अत्ययम् अप्य् अविगणय्य दित्सन्ति सत्पुरुषाः । केन नाम स्वस्थेन न दातव्यं स्यात् ॥ तद्यथानुश्रूयते । बोधिसत्त्वभूतः किलायं भगवान् भाग्यातिशयगुणाद् उत्थानसंपदा चाधिगतविपुलधनसमृद्धिर् अविषमव्यवहारशीलत्वाल् लोकबहुमाननिकेतभूत उदाराभिजनवान् अनेकविद्याकलाविकल्पाधिगमविमलतरमतिर् गुणमाहात्म्याद् राज्ञा समुपहृतसंमानः प्रदानशीलत्वाल् लोकसाधारणविभवः श्रेष्ठी बभूव । अर्थिभिः प्रीतहृदयैः कीर्त्यमानम् इतस् ततः । त्यागशौर्योन्नतं नाम तस्य व्याप दिशो दश
atyayam apy avigaṇayya ditsanti satpuruṣāḥ / kena nāma svasthena na dātavyaṃ syāt // tadyathānuśrūyate / bodhisattvabhūtaḥ kilāyaṃ bhagavān bhāgyātiśayaguṇād utthānasaṃpadā cādhigatavipuladhanasamṛddhir aviṣamavyavahāraśīlatvāl lokabahumānaniketabhūta udārābhijanavān anekavidyākalāvikalpādhigamavimalataramatir guṇamāhātmyād rājñā samupahṛtasaṃmānaḥ pradānaśīlatvāl lokasādhāraṇavibhavaḥ śreṣṭhī babhūva / arthibhiḥ prītahṛdayaiḥ kīrtyamānam itas tataḥ / tyāgaśauryonnataṃ nāma tasya vyāpa diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्यान् न दद्याद् इति तत्र नासीद् विचारदोलाचलमानसो ऽर्थी । ख्यातावदाने हि बभूव तस्मिन् विश्रम्भधृष्टप्रणयो ऽर्थिवर्गः
dadyān na dadyād iti tatra nāsīd vicāradolācalamānaso 'rthī / khyātāvadāne hi babhūva tasmin viśrambhadhṛṣṭapraṇayo 'rthivargaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासौ जुगोपात्मसुखार्थम् अर्थं न स्पर्धया लोभपराभवाद् वा । स त्व् अर्थिदुःखं न शशाक सोढुं नास्तीति वक्तुं च ततो जुगोप
nāsau jugopātmasukhārtham arthaṃ na spardhayā lobhaparābhavād vā / sa tv arthiduḥkhaṃ na śaśāka soḍhuṃ nāstīti vaktuṃ ca tato jugopa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कदा चित् तस्य महासत्त्वस्य भोजनकाले स्नातानुलिप्तस्य कुशलसूदोपकल्पिते समुपस्थिते वर्णगन्धरसस्पर्शादिगुणसमुदिते विचित्रे भक्ष्यभोज्यादिविधौ तत्पुण्यसंभारविवृद्धिकामो ज्ञानाग्निनिर्दग्धसर्वक्लेशेन्धनः प्रत्येकबुद्धस् तद्गृहम् अभिजगाम भिक्षार्थी । समुपेत्य च द्वारकोष्ठके व्यतिष्ठत । अशङ्किताचञ्चलधीरसौम्यम् अवेक्षमाणो युगमात्रम् उर्व्याः । तत्रावतस्थे प्रशमाभिजातः स पात्रसंसक्तकराग्रपद्मः
atha kadā cit tasya mahāsattvasya bhojanakāle snātānuliptasya kuśalasūdopakalpite samupasthite varṇagandharasasparśādiguṇasamudite vicitre bhakṣyabhojyādividhau tatpuṇyasaṃbhāravivṛddhikāmo jñānāgninirdagdhasarvakleśendhanaḥ pratyekabuddhas tadgṛham abhijagāma bhikṣārthī / samupetya ca dvārakoṣṭhake vyatiṣṭhata / aśaṅkitācañcaladhīrasaumyam avekṣamāṇo yugamātram urvyāḥ / tatrāvatasthe praśamābhijātaḥ sa pātrasaṃsaktakarāgrapadmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मारः पापीयान् बोधिसत्त्वस्य तां दानसंपदम् अमृष्यमाणस् तद्विघ्नार्थम् अन्तरा च तं भदन्तम् अन्तरा च द्वारदेहलीं ज्वालाकरालोदरम् अनेकपौरुषम् अतिगम्भीरं भयानकदर्शनं प्रतिभयनिर्घोषं नरकम् अभिनिर्ममे विस्फुरद्भिर् अनेकैर् जनशतैर् आचितम् ॥ अथ बोधिसत्त्वः प्रत्येकबुद्धं भिक्षार्थिनम् अभिगतम् आलोक्य पत्नीम् उवाच । भद्रे स्वयम् आर्याय पिण्डपातं देहीति । सा तथेत्य् अस्मै प्रतिश्रुत्य प्रणीतं भक्ष्यभोज्यम् आदाय प्रस्थिता । नरकम् आलोक्य द्वारसमीपाद् भयविषादचञ्चलाक्षी सहसा न्यवर्तत । किम् एतद् इति च भर्त्रा पर्यनुयुक्ता समापतितसाध्वसापिहितकण्ठी तत् कथं चिद् अस्य कथयाम् आस ॥ अथ बोधिसत्त्वः कथम् अयम् आर्यो मद्गृहाद् अनवाप्तभिक्ष एव प्रतियास्यतीति ससंभ्रमस् तत् तस्याः कथितम् अनादृत्य स्वयम् एव प्रणीतं भक्ष्यभोज्यम् आदाय तस्य महात्मनः पिण्डपातं प्रतिपादयितुकामो द्वारकोष्ठकसमीपम् अभिगतस् तम् अतिभीषणम् अन्तरा नरकं ददर्श । तस्य किं स्विद् इदम् इति समुत्पतितवितर्कस्य मारः पापीयान् भवनभित्तेर् निष्पत्य संदृश्यमानदिव्याद्भुतवपुर् अन्तरिक्षे स्थित्वा हितकाम इव नामाब्रवीत् । गृहपते महारौरवो नामायं महानरकः । अर्थिप्रशंसावचनप्रलुब्धा हिंसन्ति दानव्यसनेन ये ऽर्थान् । शरत्सहस्राणि बहूनि तेषाम् अस्मिन् निवासो ऽसुलभप्रवासः
atha māraḥ pāpīyān bodhisattvasya tāṃ dānasaṃpadam amṛṣyamāṇas tadvighnārtham antarā ca taṃ bhadantam antarā ca dvāradehalīṃ jvālākarālodaram anekapauruṣam atigambhīraṃ bhayānakadarśanaṃ pratibhayanirghoṣaṃ narakam abhinirmame visphuradbhir anekair janaśatair ācitam // atha bodhisattvaḥ pratyekabuddhaṃ bhikṣārthinam abhigatam ālokya patnīm uvāca / bhadre svayam āryāya piṇḍapātaṃ dehīti / sā tathety asmai pratiśrutya praṇītaṃ bhakṣyabhojyam ādāya prasthitā / narakam ālokya dvārasamīpād bhayaviṣādacañcalākṣī sahasā nyavartata / kim etad iti ca bhartrā paryanuyuktā samāpatitasādhvasāpihitakaṇṭhī tat kathaṃ cid asya kathayām āsa // atha bodhisattvaḥ katham ayam āryo madgṛhād anavāptabhikṣa eva pratiyāsyatīti sasaṃbhramas tat tasyāḥ kathitam anādṛtya svayam eva praṇītaṃ bhakṣyabhojyam ādāya tasya mahātmanaḥ piṇḍapātaṃ pratipādayitukāmo dvārakoṣṭhakasamīpam abhigatas tam atibhīṣaṇam antarā narakaṃ dadarśa / tasya kiṃ svid idam iti samutpatitavitarkasya māraḥ pāpīyān bhavanabhitter niṣpatya saṃdṛśyamānadivyādbhutavapur antarikṣe sthitvā hitakāma iva nāmābravīt / gṛhapate mahārauravo nāmāyaṃ mahānarakaḥ / arthipraśaṃsāvacanapralubdhā hiṃsanti dānavyasanena ye 'rthān / śaratsahasrāṇi bahūni teṣām asmin nivāso 'sulabhapravāsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थस् त्रिवर्गस्य विशेषहेतुस् तस्मिन् हते केन हतो न धर्मः । धर्मं च हत्वार्थनिबर्हणेन कथं नु न स्यान् नरकप्रतिष्ठः
arthas trivargasya viśeṣahetus tasmin hate kena hato na dharmaḥ / dharmaṃ ca hatvārthanibarhaṇena kathaṃ nu na syān narakapratiṣṭhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानप्रसङ्गेन च धर्ममूलं घ्नता त्वयार्थं यद् अकारि पापम् । त्वाम् अत्तुम् अभ्युद्गतम् एतद् अस्माज् ज्वालोग्रजिह्वं नरकान्तकास्यम्
