Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 8.6.3

गार्हपत्यमुपदधाति । एतद्वै देवाः प्राप्य राद्ध्वेवामन्यन्त ते ऽब्रुवन्केनेदमरात्स्मेति गार्हपत्येनैवेत्यव्रुवन्गार्हपत्यं वै चित्वा समारुह्य प्रथमां चितिमपश्याम प्रथमायै द्वितीयां द्वितीयायै तृतीयां तृतीयायै चतुर्थीं चतुर्थ्यै पञ्चमीम् पञ्चम्या इदमिति

gārhapatyamupadadhāti | etadvai devāḥ prāpya rāddhvevāmanyanta te 'bruvankenedamarātsmeti gārhapatyenaivetyavruvangārhapatyaṃ vai citvā samāruhya prathamāṃ citimapaśyāma prathamāyai dvitīyāṃ dvitīyāyai tṛtīyāṃ tṛtīyāyai caturthīṃ caturthyai pañcamīm pañcamyā idamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त ऽब्रुवन् । उप तज्जानीत यथेयमस्मास्वेव राद्धिरसदिति ते ऽब्रुवंश्चेतयध्वमिति चितिमिचतेति वाव तदब्रुवंस्तदिचत यथेयमस्मास्वेव राद्धिरसदिति

ta 'bruvan | upa tajjānīta yatheyamasmāsveva rāddhirasaditi te 'bruvaṃścetayadhvamiti citimicateti vāva tadabruvaṃstadicata yatheyamasmāsveva rāddhirasaditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चेतयमानाः । एतदपश्यन्निहेममाहृत्योपदधामहा इति तमिहाहृत्योपादधत तस्मिन्व्यवदन्त वसवः पुरस्ताद्रुद्रा दक्षिणत आदित्याः पश्चान्मरुत उत्तरतो विश्वे देवा उपरिष्टादिहोपदधामेहोपदधामेति

te cetayamānāḥ | etadapaśyannihemamāhṛtyopadadhāmahā iti tamihāhṛtyopādadhata tasminvyavadanta vasavaḥ purastādrudrā dakṣiṇata ādityāḥ paścānmaruta uttarato viśve devā upariṣṭādihopadadhāmehopadadhāmeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽब्रुवन् । मध्य एवोपदधामहै स नो मध्य उपहितः सर्वेषाम् भविष्यतीति तं मध्य उपादधत तदेतां राद्धिमात्मन्नदधत मध्यतो मध्यत एवैतदेतां राद्धिमात्मन्नदधत तथैवैतद्यजमानो यद्गार्हपत्यमुपदधात्येतामेवैतद्राद्धिमात्मन्धत्ते मध्यतो मध्यत एवैतदेतां राद्धिमात्मन्धत्ते

te 'bruvan | madhya evopadadhāmahai sa no madhya upahitaḥ sarveṣām bhaviṣyatīti taṃ madhya upādadhata tadetāṃ rāddhimātmannadadhata madhyato madhyata evaitadetāṃ rāddhimātmannadadhata tathaivaitadyajamāno yadgārhapatyamupadadhātyetāmevaitadrāddhimātmandhatte madhyato madhyata evaitadetāṃ rāddhimātmandhatte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव गार्हपत्यमुपदधाति । अन्नं वै गार्हपत्यो ऽत्तायमग्निश्चितो ऽत्त्र एवैतदन्नमपिदधाति मध्यतो मध्यत एवास्मिन्नेतदन्नं दधाति

yadveva gārhapatyamupadadhāti | annaṃ vai gārhapatyo 'ttāyamagniścito 'ttra evaitadannamapidadhāti madhyato madhyata evāsminnetadannaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव गार्हपत्यमुपदधाति । वेदिर्वै देवलोको ऽथ वा एष बहिर्वेदि चितो भवति तं यदिहाहृत्योपदधाति तदेनं वेदौ देवलोके प्रतिष्ठापयति

