Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·8·8.5
पञ्चमीं चितिमुपदधाति । एतद्वै देवाश्चतुर्थीं चितिं चित्वा समारोहन्यदूर्ध्वमन्तरिक्षादर्वाचीनं दिवस्तदेव तत्संस्कृत्य समारोहन्
pañcamīṃ citimupadadhāti | etadvai devāścaturthīṃ citiṃ citvā samārohanyadūrdhvamantarikṣādarvācīnaṃ divastadeva tatsaṃskṛtya samārohan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽब्रुवन् । चेतयध्वमिति चितिमिचतेति वाव तदब्रुवन्नित ऊर्ध्वमिचतेति ते चेतयमाना दिवमेव विराजम् पञ्चमीं चितिमपश्यंस्तेभ्य एष लोको ऽचन्दयत्
te 'bruvan | cetayadhvamiti citimicateti vāva tadabruvannita ūrdhvamicateti te cetayamānā divameva virājam pañcamīṃ citimapaśyaṃstebhya eṣa loko 'candayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽकामयन्त । असपत्नमिमं लोकमनुपबाधं कुर्वीमहीति ते ऽब्रुवन्नुप तज्जानीत यथेमं लोकमसपत्नमनुपबाधं करवामहा इति ते ऽब्रुवंश्चेतयध्वमिति चितिमिचतेति वाव तदब्रुवंस्तदिचत यथेमं लोकमसपत्नमनुपबाधं करवामहा इति
te 'kāmayanta | asapatnamimaṃ lokamanupabādhaṃ kurvīmahīti te 'bruvannupa tajjānīta yathemaṃ lokamasapatnamanupabādhaṃ karavāmahā iti te 'bruvaṃścetayadhvamiti citimicateti vāva tadabruvaṃstadicata yathemaṃ lokamasapatnamanupabādhaṃ karavāmahā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चेतयमानाः । एता इष्टका अपश्यन्नसपत्नास्ता उपादधत ताभिरेतं लोकमसपत्नमनुपबाधमकुर्वत तद्यदेताभिरिमं लोकमसपत्नमनुपबाधमकुर्वत तस्मादेता असपत्नास्तथेवैतद्यजमानो यदेता उपदधातमेवैतल्लोकमसपत्नमनुपबाधं कुरुते सर्वत उपदधाति सर्वत एवैतदेतं लोकमसपत्नमनुपबाधं कुरुते परार्ध उपदधाति सर्वमेवैतदेतं लोकमसपत्नमनुपवाधं कुरुते
te cetayamānāḥ | etā iṣṭakā apaśyannasapatnāstā upādadhata tābhiretaṃ lokamasapatnamanupabādhamakurvata tadyadetābhirimaṃ lokamasapatnamanupabādhamakurvata tasmādetā asapatnāstathevaitadyajamāno yadetā upadadhātamevaitallokamasapatnamanupabādhaṃ kurute sarvata upadadhāti sarvata evaitadetaṃ lokamasapatnamanupabādhaṃ kurute parārdha upadadhāti sarvamevaitadetaṃ lokamasapatnamanupavādhaṃ kurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विराज उपदधाति । एषा वै सा विराड्यां तद्देवा विराजम् पञ्चमीं चितिमपश्यंस्ता दश-दशोपदधाति दशाक्षरा विराड्विराडेषा चिविः सर्वत उपदधाति यो वा एकस्यां दिशि विराजति न वै स विराजति यो वाव सर्वासु दिक्षु विराजति स एव विराजति
atha virāja upadadhāti | eṣā vai sā virāḍyāṃ taddevā virājam pañcamīṃ citimapaśyaṃstā daśa-daśopadadhāti daśākṣarā virāḍvirāḍeṣā civiḥ sarvata upadadhāti yo vā ekasyāṃ diśi virājati na vai sa virājati yo vāva sarvāsu dikṣu virājati sa eva virājati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवैता असपत्ना उपदधाति । एतद्वै प्रजापतिमेतस्मिन्नात्मनः प्रतिहिते सर्वतः पाप्मोपायतत स एता इष्टका अपश्यदसपत्नास्ता उपाधत्त ताभिस्तम् पाप्मानमपाहत पाप्मा वै सपत्नस्तद्यदेताभिः पाप्मानं सपत्नमपाहत तस्मादेता असपत्नाः
yadvevaitā asapatnā upadadhāti | etadvai prajāpatimetasminnātmanaḥ pratihite sarvataḥ pāpmopāyatata sa etā iṣṭakā apaśyadasapatnāstā upādhatta tābhistam pāpmānamapāhata pāpmā vai sapatnastadyadetābhiḥ pāpmānaṃ sapatnamapāhata tasmādetā asapatnāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वा एतत्क्रियते । यद्देवा अकुर्वन्निदं न्विमं स पाप्मा नोपयतते यत्त्वेतत्करोति यद्देवा अकुर्वंस्तत्करवाणीत्यथो य एव पाप्मा यः सपत्नस्तमेताभिरपहते तद्यदेताभिः पाप्मानं सपत्नमपहते तस्मादेता असपत्नाः सर्वत उपदधाति सर्वत एवैतत्पाप्मानं सपत्नमपहते परार्ध उपदधाति सर्वस्मादेवैतदात्मनः पाप्मानं सपत्नमपहते
