Siva-Purana 7.2.5

उपमन्युरुवाच विग्रहं देवदेवस्य विश्वमेतच्चराचरम् तदेवं न विजानंति पशवः पाशगौरवात्

upamanyuruvāca vigrahaṃ devadevasya viśvametaccarācaram tadevaṃ na vijānaṃti paśavaḥ pāśagauravāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमेकमेव बहुधा वदंति यदुनंदन अजानन्तः परं भावमविकल्पं महर्षयः

tamekameva bahudhā vadaṃti yadunaṃdana ajānantaḥ paraṃ bhāvamavikalpaṃ maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरं ब्रह्मरूपं च परं ब्रह्मात्मकं तथा केचिदाहुर्महादेवमनादिनिधनं परम्

aparaṃ brahmarūpaṃ ca paraṃ brahmātmakaṃ tathā kecidāhurmahādevamanādinidhanaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतेंद्रियांतःकरणप्रधानविषयात्मकम् अपरं ब्रह्म निर्दिष्टं परं ब्रह्म चिदात्मकम्

bhūteṃdriyāṃtaḥkaraṇapradhānaviṣayātmakam aparaṃ brahma nirdiṣṭaṃ paraṃ brahma cidātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहत्त्वाद्बृहणत्वाद्वा ब्रह्म चेत्यभिधीयते उभे ते ब्रह्मणो रूपे ब्रह्मणो ऽधिपतेः प्रभोः विद्या ऽविद्यास्वरूपीति कैश्चिदीशो निगद्यते

bṛhattvādbṛhaṇatvādvā brahma cetyabhidhīyate ubhe te brahmaṇo rūpe brahmaṇo 'dhipateḥ prabhoḥ vidyā 'vidyāsvarūpīti kaiścidīśo nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यां तु चेतनां प्राहुस्तथाविद्यामचेतनाम् विद्या ऽविद्यात्मकं चैव विश्वं विश्वगुरोर्विभोः

vidyāṃ tu cetanāṃ prāhustathāvidyāmacetanām vidyā 'vidyātmakaṃ caiva viśvaṃ viśvagurorvibhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपमेव न संदेहो विश्वं तस्य वशे यतः भ्रांतिर्विद्या परा चेति शार्वं रूपं परं विदुः

rūpameva na saṃdeho viśvaṃ tasya vaśe yataḥ bhrāṃtirvidyā parā ceti śārvaṃ rūpaṃ paraṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयथाबुद्धिरर्थेषु बहुधा भ्रांतिरुच्यते यथार्थाकारसंवित्तिर्विद्येति परिकीर्त्यते

ayathābuddhirartheṣu bahudhā bhrāṃtirucyate yathārthākārasaṃvittirvidyeti parikīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्परहितं तत्त्वं परमित्यभिधीयते वैपरीत्यादसच्छब्दः कथ्यते वेदवादिभिः

vikalparahitaṃ tattvaṃ paramityabhidhīyate vaiparītyādasacchabdaḥ kathyate vedavādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः पतित्वात्तु शिवः सदसत्पतिरुच्यते क्षराक्षरात्मकं प्राहुः क्षराक्षरपरं परे

tayoḥ patitvāttu śivaḥ sadasatpatirucyate kṣarākṣarātmakaṃ prāhuḥ kṣarākṣaraparaṃ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षरस्सर्वाणि भूतानि कूटस्थो ऽक्षर उच्यते उभे ते परमेशस्य रूपे तस्य वशे यतः

kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho 'kṣara ucyate ubhe te parameśasya rūpe tasya vaśe yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः परः शिवः शांतः क्षराक्षरापरस्स्मृतः समष्टिव्यष्ठिरूपं च समष्टिव्यष्टिकारणम्

tayoḥ paraḥ śivaḥ śāṃtaḥ kṣarākṣarāparassmṛtaḥ samaṣṭivyaṣṭhirūpaṃ ca samaṣṭivyaṣṭikāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदंति मुनयः केचिच्छिवं परमकारणम् समष्टिमाहुरव्यक्तं व्यष्टिं व्यक्तं तथैव च

vadaṃti munayaḥ kecicchivaṃ paramakāraṇam samaṣṭimāhuravyaktaṃ vyaṣṭiṃ vyaktaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते रूपे परमेशस्य तदिच्छायाः प्रवर्तनात् तयोः कारणभावेन शिवं परमकारणम्

te rūpe parameśasya tadicchāyāḥ pravartanāt tayoḥ kāraṇabhāvena śivaṃ paramakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणार्थविदः प्राहुः समष्टिव्यष्टिकारणम् जातिव्यक्तिस्वरूपीति कथ्यते कैश्चिदीश्वरः

kāraṇārthavidaḥ prāhuḥ samaṣṭivyaṣṭikāraṇam jātivyaktisvarūpīti kathyate kaiścidīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या पिंडेप्यनुवर्तेत सा जातिरिति कथ्यते व्यक्तिर्व्यावृत्तिरूपं तं पिण्डजातेः समाश्रयम्

yā piṃḍepyanuvarteta sā jātiriti kathyate vyaktirvyāvṛttirūpaṃ taṃ piṇḍajāteḥ samāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातयो व्यक्तयश्चैव तदाज्ञापरिपालिताः यतस्ततो महादेवो जातिव्यक्तिवपुः स्मृतः

jātayo vyaktayaścaiva tadājñāparipālitāḥ yatastato mahādevo jātivyaktivapuḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानपुरुषव्यक्तकालात्मा कथ्यते शिवः प्रधानं प्रकृतिं प्राहुःक्षेत्रज्ञं पुरुषं तथा

pradhānapuruṣavyaktakālātmā kathyate śivaḥ pradhānaṃ prakṛtiṃ prāhuḥkṣetrajñaṃ puruṣaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयोविंशतितत्त्वानि व्यक्तमाहुर्मनीषिणः कालः कार्यप्रपञ्चस्य परिणामैककारणम्