yadveva gārhapatyamupadadhāti | vedirvai devaloko 'tha vā eṣa bahirvedi cito bhavati taṃ yadihāhṛtyopadadhāti tadenaṃ vedau devaloke pratiṣṭhāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव गार्हपत्यमुपदधाति । योनिर्वै पुष्करपर्णमथ वा एष बहिर्योनि चितो भवति बहिर्धो वा एतद्योनेरग्निकर्म यत्पुरा पुष्करपर्णात्तं यदिहाहृत्योपदधाति तदेनं योनौ पुष्करपर्णे प्रतिष्ठापयति तथो हैषो ऽबहिर्धा भवत्यष्टाविष्टका उपदधाति तस्योक्तो बन्धुस्तं वा एतैरेव यजुर्भिरेतयावृता चिनोति यो ह्येवासौ स एवायं तमेवैतदाहृत्येहोपदधाति

yadveva gārhapatyamupadadhāti | yonirvai puṣkaraparṇamatha vā eṣa bahiryoni cito bhavati bahirdho vā etadyoneragnikarma yatpurā puṣkaraparṇāttaṃ yadihāhṛtyopadadhāti tadenaṃ yonau puṣkaraparṇe pratiṣṭhāpayati tatho haiṣo 'bahirdhā bhavatyaṣṭāviṣṭakā upadadhāti tasyokto bandhustaṃ vā etaireva yajurbhiretayāvṛtā cinoti yo hyevāsau sa evāyaṃ tamevaitadāhṛtyehopadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पुनश्चितिमुपदधाति । एतद्वै देवा गार्हपत्यं चित्वा तस्मिन्राद्धिं नापश्यन्योनिर्वै गार्हपत्या चितिरेषो वै योने राद्धिर्यद्रेतः प्रजातिस्तस्यामेतस्यां योनौ रेतः प्रजातिं नापश्यन्

atha punaścitimupadadhāti | etadvai devā gārhapatyaṃ citvā tasminrāddhiṃ nāpaśyanyonirvai gārhapatyā citireṣo vai yone rāddhiryadretaḥ prajātistasyāmetasyāṃ yonau retaḥ prajātiṃ nāpaśyan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽब्रुवन् । उप तज्जानीत यथास्यां योनौ रेतः प्रजातिं दधामेति ते ऽब्रुवंश्चेतयध्वमिति चितिमिचतेति वाव तदब्रुवंस्तदिचत यथास्यां योनौ रेतः प्रजातिं दधामेति

te 'bruvan | upa tajjānīta yathāsyāṃ yonau retaḥ prajātiṃ dadhāmeti te 'bruvaṃścetayadhvamiti citimicateti vāva tadabruvaṃstadicata yathāsyāṃ yonau retaḥ prajātiṃ dadhāmeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चेतयमानाः । एताम् पुनश्चितिमपश्यंस्तामुपादधत तदेतस्यां योनौ रेतः प्रजातिमदधुर्मध्यतो मध्यत एवैतदेतस्यां योनौ रेतः प्रजातिमदधुस्तथैवैतद्यजमानो यत्पुनश्चितिमुपदधात्येतस्यामेवैतद्योनौ रेतः प्रजातिं दधाति मध्यतो मध्यत एवैतदेतस्यां योनौ रेतः प्रजातिं दधाति

te cetayamānāḥ | etām punaścitimapaśyaṃstāmupādadhata tadetasyāṃ yonau retaḥ prajātimadadhurmadhyato madhyata evaitadetasyāṃ yonau retaḥ prajātimadadhustathaivaitadyajamāno yatpunaścitimupadadhātyetasyāmevaitadyonau retaḥ prajātiṃ dadhāti madhyato madhyata evaitadetasyāṃ yonau retaḥ prajātiṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां हैके जघनार्ध उपदधति । जघनार्धाद्वै रेतः सिच्यते पुचसंधौ पुचाद्वै रेतः सिच्यत इति न तथा कुर्याद्बहिर्धा ह ते योने रेतः प्रजातिं दधति ये तथा कुर्वन्ति मध्य एवोपदध्यात्तत्सम्प्रति योनौ रेतः प्रजातिं दधाति

