुचेष्वात्मन्ह्येव यजुष्मत्य इष्टका उपधीयन्ते न पक्षपुचेषु न सादयति नेद्रेतः प्रजातिं स्थापयानीति
tā etā yajuṣmatya iṣṭakāḥ | tā ātmannevopadadhāti na pakṣapuceṣvātmanhyeva yajuṣmatya iṣṭakā upadhīyante na pakṣapuceṣu na sādayati nedretaḥ prajātiṃ sthāpayānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैना आप्यानवतीभ्यामभिमृशति । इदमेवैतद्रेतः सिक्तमाप्याययति तस्माद्योनौ रेतः सिक्तमाप्यायते सौमीभ्याम् प्राणो वै सोमः प्राणं तद्रेतसि दधाति तस्माद्रेतः सिक्तम् प्राणमभिसम्भवति पूयेद्ध यदृते प्राणात्सम्भवेदेषो हैवात्र सूददोहाः प्राणो वै सोमः सूददोहाः
athainā āpyānavatībhyāmabhimṛśati | idamevaitadretaḥ siktamāpyāyayati tasmādyonau retaḥ siktamāpyāyate saumībhyām prāṇo vai somaḥ prāṇaṃ tadretasi dadhāti tasmādretaḥ siktam prāṇamabhisambhavati pūyeddha yadṛte prāṇātsambhavedeṣo haivātra sūdadohāḥ prāṇo vai somaḥ sūdadohāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्यायस्व समेतु ते । विश्वतः सोम वृष्ण्यमिति रेतो वै वृष्ण्यमाप्यायस्व समेतु ते सर्वतः सोम रेत इत्येतद्भवा वाजस्य संगथ इत्यन्ने वै वाजो भवान्नस्य संगथ इत्येतत्सं ते पयांसि समु यन्ति वाजा इति रसो वै पयो ऽन्ने वाजाः सं ते रसाः समु यन्त्वन्नानीत्येतत्सं वृष्ण्यभिमातिषाह इति सं रेतांसि पाप्मसह इत्येतदाप्यायमानो अमृताय सोमेति प्रजात्यां तदमृतं दधाति तस्मात्प्रजातिरमृता दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्वेति चन्द्रमा वा अस्य दिवि श्रव उत्तमं स ह्येनममुष्मिंलोके श्रावयति द्वाभ्यामाप्याययति गायत्र्या च त्रिष्टुभा च तस्योक्तो बन्धुः
āpyāyasva sametu te | viśvataḥ soma vṛṣṇyamiti reto vai vṛṣṇyamāpyāyasva sametu te sarvataḥ soma reta ityetadbhavā vājasya saṃgatha ityanne vai vājo bhavānnasya saṃgatha ityetatsaṃ te payāṃsi samu yanti vājā iti raso vai payo 'nne vājāḥ saṃ te rasāḥ samu yantvannānītyetatsaṃ vṛṣṇyabhimātiṣāha iti saṃ retāṃsi pāpmasaha ityetadāpyāyamāno amṛtāya someti prajātyāṃ tadamṛtaṃ dadhāti tasmātprajātiramṛtā divi śravāṃsyuttamāni dhiṣveti candramā vā asya divi śrava uttamaṃ sa hyenamamuṣmiṃloke śrāvayati dvābhyāmāpyāyayati gāyatryā ca triṣṭubhā ca tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाताः सम्पदेव । चतस्रो लोगेष्टका उपदधाति षडृचेन निवपति द्वाभ्यामाप्याययति तद्द्वादश द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति
