Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 8.6.2

चन्दस्या उपदधाति । अत्रैष सर्वो ऽग्निः संस्कृतः स एषो ऽत्र श्रियमैचन्नो हैषो ऽतः पुरा तस्मा अलमास यच्रियमधारयिष्यत्तस्मादिदमप्येतर्ह्याहुर्न वा एषो ऽलं श्रियै धारणाय राज्याय वा ग्रामणीथ्याय वेति तस्मै देवा एतां श्रियम् प्रायचन्नेताश्चन्दस्याः पशवो चन्दांस्यन्नम् पशवो ऽन्नमु श्रीः

candasyā upadadhāti | atraiṣa sarvo 'gniḥ saṃskṛtaḥ sa eṣo 'tra śriyamaicanno haiṣo 'taḥ purā tasmā alamāsa yacriyamadhārayiṣyattasmādidamapyetarhyāhurna vā eṣo 'laṃ śriyai dhāraṇāya rājyāya vā grāmaṇīthyāya veti tasmai devā etāṃ śriyam prāyacannetāścandasyāḥ paśavo candāṃsyannam paśavo 'nnamu śrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिचान्युपदधाति । त्रिवृद्वै पशुः पिता माता पुत्रो ऽथो गर्भ उल्बं जरायुअथो त्रिवृद्वा अन्नं कृषिर्वृष्टिर्वीजमेकैवातिचन्दा भवत्येका ह्येव सा सर्वाणि चन्दांस्यति सा या सा श्रीर्महत्तदुक्थं तद्यत्तन्महदुक्थमेतास्ताश्चन्दस्याः

tricānyupadadhāti | trivṛdvai paśuḥ pitā mātā putro 'tho garbha ulbaṃ jarāyuatho trivṛdvā annaṃ kṛṣirvṛṣṭirvījamekaivāticandā bhavatyekā hyeva sā sarvāṇi candāṃsyati sā yā sā śrīrmahattadukthaṃ tadyattanmahadukthametāstāścandasyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य शिरो गायत्र्यः । आत्मा त्रिष्टुभो ऽनूकं जगत्यः पक्षौ पङ्क्तयो ऽथैतासां ककुभां चत्वारि चत्वार्यक्षराण्यादायातिचन्दस्युपदधाति सा सातिचन्दा एव भवति गायत्र्य इतराः सम्पद्यन्ते सैव गायत्र्यशीतिर्या बृहत्यः सा बार्हती या उष्णिहः सौष्णिह्यथ यद्वशो यदर्धर्चौ यदैन्द्राग्नं यदावपनं तदतिचन्दा अथ यन्नदो यत्सूददोहा यत्पदनुषङ्गा यत्किंचात्रानुष्टुप्कर्मीणं तदनुष्टुभः

tasya śiro gāyatryaḥ | ātmā triṣṭubho 'nūkaṃ jagatyaḥ pakṣau paṅktayo 'thaitāsāṃ kakubhāṃ catvāri catvāryakṣarāṇyādāyāticandasyupadadhāti sā sāticandā eva bhavati gāyatrya itarāḥ sampadyante saiva gāyatryaśītiryā bṛhatyaḥ sā bārhatī yā uṣṇihaḥ sauṣṇihyatha yadvaśo yadardharcau yadaindrāgnaṃ yadāvapanaṃ tadaticandā atha yannado yatsūdadohā yatpadanuṣaṅgā yatkiṃcātrānuṣṭupkarmīṇaṃ tadanuṣṭubhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिष्ठा द्विपदाः । एतावद्वै महदुक्थम् महदुक्थं श्रीः सर्वामेवास्मा एतां देवाः प्रायचंस्तथैवास्मा अयमेतां सर्वां श्रियम् प्रयचति

pratiṣṭhā dvipadāḥ | etāvadvai mahaduktham mahadukthaṃ śrīḥ sarvāmevāsmā etāṃ devāḥ prāyacaṃstathaivāsmā ayametāṃ sarvāṃ śriyam prayacati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव चन्दस्या उपदधाति । एतद्वै देवा एतं नाकं स्वर्गं लोकमपश्यन्नेता स्तोमभागास्तस्मिन्नविशंस्तेषां विशताम् प्रजापतिरुत्तमो ऽविशत्स यः स प्रजापतिरेतास्ताश्चन्दस्याः