tāṃ haike jaghanārdha upadadhati | jaghanārdhādvai retaḥ sicyate pucasaṃdhau pucādvai retaḥ sicyata iti na tathā kuryādbahirdhā ha te yone retaḥ prajātiṃ dadhati ye tathā kurvanti madhya evopadadhyāttatsamprati yonau retaḥ prajātiṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाविष्टका उपदधाति । अष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्रेतो भूतं सिञ्चति पञ्च कृत्वः सादयति पञ्चचितिको ऽग्निः पञ्च ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्रेतो भूतं सिञ्चत्यष्टाविष्टकाः पञ्च कृत्वः सादयति तत्त्रयोदश त्रयोदश मासाः संवत्सरस्त्रयोदशाग्नेश्चितिपुरीषाणि यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

aṣṭāviṣṭakā upadadhāti | aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadreto bhūtaṃ siñcati pañca kṛtvaḥ sādayati pañcacitiko 'gniḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadreto bhūtaṃ siñcatyaṣṭāviṣṭakāḥ pañca kṛtvaḥ sādayati tattrayodaśa trayodaśa māsāḥ saṃvatsarastrayodaśāgneścitipurīṣāṇi yāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव पुनश्चितिमुपदधाति । एतद्वा एतदयथायथं करोति यदाहवनीयाद्गार्हपत्यमुत्तरं चिनोति तद्यत्पुनश्चितिमुपदधाति य एवायमग्निश्चितस्तमेवैतदाहृत्यास्योपरिष्टात्पुनश्चिनोति तद्यच्चितं सन्तम् पुनश्चिनोति तस्मात्पुनश्चितिः

yadveva punaścitimupadadhāti | etadvā etadayathāyathaṃ karoti yadāhavanīyādgārhapatyamuttaraṃ cinoti tadyatpunaścitimupadadhāti ya evāyamagniścitastamevaitadāhṛtyāsyopariṣṭātpunaścinoti tadyaccitaṃ santam punaścinoti tasmātpunaścitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धैके । जघनार्धे गार्हपत्यमुपदधति पूर्वार्धे पुनश्चितिमाहवनीयश्च वा एतौ गार्हपत्यश्चैवं वा एतावग्नी इति न तथा कुर्यादयं वै लोको गार्हपत्यो द्यौराहवनीय उत्तरो वा असावस्यै तस्मादेनामुत्तरामेवोपदध्यात्

taddhaike | jaghanārdhe gārhapatyamupadadhati pūrvārdhe punaścitimāhavanīyaśca vā etau gārhapatyaścaivaṃ vā etāvagnī iti na tathā kuryādayaṃ vai loko gārhapatyo dyaurāhavanīya uttaro vā asāvasyai tasmādenāmuttarāmevopadadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव गार्हपत्यं च पुनश्चितिं चोपदधाति । वेदिश्च हैते अग्नेरुत्तरवेदिश्चाथ ये अमू पूर्वे निवपत्यध्वरस्य ते अथ हैते अग्नेस्तद्यदेते उपधायाग्निं निदधाति वेदौ चैवैनमेतदुत्तरवेदौ च प्रतिष्ठापयति

yadveva gārhapatyaṃ ca punaścitiṃ copadadhāti | vediśca haite agneruttaravediścātha ye amū pūrve nivapatyadhvarasya te atha haite agnestadyadete upadhāyāgniṃ nidadhāti vedau caivainametaduttaravedau ca pratiṣṭhāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव पुनश्चितिमुपदधाति । पुनर्यज्ञो हैष उत्तरा हैषा देवयज्या पुनर्यज्ञमेवैतदुपधत्त उत्तरामेव देवयज्यामुप हैनम् पुनर्यज्ञो नमति