tadvā etatkriyate | yaddevā akurvannidaṃ nvimaṃ sa pāpmā nopayatate yattvetatkaroti yaddevā akurvaṃstatkaravāṇītyatho ya eva pāpmā yaḥ sapatnastametābhirapahate tadyadetābhiḥ pāpmānaṃ sapatnamapahate tasmādetā asapatnāḥ sarvata upadadhāti sarvata evaitatpāpmānaṃ sapatnamapahate parārdha upadadhāti sarvasmādevaitadātmanaḥ pāpmānaṃ sapatnamapahate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पुरस्तादुपदधाति । अग्ने जातान्प्रणुदा नः सपत्नानिति यथैव यजुस्तथा बन्धुरथ पश्चात्सहसा जातान्प्रणुदा नः सपत्नानिति यथैव यजुस्तथा बन्धुः
sa purastādupadadhāti | agne jātānpraṇudā naḥ sapatnāniti yathaiva yajustathā bandhuratha paścātsahasā jātānpraṇudā naḥ sapatnāniti yathaiva yajustathā bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा या पुरस्तादग्निः सा । या पश्चादग्निः साग्निनैव तत्पुरस्तात्पाप्मानमपाहताग्निना पश्चात्तथैवैतद्यजमानो ऽग्निनैव पुरस्तात्पाप्मानमपहते ऽग्निना पश्चात्
sā yā purastādagniḥ sā | yā paścādagniḥ sāgninaiva tatpurastātpāpmānamapāhatāgninā paścāttathaivaitadyajamāno 'gninaiva purastātpāpmānamapahate 'gninā paścāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दक्षिणतः । षोडशी स्तोम ओजो द्रविणमित्येकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप्त्रैष्टुभमन्तरिक्षं चतस्रो दिश एष एव वज्रः पञ्चदशस्तस्यासावेवादित्यः षोडशी वज्रस्य भर्ता स एतेन पञ्चदशेन वज्रेणैतया त्रिष्टुभा दक्षिणतः पाप्मानमपाहत तथैवैतद्यजमान एतेन पञ्चदशेन वज्रेणैतया त्रिष्टुभा दक्षिणतः पाप्मानमपहते
atha dakṣiṇataḥ | ṣoḍaśī stoma ojo draviṇamityekādaśākṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubhamantarikṣaṃ catasro diśa eṣa eva vajraḥ pañcadaśastasyāsāvevādityaḥ ṣoḍaśī vajrasya bhartā sa etena pañcadaśena vajreṇaitayā triṣṭubhā dakṣiṇataḥ pāpmānamapāhata tathaivaitadyajamāna etena pañcadaśena vajreṇaitayā triṣṭubhā dakṣiṇataḥ pāpmānamapahate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरतः । चतुश्चत्वारिंश स्तोमो वर्चो द्रविणमिति चतुश्चत्वारिंशदक्षरा वै त्रिष्टुप्त्रैष्टुभो वज्रः स एतेन चतुश्चत्वारिंशेन वज्रेणैतया त्रिष्टुभोत्तरतः पाप्मानमपाहत तथैवैतद्यजमान एतेन चतुश्चत्वारिंशेन वज्रेणैतया त्रिष्टुभोत्तरतः पाप्मानमपहते
athottarataḥ | catuścatvāriṃśa stomo varco draviṇamiti catuścatvāriṃśadakṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubho vajraḥ sa etena catuścatvāriṃśena vajreṇaitayā triṣṭubhottarataḥ pāpmānamapāhata tathaivaitadyajamāna etena catuścatvāriṃśena vajreṇaitayā triṣṭubhottarataḥ pāpmānamapahate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मध्ये । अग्नेः पुरीषमसीति ब्रह्म वै चतुर्थी चितिरग्निरु वै ब्रह्म तस्या एतत्पुरीषमिव यत्पञ्चम्यप्सो नामेति तस्योक्तो बन्धुः
atha madhye | agneḥ purīṣamasīti brahma vai caturthī citiragniru vai brahma tasyā etatpurīṣamiva yatpañcamyapso nāmeti tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् प्राचीं तिरश्चीमुपदधाति । एतद्धैतया प्रजापतिः पाप्मनो मूलमवृश्चत्तथैवैनयायमेतत्पाप्मनो मूलं वृश्चति दक्षिणतो दक्षिणतौद्यामो हि वज्रो ऽन्तरेण दक्षिणां दिश्यामुद्यामाय ह तमवकाशं करोति
tām prācīṃ tiraścīmupadadhāti | etaddhaitayā prajāpatiḥ pāpmano mūlamavṛścattathaivainayāyametatpāpmano mūlaṃ vṛścati dakṣiṇato dakṣiṇataudyāmo hi vajro 'ntareṇa dakṣiṇāṃ diśyāmudyāmāya ha tamavakāśaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा या पुरस्तात्प्राणः सा । या पश्चादपानः सा प्राणेनैव तत्पुरस्तात्पाप्मानमपाहतापानेन पश्चात्तथैवैतद्यजमानः प्राणेनैव पुरस्तात्पाप्मानमपहते ऽपानेन पश्चात्