athātāḥ sampadeva | catasro logeṣṭakā upadadhāti ṣaḍṛcena nivapati dvābhyāmāpyāyayati taddvādaśa dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्यानवतीभ्यामभिमृश्य । प्रत्येत्यातिथ्येन प्रचरत्यातिथ्येन प्रचर्य प्रवर्ग्योपसद्भ्याम् प्रचरति प्रवर्ग्योपसद्भ्याम् प्रचर्याथैतां चर्मणि चितिं समवशमयन्ति तद्यच्चर्मणि चर्म वै रूपं रूपाणामुपाप्त्यै लोमतो लोम वै रूपं रूपाणामुपाप्त्यै रोहिते रोहिते ह सर्वाणि रूपाणि सर्वेषां रूपाणामुपाप्त्या आनडुहे ऽग्निरेष यदनड्वानग्निरूपाणामुपाप्त्यै प्राचीनग्नीवे तद्धि देवत्रा
āpyānavatībhyāmabhimṛśya | pratyetyātithyena pracaratyātithyena pracarya pravargyopasadbhyām pracarati pravargyopasadbhyām pracaryāthaitāṃ carmaṇi citiṃ samavaśamayanti tadyaccarmaṇi carma vai rūpaṃ rūpāṇāmupāptyai lomato loma vai rūpaṃ rūpāṇāmupāptyai rohite rohite ha sarvāṇi rūpāṇi sarveṣāṃ rūpāṇāmupāptyā ānaḍuhe 'gnireṣa yadanaḍvānagnirūpāṇāmupāptyai prācīnagnīve taddhi devatrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदग्रेण गार्हपत्यम् । अन्तर्वेद्युत्तरलोम प्राचीनग्नीवमुपस्तृणाति तदेतां चितिं समवशमयन्त्यथ प्रोक्षति तद्यत्प्रोक्षति शुद्धमेवैतन्मेध्यं करोत्याज्येन तद्धि शुद्धम् मेध्यमथो अनभ्यारोहाय न हि किं चनान्यद्धविराज्येन प्रोक्षन्ति तूष्णीमनिरुक्तं वै तद्यत्तूष्णीं सर्वं वा अनिरुक्तं सर्वेणैवैतचुद्धम् मेध्यं करोत्यथो अनभ्यारोहाय न हि किं चनान्यद्धविस्तूष्णीम् प्रोक्षन्ति
tadagreṇa gārhapatyam | antarvedyuttaraloma prācīnagnīvamupastṛṇāti tadetāṃ citiṃ samavaśamayantyatha prokṣati tadyatprokṣati śuddhamevaitanmedhyaṃ karotyājyena taddhi śuddham medhyamatho anabhyārohāya na hi kiṃ canānyaddhavirājyena prokṣanti tūṣṇīmaniruktaṃ vai tadyattūṣṇīṃ sarvaṃ vā aniruktaṃ sarveṇaivaitacuddham medhyaṃ karotyatho anabhyārohāya na hi kiṃ canānyaddhavistūṣṇīm prokṣanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव प्रोक्षति । हविर्वा एतत्तदेतदभिघारयति यद्वै हविरभ्यक्तं यदभिघारितं तज्जुष्टं तन्मेध्यमाज्येनाज्येन हि हविरभिघारयन्ति तूष्णीं तूष्णीं हि हविरभिघारयन्ति दर्भैस्ते हि शुद्धा मेध्या अग्रैरग्रं हि देवानाम्
yadveva prokṣati | havirvā etattadetadabhighārayati yadvai havirabhyaktaṃ yadabhighāritaṃ tajjuṣṭaṃ tanmedhyamājyenājyena hi havirabhighārayanti tūṣṇīṃ tūṣṇīṃ hi havirabhighārayanti darbhaiste hi śuddhā medhyā agrairagraṃ hi devānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यत्प्रथमामेव चितिम् प्रोक्षति कथमस्यैष सर्वो ऽग्निः प्रोक्षितो भवति कथं चर्मणि प्रणीतः कथमश्वप्रणीत इति यदेवात्र सर्वासां चितीनामिष्टकाः प्रोक्षत्येवमु हास्यैष सर्वो ऽग्निः प्रोक्षितो भवत्येवं चर्मणि प्रणीत एवमश्वप्रणीत उद्यचन्त्येतां चितिम्
