Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 9.4

अथातो राष्ट्रभृतो जुहोति । राजानो वै राष्ट्रभृतस्ते हि राष्ट्राणि बिभ्रत्येता ह देवताः सुता एतेन सवेन येनैतत्सोष्यमाणो भवति ता एवैतत्प्रीणाति ता अस्मा इष्टाः प्रीता एतं सवमनुमन्यन्ते ताभिरनुमतः सूयते यस्मै वै राजानो राज्यमनुमन्यन्ते स राजा भवति न स यस्मै न तद्यद्राजानो राष्ट्राणि बिभ्रति राजान उ एते देवास्तस्मादेता राष्ट्रभृतः

athāto rāṣṭrabhṛto juhoti | rājāno vai rāṣṭrabhṛtaste hi rāṣṭrāṇi bibhratyetā ha devatāḥ sutā etena savena yenaitatsoṣyamāṇo bhavati tā evaitatprīṇāti tā asmā iṣṭāḥ prītā etaṃ savamanumanyante tābhiranumataḥ sūyate yasmai vai rājāno rājyamanumanyante sa rājā bhavati na sa yasmai na tadyadrājāno rāṣṭrāṇi bibhrati rājāna u ete devāstasmādetā rāṣṭrabhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैता राष्ट्रभृतो जुहोति । प्रजापतेर्विस्रस्तान्मिथुनान्युदक्रामन्गन्धर्वाप्सरसो भूत्वा तानि रथो भूत्वा पर्यगचत्तानि परिगत्यात्मन्नधत्तात्मन्नकुरुत तथैवैनान्ययमेतत्परिगत्यात्मन्धत्त आत्मन्कुरुते

yadvevaitā rāṣṭrabhṛto juhoti | prajāpatervisrastānmithunānyudakrāmangandharvāpsaraso bhūtvā tāni ratho bhūtvā paryagacattāni parigatyātmannadhattātmannakuruta tathaivainānyayametatparigatyātmandhatta ātmankurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यः स प्रजापतिर्व्यस्रंसत । अयमेव स यो ऽयमग्निश्चीयते ऽथ यान्यस्मात्तानि मिथुनान्युदक्रामन्नेतास्ता देवता याभ्य एतज्जुहोति

sa yaḥ sa prajāpatirvyasraṃsata | ayameva sa yo 'yamagniścīyate 'tha yānyasmāttāni mithunānyudakrāmannetāstā devatā yābhya etajjuhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वाप्सरोभ्यो जुहोति । गन्धर्वाप्सरसो हि भूत्वोदक्रामन्न्नथो गन्धेन च वै रूपेण च गन्धर्वाप्सरसश्चरन्ति तस्माद्यः कश्च मिथुनमुपप्रैति गन्धं चैव स रूपं च कामयते

gandharvāpsarobhyo juhoti | gandharvāpsaraso hi bhūtvodakrāmannnatho gandhena ca vai rūpeṇa ca gandharvāpsarasaścaranti tasmādyaḥ kaśca mithunamupapraiti gandhaṃ caiva sa rūpaṃ ca kāmayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथुनानि जुहोति । मिथुनाद्वा अधि प्रजातिर्यो वै प्रजायते स राष्ट्रम् भवत्यराष्ट्रं वै स भवति यो न प्रजायते तद्यन्मिथुनानि राष्ट्रम् बिभ्रति मिथुना उ एते देवास्तस्मादेता राष्ट्रभृत आज्येन द्वादशगृहीतेन ता उ द्वादशैवाहुतयो भवन्ति तस्योत्रो बन्धुः

mithunāni juhoti | mithunādvā adhi prajātiryo vai prajāyate sa rāṣṭram bhavatyarāṣṭraṃ vai sa bhavati yo na prajāyate tadyanmithunāni rāṣṭram bibhrati mithunā u ete devāstasmādetā rāṣṭrabhṛta ājyena dvādaśagṛhītena tā u dvādaśaivāhutayo bhavanti tasyotro bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसे पूर्वस्मै जुहोति । अथ स्रीभ्यः पुमांसं तद्वीर्येणात्यादधात्येकस्मा इव पुंसे जुहोति बह्वीभ्य इव स्रीभ्यस्तस्मादप्येकस्य पुंसो बह्व्यो जाया भवन्त्युभाभ्यां वषट्कारेण च स्वाहाकारेण च पुंसे जुहोति स्वानाकारेणैव स्त्रीभ्यः पुमांसमेव तद्वीर्येणात्यादधाति

puṃse pūrvasmai juhoti | atha srībhyaḥ pumāṃsaṃ tadvīryeṇātyādadhātyekasmā iva puṃse juhoti bahvībhya iva srībhyastasmādapyekasya puṃso bahvyo jāyā bhavantyubhābhyāṃ vaṣaṭkāreṇa ca svāhākāreṇa ca puṃse juhoti svānākāreṇaiva strībhyaḥ pumāṃsameva tadvīryeṇātyādadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋताषाडृतधामेति । सत्यसाट् सत्यधामेत्येतदग्निर्गन्धर्वस्तस्यौषधयो ऽप्सरस इत्यग्निर्ह गन्धर्व ओषधिभिरप्सरोभिर्मिथुनेन सहोच्चक्राम मुदो नामेत्योषधयो वै मुद ओषधिभिर्हीदं सर्वम् मोदते स न इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पातु तस्मै स्वाहा वाट् ताभ्यः स्वाहेति तस्योक्तो बन्धुः

ṛtāṣāḍṛtadhāmeti | satyasāṭ satyadhāmetyetadagnirgandharvastasyauṣadhayo 'psarasa ityagnirha gandharva oṣadhibhirapsarobhirmithunena sahoccakrāma mudo nāmetyoṣadhayo vai muda oṣadhibhirhīdaṃ sarvam modate sa na idam brahma kṣatram pātu tasmai svāhā vāṭ tābhyaḥ svāheti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहित इति । असौ वा आदित्यः संहित एष ह्यहोरात्रे संदधाति विश्वसामेत्येष ह्येव सर्वं साम सूर्यो गन्धर्वस्तस्य मरीचयो ऽप्सरस इति सूर्यो ह गन्धर्वो मरीचिभिरप्सरोभिर्मिथुनेन सहोच्चक्रामायुवो नामेत्यायुवाना इव हि मरीचयः प्लवन्ते स न इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पात्विति तस्योक्तो बन्धुः