sā yā purastātprāṇaḥ sā | yā paścādapānaḥ sā prāṇenaiva tatpurastātpāpmānamapāhatāpānena paścāttathaivaitadyajamānaḥ prāṇenaiva purastātpāpmānamapahate 'pānena paścāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ये अभितः । तौ बाहू स यो ऽस्याभितः पाप्मासीद्बाहुभ्यां तमपाहत तथैवैतद्यजमानो यो ऽस्याभितः पाप्मा भवति बाहुभ्यामेव तमपहते
atha ye abhitaḥ | tau bāhū sa yo 'syābhitaḥ pāpmāsīdbāhubhyāṃ tamapāhata tathaivaitadyajamāno yo 'syābhitaḥ pāpmā bhavati bāhubhyāmeva tamapahate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नम् पुरीषवती । स यो ऽस्योपरिष्ठात्पाप्मासीदन्नेन तमपाहात तथैवैतद्यजमानो यो ऽस्योपरिष्टात्पाप्मा भवत्यन्नेनैव तमपहते
annam purīṣavatī | sa yo 'syopariṣṭhātpāpmāsīdannena tamapāhāta tathaivaitadyajamāno yo 'syopariṣṭātpāpmā bhavatyannenaiva tamapahate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यद्ध वा एवंवित्प्राणिति । यो ऽस्य पुरस्तात्पाप्मा भवति तं तेनापहते ऽथ यदपानिति तेन तं यः पश्चादथ यद्बाहुभ्यां कर्म कुरुते तेन तं यो ऽभितो ऽथ यदन्नमत्ति तेन तं य उपरिष्टात्सर्वदा ह वा एवंवित्पाप्मानमपहते ऽपि स्वपंस्तस्मादेवं विदुषः पापं न कीर्तयेन्नेदस्य पाप्मासानीति
sa yaddha vā evaṃvitprāṇiti | yo 'sya purastātpāpmā bhavati taṃ tenāpahate 'tha yadapāniti tena taṃ yaḥ paścādatha yadbāhubhyāṃ karma kurute tena taṃ yo 'bhito 'tha yadannamatti tena taṃ ya upariṣṭātsarvadā ha vā evaṃvitpāpmānamapahate 'pi svapaṃstasmādevaṃ viduṣaḥ pāpaṃ na kīrtayennedasya pāpmāsānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चन्दस्या उपदधाति । एतद्वै प्रजापतिः पाप्मनो मृत्योर्मुक्त्वान्नमैचत्तस्मादु हैतदुपतापी वसीयान्भूत्वान्नमिचति तस्मिन्नाशंसन्ते ऽन्नमिचति जीविष्यतीति तस्मै देवा एतदन्नम् प्रायचन्नेताश्चन्दस्याः पशवो वै चन्दांस्यन्नम् पशवस्तान्यस्मा अचदयंस्तानि यदस्मा अचदयंस्तस्माच्चन्दांसि
atha candasyā upadadhāti | etadvai prajāpatiḥ pāpmano mṛtyormuktvānnamaicattasmādu haitadupatāpī vasīyānbhūtvānnamicati tasminnāśaṃsante 'nnamicati jīviṣyatīti tasmai devā etadannam prāyacannetāścandasyāḥ paśavo vai candāṃsyannam paśavastānyasmā acadayaṃstāni yadasmā acadayaṃstasmāccandāṃsi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता दश-दशोपदधाति । दशाक्षरा विराड्विराडु कृत्स्नमन्नं सर्वमेवास्मिन्नेतत्कृत्स्नमन्नं दधाति सर्वत उपदधाति सर्वत एवास्मिन्नेतत्कृत्स्नमन्नं दधाति
tā daśa-daśopadadhāti | daśākṣarā virāḍvirāḍu kṛtsnamannaṃ sarvamevāsminnetatkṛtsnamannaṃ dadhāti sarvata upadadhāti sarvata evāsminnetatkṛtsnamannaṃ dadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवश्चन्द इति । अयं वै लोक एवश्चन्दो वरिवश्चन्द इत्यन्तरिक्षं वै वरिवश्चन्दः शम्भूश्चन्द इति द्यौर्वै शम्भूश्चन्दः परिभूश्चन्द इति दिशो वै परिभूश्चन्द आचच्चन्द इत्यन्नं वा आचच्चन्दो मनश्चन्द इति प् रजापतिर्वै मनश्चन्दो व्यचश्चन्द इत्यसौ वा आदित्यो व्यचश्चन्दः
evaścanda iti | ayaṃ vai loka evaścando varivaścanda ityantarikṣaṃ vai varivaścandaḥ śambhūścanda iti dyaurvai śambhūścandaḥ paribhūścanda iti diśo vai paribhūścanda ācaccanda ityannaṃ vā ācaccando manaścanda iti p rajāpatirvai manaścando vyacaścanda ityasau vā ādityo vyacaścandaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्धुश्चन्द इति । प्राणो वै सिन्धुश्चन्दः समुद्रश्चन्द इति मनो वै समुद्रश्चन्दः सरिरं चन्द इति वाग्वै सरिरं चन्दः ककुप्चन्द इति प्राणो वै ककुप्चन्दस्त्रिककुप्चन्द इत्युदानो वै त्रिककुप्चन्दः काव्यं चन्द इति त्रयी वै विद्या काव्यं चन्दो ऽङ्कुपं चन्द इत्यापो वा अङ्कुपं चन्दो ऽक्षरपङ्क्तिश्चन्द इत्यसौ वै लोको ऽक्षरपङ्क्तिश्चन्दः पदपङ्क्तिश्चन्द इत्ययं वै लोकः पदपङ्क्तिश्चन्दो विष्टारपङ्क्तिश्चन्द इति दिशो वै विष्टारपङ्क्तिश्चन्दः क्षुरो भ्रजश्चन्द इत्यसौ वा आदित्यः क्षुरो भ्रजश्चन्द आचच्चन्दः प्रचच्चन्द इत्यन्नं वा आचच्चन्दो ऽन्नम् प्रचच्चन्दः