trayoviṃśatitattvāni vyaktamāhurmanīṣiṇaḥ kālaḥ kāryaprapañcasya pariṇāmaikakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामीशो ऽधिपो धाता प्रवर्तकनिवर्तकः आविर्भावतिरोभावहेतुरेकः स्वराडजः

eṣāmīśo 'dhipo dhātā pravartakanivartakaḥ āvirbhāvatirobhāvaheturekaḥ svarāḍajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्प्रधानपुरुषव्यक्तकालस्वरूपवान् हेतुर्नेताधिपस्तेषां धाता चोक्ता महेश्वरः

tasmātpradhānapuruṣavyaktakālasvarūpavān heturnetādhipasteṣāṃ dhātā coktā maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विराड्ढिरण्यगर्भात्मा कैश्चिदीशो निगद्यते हिरण्यगर्भो लोकानां हेतुर्विश्वात्मको विराट्

virāḍḍhiraṇyagarbhātmā kaiścidīśo nigadyate hiraṇyagarbho lokānāṃ heturviśvātmako virāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंतर्यामी परश्चेति कथ्यते कविभिश्शिवः प्राज्ञस्तैजसविश्वात्मेत्यपरे संप्रचक्षते

aṃtaryāmī paraśceti kathyate kavibhiśśivaḥ prājñastaijasaviśvātmetyapare saṃpracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुरीयमपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः माता मानं च मेयं च मतिं चाहुरथापरे

turīyamapare prāhuḥ saumyameva pare viduḥ mātā mānaṃ ca meyaṃ ca matiṃ cāhurathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्ता क्रिया च कार्यं च करणं कारणं परे जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यात्मेत्यपरे संप्रचक्षते

kartā kriyā ca kāryaṃ ca karaṇaṃ kāraṇaṃ pare jāgratsvapnasuṣuptyātmetyapare saṃpracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुरीयमपरे प्राहुस्तुर्यातीतमितीतरे तमाहुर्विगुणं केचिद्गुणवन्तं परे विदुः

turīyamapare prāhusturyātītamitītare tamāhurviguṇaṃ kecidguṇavantaṃ pare viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्संसारिणं प्राहुस्तमसंसारिणं परे स्वतंत्रमपरे प्राहुरस्वतंत्रं परे विदुः

kecitsaṃsāriṇaṃ prāhustamasaṃsāriṇaṃ pare svataṃtramapare prāhurasvataṃtraṃ pare viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरमित्यपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः रागवंतं परे प्राहुर्वीतरागं तथा परे

ghoramityapare prāhuḥ saumyameva pare viduḥ rāgavaṃtaṃ pare prāhurvītarāgaṃ tathā pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्क्रियं च परे प्राहुः सक्रियं चेतरे जनाः निरिंद्रियं परे प्राहुः सेंद्रियं च तथापरे

niṣkriyaṃ ca pare prāhuḥ sakriyaṃ cetare janāḥ niriṃdriyaṃ pare prāhuḥ seṃdriyaṃ ca tathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवमित्यपरे प्राहुस्तमध्रुवामितीरते अरूपं केचिदाहुर्वै रूपवंतं परे विदुः

dhruvamityapare prāhustamadhruvāmitīrate arūpaṃ kecidāhurvai rūpavaṃtaṃ pare viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्यमपरे प्राहुर्दृश्यमित्यपरे विदुः वाच्यमित्यपरे प्राहुरवाच्यमिति चापरे शब्दात्मकं परे प्राहुश्शब्दातीतमथापरे

adṛśyamapare prāhurdṛśyamityapare viduḥ vācyamityapare prāhuravācyamiti cāpare śabdātmakaṃ pare prāhuśśabdātītamathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिच्चिन्तामयं प्राहुश्चिन्तया रहितं परे ज्ञानात्मकं परे प्राहुर्विज्ञानमिति चापरे

keciccintāmayaṃ prāhuścintayā rahitaṃ pare jñānātmakaṃ pare prāhurvijñānamiti cāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिच्ज्ञेयमिति प्राहुरज्ञेयमिति केचन परमेके तमेवाहुरपरं च तथा परे

kecicjñeyamiti prāhurajñeyamiti kecana parameke tamevāhuraparaṃ ca tathā pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विकल्प्यमानं तु याथात्म्यं परमेष्ठिनः नाध्यवस्यंति मुनयो नानाप्रत्ययकारणात्

evaṃ vikalpyamānaṃ tu yāthātmyaṃ parameṣṭhinaḥ nādhyavasyaṃti munayo nānāpratyayakāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये पुनस्सर्वभावेन प्रपन्नाः परमेश्वरम् ते हि जानंत्ययत्नेन शिवं परमकारणम्

ye punassarvabhāvena prapannāḥ parameśvaram te hi jānaṃtyayatnena śivaṃ paramakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्पशुर्नैव पश्यत्यनीशं १ पुराणं भुवनस्येशितारम् तावद्दुःखे वर्तते बद्धपाशः संसारे ऽस्मिञ्चक्रनेमिक्रमेण

yāvatpaśurnaiva paśyatyanīśaṃ 1 purāṇaṃ bhuvanasyeśitāram tāvadduḥkhe vartate baddhapāśaḥ saṃsāre 'smiñcakranemikrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा २ पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् तदाविद्वान्पुण्यपापे विधूय निरंजनः परममुपैति साम्यम्

yadā 2 paśyaḥ paśyate rukmavarṇaṃ kartāramīśaṃ puruṣaṃ brahmayonim tadāvidvānpuṇyapāpe vidhūya niraṃjanaḥ paramamupaiti sāmyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.