saṃhita iti | asau vā ādityaḥ saṃhita eṣa hyahorātre saṃdadhāti viśvasāmetyeṣa hyeva sarvaṃ sāma sūryo gandharvastasya marīcayo 'psarasa iti sūryo ha gandharvo marīcibhirapsarobhirmithunena sahoccakrāmāyuvo nāmetyāyuvānā iva hi marīcayaḥ plavante sa na idam brahma kṣatram pātviti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषुम्ण इति । सुयज्ञिय इत्येतत्सूर्यरश्मिरिति सूर्यस्येव हि चन्द्रमसो रश्मयश्चन्द्रमा गन्धर्वस्तस्य नक्षत्राण्यप्सरस इति चन्द्रमा ह गन्धर्वो नक्षत्रैरप्सरोभिर्मिथुनेन सहोच्चक्राम भेकुरयो नामेति भाकुरयो ह नामैते भां हि नक्षत्राणि कुर्वन्ति स न इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पात्विति तस्योक्तो बन्धुः

suṣumṇa iti | suyajñiya ityetatsūryaraśmiriti sūryasyeva hi candramaso raśmayaścandramā gandharvastasya nakṣatrāṇyapsarasa iti candramā ha gandharvo nakṣatrairapsarobhirmithunena sahoccakrāma bhekurayo nāmeti bhākurayo ha nāmaite bhāṃ hi nakṣatrāṇi kurvanti sa na idam brahma kṣatram pātviti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इषिर इति । क्षिप्र इत्येतद्विश्वव्यचा इत्येष हीदं सर्वं व्यचः करोति वातो गन्धर्वस्तस्यापो अप्सरस इति वातो ह गन्धर्वो ऽद्भिरप्सरोभिर्मिथुनेन सहोच्चक्रामोर्जो नामेत्यापो वा ऊर्जो ऽद्भ्यो ह्यूर्ग्जायते स न इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पात्विति तस्योक्तो बन्धुः

iṣira iti | kṣipra ityetadviśvavyacā ityeṣa hīdaṃ sarvaṃ vyacaḥ karoti vāto gandharvastasyāpo apsarasa iti vāto ha gandharvo 'dbhirapsarobhirmithunena sahoccakrāmorjo nāmetyāpo vā ūrjo 'dbhyo hyūrgjāyate sa na idam brahma kṣatram pātviti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुज्युः सुपर्ण इति । यज्ञो वै भुज्युर्यज्ञो हि सर्वाणि भूतानि भुनक्ति यज्ञो गन्धर्वस्तस्य दक्षिणा अप्सरस इति यज्ञो ह गन्धर्वो दक्षिणाभिरप्सरोभिर्मिथुनेन सहोच्चक्राम स्तावा नामेति दक्षिणा वै स्तावा दक्षिणाभिर्हि यज्ञ स्तूयते ऽथो यो वै कश्च दक्षिणां ददाति स्तूयत एव स स न इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पात्विति तस्योक्तो बन्धुः

bhujyuḥ suparṇa iti | yajño vai bhujyuryajño hi sarvāṇi bhūtāni bhunakti yajño gandharvastasya dakṣiṇā apsarasa iti yajño ha gandharvo dakṣiṇābhirapsarobhirmithunena sahoccakrāma stāvā nāmeti dakṣiṇā vai stāvā dakṣiṇābhirhi yajña stūyate 'tho yo vai kaśca dakṣiṇāṃ dadāti stūyata eva sa sa na idam brahma kṣatram pātviti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतिर्विश्वकर्मेति । प्रजापतिर्वै विश्वकमा स हीदं सर्वमकरोन्मनो गन्धर्वस्तस्य ऋक्षामान्यप्सरस इति मनो ह गन्धर्व ऋक्षामैरप्सरोभिर्मिथुनेन सहोच्चक्रामेष्टयो नामेत्यृक्षामानि वा एष्टय ऋक्षामैर्ह्याशासत इति नो ऽस्त्वित्थं नो ऽस्त्विति स न इदम् ब्रह्म क्षत्रम् पात्विति तस्योक्तो बन्धुः

prajāpatirviśvakarmeti | prajāpatirvai viśvakamā sa hīdaṃ sarvamakaronmano gandharvastasya ṛkṣāmānyapsarasa iti mano ha gandharva ṛkṣāmairapsarobhirmithunena sahoccakrāmeṣṭayo nāmetyṛkṣāmāni vā eṣṭaya ṛkṣāmairhyāśāsata iti no 'stvitthaṃ no 'stviti sa na idam brahma kṣatram pātviti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रथशीर्षे जुहोति । एष वै स सव एतद्वै तत्सूयते यमस्मै तमेता देवताः सवमनुमन्यन्ते याभिरनुमतः सूयते यस्मै वै राजानो राज्यमनुमन्यन्ते स राजा भवति न स यस्मै नाज्येन पञ्चगृहीतेन ता उ पञ्चैवाहुतयो हुता भवन्ति तस्योक्तो बन्धुः

atha rathaśīrṣe juhoti | eṣa vai sa sava etadvai tatsūyate yamasmai tametā devatāḥ savamanumanyante yābhiranumataḥ sūyate yasmai vai rājāno rājyamanumanyante sa rājā bhavati na sa yasmai nājyena pañcagṛhītena tā u pañcaivāhutayo hutā bhavanti tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीर्षतः । शीर्षतो वा अभिषिच्यमानो ऽभिषिच्यत उपरि धार्यमाण उपरि हि स यमेतदभिषिञ्चति समानेन मन्त्रेण समातो हि स यमेतदभिषिञ्चति सर्वतः परिहारं सर्वत एवैनमेतदभिषिञ्चति

śīrṣataḥ | śīrṣato vā abhiṣicyamāno 'bhiṣicyata upari dhāryamāṇa upari hi sa yametadabhiṣiñcati samānena mantreṇa samāto hi sa yametadabhiṣiñcati sarvataḥ parihāraṃ sarvata evainametadabhiṣiñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव रथशीर्षे जुहोति । असौ वा आदित्य एष रथ एतद्वै तद्रूपं कृत्वा प्रजापतिरेतानि मिथुनानि परिगत्यात्मन्नधत्तात्मन्नकुरुत तथैवैनान्ययमेतत्परिगत्यात्मन्धत्त आत्मन्कुरुत उपरि धार्यमाण उपरि हि स य एतानि मिथुनानि परिगत्यात्मन्नधत्तात्मन्नकुरुत समानेन मन्त्रेण समानो हि स य एतानि मिथुनानि परिगत्यात्मन्नधत्तात्मन्नकुरुत सर्वतः परिहारं सर्वतो हि स य एतानि मिथुनानि परिगत्यात्मन्नधत्तात्मन्नकुरुत