sindhuścanda iti | prāṇo vai sindhuścandaḥ samudraścanda iti mano vai samudraścandaḥ sariraṃ canda iti vāgvai sariraṃ candaḥ kakupcanda iti prāṇo vai kakupcandastrikakupcanda ityudāno vai trikakupcandaḥ kāvyaṃ canda iti trayī vai vidyā kāvyaṃ cando 'ṅkupaṃ canda ityāpo vā aṅkupaṃ cando 'kṣarapaṅktiścanda ityasau vai loko 'kṣarapaṅktiścandaḥ padapaṅktiścanda ityayaṃ vai lokaḥ padapaṅktiścando viṣṭārapaṅktiścanda iti diśo vai viṣṭārapaṅktiścandaḥ kṣuro bhrajaścanda ityasau vā ādityaḥ kṣuro bhrajaścanda ācaccandaḥ pracaccanda ityannaṃ vā ācaccando 'nnam pracaccandaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयच्चन्द इति । रात्रिर्वै संयच्चन्दो वियच्चन्द इत्यहर्वै वियच्चन्दो बृहच्चन्द इत्यसौ वै लोको बृहच्चन्दो रथन्तरं चन्द इत्ययं वै लोको रथन्तरं चन्दो निकायश्चन्द इति वायुर्वै निकायश्चन्दो विवधश्चन्द इत्यन्तरिक्षं वै विवधश्चन्दो गिरश्चन्द इत्यन्नं वै गिरश्चन्दो भ्रजश्चन्द इत्यग्निर्वै भ्रजश्चन्दः संस्तुप्चन्दो ऽनुष्टुप्चन्द इति वागेव संस्तुप्चन्दो वागनुष्टुप्चन्द एवस्=चन्दो वरिवश्चन्द इति तस्योक्तो बन्धुः
saṃyaccanda iti | rātrirvai saṃyaccando viyaccanda ityaharvai viyaccando bṛhaccanda ityasau vai loko bṛhaccando rathantaraṃ canda ityayaṃ vai loko rathantaraṃ cando nikāyaścanda iti vāyurvai nikāyaścando vivadhaścanda ityantarikṣaṃ vai vivadhaścando giraścanda ityannaṃ vai giraścando bhrajaścanda ityagnirvai bhrajaścandaḥ saṃstupcando 'nuṣṭupcanda iti vāgeva saṃstupcando vāganuṣṭupcanda evas=cando varivaścanda iti tasyokto bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयश्चन्द इति । अन्नं वै वयश्चन्दो वयस्कृच्चन्द इत्यग्निर्वै वयस्कृच्चन्दो विष्पर्धाश्चन्द इत्यसौ वै लोको विष्पर्धाश्चन्दो विशालं चन्द इत्ययं वै लोको विशालं चन्दश्चदिश्चन्द इत्यन्तरिक्षं वै चदिश्चन्दो दूरोहणं चन्द इत्यसौ वा आदित्यो दूरोहणं चन्दस्तन्द्रं चन्द इति पङ्क्तिर्वै तन्द्रं चन्दो ऽङ्काङ्कं चन्द इत्यापो वा अङ्काङ्कं चन्दः
vayaścanda iti | annaṃ vai vayaścando vayaskṛccanda ityagnirvai vayaskṛccando viṣpardhāścanda ityasau vai loko viṣpardhāścando viśālaṃ canda ityayaṃ vai loko viśālaṃ candaścadiścanda ityantarikṣaṃ vai cadiścando dūrohaṇaṃ canda ityasau vā ādityo dūrohaṇaṃ candastandraṃ canda iti paṅktirvai tandraṃ cando 'ṅkāṅkaṃ canda ityāpo vā aṅkāṅkaṃ candaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्याः पुरस्तादुपदधाति । प्राणस्तासाम् प्रथमा व्यानो द्वितीयोदानस्तृतीयोदानश्चतुर्थी व्यानः पञ्चमी प्राणः षष्ठी प्राणः सप्तमी व्यानो ऽष्टम्युदानो नवमी यजमान एवात्र दशमी स एष यजमान एतस्यां विराज्यध्यूढः प्रतिष्ठितः प्राणमय्यामर्वाचीश्च पराचीश्चोपदधाति तस्मादिमे प्राणा अर्वाञ्चश्च पराञ्चश्च
tadyāḥ purastādupadadhāti | prāṇastāsām prathamā vyāno dvitīyodānastṛtīyodānaścaturthī vyānaḥ pañcamī prāṇaḥ ṣaṣṭhī prāṇaḥ saptamī vyāno 'ṣṭamyudāno navamī yajamāna evātra daśamī sa eṣa yajamāna etasyāṃ virājyadhyūḍhaḥ pratiṣṭhitaḥ prāṇamayyāmarvācīśca parācīścopadadhāti tasmādime prāṇā arvāñcaśca parāñcaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ या दक्षिणतो । ऽग्निस्तासाम् प्रथमा वायुर्द्वितीयादित्यस्तृतीयादित्यश्चतुर्थी वायुः पञ्चम्यग्निः षष्ठ्यग्निः सप्तमी वायुरष्टम्यादित्यो नवमी यजमान एवात्र दशमी स एष यजमान एतस्यां विराज्यधूढः प्रतिष्ठितो देवतामय्यामर्वाचीश्च पराचीश्चोपदधाति तस्मादेते देवा अर्वाञ्चश्च पराञ्चश्च