yadveva candasyā upadadhāti | etadvai devā etaṃ nākaṃ svargaṃ lokamapaśyannetā stomabhāgāstasminnaviśaṃsteṣāṃ viśatām prajāpatiruttamo 'viśatsa yaḥ sa prajāpatiretāstāścandasyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य शिरो गायत्र्यः । ता यद्गायत्र्यो भवन्ति गायत्रं हिशिरस्तिस्रो भवन्ति त्रिवृद्धि शिरः पूर्वार्ध उपदधाति पुरस्ताद्धीदं शिरः

tasya śiro gāyatryaḥ | tā yadgāyatryo bhavanti gāyatraṃ hiśirastisro bhavanti trivṛddhi śiraḥ pūrvārdha upadadhāti purastāddhīdaṃ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरस्त्रिष्टुभः । ता रेतःसिचोर्वेलयोपदधाति पृष्टयो वै रेतःसिचा उरो वै प्रति पृष्टयः

urastriṣṭubhaḥ | tā retaḥsicorvelayopadadhāti pṛṣṭayo vai retaḥsicā uro vai prati pṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोणी जगत्यः । स यावति पुरस्तात्स्वयमातृणायै त्रिष्टुभ उपदधाति तावति पश्चाज्जगतीर्यो वा अयम् मध्ये प्राणस्तदेषा स्वयमातृणा यावत्यु वा एतस्मात्प्राणात्पुरस्तादुरस्तावति पश्चाच्रोणी

śroṇī jagatyaḥ | sa yāvati purastātsvayamātṛṇāyai triṣṭubha upadadhāti tāvati paścājjagatīryo vā ayam madhye prāṇastadeṣā svayamātṛṇā yāvatyu vā etasmātprāṇātpurastādurastāvati paścācroṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्थ्यावनुष्टुभः । ता अनन्तर्हिता जगतीभ्य उपदधात्यनन्तर्हिते तच्रोणिभ्यं सक्थ्यो दधाति

sakthyāvanuṣṭubhaḥ | tā anantarhitā jagatībhya upadadhātyanantarhite tacroṇibhyaṃ sakthyo dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्शवो बृहत्यः । कीकसाः ककुभः सो ऽन्तरेण त्रिष्टुभश्च ककुभश्च बृहतीरुपदधाति तस्मादिमा उभयत्र पर्शवो बद्धाः कीकसासु च जत्रुषु च

parśavo bṛhatyaḥ | kīkasāḥ kakubhaḥ so 'ntareṇa triṣṭubhaśca kakubhaśca bṛhatīrupadadhāti tasmādimā ubhayatra parśavo baddhāḥ kīkasāsu ca jatruṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीवा उष्णिहः । ता अनन्तर्हिता गायत्रीभ्य उपदधात्यनन्तर्हितास्तचीर्ष्णो ग्रीवा दधाति

grīvā uṣṇihaḥ | tā anantarhitā gāyatrībhya upadadhātyanantarhitāstacīrṣṇo grīvā dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षौ पङ्क्तयः । ता यत्पङ्क्तयो भवन्ति पाङ्क्तौ हि पक्षौ पार्श्वत उपदधाति पार्श्वतो हीमौ पक्षौ यद्वर्षीयश्चन्दस्तद्दक्षिणत उपदधाति दक्षिणं तदर्धम् पशोर्वीर्यवत्तरं करोति तस्माद्दक्षिणो ऽर्धः पशोवीर्यवत्तरः

pakṣau paṅktayaḥ | tā yatpaṅktayo bhavanti pāṅktau hi pakṣau pārśvata upadadhāti pārśvato hīmau pakṣau yadvarṣīyaścandastaddakṣiṇata upadadhāti dakṣiṇaṃ tadardham paśorvīryavattaraṃ karoti tasmāddakṣiṇo 'rdhaḥ paśovīryavattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदरमतिचन्दाः । पशवो वै चन्दांस्यन्नम् पशव उदरं वा अन्नमत्त्युदरं हि वा अन्नमत्ति तस्माद्यदोदरमन्नम् प्राप्नोत्यथ तज्जग्धं यातयामरूपम् भवति तद्यदेषा पशूंश्चन्दांस्यत्ति तस्मादत्तिचन्दा अत्तिचन्दा ह वै तामतिचन्दा इत्याचक्षते परो ऽक्षम् परो ऽक्षकामा हि देवाः

udaramaticandāḥ | paśavo vai candāṃsyannam paśava udaraṃ vā annamattyudaraṃ hi vā annamatti tasmādyadodaramannam prāpnotyatha tajjagdhaṃ yātayāmarūpam bhavati tadyadeṣā paśūṃścandāṃsyatti tasmādatticandā atticandā ha vai tāmaticandā ityācakṣate paro 'kṣam paro 'kṣakāmā hi devāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनिः पुरीषवती । ते संसोऋष्टे उपदधाति संस्पृष्टे ह्युदरं च योनिश्च पुरीशसंहिते भवतो मांसं वै पुरीषम् मांसेन वा उदरं च योनिश्च संहिते पूर्वातिचन्दा भवत्यपरा पुरीषवत्युत्तरं ह्युदरमधरा योनिः