tadāhuḥ | yatprathamāmeva citim prokṣati kathamasyaiṣa sarvo 'gniḥ prokṣito bhavati kathaṃ carmaṇi praṇītaḥ kathamaśvapraṇīta iti yadevātra sarvāsāṃ citīnāmiṣṭakāḥ prokṣatyevamu hāsyaiṣa sarvo 'gniḥ prokṣito bhavatyevaṃ carmaṇi praṇīta evamaśvapraṇīta udyacantyetāṃ citim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहाग्निभ्यः प्रह्रियमाणेभ्यो ऽनुब्रूहीति । एतद्वै देवानुपप्रैष्यत एतं यज्ञं तंस्यमानान्रक्षांसि नाष्ट्रा अजिघांसन्न यक्ष्यध्वे न यज्ञं तंस्यध्व इति तेभ्य एतानग्नीनेता इष्टका वज्रान्क्षुरपवीन्कृत्वा प्राहरंस्तैरेनानस्तृण्वत तान्त्स्तृत्वाभये ऽनाष्ट्रा एत यज्ञमतन्वत
athāhāgnibhyaḥ prahriyamāṇebhyo 'nubrūhīti | etadvai devānupapraiṣyata etaṃ yajñaṃ taṃsyamānānrakṣāṃsi nāṣṭrā ajighāṃsanna yakṣyadhve na yajñaṃ taṃsyadhva iti tebhya etānagnīnetā iṣṭakā vajrānkṣurapavīnkṛtvā prāharaṃstairenānastṛṇvata tāntstṛtvābhaye 'nāṣṭrā eta yajñamatanvata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वा एतत्क्रियते । यद्देवा अकुर्वन्निदं नु तानि रक्षांसि देवैरेवोपहतानि यत्त्वेतत्करोति यद्देवा अकुर्वंस्तत्करवाणीत्यथो यदेव रक्षो यः पाप्मा तेभ्य एतानग्नीनेता इष्टका वज्रान्क्षुरपवीन्कृत्वा प्रहरति तैरेनान्त्स्तृणुते तान्त्स्तृत्वाभये ऽनाष्ट्रा एतं यज्ञं तनुते
tadvā etatkriyate | yaddevā akurvannidaṃ nu tāni rakṣāṃsi devairevopahatāni yattvetatkaroti yaddevā akurvaṃstatkaravāṇītyatho yadeva rakṣo yaḥ pāpmā tebhya etānagnīnetā iṣṭakā vajrānkṣurapavīnkṛtvā praharati tairenāntstṛṇute tāntstṛtvābhaye 'nāṣṭrā etaṃ yajñaṃ tanute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यदग्निभ्य इति । बहवो ह्येते ऽग्नयो यदेताश्चितयो ऽथ यत्प्रह्रियमाणेभ्य इति प्र हि हरति
tadyadagnibhya iti | bahavo hyete 'gnayo yadetāścitayo 'tha yatprahriyamāṇebhya iti pra hi harati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैके ऽन्वाहुः । पुरीष्यासो अग्नयः प्रावणभिः सजोषस इति प्रायणरूपं न तथा कुर्यादाग्नेयीरेव गायत्रीः कामवतीरनुब्रूयादा ते वत्सो मनो यमत्तुभ्यं ता अङ्गिरस्तमाग्निः प्रियेषु धामस्विति
taddhaike 'nvāhuḥ | purīṣyāso agnayaḥ prāvaṇabhiḥ sajoṣasa iti prāyaṇarūpaṃ na tathā kuryādāgneyīreva gāyatrīḥ kāmavatīranubrūyādā te vatso mano yamattubhyaṃ tā aṅgirastamāgniḥ priyeṣu dhāmasviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेयीरन्वाह । अग्निरूपाणामुपाप्त्य कामवतीः कामानामुपाप्त्यै गायत्रीर्गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्रेतो भूतं सिञ्चति तिस्रस्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्रेतो भूतं सिञ्चति ताः सप्त सम्पद्यन्ते सह त्रिरनूक्ताभ्यां सप्तचितिको ऽग्निः सप्त ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवत्युपांश्वन्वाह रेतो वा अत्र यज्ञ उपांशु वै रेतः सिच्यते पश्चादनुब्रुवन्नन्वेति चन्दोभिरेवैतद्यज्ञम् पश्चादभिरक्षन्नेति
