Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 9.5.2

इन्द्र एतत्त्सर्प्तच्चमपष्यत् न्यूनस्याप्त्या अतिरिक्त्यै व्यृद्धस्य समृद्ध्या अथ ह वा ईश्वरो ऽग्निं चित्वा किंचिद्दौरितमापत्तोर्वि वा ह्वलितोर्यद्वा यदा ह वा एतच्यापर्णः सायकायनः शुश्रावाथ हैतत्कर्मोपदधर्ष

indra etattsarptaccamapaṣyat nyūnasyāptyā atiriktyai vyṛddhasya samṛddhyā atha ha vā īśvaro 'gniṃ citvā kiṃciddauritamāpattorvi vā hvalitoryadvā yadā ha vā etacyāparṇaḥ sāyakāyanaḥ śuśrāvātha haitatkarmopadadharṣa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैषा त्रयस्य समृद्धिः । अग्नेः समृद्धिर्यो ऽग्निं चिनुते तस्य समृद्धिर्यो ऽग्निं चिनोति तस्य समृद्धिः

saiṣā trayasya samṛddhiḥ | agneḥ samṛddhiryo 'gniṃ cinute tasya samṛddhiryo 'gniṃ cinoti tasya samṛddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदेतेनोपतिष्ठते । यदेवास्यात्र विद्वान्वाविद्वाति वा रेचयति न वाभ्यापयति तदेवास्यैतेन सर्वमाप्तम् भवति यदस्य किं चानाप्तं य उ तस्यामनुष्टुभ्यृचि कामो ऽत्रैव तमाप्नोत्यथा एतस्मादेवैतत्कर्मणो रक्षांसि नाष्ट्रा अपहन्ति नो हैनमनुव्याहारिण स्तृण्वते तस्मादप्येवंवित्कामम् परस्मा अग्निं चिनुयादीश्वरो ह श्रेयान्भवितोः

tadyadetenopatiṣṭhate | yadevāsyātra vidvānvāvidvāti vā recayati na vābhyāpayati tadevāsyaitena sarvamāptam bhavati yadasya kiṃ cānāptaṃ ya u tasyāmanuṣṭubhyṛci kāmo 'traiva tamāpnotyathā etasmādevaitatkarmaṇo rakṣāṃsi nāṣṭrā apahanti no hainamanuvyāhāriṇa stṛṇvate tasmādapyevaṃvitkāmam parasmā agniṃ cinuyādīśvaro ha śreyānbhavitoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्त्रहत्याय शवसे । सहदानुम् पुरुहूत क्षियन्तमिति वार्त्रघ्नीभ्याम् प्रथमाभ्यामुपतिष्टत एतद्वै देवा वृत्रम् पाप्मानं हत्वापहतपाप्मान एतत्कर्माकुर्वत तथैवैतद्यजमानो वृत्रम् पाप्मानं हत्वापहतपाप्मैतत्कर्म कुरुते

vārtrahatyāya śavase | sahadānum puruhūta kṣiyantamiti vārtraghnībhyām prathamābhyāmupatiṣṭata etadvai devā vṛtram pāpmānaṃ hatvāpahatapāpmāna etatkarmākurvata tathaivaitadyajamāno vṛtram pāpmānaṃ hatvāpahatapāpmaitatkarma kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वि न इन्द्र मृधो जहि । मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठा इति वैमृधीभ्यां द्वितीयाभ्यामेतद्वै देवा मृधः पाप्मानं हत्वापहतपाप्मान एतत्कर्माकुर्वत तथैवैतद्यजमानो मृधः पाप्मानं हत्वापहतपाप्मैतत्कर्म कुरुते

vi na indra mṛdho jahi | mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhā iti vaimṛdhībhyāṃ dvitīyābhyāmetadvai devā mṛdhaḥ pāpmānaṃ hatvāpahatapāpmāna etatkarmākurvata tathaivaitadyajamāno mṛdhaḥ pāpmānaṃ hatvāpahatapāpmaitatkarma kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वानरो न ऊतये । पृष्टो दिवि पृष्टो अग्निः पृथिव्यामिति वैश्वानरीभ्यां तृतीयाभ्यामेतद्वै देवा वैश्वानरेण पाप्मानं दग्ध्वापहतपाप्मान एतत्कर्माकुर्वत तथैवैतद्यजमानो वैश्वानरेण पाप्मानं दग्ध्वापहतपाप्मैतत्कर्म कुरुते