atha yā dakṣiṇato | 'gnistāsām prathamā vāyurdvitīyādityastṛtīyādityaścaturthī vāyuḥ pañcamyagniḥ ṣaṣṭhyagniḥ saptamī vāyuraṣṭamyādityo navamī yajamāna evātra daśamī sa eṣa yajamāna etasyāṃ virājyadhūḍhaḥ pratiṣṭhito devatāmayyāmarvācīśca parācīścopadadhāti tasmādete devā arvāñcaśca parāñcaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याः पश्चात् । अयं लोकस्तासाम् प्रथमान्तरिक्षं द्वितीया द्यौस्तृतीया द्यौश्चतुर्थ्यन्तरिक्षम् पञ्चम्ययं लोकः षष्ठ्ययं लोकः सप्तम्यन्तरिक्षमष्टमी द्यौर्नवमी यजमान एवात्र दशमी स एष यजमान एतस्यां विराज्यध्यूढः प्रतिष्ठितो लोकमय्यामर्वाचीश्च पराचीश्चोपदधाति तस्मादिमे लोका अर्वाञ्चश्च पराञ्चश्च
atha yāḥ paścāt | ayaṃ lokastāsām prathamāntarikṣaṃ dvitīyā dyaustṛtīyā dyauścaturthyantarikṣam pañcamyayaṃ lokaḥ ṣaṣṭhyayaṃ lokaḥ saptamyantarikṣamaṣṭamī dyaurnavamī yajamāna evātra daśamī sa eṣa yajamāna etasyāṃ virājyadhyūḍhaḥ pratiṣṭhito lokamayyāmarvācīśca parācīścopadadhāti tasmādime lokā arvāñcaśca parāñcaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ या उत्तरतः । ग्रीष्मस्तासाम् प्रथमा वर्षा द्वितीया हेमन्तस्तृतीया हेमन्तश्चतुर्थी वर्षाः पञ्चमी ग्रीष्मः षष्ठी ग्रीष्मः सप्तमी वर्षा अष्टमी हेमन्तो नवमी यजमान एवात्र दशमी स एष यजमान एतस्यां विराज्यध्यूढः प्रतिष्ठित ऋतुमय्यामर्वाचीश्च पराचीश्चोपदधाति तस्मादेत ऋतवो ऽर्वाञ्चश्च पराञ्चश्च
atha yā uttarataḥ | grīṣmastāsām prathamā varṣā dvitīyā hemantastṛtīyā hemantaścaturthī varṣāḥ pañcamī grīṣmaḥ ṣaṣṭhī grīṣmaḥ saptamī varṣā aṣṭamī hemanto navamī yajamāna evātra daśamī sa eṣa yajamāna etasyāṃ virājyadhyūḍhaḥ pratiṣṭhita ṛtumayyāmarvācīśca parācīścopadadhāti tasmādeta ṛtavo 'rvāñcaśca parāñcaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुनरेव । याः पुरस्तादुपदधाति प्राणास्ते ता दश भवन्ति दश वै प्राणाः पूर्वार्ध उपदधाति पुरस्ताद्धीमे प्राणाः
atha punareva | yāḥ purastādupadadhāti prāṇāste tā daśa bhavanti daśa vai prāṇāḥ pūrvārdha upadadhāti purastāddhīme prāṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ या दक्षिणतः । एतास्ता देवता अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौश्च चन्द्रमाश्च नक्षत्राणि चान्नं चापश्च
atha yā dakṣiṇataḥ | etāstā devatā agniśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ cādityaśca dyauśca candramāśca nakṣatrāṇi cānnaṃ cāpaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याः पश्चात् । दिशस्ताश्चतस्रो दिशश्चतस्रो ऽवान्तरदिश ऊर्ध्वा चेयं च
atha yāḥ paścāt | diśastāścatasro diśaścatasro 'vāntaradiśa ūrdhvā ceyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ या उत्तरतः । मासास्ते वासन्तिकौ द्वौ ग्रैष्मौ द्वौ वार्षिकौ द्वौ शारदौ द्वौ हैमन्तिकौ द्वौ
atha yā uttarataḥ | māsāste vāsantikau dvau graiṣmau dvau vārṣikau dvau śāradau dvau haimantikau dvau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुनरेव । या प्रथमा दशदयं स लोको या द्वितीयान्तरिक्षं तद्या तृतीया द्यौः सेममेव लोकम् प्रथमया दशतारोहन्नन्तरिक्षं द्वितीयया दिवं तृतीयया तथैवैतद्यजमान इममेव लोकम् प्रथमया दशता रोहत्यन्तरिक्षं द्वितीयया दिवं तृतीयया