dānaprasaṅgena ca dharmamūlaṃ ghnatā tvayārthaṃ yad akāri pāpam / tvām attum abhyudgatam etad asmāj jvālograjihvaṃ narakāntakāsyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् साधु दानाद् विनियच्छ बुद्धिम् एवं हि सद्यः पतनं न ते स्यात् । विचेष्टमानैः करुणं रुदद्भिर् मा दातृभिर् गाः समताम् अमीभिः
tat sādhu dānād viniyaccha buddhim evaṃ hi sadyaḥ patanaṃ na te syāt / viceṣṭamānaiḥ karuṇaṃ rudadbhir mā dātṛbhir gāḥ samatām amībhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रहीता तु जनो ऽभ्युपैति निवृत्तदानापनयः सुरत्वम् । तत् स्वर्गमार्गावरणाद् विरम्य दानोद्यमात् संयमम् आश्रयस्व
pratigrahītā tu jano 'bhyupaiti nivṛttadānāpanayaḥ suratvam / tat svargamārgāvaraṇād viramya dānodyamāt saṃyamam āśrayasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बोधिसत्त्वो नूनम् अस्यैतद् दुरात्मनो मद्दानविघ्नाय विचेष्टितम् इत्य् अवगम्य स्वसत्त्वावष्टम्भधीरविनयमधुराक्षराविच्छेदं नियतम् इत्य् अवोचद् एनम् । अस्मद्धितावेक्षणदक्षिणेन विदर्शितो ऽयं भवतार्यमार्गः । युक्ता विशेषेण च दैवतेषु परानुकम्पानिपुणा प्रवृत्तिः
atha bodhisattvo nūnam asyaitad durātmano maddānavighnāya viceṣṭitam ity avagamya svasattvāvaṣṭambhadhīravinayamadhurākṣarāvicchedaṃ niyatam ity avocad enam / asmaddhitāvekṣaṇadakṣiṇena vidarśito 'yaṃ bhavatāryamārgaḥ / yuktā viśeṣeṇa ca daivateṣu parānukampānipuṇā pravṛttiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषोदयात् पूर्वम् अनन्तरं वा युक्तं तु तच्छान्तिपथेन गन्तुम् । गते प्रयामं ह्य् अपचारदोषैर् व्याधौ चिकित्साप्रणयो विघातः
doṣodayāt pūrvam anantaraṃ vā yuktaṃ tu tacchāntipathena gantum / gate prayāmaṃ hy apacāradoṣair vyādhau cikitsāpraṇayo vighātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं च दानव्यसनं मदीयं शङ्के चिकित्साविषयव्यतीतम् । तथा ह्य् अनादृत्य हितैषितां ते न मे मनः संकुचति प्रदानात्
idaṃ ca dānavyasanaṃ madīyaṃ śaṅke cikitsāviṣayavyatītam / tathā hy anādṛtya hitaiṣitāṃ te na me manaḥ saṃkucati pradānāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानाद् अधर्मं च यद् ऊचिवांस् त्वम् अर्थं च धर्मस्य विशेषहेतुम् । तन् मानुषी नेयम् अवैति बुद्धिर् दानाद् ऋते धर्मपथो यथार्थः
dānād adharmaṃ ca yad ūcivāṃs tvam arthaṃ ca dharmasya viśeṣahetum / tan mānuṣī neyam avaiti buddhir dānād ṛte dharmapatho yathārthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधीयमानः स तु धर्महेतुश् चौरैः प्रसह्याथ विलुप्यमानः । ओघोदरान्तर्विनिमग्नमूर्तिर् हुताशनस्याशनतां गतो वा
nidhīyamānaḥ sa tu dharmahetuś cauraiḥ prasahyātha vilupyamānaḥ / oghodarāntarvinimagnamūrtir hutāśanasyāśanatāṃ gato vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् चार्थदाता नरकं प्रयाति प्रतिग्रहीता तु सुरेन्द्रलोकम् । विवर्धितस् तेन च मे त्वयायं दानोद्यमः संयमयिष्यतापि