yadveva rathaśīrṣe juhoti | asau vā āditya eṣa ratha etadvai tadrūpaṃ kṛtvā prajāpatiretāni mithunāni parigatyātmannadhattātmannakuruta tathaivainānyayametatparigatyātmandhatta ātmankuruta upari dhāryamāṇa upari hi sa ya etāni mithunāni parigatyātmannadhattātmannakuruta samānena mantreṇa samāno hi sa ya etāni mithunāni parigatyātmannadhattātmannakuruta sarvataḥ parihāraṃ sarvato hi sa ya etāni mithunāni parigatyātmannadhattātmannakuruta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नो भुवनस्य पते प्रजापत इति । भुवनस्य ह्येष पतिः प्रजापतिर्यस्य त उपरि गृहा यस्य वेहेत्युपरि च ह्येतस्य गृहा इह चास्मै ब्रह्मणे ऽस्मै क्षत्रायेत्ययं वा आग्निर्ब्रह्म च क्षत्रं च महि शर्म यच स्वाहेति महचर्म यच स्वाहेत्येतत्

sa no bhuvanasya pate prajāpata iti | bhuvanasya hyeṣa patiḥ prajāpatiryasya ta upari gṛhā yasya vehetyupari ca hyetasya gṛhā iha cāsmai brahmaṇe 'smai kṣatrāyetyayaṃ vā āgnirbrahma ca kṣatraṃ ca mahi śarma yaca svāheti mahacarma yaca svāhetyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वातहोमान्जुहोति । इमे वै लोका एषो ऽग्निर्वायुर्वातहोमा एषु तल्लोकेषु वायुं दधाति तस्मादयमेषु लोकेषु वायुः

atha vātahomānjuhoti | ime vai lokā eṣo 'gnirvāyurvātahomā eṣu tallokeṣu vāyuṃ dadhāti tasmādayameṣu lokeṣu vāyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्येनाग्निमाहरति । आप्तो वा अस्य स वायुर्य एषु लोकेष्वथ य इमांलोकान्परेण वायुस्तमस्मिन्नेतद्दधाति

bāhyenāgnimāharati | āpto vā asya sa vāyurya eṣu lokeṣvatha ya imāṃlokānpareṇa vāyustamasminnetaddadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिर्वेदेरियं वै वेदिः । आप्तो वा अस्य स वायुर्यो ऽस्यामथ य इमाम् परेण वायुस्तमस्मिन्नेतद्दधाति

bahirvederiyaṃ vai vediḥ | āpto vā asya sa vāyuryo 'syāmatha ya imām pareṇa vāyustamasminnetaddadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्जलिना । न ह्येतस्येतीवाभिपत्तिरस्ति स्वाहाकारेण जुहोति ह्यधो ऽधो धुरमसौ वा आदित्य एष रथो ऽर्वाचीनं तदादित्याद्वायुं दधाति तस्मादेषो ऽर्वाचीनमेवातः पवते

añjalinā | na hyetasyetīvābhipattirasti svāhākāreṇa juhoti hyadho 'dho dhuramasau vā āditya eṣa ratho 'rvācīnaṃ tadādityādvāyuṃ dadhāti tasmādeṣo 'rvācīnamevātaḥ pavate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रो ऽसि नभस्वानिति । असौ वै लोकः समुद्रो नभस्वानार्द्रदानुरित्येष ह्यार्द्रं ददाति तद्यो ऽमुष्मिंलोके वायुस्तमस्मिन्नेतद्दधाति शम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहेति शिवः स्योनो ऽभि मा वाहीत्येतत्

samudro 'si nabhasvāniti | asau vai lokaḥ samudro nabhasvānārdradānurityeṣa hyārdraṃ dadāti tadyo 'muṣmiṃloke vāyustamasminnetaddadhāti śambhūrmayobhūrabhi mā vāhi svāheti śivaḥ syono 'bhi mā vāhītyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुतो ऽसि मरुतां गण इति । अन्तरिक्षलोको वै मारुतो मरुतां गणस्तद्यो ऽन्तरिक्षलोके वायुस्तमस्मिन्नेतद्दधाति शम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहेति शिवः स्योनो ऽभि मा वाहीत्येतत्

māruto 'si marutāṃ gaṇa iti | antarikṣaloko vai māruto marutāṃ gaṇastadyo 'ntarikṣaloke vāyustamasminnetaddadhāti śambhūrmayobhūrabhi mā vāhi svāheti śivaḥ syono 'bhi mā vāhītyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्यूरसि दुवस्वानिति । अयं वै लोको ऽवस्यूर्दुवस्वांस्तद्यो ऽस्मिंलोके वायुस्तमस्मिन्नेतद्दधाति शम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहेति शिवः स्योनो ऽभि मा वाहीत्येतत्

avasyūrasi duvasvāniti | ayaṃ vai loko 'vasyūrduvasvāṃstadyo 'smiṃloke vāyustamasminnetaddadhāti śambhūrmayobhūrabhi mā vāhi svāheti śivaḥ syono 'bhi mā vāhītyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर्जुहोति । त्रय इमे लोका अथो त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैव तदेषु वायुं दधाति

tribhirjuhoti | traya ime lokā atho trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataiva tadeṣu vāyuṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव वातहोमान्जुहोति । एतमेवैतद्रथं युनक्त्येदद्वै देवा एतं रथं सर्वेभ्यः कामेभ्यो ऽयुञ्जत युक्तेन समश्नवामहा इति तेन युक्तेन सर्वान्कामान्त्समाश्नुवत तथैवैतद्यजमान एतं रथं सर्वेभ्यः कामेभ्यो युङ्क्ते युक्तेन समश्नवा इति तेन युक्तेन सर्वान्कामान्त्समश्नुते

yadveva vātahomānjuhoti | etamevaitadrathaṃ yunaktyedadvai devā etaṃ rathaṃ sarvebhyaḥ kāmebhyo 'yuñjata yuktena samaśnavāmahā iti tena yuktena sarvānkāmāntsamāśnuvata tathaivaitadyajamāna etaṃ rathaṃ sarvebhyaḥ kāmebhyo yuṅkte yuktena samaśnavā iti tena yuktena sarvānkāmāntsamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातहोमैर्युनक्ति । प्राणा वै वातहोमाः प्राणैरेवैनमेतद्युनक्ति त्रिभिर्युनक्ति त्रयो वै प्राणाः प्राण उदानो व्यानस्तैरेवैनमेतद्युन्क्त्यधो ऽधो धुरमधो ऽधो हि धुरं योग्यं युञ्जन्ति हस्ताभ्यां हस्ताभ्यां हि योग्यं युञ्जन्ति विपरिक्रामं विपरिक्रामं हि योग्यं युञ्जन्ति

vātahomairyunakti | prāṇā vai vātahomāḥ prāṇairevainametadyunakti tribhiryunakti trayo vai prāṇāḥ prāṇa udāno vyānastairevainametadyunktyadho 'dho dhuramadho 'dho hi dhuraṃ yogyaṃ yuñjanti hastābhyāṃ hastābhyāṃ hi yogyaṃ yuñjanti viparikrāmaṃ viparikrāmaṃ hi yogyaṃ yuñjanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दक्षिणायुग्यमेवाग्रे युनक्ति । अथ सव्यायुग्यमथ दक्षिणाप्रष्टिमेवं देवत्रेतरथा मानुषे तं नाभियुञ्ज्यान्नेद्युक्तमभियुनजानीति वाहनं तु दद्याद्युक्तेन भुनजा इति तमुपर्येव हरन्त्याध्वर्योरावसथादुपरि ह्येष तमध्वर्यवे ददाति स हि तेन करोति तं तु दक्षिणानां काले ऽनुदिशेत्

