Abhinanda: Kadambarikathasara 1

श्रियं दिशन्तु वः शौरेर् द्वये तुल्यश्रमाः क्रमाः । ये चादौ गोष्पदं पश्चात् त्रैलोक्यं क्राम्यतश् च ये

śriyaṃ diśantu vaḥ śaurer dvaye tulyaśramāḥ kramāḥ / ye cādau goṣpadaṃ paścāt trailokyaṃ krāmyataś ca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसाः सदलङ्काराः प्रसादमधुरा गिरः । कान्तास् तातजयन्तस्य जयन्ति जगतीगुरोः

sarasāḥ sadalaṅkārāḥ prasādamadhurā giraḥ / kāntās tātajayantasya jayanti jagatīguroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणोद्द्योतनदीपानां सतां न परम् उज्ज्वलम् । यावन् मलिनम् अप्य् एषां कर्म दृष्टेः प्रसाधनम्

guṇoddyotanadīpānāṃ satāṃ na param ujjvalam / yāvan malinam apy eṣāṃ karma dṛṣṭeḥ prasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणः कृशो ऽपि प्रथते पृथुर् अप्य् अपचीयते । प्राप्य साधुखलौ चन्द्रः पक्षाव् इव सितासितौ

guṇaḥ kṛśo 'pi prathate pṛthur apy apacīyate / prāpya sādhukhalau candraḥ pakṣāv iva sitāsitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिनामाभवद् गौडो भारद्वाजकुले द्विजः । दार्वाभिसारम् आसाद्य कृतदारपरिग्रहः

śaktināmābhavad gauḍo bhāradvājakule dvijaḥ / dārvābhisāram āsādya kṛtadāraparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मित्राभिधानो ऽभूद् आत्मजस् तेजसां निधिः । जनेन दोषोपरमप्रबुद्धेनार्चितोदयः

tasya mitrābhidhāno 'bhūd ātmajas tejasāṃ nidhiḥ / janena doṣoparamaprabuddhenārcitodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शक्तिस्वामिनं पुत्रम् अवाप श्रुतशालिनम् । राज्ञः कर्कोटवंशस्य मुक्तापीडस्य मन्त्रिणम्

sa śaktisvāminaṃ putram avāpa śrutaśālinam / rājñaḥ karkoṭavaṃśasya muktāpīḍasya mantriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्याणस्वामिनामास्य याज्ञवल्क्य इवाभवत् । तनयः शुद्धयोगर्द्धिनिर्धूतभवकल्मषः

kalyāṇasvāmināmāsya yājñavalkya ivābhavat / tanayaḥ śuddhayogarddhinirdhūtabhavakalmaṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगाधहृदयात् तस्मात् परमेश्वरमण्डनम् । अजायत सुतः कान्तश् चन्द्रो दुग्धोदधेर् इव

agādhahṛdayāt tasmāt parameśvaramaṇḍanam / ajāyata sutaḥ kāntaś candro dugdhodadher iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रं कृतजनानन्दं स जयन्तम् अजीजनत् । आसीत् कवित्ववक्तृत्वफला यस्य सरस्वती

putraṃ kṛtajanānandaṃ sa jayantam ajījanat / āsīt kavitvavaktṛtvaphalā yasya sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तिकार इति व्यक्तं द्वितीयं नाम बिभ्रतः । वेदवेदाङ्गविदुषः सर्वशास्त्रार्थवादिनः

vṛttikāra iti vyaktaṃ dvitīyaṃ nāma bibhrataḥ / vedavedāṅgaviduṣaḥ sarvaśāstrārthavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयन्तनाम्नः सुधियः साधुसाहित्यतत्त्ववित् । सूनुः समुदभूत् तस्माद् अभिनन्द इति श्रुतः

jayantanāmnaḥ sudhiyaḥ sādhusāhityatattvavit / sūnuḥ samudabhūt tasmād abhinanda iti śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युग्मम् काव्यविस्तरसंधानखेदालसधियः प्रति । तेन कादम्बरीसिन्धोः कथामात्रं समुद्धृतम्

yugmam kāvyavistarasaṃdhānakhedālasadhiyaḥ prati / tena kādambarīsindhoḥ kathāmātraṃ samuddhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुहूतपुरस्पर्धिविभवा भूषणं भुवः । बभूव विदिशा नाम पुरी वेत्रवतीतटे

puruhūtapuraspardhivibhavā bhūṣaṇaṃ bhuvaḥ / babhūva vidiśā nāma purī vetravatītaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या पुण्यकर्मिणां तेजःशालिनां द्यौर् इवास्पदम् । रेजे रत्नगृहज्योतिर् जालैर् इन्द्रायुधप्रभैः

yā puṇyakarmiṇāṃ tejaḥśālināṃ dyaur ivāspadam / reje ratnagṛhajyotir jālair indrāyudhaprabhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युग्मम्* तस्यां निजभुजोद्योगविजितारातिमण्डलः । आखण्डल इव श्रीमान् राजा शूद्रक इत्य् अभूत्

*yugmam* tasyāṃ nijabhujodyogavijitārātimaṇḍalaḥ / ākhaṇḍala iva śrīmān rājā śūdraka ity abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टानां लोकपालानां रूपं बिभ्रद् अपि प्रजाः । शश्वद् आनन्दयंस् ताभिश् चन्द्रमा इत्य् अवेदि यः

aṣṭānāṃ lokapālānāṃ rūpaṃ bibhrad api prajāḥ / śaśvad ānandayaṃs tābhiś candramā ity avedi yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युग्मम्* स मेदिनीं विनिर्जित्य चतुरम्भोधिमेखलाम् । सचिवार्पिततद्भारस् तस्याम् आस्त यथासुखम्