yadveva punaścitimupadadhāti | punaryajño haiṣa uttarā haiṣā devayajyā punaryajñamevaitadupadhatta uttarāmeva devayajyāmupa hainam punaryajño namati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव पुनश्चितिमुपदधाति । यं वै तम् प्राणा ऋषयो ऽग्रे ऽग्निं समस्कुर्वन्त्स एष तमेवैतत्पुनश्चिनोति तद्यच्चितं सन्तम् पुनश्चिनोति तस्माद्वेव पुनश्चितिः

yadveva punaścitimupadadhāti | yaṃ vai tam prāṇā ṛṣayo 'gre 'gniṃ samaskurvantsa eṣa tamevaitatpunaścinoti tadyaccitaṃ santam punaścinoti tasmādveva punaścitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन ऋषयस्तपसा सत्त्रमायन्निति । अमूनेतदृषीनाहेन्धाना अग्निं स्वराभरन्त इतीन्धाना अग्निं स्वर्गं लोकमाहरन्त इत्येतत्तस्मिन्नहं निदधे नाके अग्निमिति स्वर्गो वै लोको नाको यमाहुर्मनव स्तीर्णबर्हिषमिति ये विद्वांसस्ते मनव स्तीर्णबर्हिषमिति सर्वदा हैव स स्तीर्णबर्हिः

yena ṛṣayastapasā sattramāyanniti | amūnetadṛṣīnāhendhānā agniṃ svarābharanta itīndhānā agniṃ svargaṃ lokamāharanta ityetattasminnahaṃ nidadhe nāke agnimiti svargo vai loko nāko yamāhurmanava stīrṇabarhiṣamiti ye vidvāṃsaste manava stīrṇabarhiṣamiti sarvadā haiva sa stīrṇabarhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् पत्नीभिरनुगचेम देवाः । पुत्रैर्भ्रातृभिरुत वा हिरण्यैरित्येतेनैनं सर्वेणानुगचेमेत्येतन्नाकं गृभ्णानाः सुकृतस्य लोक इति स्वर्गो वै लोको नाकः स्वर्गं लोकं गृह्णानाः सुकृतस्य लोक इत्येतत्तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिव इत्येतद्ध तृतीयम् पृष्ठं रोचनं दिवो यत्रैष एतत्तपति

tam patnībhiranugacema devāḥ | putrairbhrātṛbhiruta vā hiraṇyairityetenainaṃ sarveṇānugacemetyetannākaṃ gṛbhṇānāḥ sukṛtasya loka iti svargo vai loko nākaḥ svargaṃ lokaṃ gṛhṇānāḥ sukṛtasya loka ityetattṛtīye pṛṣṭhe adhi rocane diva ityetaddha tṛtīyam pṛṣṭhaṃ rocanaṃ divo yatraiṣa etattapati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ वाचो मध्यमरुहद्भुरण्युरिति । एतद्ध वाचो मध्यं यत्रैष एतच्चीयते भुरण्युरिति भर्तैत्येतदयमग्निः सत्पतिश्चेकितान इत्ययमग्निः सताम् प्रतिश्चेतयमान इत्येतत्पृष्ठे पृथिव्या निहितो दविद्युतदिति पृष्ठे पृथिव्या निहितो दीप्यमान इत्येतदधस्पदं कृणुतां ये पृतन्यव इत्यधस्पदं कुरुतां सर्वान्पाप्मन इत्येतत्

ā vāco madhyamaruhadbhuraṇyuriti | etaddha vāco madhyaṃ yatraiṣa etaccīyate bhuraṇyuriti bhartaityetadayamagniḥ satpatiścekitāna ityayamagniḥ satām pratiścetayamāna ityetatpṛṣṭhe pṛthivyā nihito davidyutaditi pṛṣṭhe pṛthivyā nihito dīpyamāna ityetadadhaspadaṃ kṛṇutāṃ ye pṛtanyava ityadhaspadaṃ kurutāṃ sarvānpāpmana ityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयमग्निर्वीरतमो वयोधा इति । अयमग्निर्वीर्यवत्तमो वयोधा इत्येतत्सहस्रियो द्योततामप्रयुचन्निति सहस्रियो दीप्यतामप्रमत्त इत्येतद्विभ्राजमानः सरिरस्य मध्य इतीमे वै लोकाः सरिरं दीप्यमान एषु लोकेष्वित्येतदुप प्रत्याहि दिव्यानि धामेत्युप प्रयाहि स्वर्गं लोकमित्येतत्