vaiśvānaro na ūtaye | pṛṣṭo divi pṛṣṭo agniḥ pṛthivyāmiti vaiśvānarībhyāṃ tṛtīyābhyāmetadvai devā vaiśvānareṇa pāpmānaṃ dagdhvāpahatapāpmāna etatkarmākurvata tathaivaitadyajamāno vaiśvānareṇa pāpmānaṃ dagdhvāpahatapāpmaitatkarma kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्याम त काममग्ने तवोतीति । एकया कामवत्यैतद्वै देवाः पाप्मानमपहत्यैकया कामवत्यैकधान्ततः सर्वान्कामानात्मन्नकुर्वत तथैवैतद्यजमानः षडृचेन पाप्मानमपहत्यैकया कामवत्येकधान्ततः सर्वान्कामानात्मन्कुरुते

aśyāma ta kāmamagne tavotīti | ekayā kāmavatyaitadvai devāḥ pāpmānamapahatyaikayā kāmavatyaikadhāntataḥ sarvānkāmānātmannakurvata tathaivaitadyajamānaḥ ṣaḍṛcena pāpmānamapahatyaikayā kāmavatyekadhāntataḥ sarvānkāmānātmankurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तर्चम् भवति । सप्तचितिको ऽग्निः सप्त ऽर्तवः सप्त दिशः सप्त देवलोकाः सप्त स्तोमाः सप्त पृष्ठानि सप्त चन्दांसि सप्त ग्राभ्याः पशवः सप्तारण्याः सप्त शोर्षन्प्राणा यत्किं च सप्तविधमधिदेवतमध्यात्मं तदेनेन सर्वमाप्नोति ता अनुष्टुभमभिसम्पद्यन्ते वाग्वा अनुष्टुब्वाचैवास्य तदाप्नोति यदस्य किं चानाप्तम्

saptarcam bhavati | saptacitiko 'gniḥ sapta 'rtavaḥ sapta diśaḥ sapta devalokāḥ sapta stomāḥ sapta pṛṣṭhāni sapta candāṃsi sapta grābhyāḥ paśavaḥ saptāraṇyāḥ sapta śorṣanprāṇā yatkiṃ ca saptavidhamadhidevatamadhyātmaṃ tadenena sarvamāpnoti tā anuṣṭubhamabhisampadyante vāgvā anuṣṭubvācaivāsya tadāpnoti yadasya kiṃ cānāptam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टर्चेनोपतिष्ठेतेत्यु हैक आहुः । वयं ते अद्य ररिमा हि काममिति द्वितीयया कामवत्या सप्त पूर्वास्तदष्टावष्टाक्षरो गायत्री गायत्रो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवास्य तदाप्नोति यदस्य किं चानाप्तमथो एवं समं देवते भजेते इति न तथा कुर्यादेता वाव सप्ताष्टावनुष्टुभो भवन्ति स यो ऽष्टर्चे कामो ऽत्रैव तमाप्नोति

aṣṭarcenopatiṣṭhetetyu haika āhuḥ | vayaṃ te adya rarimā hi kāmamiti dvitīyayā kāmavatyā sapta pūrvāstadaṣṭāvaṣṭākṣaro gāyatrī gāyatro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivāsya tadāpnoti yadasya kiṃ cānāptamatho evaṃ samaṃ devate bhajete iti na tathā kuryādetā vāva saptāṣṭāvanuṣṭubho bhavanti sa yo 'ṣṭarce kāmo 'traiva tamāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐन्द्राग्नीभिरुपतिष्ठते । ऐन्द्राग्नो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्रैवास्य तदाप्नोति यदस्य किं चानाप्तमिन्द्राग्नी वै सर्वे देवाः सर्वदेवत्यो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवास्य तदाप्नोति यदस्य किं चानाप्तम्

aindrāgnībhirupatiṣṭhate | aindrāgno 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvatraivāsya tadāpnoti yadasya kiṃ cānāptamindrāgnī vai sarve devāḥ sarvadevatyo 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivāsya tadāpnoti yadasya kiṃ cānāptam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धैके । कर्मणः कर्मण एवैताम् प्रतिपदं कुर्वते ऽपहतपाप्मान एतत्कर्म करवामहा इति पुरीषवतीं चितिं कृत्वोपतिष्ठेतेत्यु हैक आहुस्तत्र हि सा सर्वा कृत्स्ना भवतीति स यथा कामयेत तथा कुर्यादिति नु चयनस्याथातो ऽचयनस्य