sa dakṣiṇāyugyamevāgre yunakti | atha savyāyugyamatha dakṣiṇāpraṣṭimevaṃ devatretarathā mānuṣe taṃ nābhiyuñjyānnedyuktamabhiyunajānīti vāhanaṃ tu dadyādyuktena bhunajā iti tamuparyeva harantyādhvaryorāvasathādupari hyeṣa tamadhvaryave dadāti sa hi tena karoti taṃ tu dakṣiṇānāṃ kāle 'nudiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रुङ्नतीर्जुहोति । अत्रैष सर्वो ऽग्निः संस्कृतः स एषो ऽत्र रुचमैचत्तस्मिन्देवा एताभि रुङ्नतीभी रुचमदधुस्तथैवास्मिन्नयमेतद्दधाति

atha ruṅnatīrjuhoti | atraiṣa sarvo 'gniḥ saṃskṛtaḥ sa eṣo 'tra rucamaicattasmindevā etābhi ruṅnatībhī rucamadadhustathaivāsminnayametaddadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव रुङ्नतीर्जुहोति । प्रजापतेर्विस्रस्ताद्रुगुदक्रामत्तं यत्र देवाः समस्कुर्वंस्तदस्मिन्नेताभी रुङ्नतीभी रुचमदधुस्तथैवास्मिन्नयमेतद्दधाति

yadveva ruṅnatīrjuhoti | prajāpatervisrastādrugudakrāmattaṃ yatra devāḥ samaskurvaṃstadasminnetābhī ruṅnatībhī rucamadadhustathaivāsminnayametaddadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यास्ते अग्ने सूर्ये रुचः । या वो देवाः सूर्ये रुचो रुचं नो धेहि ब्राह्मणेष्विति रुचं रुचमित्यमृतत्वं वै रुगमृतत्वमेवास्मिन्नेतद्दधाति तिस्र आहुतीर्जुहोति त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवास्मिन्नेतद्रुचं दधाति

yāste agne sūrye rucaḥ | yā vo devāḥ sūrye ruco rucaṃ no dhehi brāhmaṇeṣviti rucaṃ rucamityamṛtatvaṃ vai rugamṛtatvamevāsminnetaddadhāti tisra āhutīrjuhoti trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivāsminnetadrucaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वारुणीं जुहोति । अत्रैष सर्वो ऽग्निः संस्कृतः स एषो ऽत्र वरुणो देवता तस्मा एतद्धविर्जुहोति तदेनं हविषा देवतां करोति यस्यै वै देवतायै हविर्गृह्यते सा देवता न सा यस्यै न गृह्यते वारुण्य ऽर्चा स्वेनैवैनमेतदात्मना स्वया देवतया प्रीणाति

atha vāruṇīṃ juhoti | atraiṣa sarvo 'gniḥ saṃskṛtaḥ sa eṣo 'tra varuṇo devatā tasmā etaddhavirjuhoti tadenaṃ haviṣā devatāṃ karoti yasyai vai devatāyai havirgṛhyate sā devatā na sā yasyai na gṛhyate vāruṇya 'rcā svenaivainametadātmanā svayā devatayā prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव वारुणीं जुहोति । प्रजापतेर्विस्रस्ताद्वीर्यमुदक्रामत्तं यत्र देवाः समस्कुर्वंस्तदस्मिन्नेतया वीर्यमदधुस्तथैवास्मिन्नयमेतद्दधाति वारुण्य ऽर्चा क्षत्रं वै वरुणो वीर्यं वै क्षत्रं वीर्येणैवास्मिन्नेतद्वीर्यं दधाति

yadveva vāruṇīṃ juhoti | prajāpatervisrastādvīryamudakrāmattaṃ yatra devāḥ samaskurvaṃstadasminnetayā vīryamadadhustathaivāsminnayametaddadhāti vāruṇya 'rcā kṣatraṃ vai varuṇo vīryaṃ vai kṣatraṃ vīryeṇaivāsminnetadvīryaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमान इति । तत्त्वा याचे ब्रह्मणा वन्दमान इत्येतत्तदाशास्ते यजमानो हविर्भिरिति तदयमाशास्ते यजमानो हविर्भिरित्येतदहेडमानो वरुणेह बोधीत्यक्रुध्यन्नो वरुणेह बोधीत्येतदुरुशंस मा न आयुः प्रमोषीरित्यात्मनः परिदां वदते

taptvā yāmi brahmaṇā vandamāna iti | tattvā yāce brahmaṇā vandamāna ityetattadāśāste yajamāno havirbhiriti tadayamāśāste yajamāno havirbhirityetadaheḍamāno varuṇeha bodhītyakrudhyanno varuṇeha bodhītyetaduruśaṃsa mā na āyuḥ pramoṣīrityātmanaḥ paridāṃ vadate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथार्काश्वमेधयोः संततीर्जुहोति । अयं वा अग्निरर्को ऽसावादित्यो ऽश्वमेधस्तौ सृष्टौ नानैवास्तां तौ देवा एताभिराहुतिभिः समतन्वन्त्समदुधुस्तथैवैनावयमेताभिराहुतिभिः संतनोति संदधाति

athārkāśvamedhayoḥ saṃtatīrjuhoti | ayaṃ vā agnirarko 'sāvādityo 'śvamedhastau sṛṣṭau nānaivāstāṃ tau devā etābhirāhutibhiḥ samatanvantsamadudhustathaivaināvayametābhirāhutibhiḥ saṃtanoti saṃdadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्ण घर्मः स्वाहेति । असौ वा आदित्यो घर्मो ऽमुं तदादित्यमस्मिन्नग्नौ प्रतिष्ठापय्ति

svarṇa gharmaḥ svāheti | asau vā ādityo gharmo 'muṃ tadādityamasminnagnau pratiṣṭhāpayti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्णार्कः स्वाहेति । अयमग्निरर्क इमं तदग्निममुष्मिन्नादित्ये प्रतिष्ठापयति

svarṇārkaḥ svāheti | ayamagnirarka imaṃ tadagnimamuṣminnāditye pratiṣṭhāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्ण शुक्रः स्वाहेति । असौ वा आदित्यः शुक्रस्तम् पुनरमुत्र दधाति

svarṇa śukraḥ svāheti | asau vā ādityaḥ śukrastam punaramutra dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्ण ज्योतिः स्वाहेति । अयमग्निर्ज्योतिस्तम् पुनरिह दधाति