āgneyīranvāha | agnirūpāṇāmupāptya kāmavatīḥ kāmānāmupāptyai gāyatrīrgāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadreto bhūtaṃ siñcati tisrasrivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadreto bhūtaṃ siñcati tāḥ sapta sampadyante saha triranūktābhyāṃ saptacitiko 'gniḥ sapta 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavatyupāṃśvanvāha reto vā atra yajña upāṃśu vai retaḥ sicyate paścādanubruvannanveti candobhirevaitadyajñam paścādabhirakṣanneti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाश्वं शुक्लम् पुरस्तान्नयन्ति । एतद्वै देवा अबिभयुर्यद्वै न इह रक्षांसि नाष्ट्रा न हन्युरिति त एतं वज्रमपश्यन्नमुमेवादित्यमसौ वा आदित्य एषो ऽश्वस्त एतेन वज्रेण पुरस्ताद्रक्षांसि नाष्ट्रा अपहत्याभये ऽनाष्ट्रे स्वस्ति समाश्नुवत तथैवैतद्यजमान एतेन वज्रेण पुरस्ताद्रक्षांसि नाष्ट्रा अपहत्याभये ऽनाष्ट्रे स्वस्ति समश्नुत आगघन्त्यग्निं दक्षिणतः पुचस्य चितिमुपनिदधत्युत्तरतो ऽश्वमाक्रमयन्ति
athāśvaṃ śuklam purastānnayanti | etadvai devā abibhayuryadvai na iha rakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyuriti ta etaṃ vajramapaśyannamumevādityamasau vā āditya eṣo 'śvasta etena vajreṇa purastādrakṣāṃsi nāṣṭrā apahatyābhaye 'nāṣṭre svasti samāśnuvata tathaivaitadyajamāna etena vajreṇa purastādrakṣāṃsi nāṣṭrā apahatyābhaye 'nāṣṭre svasti samaśnuta āgaghantyagniṃ dakṣiṇataḥ pucasya citimupanidadhatyuttarato 'śvamākramayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुत्तराधेनाग्नेः । अन्तरेण परिश्रितः प्राञ्चं नयन्ति तत्प्राच्यै दिशः पाप्मानमपहन्ति तं दक्षिणा तद्दक्षिणायै दिशः पाप्मानमपहन्ति तम् प्रत्यञ्चं तत्प्रतीच्यै दिशः पाप्मानमपहन्ति तमुदञ्चं तदुदीच्यै दिशः पाप्मानमपहन्ति सर्वाभ्य एवैतद्दिग्भ्यो रक्षांसि नाष्ट्रा अपहत्याथैनमुदञ्चम् प्राञ्चम् प्रसृजति तस्योक्तो बन्धुः
tamuttarādhenāgneḥ | antareṇa pariśritaḥ prāñcaṃ nayanti tatprācyai diśaḥ pāpmānamapahanti taṃ dakṣiṇā taddakṣiṇāyai diśaḥ pāpmānamapahanti tam pratyañcaṃ tatpratīcyai diśaḥ pāpmānamapahanti tamudañcaṃ tadudīcyai diśaḥ pāpmānamapahanti sarvābhya evaitaddigbhyo rakṣāṃsi nāṣṭrā apahatyāthainamudañcam prāñcam prasṛjati tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् प्रत्यञ्चं यन्तम् । एतां चितिमवघ्रापयत्यसौ वा आदित्य एषो ऽश्व इमा उ सर्वाः प्रजा या इमा इष्टकास्तद्यदवघ्रादयत्यसावेव तदादित्य इमाः प्रजा अभिजिघ्रति तस्मादु हैतत्सर्वो ऽस्मीति मन्यते प्रजापतेर्वीर्येण तद्यत्प्रत्यञ्चं यन्तमवघ्रापयति प्रत्यङ् ह्येवैष यन्निमाः सर्वाः प्रजा अभिजिघ्रति