taddhaike | karmaṇaḥ karmaṇa evaitām pratipadaṃ kurvate 'pahatapāpmāna etatkarma karavāmahā iti purīṣavatīṃ citiṃ kṛtvopatiṣṭhetetyu haika āhustatra hi sā sarvā kṛtsnā bhavatīti sa yathā kāmayeta tathā kuryāditi nu cayanasyāthāto 'cayanasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयो ह वै समुद्राः । अग्निर्यजुषाम् महाव्रतं साम्नाम् महदुक्थमृचां स य एतानि परस्मै करोत्येतान्ह स समुद्राञ्चोषयते ताञ्चुष्यतो ऽन्वस्य चन्दांसि शुष्यन्ति चन्दांस्यनु लोको लोकमन्वात्मात्मानमनु प्रजा पशवः स ह श्वः श्व एव पापीयान्भवति य एतानि परस्मै करोति

trayo ha vai samudrāḥ | agniryajuṣām mahāvrataṃ sāmnām mahadukthamṛcāṃ sa ya etāni parasmai karotyetānha sa samudrāñcoṣayate tāñcuṣyato 'nvasya candāṃsi śuṣyanti candāṃsyanu loko lokamanvātmātmānamanu prajā paśavaḥ sa ha śvaḥ śva eva pāpīyānbhavati ya etāni parasmai karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ य एतान्यकृत्वा । पस्मा अपि सर्वैरन्यैर्यज्ञक्रतुभिर्याजयेदेतेभ्यो हैवास्य समुद्रेभ्यश्चन्दांसि पुनराप्यायन्ते चन्दांस्यनु लोको लोकमन्वात्मात्मानमनु प्रजा पशवः स ह श्वः श्व एव श्रेयान्भवति य एतानि परस्मै न करोत्यथैष ह वा अस्य दैवो ऽमृत आत्मा स य एतानि परस्मै करोत्येतं ह स दैवमात्मानम् परस्मै प्रयचत्यथ शुष्क एव स्थाणुः परिशिष्यते

atha ya etānyakṛtvā | pasmā api sarvairanyairyajñakratubhiryājayedetebhyo haivāsya samudrebhyaścandāṃsi punarāpyāyante candāṃsyanu loko lokamanvātmātmānamanu prajā paśavaḥ sa ha śvaḥ śva eva śreyānbhavati ya etāni parasmai na karotyathaiṣa ha vā asya daivo 'mṛta ātmā sa ya etāni parasmai karotyetaṃ ha sa daivamātmānam parasmai prayacatyatha śuṣka eva sthāṇuḥ pariśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धैके । कृत्वा कुर्वते वा प्रति वा कारयन्त एषा प्रायश्चित्तिरिति न तथा कुर्याद्यथा शुष्कं स्थाणुमुदकेनाभिषिञ्चेतादृक्तत्पूयेद्वा वै स वि वा म्रित्येन्नैतस्य प्रायश्चित्तिरस्तीत्येव विद्यात्

taddhaike | kṛtvā kurvate vā prati vā kārayanta eṣā prāyaścittiriti na tathā kuryādyathā śuṣkaṃ sthāṇumudakenābhiṣiñcetādṛktatpūyedvā vai sa vi vā mrityennaitasya prāyaścittirastītyeva vidyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ह स्माह शाण्डिल्यः । तुरो ह कावषेयः कारोत्यां देवेभ्यो ऽग्निं चिकाय तं ह देवाः पप्रचुर्मुने यदलोक्यामग्निचित्यामाहुरथ कस्मादचैषीरिति

atha ha smāha śāṇḍilyaḥ | turo ha kāvaṣeyaḥ kārotyāṃ devebhyo 'gniṃ cikāya taṃ ha devāḥ papracurmune yadalokyāmagnicityāmāhuratha kasmādacaiṣīriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स होवाच । किं नु लोक्यं किमलोक्यमात्मा वै यज्ञस्य यजमानो ऽङ्गान्यृत्विजो यत्र वा आत्मा तदङ्गानि यत्रो अङ्गानि तदात्मा यदि वा ऋत्विजो ऽलोका भवन्त्यलोक उ तर्हि यजमान उभये हि समानलोका भवन्ति दक्षिणासु त्वेव न संवदितव्यं संवादेनैव ऽर्त्विजो ऽलोका इति

sa hovāca | kiṃ nu lokyaṃ kimalokyamātmā vai yajñasya yajamāno 'ṅgānyṛtvijo yatra vā ātmā tadaṅgāni yatro aṅgāni tadātmā yadi vā ṛtvijo 'lokā bhavantyaloka u tarhi yajamāna ubhaye hi samānalokā bhavanti dakṣiṇāsu tveva na saṃvaditavyaṃ saṃvādenaiva 'rtvijo 'lokā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.