svarṇa jyotiḥ svāheti | ayamagnirjyotistam punariha dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्ण सूर्यः स्वाहेति । असौ वा आदित्यः सूर्यो ऽमुं तदादित्यमस्य सर्वस्योत्तमं दधाति तस्मादेषो ऽस्य सर्वस्योत्तमः

svarṇa sūryaḥ svāheti | asau vā ādityaḥ sūryo 'muṃ tadādityamasya sarvasyottamaṃ dadhāti tasmādeṣo 'sya sarvasyottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चैता आहुतीर्जुहोति । पञ्चचितिको ऽग्निः पञ्च ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनावेतत्संतनोति संदधाति

pañcaitā āhutīrjuhoti | pañcacitiko 'gniḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaināvetatsaṃtanoti saṃdadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवाह । स्वर्ण घर्मः स्वाहा स्वर्णार्कः स्वाहेत्यस्यैवैतान्यग्नेर्नामानि तान्येतत्प्रीणाति तानि हविषा देवतां करोति यस्यै वै देवतायै हविर्गृह्यते सा देवता न सा यस्यै न गृह्यते ऽथो एतानेवैतदग्नीनस्मिन्नग्नौ नामग्राहं दधाति

yadvevāha | svarṇa gharmaḥ svāhā svarṇārkaḥ svāhetyasyaivaitānyagnernāmāni tānyetatprīṇāti tāni haviṣā devatāṃ karoti yasyai vai devatāyai havirgṛhyate sā devatā na sā yasyai na gṛhyate 'tho etānevaitadagnīnasminnagnau nāmagrāhaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चैता आहुतीर्जुहोति । पञ्चचितिको ऽग्निः पञ्च पञ्च ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति

pañcaitā āhutīrjuhoti | pañcacitiko 'gniḥ pañca pañca 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात आहुतीनामेवावपनस्य । यां कां च ब्राह्मणवतीमाहुतिं विद्यात्तमेतस्मिन्काले जुहुयात्कामेभ्यो वा एतं रथं युङ्क्ते तद्यां कां चात्राहुतिं जुहोत्याप्तां तां सतीं जुहोति

athāta āhutīnāmevāvapanasya | yāṃ kāṃ ca brāhmaṇavatīmāhutiṃ vidyāttametasminkāle juhuyātkāmebhyo vā etaṃ rathaṃ yuṅkte tadyāṃ kāṃ cātrāhutiṃ juhotyāptāṃ tāṃ satīṃ juhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । न जुहुयान्नेदतिरेचयानीति स वै जुहुयादेव कामेभ्यो वा एता आहुतयो हूयन्ते न वै कामानामतिरिक्तमस्ति

tadāhuḥ | na juhuyānnedatirecayānīti sa vai juhuyādeva kāmebhyo vā etā āhutayo hūyante na vai kāmānāmatiriktamasti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रत्येत्य धिष्ण्यानां काले धिष्ण्यान्निवपति । अग्नय एते यद्धिष्ण्या अग्नीनेवैतच्चिनोति ता एता विशः क्षत्रमयमग्निश्चितः क्षत्रं च तद्विशं च करोत्यमुम् पूर्वं चिनोत्यथेमान्क्षत्रं तत्कृत्वा विशं करोति

atha pratyetya dhiṣṇyānāṃ kāle dhiṣṇyānnivapati | agnaya ete yaddhiṣṇyā agnīnevaitaccinoti tā etā viśaḥ kṣatramayamagniścitaḥ kṣatraṃ ca tadviśaṃ ca karotyamum pūrvaṃ cinotyathemānkṣatraṃ tatkṛtvā viśaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एष भवति । एकस्थं तत्क्षत्रमेकस्थां श्रियं करोति बहव इतरे विशि तद्भमानं दधाति

eka eṣa bhavati | ekasthaṃ tatkṣatramekasthāṃ śriyaṃ karoti bahava itare viśi tadbhamānaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चचितिक एष भवति । एकचितिका इतरे क्षत्रं तद्वीर्येणात्यादधाति क्षत्रं विशो वीर्यवत्तरं करोत्यूर्ध्वमेतं चिनोति क्षत्रं तदूर्ध्वं चिति भिश्चिनोति तिरश्च इतरान्क्षत्राय तद्विशमधस्तादुपनिषादिनीं करोति

pañcacitika eṣa bhavati | ekacitikā itare kṣatraṃ tadvīryeṇātyādadhāti kṣatraṃ viśo vīryavattaraṃ karotyūrdhvametaṃ cinoti kṣatraṃ tadūrdhvaṃ citi bhiścinoti tiraśca itarānkṣatrāya tadviśamadhastādupaniṣādinīṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभाभ्यां यजुष्मत्या च लोकम्पृणया चैतं चिनोति । लोकम्पृणयैवेमान्क्षत्रमेव तद्वीर्येणात्यादधाति क्षत्रं विशो वीर्यवत्तरं करोति विशं क्षत्रादवीर्यतराम्

ubhābhyāṃ yajuṣmatyā ca lokampṛṇayā caitaṃ cinoti | lokampṛṇayaivemānkṣatrameva tadvīryeṇātyādadhāti kṣatraṃ viśo vīryavattaraṃ karoti viśaṃ kṣatrādavīryatarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदिमांलोकम्पृणयैव चिनोति क्षत्रं वै लोकम्पृणा क्षत्रं तद्विश्यत्तारं दधात्युभयांश्चिनोत्यध्वरस्य चाग्नेश्चाध्वरस्य पूर्वानथाग्नेस्तस्योक्तो बन्धुर्यं-यमेवाध्वरधिष्ण्यं निवपति तं-तं चिनोत्याग्नीध्रीयम् प्रथमं चिनोति तं हि प्रथमं निवपति दक्षिणत उदङ्ङासीनस्तस्योक्तो बन्धुः

sa yadimāṃlokampṛṇayaiva cinoti kṣatraṃ vai lokampṛṇā kṣatraṃ tadviśyattāraṃ dadhātyubhayāṃścinotyadhvarasya cāgneścādhvarasya pūrvānathāgnestasyokto bandhuryaṃ-yamevādhvaradhiṣṇyaṃ nivapati taṃ-taṃ cinotyāgnīdhrīyam prathamaṃ cinoti taṃ hi prathamaṃ nivapati dakṣiṇata udaṅṅāsīnastasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्नष्टाविष्टका उपदधाति । अष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावन्तमेवैनमेतच्चिनोति तासामश्मा पृश्निर्नवमो नव वै प्राणाः सप्त शीर्षन्नवाञ्चौ द्वौ तानेवास्मिन्नेतद्दधाति यश्चिते ऽग्निर्निधीयते स दशमो दश वै प्राणा मध्यमाग्नीध्रम् मध्यतस्तत्प्राणान्दधाति मध्ये ह वा एतत्प्राणाः सन्त इति चेति चात्मानमनुव्युच्चरन्ति