tam pratyañcaṃ yantam | etāṃ citimavaghrāpayatyasau vā āditya eṣo 'śva imā u sarvāḥ prajā yā imā iṣṭakāstadyadavaghrādayatyasāveva tadāditya imāḥ prajā abhijighrati tasmādu haitatsarvo 'smīti manyate prajāpatervīryeṇa tadyatpratyañcaṃ yantamavaghrāpayati pratyaṅ hyevaiṣa yannimāḥ sarvāḥ prajā abhijighrati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवावघ्रापयति । असौ वा आदित्य एषो ऽश्व इम उ लोका एताः स्वयमातृणास्तद्यदवघ्रापयत्यसावेव तदादित्य इमांलोकान्त्सूत्रे समावयते तद्यत्तत्सूत्रमुपरि तस्य बन्धुः
yadvevāvaghrāpayati | asau vā āditya eṣo 'śva ima u lokā etāḥ svayamātṛṇāstadyadavaghrāpayatyasāveva tadāditya imāṃlokāntsūtre samāvayate tadyattatsūtramupari tasya bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवाघ्रापयति । अग्निर्देवेभ्य उदक्रामत्सो ऽपः प्राविशत्ते देवाः प्रजापतिमब्रुवंस्त्वमिममन्विच स तुभ्यं स्वाय पित्र आविर्भविष्यतीति तमश्वः शुक्लो भूत्वान्वैचत्तमद्भ्य उपोदासृप्तम् पुष्करपर्णे विवेद तमभ्यवेक्षां चक्रे स हैनमुदुवोष तस्मादुवोष तस्मादश्वः शुक्ल उदुष्टमुख इवाथा ह दुरक्षो भावुकस्तमु वा ऋत्वेव हिंसित्वेव मेते तं होवाच वरं ते ददामीति
yadvevāghrāpayati | agnirdevebhya udakrāmatso 'paḥ prāviśatte devāḥ prajāpatimabruvaṃstvamimamanvica sa tubhyaṃ svāya pitra āvirbhaviṣyatīti tamaśvaḥ śuklo bhūtvānvaicattamadbhya upodāsṛptam puṣkaraparṇe viveda tamabhyavekṣāṃ cakre sa hainamuduvoṣa tasmāduvoṣa tasmādaśvaḥ śukla uduṣṭamukha ivāthā ha durakṣo bhāvukastamu vā ṛtveva hiṃsitveva mete taṃ hovāca varaṃ te dadāmīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच । यस्त्वानेन रूपेणान्विचाद्विन्दादेव त्वा स इति स यो हैनमेतेन रूपेणान्विचति विन्दति हैनं वित्त्वा हैवैनं चिनुते
sa hovāca | yastvānena rūpeṇānvicādvindādeva tvā sa iti sa yo hainametena rūpeṇānvicati vindati hainaṃ vittvā haivainaṃ cinute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शुक्लः स्यात् । तद्ध्येतस्य रूपं य एष तपति यदि शुक्लं न विन्देदप्यशुक्लः स्यादश्वस्त्वेव स्याद्यद्यश्वं न विन्देदप्यनड्वानेव स्यादाग्नेयो वा अनड्वानग्निरु सर्वेषाम् पाप्मनामपहन्ता