yoniḥ purīṣavatī | te saṃsoṛṣṭe upadadhāti saṃspṛṣṭe hyudaraṃ ca yoniśca purīśasaṃhite bhavato māṃsaṃ vai purīṣam māṃsena vā udaraṃ ca yoniśca saṃhite pūrvāticandā bhavatyaparā purīṣavatyuttaraṃ hyudaramadharā yoniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्राच्या उपदधाति । प्राङ् ह्येषो ऽग्निश्चीयते ऽथो प्राग्वै प्राच उदरम् प्राची योनिर्बहिस्तोमभागं हृदयं वै स्तोमभागा हृदयमु वा उत्तमथोदरमथ योनिः

te prācyā upadadhāti | prāṅ hyeṣo 'gniścīyate 'tho prāgvai prāca udaram prācī yonirbahistomabhāgaṃ hṛdayaṃ vai stomabhāgā hṛdayamu vā uttamathodaramatha yoniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते दक्षिणतः स्वयमातृणाया उपदधाति । अथ प्रथमायां चिता उत्तररः स्वयमातृणाया उदरं च योनिं चोपदधाति यो वा अयम् मध्ये प्राणस्तदेषा स्वयमातृणैतस्य तत्प्राणस्योभयत उदरं च योनिं च दधाति तस्मादेतस्य प्राणस्योभयत उदरं च योनिश्च

te dakṣiṇataḥ svayamātṛṇāyā upadadhāti | atha prathamāyāṃ citā uttararaḥ svayamātṛṇāyā udaraṃ ca yoniṃ copadadhāti yo vā ayam madhye prāṇastadeṣā svayamātṛṇaitasya tatprāṇasyobhayata udaraṃ ca yoniṃ ca dadhāti tasmādetasya prāṇasyobhayata udaraṃ ca yoniśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिष्ठा द्विपदाः । ता यद्द्विपदा भवन्ति द्वन्द्वं हि प्रतिष्ठा तिस्रो भवन्ति त्रिवृद्धि प्रतिष्ठा पश्चादुपदधाति पश्चाधीयम् प्रतिष्ठा

pratiṣṭhā dvipadāḥ | tā yaddvipadā bhavanti dvandvaṃ hi pratiṣṭhā tisro bhavanti trivṛddhi pratiṣṭhā paścādupadadhāti paścādhīyam pratiṣṭhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽस्यैष सुकृत आत्मा । तद्यस्य हैतमेवं सुकृतमात्मानं कुर्वन्त्येतं ह स सुकृतमात्मानमभिसम्भवत्यथ यस्य हैतमतो ऽन्यथा कुर्वन्ति दुष्कृतं ह तस्यात्मानं कुर्वन्ति स ह स दुष्कृतमेवात्मानमभिसम्भवति

so 'syaiṣa sukṛta ātmā | tadyasya haitamevaṃ sukṛtamātmānaṃ kurvantyetaṃ ha sa sukṛtamātmānamabhisambhavatyatha yasya haitamato 'nyathā kurvanti duṣkṛtaṃ ha tasyātmānaṃ kurvanti sa ha sa duṣkṛtamevātmānamabhisambhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेते सामनिधने अभ्युक्ते । अर्को देवानाम् परमे व्योमन्नर्कस्य देवाः परमे व्योमन्नित्येतद्वै देवानां विशताम् प्रजापतिरुत्तमो ऽविशत्तस्मादाहार्को देवानाम् परमे व्योमन्नित्यथ यदाहार्कस्य देवाः परमे व्योमन्नित्ययं वा अग्निरर्कस्तस्यैतदुत्तमायां चितौ सर्वे देवा विष्टास्तस्मादाहार्कस्य देवाः परमे व्योमन्निति

tadete sāmanidhane abhyukte | arko devānām parame vyomannarkasya devāḥ parame vyomannityetadvai devānāṃ viśatām prajāpatiruttamo 'viśattasmādāhārko devānām parame vyomannityatha yadāhārkasya devāḥ parame vyomannityayaṃ vā agnirarkastasyaitaduttamāyāṃ citau sarve devā viṣṭāstasmādāhārkasya devāḥ parame vyomanniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.