tasminnaṣṭāviṣṭakā upadadhāti | aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti tāsāmaśmā pṛśnirnavamo nava vai prāṇāḥ sapta śīrṣannavāñcau dvau tānevāsminnetaddadhāti yaścite 'gnirnidhīyate sa daśamo daśa vai prāṇā madhyamāgnīdhram madhyatastatprāṇāndadhāti madhye ha vā etatprāṇāḥ santa iti ceti cātmānamanuvyuccaranti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविंशतिं होत्रीय उपदधाति । एकविंशतिर्वेव परिश्रितस्तस्योक्तो बन्धुरेकादश ब्राह्मणाचंस्य एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप्त्रैष्टुभ इन्द्र ऐन्द्रो ब्राह्मणाचंस्यष्टावष्टावितरेषु तस्योक्तो बन्धुः

ekaviṃśatiṃ hotrīya upadadhāti | ekaviṃśatirveva pariśritastasyokto bandhurekādaśa brāhmaṇācaṃsya ekādaśākṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubha indra aindro brāhmaṇācaṃsyaṣṭāvaṣṭāvitareṣu tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्मार्जालीये । षड्वा ऋतवः पितरस्तं हैतमृतवः पितरो दक्षिणतः पर्यूहिरे स एषामेष दक्षिणतः स वा इतीममुपदधातीतीमानित्यमुं विशं तत्क्षत्रमभिसम्मुखां करोति

ṣaṇmārjālīye | ṣaḍvā ṛtavaḥ pitarastaṃ haitamṛtavaḥ pitaro dakṣiṇataḥ paryūhire sa eṣāmeṣa dakṣiṇataḥ sa vā itīmamupadadhātītīmānityamuṃ viśaṃ tatkṣatramabhisammukhāṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनान्परिश्रिद्भिः परिश्रयति । आपो वै परिश्रितो ऽद्भिरेवैनांस्तत्परितनोति स वै पर्येव निदधाति क्षत्रं हैता अपां याः खातेन यन्त्यथ हैता विशो यानीमानि वृथोदकानि स यदमुं खातेन परिश्रयति क्षत्रे तत्क्षत्रं दधाति क्षत्रं क्षत्रेण परिश्रयत्यथ यदिमान्पर्येव निदधाति विशि तद्विशं दधाति विशा विशम् परिश्रयति तेषां वै यावत्य एव यजुष्मत्यस्तावत्यः परिश्रितो यावत्यो ह्येवामुष्य यजुष्मत्यस्तावत्यः परिश्रितः क्षत्रायैव तद्विशं कृतानुकरामनुवर्त्मानं करोति

athainānpariśridbhiḥ pariśrayati | āpo vai pariśrito 'dbhirevaināṃstatparitanoti sa vai paryeva nidadhāti kṣatraṃ haitā apāṃ yāḥ khātena yantyatha haitā viśo yānīmāni vṛthodakāni sa yadamuṃ khātena pariśrayati kṣatre tatkṣatraṃ dadhāti kṣatraṃ kṣatreṇa pariśrayatyatha yadimānparyeva nidadhāti viśi tadviśaṃ dadhāti viśā viśam pariśrayati teṣāṃ vai yāvatya eva yajuṣmatyastāvatyaḥ pariśrito yāvatyo hyevāmuṣya yajuṣmatyastāvatyaḥ pariśritaḥ kṣatrāyaiva tadviśaṃ kṛtānukarāmanuvartmānaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैषु पुरीषं निवपति । तस्योक्तो बन्धुस्तूष्णीमनिरुक्ता हि विडथाग्नीषोमीयस्य पशुपुरोडाशमनु दिशामवेष्टीर्निर्वपति दिश एषो ऽग्निस्ताभ्य एतानि हवींषि निर्वपति तदेना हविषा देवतां करोति यस्यै वै देवतायै हविर्गृह्यते सा देवता न सा यस्यै न गृह्यते पञ्च भवन्ति पञ्च हि दिशः

athaiṣu purīṣaṃ nivapati | tasyokto bandhustūṣṇīmaniruktā hi viḍathāgnīṣomīyasya paśupuroḍāśamanu diśāmaveṣṭīrnirvapati diśa eṣo 'gnistābhya etāni havīṃṣi nirvapati tadenā haviṣā devatāṃ karoti yasyai vai devatāyai havirgṛhyate sā devatā na sā yasyai na gṛhyate pañca bhavanti pañca hi diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददाहुः । दशहविषमेवैतामिष्टिं निर्वपेत्सा सर्वस्तोमा सर्वपृष्ठा सर्वाणि चन्दांसि सर्वा दिशः सर्व ऋतवः सर्वम्वेतदयमग्निस्तदेनं हविषा देवतां करोति यस्यै वै देवतायै हविर्गृह्यते सा देवता न सा यस्यै न गृह्यते दश भवन्ति दशाक्षरा विराड्विराडग्निर्दश दिशो दिशो ऽग्निर्दश प्राणाः प्राणा आग्नेर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति

dadāhuḥ | daśahaviṣamevaitāmiṣṭiṃ nirvapetsā sarvastomā sarvapṛṣṭhā sarvāṇi candāṃsi sarvā diśaḥ sarva ṛtavaḥ sarvamvetadayamagnistadenaṃ haviṣā devatāṃ karoti yasyai vai devatāyai havirgṛhyate sā devatā na sā yasyai na gṛhyate daśa bhavanti daśākṣarā virāḍvirāḍagnirdaśa diśo diśo 'gnirdaśa prāṇāḥ prāṇā āgneryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वै देवस्वामेव । एतानि हवींषि निर्वपेदेता ह देवताः सुता एतेन सवेन येनैतत्सोष्यमाणो भवति ता एवैतत्प्रीणाति ता अस्मा इष्टाः प्रीता एतं सवमनुमन्यन्ते ताभिरनुमतः सूयते यस्मै वै राजानो राज्यमनुमन्यन्ते स राजा भवति न स यस्मै न तद्यदेता देवताः सुता एतेन सवेन यद्वैनमेता देवता एतस्मै सवाय सुवते तस्मादेता देवस्वः

tattvai devasvāmeva | etāni havīṃṣi nirvapedetā ha devatāḥ sutā etena savena yenaitatsoṣyamāṇo bhavati tā evaitatprīṇāti tā asmā iṣṭāḥ prītā etaṃ savamanumanyante tābhiranumataḥ sūyate yasmai vai rājāno rājyamanumanyante sa rājā bhavati na sa yasmai na tadyadetā devatāḥ sutā etena savena yadvainametā devatā etasmai savāya suvate tasmādetā devasvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता वै द्विनाम्न्यो भवन्ति । द्विनामा वै सवेना सुतो भवति यस्मै वै सवाय सूयते येन वा सवेन सूयते तदस्य द्वितीयम् नाम