sa śuklaḥ syāt | taddhyetasya rūpaṃ ya eṣa tapati yadi śuklaṃ na vindedapyaśuklaḥ syādaśvastveva syādyadyaśvaṃ na vindedapyanaḍvāneva syādāgneyo vā anaḍvānagniru sarveṣām pāpmanāmapahantā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथातो ऽधिरोहणस्यैव । तं हैके पुरस्तात्प्रत्यञ्चमधिरोहन्ति पश्चाद्वा प्राञ्चं न तथा कुर्यात्पशुरेष यदग्निर्यो वै पशुम् पुरस्तात्प्रत्यञ्चमधिरोहति विषाणाभ्यां तं हन्त्यथ यः पश्चात्प्राञ्चम् पद्भ्यां तमात्मनेवैनमारोहेद्यं वा आत्मना पशुमारोहन्ति स पारयति स न हिनस्त्युत्तरतो यं हि कं च पशुमारोहन्त्युत्तरत एवैनम्मारोहन्त्यारुह्याग्निमौत्तरवेदिकं कर्म कृत्वात्मन्नग्निं गृह्णीत आत्मन्नग्निं गृहीत्वा सत्यं साम गायति पुष्करपर्णमुपदधाति तस्यातः
athāto 'dhirohaṇasyaiva | taṃ haike purastātpratyañcamadhirohanti paścādvā prāñcaṃ na tathā kuryātpaśureṣa yadagniryo vai paśum purastātpratyañcamadhirohati viṣāṇābhyāṃ taṃ hantyatha yaḥ paścātprāñcam padbhyāṃ tamātmanevainamārohedyaṃ vā ātmanā paśumārohanti sa pārayati sa na hinastyuttarato yaṃ hi kaṃ ca paśumārohantyuttarata evainammārohantyāruhyāgnimauttaravedikaṃ karma kṛtvātmannagniṃ gṛhṇīta ātmannagniṃ gṛhītvā satyaṃ sāma gāyati puṣkaraparṇamupadadhāti tasyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतं साये भूते ऽश्वम् परिणयन्ति । एतद्व देवा अबिभयुर्यद्वै न इममिह रक्षांसि नाष्ट्रा न हन्युरिति तस्मा एतं वज्रमभिगोप्तारमकुर्वन्नमुमेवादित्यमसौ वा आदित्य एषो ऽश्वस्तथैवास्मा अयमेतं वज्रमभिगोप्तारं करोति
athaitaṃ sāye bhūte 'śvam pariṇayanti | etadva devā abibhayuryadvai na imamiha rakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyuriti tasmā etaṃ vajramabhigoptāramakurvannamumevādityamasau vā āditya eṣo 'śvastathaivāsmā ayametaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वा उपास्तमयमादित्यस्य परिणयति । एष वा अस्य प्रत्यक्षं दिवा गोप्ता भवति रात्रिसाचयान्यु वै रक्षांसि रात्र्या एवास्मा एतं वज्रमभिगोप्तारं करोति सर्वतः परिणयति सर्वत एवास्मा एतं वज्रमभिगोप्तारं करोति त्रिष्कृत्वः परिणयति त्रिवृतमेवास्मा एतं वज्रमभिगोप्तारं करोत्यथैनमुदञ्चम् प्राञ्चम् प्रसृजति तस्योक्तो बन्धुरथ स पुनर्विपल्ययते तस्योपरि बन्धुः
taṃ vā upāstamayamādityasya pariṇayati | eṣa vā asya pratyakṣaṃ divā goptā bhavati rātrisācayānyu vai rakṣāṃsi rātryā evāsmā etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti sarvataḥ pariṇayati sarvata evāsmā etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti triṣkṛtvaḥ pariṇayati trivṛtamevāsmā etaṃ vajramabhigoptāraṃ karotyathainamudañcam prāñcam prasṛjati tasyokto bandhuratha sa punarvipalyayate tasyopari bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.