Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 9.2.1

उपवसथीये ऽहन्प्रातरुदित आदित्ये । वाचं विसृजते वाचं विसृज्य पञ्चगृहीतमाज्यं गृह्णीते तत्र पञ्च हिरण्यशकलान्प्रास्यत्यथैतत्त्रयं समासिक्तम् भवति दधि मधु घृतम् पात्र्यां वा स्थाल्यां वोरुबिल्यां तदुपरिष्टाद्दर्भमुष्टिं निदधाति

upavasathīye 'hanprātarudita āditye | vācaṃ visṛjate vācaṃ visṛjya pañcagṛhītamājyaṃ gṛhṇīte tatra pañca hiraṇyaśakalānprāsyatyathaitattrayaṃ samāsiktam bhavati dadhi madhu ghṛtam pātryāṃ vā sthālyāṃ vorubilyāṃ tadupariṣṭāddarbhamuṣṭiṃ nidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्निमारोहति । नमस्ते हरसे शोचिषे नमस्ते अस्त्वर्चिष इत्यत्रैष सर्वो ऽग्निः संस्कृतः स एषो ऽत्र तस्मा अलं यद्धिंस्याद्यं जिहिंसिषेद्यमु वा एष हिनस्ति हरसा वैनं शोचिषा वार्चिषा वा हिनस्ति तथो हैनमेष एतैर्न हिनस्त्यन्यांस्ते अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भवेति यथैव यजुस्तथा बन्धुः

athāgnimārohati | namaste harase śociṣe namaste astvarciṣa ityatraiṣa sarvo 'gniḥ saṃskṛtaḥ sa eṣo 'tra tasmā alaṃ yaddhiṃsyādyaṃ jihiṃsiṣedyamu vā eṣa hinasti harasā vainaṃ śociṣā vārciṣā vā hinasti tatho hainameṣa etairna hinastyanyāṃste asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhaveti yathaiva yajustathā bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्याग्निं स्वयमातृणां व्याघारयति । आज्येन पञ्चगृहीतेन तस्योक्तो बन्धुः

āruhyāgniṃ svayamātṛṇāṃ vyāghārayati | ājyena pañcagṛhītena tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमातृणां व्याघारयति । प्राणः स्वयमातृणा प्राणे तदन्नं दधाति

svayamātṛṇāṃ vyāghārayati | prāṇaḥ svayamātṛṇā prāṇe tadannaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव स्वयमातृणां व्याघारयति । उत्तरवेदिर्हैषाग्नेरथ याममूम् पूर्वां व्याघारयत्यध्वरस्य साथ हैषाग्नेस्तामेतद्व्याघारयति

yadveva svayamātṛṇāṃ vyāghārayati | uttaravedirhaiṣāgneratha yāmamūm pūrvāṃ vyāghārayatyadhvarasya sātha haiṣāgnestāmetadvyāghārayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यंस्तत्र हिरण्यं व्याघारयति । प्रत्यक्षं वै तद्यत्पश्यति प्रत्यक्षं सोत्तरवेदिः प्रास्ता एवेह भवन्ति परो ऽक्षं वै तद्यत्प्रास्ताः परो ऽक्षमियमुत्तरवेदिः

paśyaṃstatra hiraṇyaṃ vyāghārayati | pratyakṣaṃ vai tadyatpaśyati pratyakṣaṃ sottaravediḥ prāstā eveha bhavanti paro 'kṣaṃ vai tadyatprāstāḥ paro 'kṣamiyamuttaravediḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाहाकारेण तां व्याघारयति । प्रत्यक्षं वै तद्यत्स्वाहाकारः प्रत्यक्षं सोत्तरवेदिर्वेट्कारेणेमाम् परो ऽक्षं वै तद्यद्वेट्कारः परो ऽक्षमियमुत्तरवेदिराज्येनाज्येन ह्युत्तरवेदिं व्याघारयन्ति पञ्चगृहीतेन पञ्चगृहीतेन ह्युत्तरवेदिं व्याघारयन्ति व्यतिहारं व्यतिहारं ह्युत्तरवेदिं व्याघारयन्ति