atha punareva | yā prathamā daśadayaṃ sa loko yā dvitīyāntarikṣaṃ tadyā tṛtīyā dyauḥ semameva lokam prathamayā daśatārohannantarikṣaṃ dvitīyayā divaṃ tṛtīyayā tathaivaitadyajamāna imameva lokam prathamayā daśatā rohatyantarikṣaṃ dvitīyayā divaṃ tṛtīyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स पराङिव रोहः । इयमु वै प्रतिष्ठा ते देवा इमाम् प्रतिष्ठामभिप्रत्यायंस्तथैवैतद्यजमान इमाम् प्रतिष्ठामभिप्रत्यैत्यथ योत्तमा दशदयं स लोकस्तस्माद्यथैव प्रथमायै दशतः प्रभृतिरेवमुत्तमायै समानं ह्येतद्यदेते दशतावयमेव लोकः
sa sa parāṅiva rohaḥ | iyamu vai pratiṣṭhā te devā imām pratiṣṭhāmabhipratyāyaṃstathaivaitadyajamāna imām pratiṣṭhāmabhipratyaityatha yottamā daśadayaṃ sa lokastasmādyathaiva prathamāyai daśataḥ prabhṛtirevamuttamāyai samānaṃ hyetadyadete daśatāvayameva lokaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वा एताः । चत्वारिंशदिष्टकाश्चत्वारिंशद्यजूंषि तदशीतिरन्नमशीतिस्तद्यद्यदेतदाह तदस्मा अन्नमशीतिं कृत्वा प्रयचति तेनैनम् प्रीणाति
tā vā etāḥ | catvāriṃśadiṣṭakāścatvāriṃśadyajūṃṣi tadaśītirannamaśītistadyadyadetadāha tadasmā annamaśītiṃ kṛtvā prayacati tenainam prīṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्तोमभागा उपदधाति । एतद्वै प्रजापतेरेतदन्नमिन्द्रो ऽभ्यध्यायत्सो ऽस्मादुदचिक्रमिषत्तमब्रवीत्कथोत्क्रामसि कथा मा जहासीति स वै मे ऽस्यान्नस्य रसम् प्रयचेति तेन वै मा सह प्रपद्यस्वेति तथेति तस्मा एतस्यान्नस्य रसम् प्रायचत्तेनैनं सह प्रापद्यत
atha stomabhāgā upadadhāti | etadvai prajāpateretadannamindro 'bhyadhyāyatso 'smādudacikramiṣattamabravītkathotkrāmasi kathā mā jahāsīti sa vai me 'syānnasya rasam prayaceti tena vai mā saha prapadyasveti tatheti tasmā etasyānnasya rasam prāyacattenainaṃ saha prāpadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः स प्रजापतिः । अयमेव स यो ऽयमग्निश्चीयते ऽथ यत्तदन्नमेतास्ताश्चन्दस्या अथ यः सो ऽन्नस्य रस एतास्ता स्तोमभागा अथ यः स इन्द्रो ऽसौ स आदित्यः स एष एव स्तोमो यद्धि किं च स्तुवत एतमेव तेन स्तुवन्ति तस्मा एतस्मै स्तोमायैतम् भागम् प्रायचत्तद्यदेतस्मै स्तोमायैतम् भागम् प्रायचत्तस्मात्स्तोमभागाः
sa yaḥ sa prajāpatiḥ | ayameva sa yo 'yamagniścīyate 'tha yattadannametāstāścandasyā atha yaḥ so 'nnasya rasa etāstā stomabhāgā atha yaḥ sa indro 'sau sa ādityaḥ sa eṣa eva stomo yaddhi kiṃ ca stuvata etameva tena stuvanti tasmā etasmai stomāyaitam bhāgam prāyacattadyadetasmai stomāyaitam bhāgam prāyacattasmātstomabhāgāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिना सत्याय सत्यं जिन्वेति । एष वै रश्मिरन्नं रश्मिरेतं च तद्रसं च संधायात्मन्प्रपादयते प्रेतिना धर्मणा धर्मं जिन्वेत्येष वै प्रेतिरन्नम् प्रेतिरेतं च तद्रसं च संधायात्मन्प्रपादयते ऽन्वित्या दिवा दिवं जिन्वेत्येष वा अन्वितिरन्नमन्वितिरेतं च तद्रसं च संधायात्मन्प्रपादयते तद्यद्यदेतदाह तच्च तद्रसं च संधायात्मन्प्रपादयते ऽमुनादो जिन्वादो ऽस्यमुष्मै त्वाधिपतिनोर्जोर्जं जिन्वेति त्रेधाविहितास्त्रेधाविहितं ह्यन्नम्
raśminā satyāya satyaṃ jinveti | eṣa vai raśmirannaṃ raśmiretaṃ ca tadrasaṃ ca saṃdhāyātmanprapādayate pretinā dharmaṇā dharmaṃ jinvetyeṣa vai pretirannam pretiretaṃ ca tadrasaṃ ca saṃdhāyātmanprapādayate 'nvityā divā divaṃ jinvetyeṣa vā anvitirannamanvitiretaṃ ca tadrasaṃ ca saṃdhāyātmanprapādayate tadyadyadetadāha tacca tadrasaṃ ca saṃdhāyātmanprapādayate 'munādo jinvādo 'syamuṣmai tvādhipatinorjorjaṃ jinveti tredhāvihitāstredhāvihitaṃ hyannam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव स्तोमभागा उपदधाति । एतद्वै देवा विराजं चितिं चित्वा समारोहंस्ते ऽब्रुवंश्चेतयध्वमिति चितिमिचतेति वाव तदब्रुवंस्ते चेतयमाना नाकमेव स्वर्गं लोकमपश्यंस्तमुपादधत स यः स नाकः स्वर्गो लोक एतास्ता स्तोमभागास्तद्यदेता उपदधाति नाकमेवैतत्स्वर्गं लोकमुपधत्ते