tā vai dvināmnyo bhavanti | dvināmā vai savenā suto bhavati yasmai vai savāya sūyate yena vā savena sūyate tadasya dvitīyam nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ भवन्ति । अष्टाक्षरा गायत्री गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति

aṣṭau bhavanti | aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । नैतानि हवींषि निर्वपेन्नेदतिरेचयानीति तानि वै निर्वपेदेव कामेभ्यो वा एतानि हवींषि निरुप्यन्ते न वै कामानामतिरिक्तमस्ति यद्वै किं च पशुपुरोडाशमनु हविर्निरुप्यते पशावेव स मध्यतो मेधो धीयत उभयानि निर्वपत्यध्वरस्य चाग्नेश्चाध्वरस्य पूर्वमथाग्नेस्तस्योक्तो बन्धुरुच्चैः पशुपुरोडाशो भवत्युपांश्वेतानीष्टिर्ह्यनुब्रूहि प्रेष्येति पशुपुरोडाशस्याहानुब्रूहि यजेत्येतेषामिष्टिर्हि समानः स्विष्टकृत्समानीडेष्टा देवता भवन्त्यसमवहितं स्विष्टकृते

tadāhuḥ | naitāni havīṃṣi nirvapennedatirecayānīti tāni vai nirvapedeva kāmebhyo vā etāni havīṃṣi nirupyante na vai kāmānāmatiriktamasti yadvai kiṃ ca paśupuroḍāśamanu havirnirupyate paśāveva sa madhyato medho dhīyata ubhayāni nirvapatyadhvarasya cāgneścādhvarasya pūrvamathāgnestasyokto bandhuruccaiḥ paśupuroḍāśo bhavatyupāṃśvetānīṣṭirhyanubrūhi preṣyeti paśupuroḍāśasyāhānubrūhi yajetyeteṣāmiṣṭirhi samānaḥ sviṣṭakṛtsamānīḍeṣṭā devatā bhavantyasamavahitaṃ sviṣṭakṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैन पूर्वाभिषेकेणाभिमृशति । सविता त्वा सवानां सुवतामेष वो ऽमी राजा सोमो ऽस्माकम् ब्राह्मणानां राजेति ब्राह्मणानेवापोद्धरत्यनाद्यान्करोति

athaina pūrvābhiṣekeṇābhimṛśati | savitā tvā savānāṃ suvatāmeṣa vo 'mī rājā somo 'smākam brāhmaṇānāṃ rājeti brāhmaṇānevāpoddharatyanādyānkaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रातः प्रातरनुवाकमुपाकरिष्यन् । अग्निं युनक्ति युक्तेन समश्नवा इति तेन युक्तेन सर्वान्कामान्त्समश्नुते तं वै पुरस्तात्सर्वस्य कर्मणो युनक्ति तद्यत्किं चात्र ऊर्ध्वं क्रियते युक्ते तत्सर्वं समाधीयते

atha prātaḥ prātaranuvākamupākariṣyan | agniṃ yunakti yuktena samaśnavā iti tena yuktena sarvānkāmāntsamaśnute taṃ vai purastātsarvasya karmaṇo yunakti tadyatkiṃ cātra ūrdhvaṃ kriyate yukte tatsarvaṃ samādhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिधिषु युनक्ति । अग्नय एते यत्परिधयो ऽग्निभिरेव तदग्निं युनक्ति

paridhiṣu yunakti | agnaya ete yatparidhayo 'gnibhireva tadagniṃ yunakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मध्यमम् परिधिमुपस्पृश्य । एतद्यजुर्जपत्यग्निं युनज्मि शवसा घृतेनेति बलं वै शवो ऽग्निं युनज्मि बलेन च घृतेन चेत्येतद्दिव्यं सुपर्णं वयसा बृहन्तमिति दिव्यो वा एष सुपर्णो वयसो बृहन्धूमेन तेन वयं गमेम ब्रध्नस्य विष्टपं स्वर्गं लोकं रोहन्तो ऽधि नाकमुत्तममित्येतत्

sa madhyamam paridhimupaspṛśya | etadyajurjapatyagniṃ yunajmi śavasā ghṛteneti balaṃ vai śavo 'gniṃ yunajmi balena ca ghṛtena cetyetaddivyaṃ suparṇaṃ vayasā bṛhantamiti divyo vā eṣa suparṇo vayaso bṛhandhūmena tena vayaṃ gamema bradhnasya viṣṭapaṃ svargaṃ lokaṃ rohanto 'dhi nākamuttamamityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दक्षिणे । इमौ ते पक्षावजरौ पतत्रिणौ याभ्यां रक्षांस्यपहंस्यग्ने ताभ्याम् पतेम सुकृतामु लोकं यत्र ऋषयो जग्मुः प्रथमजाः पुराणा इत्यमूनेतदृषीनाह

atha dakṣiṇe | imau te pakṣāvajarau patatriṇau yābhyāṃ rakṣāṃsyapahaṃsyagne tābhyām patema sukṛtāmu lokaṃ yatra ṛṣayo jagmuḥ prathamajāḥ purāṇā ityamūnetadṛṣīnāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तरे । इन्दुर्दक्षः श्येन ऋतावा हिरण्यपक्षः शकुनो भुरण्युरित्यमृतं वै हिरण्यममृतपक्षः शकुनो भर्तेत्येतन्महान्त्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तो नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीरित्यात्मनः परिदां वदते

athottare | indurdakṣaḥ śyena ṛtāvā hiraṇyapakṣaḥ śakuno bhuraṇyurityamṛtaṃ vai hiraṇyamamṛtapakṣaḥ śakuno bhartetyetanmahāntsadhasthe dhruva ā niṣatto namaste astu mā mā hiṃsīrityātmanaḥ paridāṃ vadate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यन्मध्यमं यजुः । स आत्माथ ये अभितस्तौ पक्षौ तस्मात्तेपक्षवती भवतः पक्षौ हि तौ

tadyanmadhyamaṃ yajuḥ | sa ātmātha ye abhitastau pakṣau tasmāttepakṣavatī bhavataḥ pakṣau hi tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर्युनक्ति । त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्युनक्ति

tribhiryunakti | trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadyunakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ राजानमभिषुत्याग्नौ जुहोति । एष वै स सव एतद्वै तत्सूयते यमस्मै तमेता देवताः सवमनुमन्यन्ते याभिरनुमतः सूयते यस्मै वै राजानो राज्यमनुमन्यन्ते स राजा भवति न स यस्मै न तद्यदग्नौ जुहोति तदग्निमभिषिञ्चति सो ऽस्यैष दैव आत्मा सोमाभिषिक्तो भवत्यमृताभिषिक्तो ऽथ भक्षयति तदात्मानमभिषिञ्चति सो ऽस्यायमात्मा सोमाभिषिक्तो भवत्यमृताभिषिक्तः