svāhākāreṇa tāṃ vyāghārayati | pratyakṣaṃ vai tadyatsvāhākāraḥ pratyakṣaṃ sottaravedirveṭkāreṇemām paro 'kṣaṃ vai tadyadveṭkāraḥ paro 'kṣamiyamuttaravedirājyenājyena hyuttaravediṃ vyāghārayanti pañcagṛhītena pañcagṛhītena hyuttaravediṃ vyāghārayanti vyatihāraṃ vyatihāraṃ hyuttaravediṃ vyāghārayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृषदे वेडिति । प्राणो वै नृषन्मनुष्या नरस्तद्यो ऽयम् मनुष्येषु प्राणो ऽग्निस्तमेतत्प्रीणात्यप्सुषदे वेडिति यो ऽप्स्वग्निस्तमेतत्प्रीणाति बहिर्षदे वेडिति य ओषधिष्वग्निस्तमेतत्प्रीणाति वनसदे वेडिति यो वनस्पतिष्वग्निस्तमेतत्प्रीणाति स्वर्विदे वेडित्ययमग्निः स्वर्विदिममेवैतदग्निम् प्रीणाति

nṛṣade veḍiti | prāṇo vai nṛṣanmanuṣyā narastadyo 'yam manuṣyeṣu prāṇo 'gnistametatprīṇātyapsuṣade veḍiti yo 'psvagnistametatprīṇāti bahirṣade veḍiti ya oṣadhiṣvagnistametatprīṇāti vanasade veḍiti yo vanaspatiṣvagnistametatprīṇāti svarvide veḍityayamagniḥ svarvidimamevaitadagnim prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवाह । नृषदे वेडप्सुषदे वेडित्यस्यैवैतान्यग्नेर्नामानि तान्येतत्प्रीणाति तानि हविषा देवतां करोति यस्यै वै देवतायै हविर्गृह्यते सा देवता न सा यस्यै न गृह्यते ऽथो एतानेवैतदग्नीनस्मिन्नग्नौ नामग्राहं दधाति

yadvevāha | nṛṣade veḍapsuṣade veḍityasyaivaitānyagnernāmāni tānyetatprīṇāti tāni haviṣā devatāṃ karoti yasyai vai devatāyai havirgṛhyate sā devatā na sā yasyai na gṛhyate 'tho etānevaitadagnīnasminnagnau nāmagrāhaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चैता आहुतीर्जुहोति । पञ्चचितिको ऽग्निः पञ्च ऽर्तव संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदन्नेन प्राणाति

pañcaitā āhutīrjuhoti | pañcacitiko 'gniḥ pañca 'rtava saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prāṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनं समुक्षति । दध्ना मधुना घृतेन जायत एष एतद्यच्चीयते स एष सर्वस्मा अन्नाय जायते सर्वम्वेतदन्नं यद्दधि मधु गृतं सर्वेणैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति सर्वतः समुक्षति सर्वत एवैनमेतत्सर्वेणान्नेन प्रीणाति

athainaṃ samukṣati | dadhnā madhunā ghṛtena jāyata eṣa etadyaccīyate sa eṣa sarvasmā annāya jāyate sarvamvetadannaṃ yaddadhi madhu gṛtaṃ sarveṇaivainametadannena prīṇāti sarvataḥ samukṣati sarvata evainametatsarveṇānnena prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैनं समुक्षति । अत्रैष सर्वो ऽग्निः संस्कृतस्तस्मिन्देवा एतद्रूपमुत्तममदधुस्तथैवास्मिन्नयमेतद्रूपमुत्तमं दधात्यन्नं वै रूपमेतदु परममन्नं यद्दधि मधु गृतं तद्यदेव परमं रूपं तदस्मिन्नेतदुत्तमं दधाति सर्वतः समुक्षत्यपि बाह्येन परिष्रितः सर्वत एवास्मिन्नेतद्रूपमुत्तमं दधाति दर्भैस्ते हि शुद्धा मेध्या अग्रैरग्रं हि देवानाम्

yadvevainaṃ samukṣati | atraiṣa sarvo 'gniḥ saṃskṛtastasmindevā etadrūpamuttamamadadhustathaivāsminnayametadrūpamuttamaṃ dadhātyannaṃ vai rūpametadu paramamannaṃ yaddadhi madhu gṛtaṃ tadyadeva paramaṃ rūpaṃ tadasminnetaduttamaṃ dadhāti sarvataḥ samukṣatyapi bāhyena pariṣritaḥ sarvata evāsminnetadrūpamuttamaṃ dadhāti darbhaiste hi śuddhā medhyā agrairagraṃ hi devānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैनं समुक्षति । एतद्वै यत्रैतम् प्राणा ऋषयो ऽग्रे ऽग्निं समस्कुर्वंस्तदस्मिन्नदो ऽमुम् पुरस्ताद्भागमकुर्वतादः सजूरब्दीयमथास्मिन्नेतं संचित उपरिष्टाद्भागमकुर्वत तद्यत्समुक्षति य एवास्मिंस्ते प्राणा ऋषयः सचित उपरिष्टाद्भागमकुर्वत तानेवैतत्प्रीणाति दध्ना मधुना घृतेन तस्योक्तो बन्धुः