yadveva stomabhāgā upadadhāti | etadvai devā virājaṃ citiṃ citvā samārohaṃste 'bruvaṃścetayadhvamiti citimicateti vāva tadabruvaṃste cetayamānā nākameva svargaṃ lokamapaśyaṃstamupādadhata sa yaḥ sa nākaḥ svargo loka etāstā stomabhāgāstadyadetā upadadhāti nākamevaitatsvargaṃ lokamupadhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यास्तिस्रः प्रथमाः । अयं स लोको या द्वितीया अन्तरिक्षं तद्यास्तृतीया द्यौः सा याश्चतुर्थ्यः प्राची सा दिग्याः पञ्चम्यो दक्षिणा सा याः षष्ठ्यः प्रतीची सा याः सप्तम्य उदीची सा
tadyāstisraḥ prathamāḥ | ayaṃ sa loko yā dvitīyā antarikṣaṃ tadyāstṛtīyā dyauḥ sā yāścaturthyaḥ prācī sā digyāḥ pañcamyo dakṣiṇā sā yāḥ ṣaṣṭhyaḥ pratīcī sā yāḥ saptamya udīcī sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वा एताः । एकविंशतिरिष्टका इमे च लोका दिशश्चेमे च वै लोका दिशश्च प्रतिष्ठेमे च लोका दिशश्चैकविंशस्तस्मादाहुः प्रतिष्ठैकविंश इति
tā vā etāḥ | ekaviṃśatiriṣṭakā ime ca lokā diśaśceme ca vai lokā diśaśca pratiṣṭheme ca lokā diśaścaikaviṃśastasmādāhuḥ pratiṣṭhaikaviṃśa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ या अष्टाविष्टका अतियन्ति । साष्टाक्षरा गायत्री ब्रह्म गायत्री तद्यत्तद्ब्रह्मैतत्तद्यदेतन्मण्डलं तपति तदेतस्मिन्नेकविंशे प्रतिष्ठायाम् प्रतिष्ठितं तपति तस्मान्नावपद्यते
atha yā aṣṭāviṣṭakā atiyanti | sāṣṭākṣarā gāyatrī brahma gāyatrī tadyattadbrahmaitattadyadetanmaṇḍalaṃ tapati tadetasminnekaviṃśe pratiṣṭhāyām pratiṣṭhitaṃ tapati tasmānnāvapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैके । वेषश्रीः क्षत्राय क्षत्रं जिन्वेति त्रिंशत्तमीमुपदधति त्रिंशदक्षरा विराड्विराडेषा चितिरिति न तथा कुर्यादति ते रेचयन्त्येकविंशसम्पदमथो गायत्रीसम्पदमथो इन्द्रलोको हैष यैषान्यूना विराडिन्द्राय ह त इन्द्रलोके द्विषन्तम् भ्रातृव्यम् प्रत्युद्यामिनं कुर्वन्तीन्द्रमिन्द्रलोकान्नुदन्ते यजमानो वै स्वे यज्ञ इन्द्रो यजमानाय ह ते यजमानलोके द्विषन्तम् भ्रातृव्यम् प्रत्युद्यामिनं कुर्वन्ति यजमानं यजमानलोकान्नुदन्ते यं वा एतमग्निमाहरन्त्येष एव यजमान आयतनेनैष उ एवात्र त्रिंशत्तमी
taddhaike | veṣaśrīḥ kṣatrāya kṣatraṃ jinveti triṃśattamīmupadadhati triṃśadakṣarā virāḍvirāḍeṣā citiriti na tathā kuryādati te recayantyekaviṃśasampadamatho gāyatrīsampadamatho indraloko haiṣa yaiṣānyūnā virāḍindrāya ha ta indraloke dviṣantam bhrātṛvyam pratyudyāminaṃ kurvantīndramindralokānnudante yajamāno vai sve yajña indro yajamānāya ha te yajamānaloke dviṣantam bhrātṛvyam pratyudyāminaṃ kurvanti yajamānaṃ yajamānalokānnudante yaṃ vā etamagnimāharantyeṣa eva yajamāna āyatanenaiṣa u evātra triṃśattamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता अषाढायै वेलयोपदधाति । वाग्वा अषाढा रस एष वाचि तद्रसं दधाति तस्मात्सर्वेषामङ्गानां वाचैवान्नस्य रसं विजानाति
tā aṣāḍhāyai velayopadadhāti | vāgvā aṣāḍhā rasa eṣa vāci tadrasaṃ dadhāti tasmātsarveṣāmaṅgānāṃ vācaivānnasya rasaṃ vijānāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवाषाढायै । इयं वा अषाढासावादित्य स्तोमभागा अमुं तदादित्यमस्याम् प्रतिष्ठायाम् प्रतिष्ठापयति
yadvevāṣāḍhāyai | iyaṃ vā aṣāḍhāsāvāditya stomabhāgā amuṃ tadādityamasyām pratiṣṭhāyām pratiṣṭhāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवाषाढायै । इयं वा अषाढा हृदयं स्तोमभागा अस्यां तद्धृदयम् मनो दधाति तस्मादस्यां हृदयेन मनसा चेतयते सर्वत उपदधाति सर्वतस्तद्धृदयम् मनो दधाति तस्मादस्यां सर्वतो हृदयेन मनसा चेतयते ऽथो पुण्या हैता लक्ष्म्यस्ता एतत्सर्वतो धत्ते तस्माद्यस्य सर्वतो लक्ष्म भवति तम् पुण्यलक्ष्मीक इत्याचक्षते