atha rājānamabhiṣutyāgnau juhoti | eṣa vai sa sava etadvai tatsūyate yamasmai tametā devatāḥ savamanumanyante yābhiranumataḥ sūyate yasmai vai rājāno rājyamanumanyante sa rājā bhavati na sa yasmai na tadyadagnau juhoti tadagnimabhiṣiñcati so 'syaiṣa daiva ātmā somābhiṣikto bhavatyamṛtābhiṣikto 'tha bhakṣayati tadātmānamabhiṣiñcati so 'syāyamātmā somābhiṣikto bhavatyamṛtābhiṣiktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नौ हुत्वाथ भक्षयति । दैवो वा अस्यैष आत्मा मानुषो ऽयं देवा उ वा अग्रे ऽथ मनुष्यास्तस्मादग्नौ हुत्वाथ भक्षयति

agnau hutvātha bhakṣayati | daivo vā asyaiṣa ātmā mānuṣo 'yaṃ devā u vā agre 'tha manuṣyāstasmādagnau hutvātha bhakṣayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनं विमुञ्चति । आप्त्वा तं कामं यस्मै कामायैनं युङ्क्ते यज्ञायज्ञियं स्तोत्रमुपाकरिष्यन्त्स्वर्गो वै लोको यज्ञायज्ञियमेतस्य वै गत्या एनं युङ्क्ते तदाप्त्वा तं कामं यस्मै कामायैनं युङ्क्ते

athainaṃ vimuñcati | āptvā taṃ kāmaṃ yasmai kāmāyainaṃ yuṅkte yajñāyajñiyaṃ stotramupākariṣyantsvargo vai loko yajñāyajñiyametasya vai gatyā enaṃ yuṅkte tadāptvā taṃ kāmaṃ yasmai kāmāyainaṃ yuṅkte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वै पुरस्तात्स्तोत्रस्य विमुञ्चति । स यदुपरिष्टात्स्तोत्रस्य विमुञ्चेत्पराङ् हैतं स्वर्गं लोकमतिप्रणश्येदथ यत्पुरस्तात्स्तोत्रस्य विमुञ्चति तत्सम्प्रति स्वर्गं लोकमाप्त्वा विमुञ्चति

taṃ vai purastātstotrasya vimuñcati | sa yadupariṣṭātstotrasya vimuñcetparāṅ haitaṃ svargaṃ lokamatipraṇaśyedatha yatpurastātstotrasya vimuñcati tatsamprati svargaṃ lokamāptvā vimuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिधिषु विमुञ्चति । परिधिषु ह्येनं युनक्ति यत्र वाव योग्यं युञ्जन्ति तदेव तद्विमुञ्चन्ति

paridhiṣu vimuñcati | paridhiṣu hyenaṃ yunakti yatra vāva yogyaṃ yuñjanti tadeva tadvimuñcanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स संध्योरुपस्पृश्य । एने यजुषी जपति तथा द्वे यजुषी त्रीन्परिधीननुविभवतो दिवो मूर्धासि पृथिव्या नाभिरिति दक्षिणे विश्वस्य मूर्धन्नधि तिष्ठसि श्रित इत्युत्तरे मूर्धवतीभ्याम् मूर्धा ह्यस्यैषो ऽप्सुमतीभ्यामग्नेरेतद्वैश्वानरस्य स्तोत्रं यद्यज्ञायज्ञियं शान्तिर्वा आपस्तस्मादप्सुमतीभ्याम्

sa saṃdhyorupaspṛśya | ene yajuṣī japati tathā dve yajuṣī trīnparidhīnanuvibhavato divo mūrdhāsi pṛthivyā nābhiriti dakṣiṇe viśvasya mūrdhannadhi tiṣṭhasi śrita ityuttare mūrdhavatībhyām mūrdhā hyasyaiṣo 'psumatībhyāmagneretadvaiśvānarasya stotraṃ yadyajñāyajñiyaṃ śāntirvā āpastasmādapsumatībhyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाभ्यां विमुञ्चति । द्विपाद्यजमानो यजमानो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतद्विमुञ्चति त्रिभिर्युनक्ति तत्पञ्च पञ्चचितिको ऽग्निः पञ्च ऽर्तवः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति

dvābhyāṃ vimuñcati | dvipādyajamāno yajamāno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadvimuñcati tribhiryunakti tatpañca pañcacitiko 'gniḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हैके । प्रायणीय एवातिरात्रे युञ्जन्त्युदयनीये विमुञ्चन्ति संस्थारूपं वा एतद्यद्विमोचनं किम् पुरा संस्थायै संस्थारूपं कुर्यामेति न तथा कुर्यादहरहरहर्वा एष यज्ञस्तायते ऽहरहः संतिष्ठते ऽहरहरेनं स्वर्गस्य लोकस्य गत्यै युङ्क्ते ऽहरहरेनेन स्वर्गं लोकं गचति तस्मादहरहरेव युञ्ज्यादहरहर्विमुञ्चेत्

taṃ haike | prāyaṇīya evātirātre yuñjantyudayanīye vimuñcanti saṃsthārūpaṃ vā etadyadvimocanaṃ kim purā saṃsthāyai saṃsthārūpaṃ kuryāmeti na tathā kuryādaharaharaharvā eṣa yajñastāyate 'harahaḥ saṃtiṣṭhate 'haraharenaṃ svargasya lokasya gatyai yuṅkte 'haraharenena svargaṃ lokaṃ gacati tasmādaharahareva yuñjyādaharaharvimuñcet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो यथा प्रायणीये ऽतिरात्रे । सामिधेनीरनूच्य ब्रूयादुदयनीय एवातो ऽनुवक्तास्मीति तादृक्तत्तस्मादहरहरेव युञ्ज्यदहरहर्विमुञ्चेत्

atho yathā prāyaṇīye 'tirātre | sāmidhenīranūcya brūyādudayanīya evāto 'nuvaktāsmīti tādṛktattasmādaharahareva yuñjyadaharaharvimuñcet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धैतचाण्डिल्यः । कङ्कतीयेभ्यो ऽहरहःकर्म प्रदिश्य प्रवव्राजाहरहरेव वो युनजानहरहर्विमुञ्चानिति तस्मादहरहरेव युञ्ज्यादहरहर्विमुञ्चेत्

taddhaitacāṇḍilyaḥ | kaṅkatīyebhyo 'harahaḥkarma pradiśya pravavrājāharahareva vo yunajānaharaharvimuñcāniti tasmādaharahareva yuñjyādaharaharvimuñcet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.