yac cārthadātā narakaṃ prayāti pratigrahītā tu surendralokam / vivardhitas tena ca me tvayāyaṃ dānodyamaḥ saṃyamayiṣyatāpi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्यथा चास्तु वचस् तवेदं स्वर्गं च मे याचनका व्रजन्तु । दानं हि मे लोकहितार्थम् इष्टं नेदं स्वसौख्योदयसाधनाय
ananyathā cāstu vacas tavedaṃ svargaṃ ca me yācanakā vrajantu / dānaṃ hi me lokahitārtham iṣṭaṃ nedaṃ svasaukhyodayasādhanāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मारः पुनर् अपि बोधिसत्त्वं हितैषीव धीरहस्तेनोवाच । हितोक्तिम् एनां मम चापलं वा समीक्ष्य येनेच्छसि तेन गच्छ । सुखान्वितो वा बहुमानपूर्वं स्मर्तासि मां विप्रतिसारवान् वा
atha māraḥ punar api bodhisattvaṃ hitaiṣīva dhīrahastenovāca / hitoktim enāṃ mama cāpalaṃ vā samīkṣya yenecchasi tena gaccha / sukhānvito vā bahumānapūrvaṃ smartāsi māṃ vipratisāravān vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिसत्त्व उवाच । मार्ष मर्षयतु भवान् । कामं पतामि नरकं स्फुरदुग्रवह्निं ज्वालावलीढशिथिलावनतेन मूर्ध्ना । न त्व् अर्थिनां प्रणयदर्शितसौहृदानां संमानकालम् अवमाननया हरिष्ये
bodhisattva uvāca / mārṣa marṣayatu bhavān / kāmaṃ patāmi narakaṃ sphuradugravahniṃ jvālāvalīḍhaśithilāvanatena mūrdhnā / na tv arthināṃ praṇayadarśitasauhṛdānāṃ saṃmānakālam avamānanayā hariṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा बोधिसत्त्वः स्वभाग्यबलावष्टब्धो जानानश् च निरत्ययतां दानस्य निवारणैकरसम् अवधूय स्वजनपरिजनं साध्वसानभिभूतमतिर् अभिवृद्धदानाभिलाषो नरकमध्येन प्रायात् । पुण्यानुभावाद् अथ तस्य तस्मिन्न् अपङ्कजं पङ्कजम् उद्बभूव । अवज्ञयेवावजहास मारं यच् छुक्लया केसरदन्तपङ्क्त्या
ity uktvā bodhisattvaḥ svabhāgyabalāvaṣṭabdho jānānaś ca niratyayatāṃ dānasya nivāraṇaikarasam avadhūya svajanaparijanaṃ sādhvasānabhibhūtamatir abhivṛddhadānābhilāṣo narakamadhyena prāyāt / puṇyānubhāvād atha tasya tasminn apaṅkajaṃ paṅkajam udbabhūva / avajñayevāvajahāsa māraṃ yac chuklayā kesaradantapaṅktyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बोधिसत्त्वः पद्मसंक्रमेण स्वपुण्यातिशयनिर्जातेनाभिगम्य प्रत्येकबुद्धं प्रसादसंहर्षापूर्णहृदयः पिण्डपातम् अस्मै प्रायच्छत् ॥ मनःप्रसादप्रतिबोधनार्थं तस्याथ भिक्षुर् वियद् उत्पपात । वर्षञ् ज्वलंश् चैव स तत्र रेजे सविद्युदुद्द्योतपयोदलक्ष्म्या
atha bodhisattvaḥ padmasaṃkrameṇa svapuṇyātiśayanirjātenābhigamya pratyekabuddhaṃ prasādasaṃharṣāpūrṇahṛdayaḥ piṇḍapātam asmai prāyacchat // manaḥprasādapratibodhanārthaṃ tasyātha bhikṣur viyad utpapāta / varṣañ jvalaṃś caiva sa tatra reje savidyududdyotapayodalakṣmyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवमृदितमनोरथस् तु मारो द्युतिपरिमोषम् अवाप्य वैमनस्यात् । तम् अभिमुखम् उदीक्षितुं न सेहे सह नरकेण ततस् तिरोबभूव
avamṛditamanorathas tu māro dyutiparimoṣam avāpya vaimanasyāt / tam abhimukham udīkṣituṃ na sehe saha narakeṇa tatas tirobabhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.