yadvevainaṃ samukṣati | etadvai yatraitam prāṇā ṛṣayo 'gre 'gniṃ samaskurvaṃstadasminnado 'mum purastādbhāgamakurvatādaḥ sajūrabdīyamathāsminnetaṃ saṃcita upariṣṭādbhāgamakurvata tadyatsamukṣati ya evāsmiṃste prāṇā ṛṣayaḥ sacita upariṣṭādbhāgamakurvata tānevaitatprīṇāti dadhnā madhunā ghṛtena tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये देवा देवानाम् । यज्ञिया यज्ञियानामिति देवा ह्येते देवानां यज्ञिया उ यज्ञियानां संवत्सरीणमुप भागमासत इति संवत्सरीणं ह्येत एतम् भागमुपासते ऽहुतादो हविषो यज्ञे अस्मिन्नित्यहुतादो हि प्राणाः स्वयम् पिबन्तु मधुनो घृतस्येति स्वयमस्य पिबन्तु मधुनश्च घृतस्य चेत्येतत्

ye devā devānām | yajñiyā yajñiyānāmiti devā hyete devānāṃ yajñiyā u yajñiyānāṃ saṃvatsarīṇamupa bhāgamāsata iti saṃvatsarīṇaṃ hyeta etam bhāgamupāsate 'hutādo haviṣo yajñe asminnityahutādo hi prāṇāḥ svayam pibantu madhuno ghṛtasyeti svayamasya pibantu madhunaśca ghṛtasya cetyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये देवा देवेषु । अधि देवत्वमायन्निति देवा ह्येते देवेषधि देवत्वमायन्ये ब्रह्मणः पुरएतारो अस्येत्ययमग्निर्ब्रह्म तस्यैते पुरएतारो येभ्यो न ऋते पवते धाम किं चनेति न हि प्राणेभ्य ऋते पवते धाम किं चन न ते दिवो न पृथिव्या अधि स्नुष्विति नैव ते दिवि न पृथिव्यां यदेव प्राणभृत्तस्मिंस्त इत्येतत्

ye devā deveṣu | adhi devatvamāyanniti devā hyete deveṣadhi devatvamāyanye brahmaṇaḥ puraetāro asyetyayamagnirbrahma tasyaite puraetāro yebhyo na ṛte pavate dhāma kiṃ caneti na hi prāṇebhya ṛte pavate dhāma kiṃ cana na te divo na pṛthivyā adhi snuṣviti naiva te divi na pṛthivyāṃ yadeva prāṇabhṛttasmiṃsta ityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाभ्यां समुक्षति । द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्समुक्षति

dvābhyāṃ samukṣati | dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsamukṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रत्यवरोहति । प्राणदा अपानदा इति सर्वे हैते प्राणा यो ऽयमग्निश्चितः स यदेतामत्रात्मनः परिदां न वदेतात्र हैवास्यैष प्राणान्वृञ्जीताथ यदेतामत्रात्मनः परिदां वदते तथो हास्यैष प्राणान्न वृङ्क्ते प्राणदा अपानदा व्यानदा वर्चोदा वरिवोदा इत्येतद्दा मे ऽसीत्येवैतदाहान्यांस्ते अस्मत्तपन्तु हेतयः पावको अस्मभ्यं शिवो भवेति यथैव यजुस्तथा बन्धुः

atha pratyavarohati | prāṇadā apānadā iti sarve haite prāṇā yo 'yamagniścitaḥ sa yadetāmatrātmanaḥ paridāṃ na vadetātra haivāsyaiṣa prāṇānvṛñjītātha yadetāmatrātmanaḥ paridāṃ vadate tatho hāsyaiṣa prāṇānna vṛṅkte prāṇadā apānadā vyānadā varcodā varivodā ityetaddā me 'sītyevaitadāhānyāṃste asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhaveti yathaiva yajustathā bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येत्य प्रवर्ग्योपसद्भ्याम् प्रचरति । प्रवर्ग्योपसद्भ्याम् प्रचर्याथास्मै व्रतं वार्धव्रतं वा प्रयचत्यथ प्रवर्ग्योपसद्भ्यामथ प्रवर्ग्यमुत्सादयत्याप्त्वा तं कामं यस्मै कामायैनम् प्रवृणक्ति