ayamagnirvīratamo vayodhā iti | ayamagnirvīryavattamo vayodhā ityetatsahasriyo dyotatāmaprayucanniti sahasriyo dīpyatāmapramatta ityetadvibhrājamānaḥ sarirasya madhya itīme vai lokāḥ sariraṃ dīpyamāna eṣu lokeṣvityetadupa pratyāhi divyāni dhāmetyupa prayāhi svargaṃ lokamityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्रच्यवध्वमुप सम्प्रयातेति । अमूनेतदृषीनाह समेनम् प्रच्यवध्वमुप चैनं सम्प्रयातेत्यग्ने पथो देवयानान्कृणुध्वमिति यथैव यजुस्तथा बन्धुः पुनः कृण्वाना पितरा युवानेति वाक्च वै मनश्च पितरा युवाना वाक्च मनश्चैतावग्नी अन्वातांसीत्त्वयि तन्तुमेतमिति यो ऽसावृषिभिस्तन्तुस्ततस्तमेतदाह

sampracyavadhvamupa samprayāteti | amūnetadṛṣīnāha samenam pracyavadhvamupa cainaṃ samprayātetyagne patho devayānānkṛṇudhvamiti yathaiva yajustathā bandhuḥ punaḥ kṛṇvānā pitarā yuvāneti vākca vai manaśca pitarā yuvānā vākca manaścaitāvagnī anvātāṃsīttvayi tantumetamiti yo 'sāvṛṣibhistantustatastametadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्बुध्यस्वाग्ने प्रतिजागृहि त्वमिति । इममेतदग्निमाहोच्चैनम् बुध्यस्व प्रति चैनं जागृहीतीष्टापूर्ते संसृजेथामयं चेति यथैव यजुस्तथा बन्धुरस्मिन्त्सधस्थे अध्युत्तरस्मिन्निति द्यौर्वा उत्तरं सधस्थं विश्वे देवा यजमानश्च सीदतेति तद्विश्वैर्देवैः सह यजमानं सादयति

udbudhyasvāgne pratijāgṛhi tvamiti | imametadagnimāhoccainam budhyasva prati cainaṃ jāgṛhītīṣṭāpūrte saṃsṛjethāmayaṃ ceti yathaiva yajustathā bandhurasmintsadhasthe adhyuttarasminniti dyaurvā uttaraṃ sadhasthaṃ viśve devā yajamānaśca sīdateti tadviśvairdevaiḥ saha yajamānaṃ sādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन वहसि सहस्रम् । येनाग्ने सर्ववेदसमित्येतद्धास्य प्रतिज्ञाततमं धाम येन सहस्रं वहति येन सर्ववेदसं तेनेमं यज्ञं नो नय स्वर्देवेषु गन्तव इति तेन न इमं यज्ञं नय स्वर्गं लोकं देवेषु गन्तव इत्येतदयं ते योनिरृत्विय इति तस्योक्तो बन्धुरष्टाविष्टका उपदधाति तस्यो एवोक्तः

yena vahasi sahasram | yenāgne sarvavedasamityetaddhāsya pratijñātatamaṃ dhāma yena sahasraṃ vahati yena sarvavedasaṃ tenemaṃ yajñaṃ no naya svardeveṣu gantava iti tena na imaṃ yajñaṃ naya svargaṃ lokaṃ deveṣu gantava ityetadayaṃ te yonirṛtviya iti tasyokto bandhuraṣṭāviṣṭakā upadadhāti tasyo evoktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.