yadvevāṣāḍhāyai | iyaṃ vā aṣāḍhā hṛdayaṃ stomabhāgā asyāṃ taddhṛdayam mano dadhāti tasmādasyāṃ hṛdayena manasā cetayate sarvata upadadhāti sarvatastaddhṛdayam mano dadhāti tasmādasyāṃ sarvato hṛdayena manasā cetayate 'tho puṇyā haitā lakṣmyastā etatsarvato dhatte tasmādyasya sarvato lakṣma bhavati tam puṇyalakṣmīka ityācakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनाः पुरीषेण प्रचादयति । अन्नं वै पुरीषं रस एष तमेतत्तिरः करोति तस्मात्तिर इवान्नस्य रसः
athaināḥ purīṣeṇa pracādayati | annaṃ vai purīṣaṃ rasa eṣa tametattiraḥ karoti tasmāttira ivānnasya rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव पुरीषेण । अन्नं वै पुरीषं रस एषो ऽन्नं च तद्रसं च संतनोति संदधाति
yadveva purīṣeṇa | annaṃ vai purīṣaṃ rasa eṣo 'nnaṃ ca tadrasaṃ ca saṃtanoti saṃdadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव पुरीषेण । हृदयं वै स्तोमभागाः पुरीतत्पुरीषं हृदयं तत्पुरीतता प्रचादयति
yadveva purīṣeṇa | hṛdayaṃ vai stomabhāgāḥ purītatpurīṣaṃ hṛdayaṃ tatpurītatā pracādayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव पुरीषेण । संवत्सर एषो ऽग्निस्तमेतच्चितिपुरीषैर्व्यावर्तयति तद्याश्चतस्रः प्रथमाश्चितयस्ते चत्वार ऋतवो ऽथ स्तोमभागा उपधाय पुरीषं निवपति सा पञ्चमी चितिः स पञ्चम ऋतुः
yadveva purīṣeṇa | saṃvatsara eṣo 'gnistametaccitipurīṣairvyāvartayati tadyāścatasraḥ prathamāścitayaste catvāra ṛtavo 'tha stomabhāgā upadhāya purīṣaṃ nivapati sā pañcamī citiḥ sa pañcama ṛtuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यल्लोकम्पृणान्ता अन्याश्चितयो भवन्ति नात्र लोकम्पृणामुपदधाति कात्र लोकम्पृणेत्यसौ वा आदित्यो लोकम्पृणैष उ एषा चितिः सैषा स्वयं लोकम्पृणा चितिरथ यदत ऊर्ध्वमा पुरीषात्सा षष्ठी चितिः स षष्ठ ऋतुः
tadāhuḥ | yallokampṛṇāntā anyāścitayo bhavanti nātra lokampṛṇāmupadadhāti kātra lokampṛṇetyasau vā ādityo lokampṛṇaiṣa u eṣā citiḥ saiṣā svayaṃ lokampṛṇā citiratha yadata ūrdhvamā purīṣātsā ṣaṣṭhī citiḥ sa ṣaṣṭha ṛtuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुरीषं निवपति । तत्र विकर्णीं चोपदधाति हिरण्यशकलैः प्रोक्षत्यग्निमभ्यादधाति सा सप्तमी चितिः स सप्तम ऋतुः
atha purīṣaṃ nivapati | tatra vikarṇīṃ copadadhāti hiraṇyaśakalaiḥ prokṣatyagnimabhyādadhāti sā saptamī citiḥ sa saptama ṛtuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता उ वै षडेव । यद्धि विकर्णी च स्वयमातृणा च षष्ठ्या एव तच्चितेः
tā u vai ṣaḍeva | yaddhi vikarṇī ca svayamātṛṇā ca ṣaṣṭhyā eva tacciteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता उ वै पञ्चैव । यजुषान्यासु पुरीषं निवपति तूष्णीमत्र तेनैषा न चितिरथो लोकम्पृणान्ता अन्याश्चितयो भवन्ति नात्र लोकन्पृणामुपधाति तेनो एवैषा न चितिः
tā u vai pañcaiva | yajuṣānyāsu purīṣaṃ nivapati tūṣṇīmatra tenaiṣā na citiratho lokampṛṇāntā anyāścitayo bhavanti nātra lokanpṛṇāmupadhāti teno evaiṣā na citiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता उ वै तिस्र एव । अयमेव लोकः प्रथमा चितिर्द्यौरुत्तमाथ या एतास्तिस्रस्तदन्तरिक्षं तद्वा इदमेकमिवैवान्तरिक्षं ता एवं तिस्र एवम् पञ्चैवं षडेवं सप्त
tā u vai tisra eva | ayameva lokaḥ prathamā citirdyauruttamātha yā etāstisrastadantarikṣaṃ tadvā idamekamivaivāntarikṣaṃ tā evaṃ tisra evam pañcaivaṃ ṣaḍevaṃ sapta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.