pratyetya pravargyopasadbhyām pracarati | pravargyopasadbhyām pracaryāthāsmai vrataṃ vārdhavrataṃ vā prayacatyatha pravargyopasadbhyāmatha pravargyamutsādayatyāptvā taṃ kāmaṃ yasmai kāmāyainam pravṛṇakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वै परिष्यन्द उत्सादयेत् । तप्तो वा एष शुशुचानो भवति तं यदस्यामुत्सादयेदिमामस्य शुगृचेद्यदप्सूत्सादयेदपो ऽस्य शुगृचेदथ यत्परिष्यन्द उत्सादयति तथो ह नैवापो हिनस्ति नेमां यदहाप्सु न प्रास्यति तेनापो न हिनस्त्यथ यत्समन्तमापः परियन्ति शान्तिर्वा आपस्तेनो इमां न हिनस्ति तस्मात्परिष्यन्द उत्सादयेत्

taṃ vai pariṣyanda utsādayet | tapto vā eṣa śuśucāno bhavati taṃ yadasyāmutsādayedimāmasya śugṛcedyadapsūtsādayedapo 'sya śugṛcedatha yatpariṣyanda utsādayati tatho ha naivāpo hinasti nemāṃ yadahāpsu na prāsyati tenāpo na hinastyatha yatsamantamāpaḥ pariyanti śāntirvā āpasteno imāṃ na hinasti tasmātpariṣyanda utsādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नौ त्वेवोत्सादयेत् । इमे वै लोका एषो ऽग्निरापः परिश्रितस्तं यदग्ना उत्सादयति तदेवैनम् परिष्यन्द उत्सादयति

agnau tvevotsādayet | ime vai lokā eṣo 'gnirāpaḥ pariśritastaṃ yadagnā utsādayati tadevainam pariṣyanda utsādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवाग्ना उत्सादयति । इमे वै लोका एषो ऽग्निरग्निर्वायुरादित्यस्तदेते प्रवर्ग्याः स यदन्यत्राग्नेरुत्सादयेदेतांस्तद्देवान्बहिर्धैभ्यो लोकेभ्यो दध्यादथ यदग्ना उत्सादयत्येतानेवैतद्देवानेषु लोकेषु दधाति

yadvevāgnā utsādayati | ime vai lokā eṣo 'gniragnirvāyurādityastadete pravargyāḥ sa yadanyatrāgnerutsādayedetāṃstaddevānbahirdhaibhyo lokebhyo dadhyādatha yadagnā utsādayatyetānevaitaddevāneṣu lokeṣu dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवाग्ना उत्सादयति । शिर एतद्यज्ञस्य यत्प्रवर्ग्य आत्मायमग्निश्चितः स यदन्यत्राग्नेरुत्सादयेद्बहिर्धास्माचिरो दध्यादथ यदग्ना उत्सादयत्यात्मानमेवास्यैतत्संस्कृत्य शिरः प्रतिदधाति

yadvevāgnā utsādayati | śira etadyajñasya yatpravargya ātmāyamagniścitaḥ sa yadanyatrāgnerutsādayedbahirdhāsmāciro dadhyādatha yadagnā utsādayatyātmānamevāsyaitatsaṃskṛtya śiraḥ pratidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमातृणया संस्पृष्टम् प्रथमम् प्रवर्ग्यमुत्सादयति । प्राणः स्वयमातृणा शिरः प्रवर्ग्य आत्मायमग्निश्चितः शिरश्च तदात्मानं च प्राणेन संतनोति संदधात्युत्साद्य प्रवर्ग्यं यथा तस्योत्सादनम्

svayamātṛṇayā saṃspṛṣṭam prathamam pravargyamutsādayati | prāṇaḥ svayamātṛṇā śiraḥ pravargya ātmāyamagniścitaḥ śiraśca tadātmānaṃ ca prāṇena saṃtanoti saṃdadhātyutsādya pravargyaṃ yathā tasyotsādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.