*yugmam* sa medinīṃ vinirjitya caturambhodhimekhalām / sacivārpitatadbhāras tasyām āsta yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनानुद्वेजितजनैर् अर्थधर्माविरोधिभिः । विनोदैर् अत्यनीयन्त नवे वयसि वासराः

tenānudvejitajanair arthadharmāvirodhibhiḥ / vinodair atyanīyanta nave vayasi vāsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चानन्यलभ्यानां सुखानां पारदृश्वनः । यूनो ऽपि सुरतक्रीडापराङ् मुखम् अभून् मनः

tasya cānanyalabhyānāṃ sukhānāṃ pāradṛśvanaḥ / yūno 'pi suratakrīḍāparāṅ mukham abhūn manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयत्नेनापि नावापि सा योषिद् विषमेषुणा । हर्तुं शशाक या तस्य हृदयं चक्षुर् एव वा

prayatnenāpi nāvāpi sā yoṣid viṣameṣuṇā / hartuṃ śaśāka yā tasya hṛdayaṃ cakṣur eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बाह्याङ्गणस्थानवर्तिनं तं कदाचन । प्रसृत्य प्रणयप्रह्वा प्रतीहारी व्यजिज्ञपत्

atha bāhyāṅgaṇasthānavartinaṃ taṃ kadācana / prasṛtya praṇayaprahvā pratīhārī vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराद् उपायनीकृत्य शुकम् आश्चर्यचेष्टितम् । चण्डालदारिका काचिद् आगता दर्शनार्थिनी

dūrād upāyanīkṛtya śukam āścaryaceṣṭitam / caṇḍāladārikā kācid āgatā darśanārthinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा क्षणं परामृश्य मुखम् आलोक्य मन्त्रिणाम् । समादिदेश तां राजा को दोषः प्रविशत्व् इति

śrutvā kṣaṇaṃ parāmṛśya mukham ālokya mantriṇām / samādideśa tāṃ rājā ko doṣaḥ praviśatv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजेन लक्ष्मणा लोकस्पर्शं परिहरन्त्य् अथ । मातङ्गकन्यकाविक्षद् अनुज्ञाता नृपाङ्गणम्

nijena lakṣmaṇā lokasparśaṃ pariharanty atha / mātaṅgakanyakāvikṣad anujñātā nṛpāṅgaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया च सह हस्तस्थसशुकस्वर्णपञ्जरः । वहन्न् अहिंस्रम् आकारं चण्डालस्थविरो ऽविशत्

tayā ca saha hastasthasaśukasvarṇapañjaraḥ / vahann ahiṃsram ākāraṃ caṇḍālasthaviro 'viśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा कन्याम् अद्भुतदर्शनाम् । परं व्यस्मयत क्ष्मापः क्षणं चैवम् अचिन्तयत्

praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā kanyām adbhutadarśanām / paraṃ vyasmayata kṣmāpaḥ kṣaṇaṃ caivam acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं रूपम् इयं कान्तिर् इमे लावण्यशीकराः । मर्त्यताम् अपि न प्राहुर्मातङ्गत्वे तु का कथा

idaṃ rūpam iyaṃ kāntir ime lāvaṇyaśīkarāḥ / martyatām api na prāhurmātaṅgatve tu kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सत्यम् एव पश्यामि नूनं मातङ्गमायया । छन्नेयं देवता काचिन् मर्त्यलोकम् उपागता

tat satyam eva paśyāmi nūnaṃ mātaṅgamāyayā / channeyaṃ devatā kācin martyalokam upāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि चिन्तयन्तं सा प्रगल्भवनितेव तम् । प्रणनाम महीपालम् अनाकुलविलोकिनी

ityādi cintayantaṃ sā pragalbhavaniteva tam / praṇanāma mahīpālam anākulavilokinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशम्पायननामायं रत्नम् अत्यद्भुतं शुकः । रत्नानां चास्पदं देवो दुग्धोदधिर् इवापरः

vaiśampāyananāmāyaṃ ratnam atyadbhutaṃ śukaḥ / ratnānāṃ cāspadaṃ devo dugdhodadhir ivāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदरेण नः स्वामिदुहित्रायम् उपाहृतः । प्रसादः क्रियताम् अस्या विहगः परिगृह्यताम्

ity ādareṇa naḥ svāmiduhitrāyam upāhṛtaḥ / prasādaḥ kriyatām asyā vihagaḥ parigṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा सो ऽग्रतो राज्ञः पञ्जरं मणिकुट्टिमे । विनिधाय प्रणम्यैनं सप्रश्रयम् अपासरत्

ity uktvā so 'grato rājñaḥ pañjaraṃ maṇikuṭṭime / vinidhāya praṇamyainaṃ sapraśrayam apāsarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इङ्गितज्ञा प्रतीहारी विवृतद्वारसम्पुटम् । अकरोत् पञ्जरं तस्मान् निर्ययौ च विहङ्गमः

iṅgitajñā pratīhārī vivṛtadvārasampuṭam / akarot pañjaraṃ tasmān niryayau ca vihaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्क्षिप्य दक्षिणं पादं जयशब्दम् उदीर्य सः । प्रयुक्तवेदमन्त्राशीर् इमाम् आर्याम् अथापठत्

utkṣipya dakṣiṇaṃ pādaṃ jayaśabdam udīrya saḥ / prayuktavedamantrāśīr imām āryām athāpaṭhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तनयुगमश्रुस्नातं समीपतरवर्ति हृदयशोकाग्नेः । चरति विमुक्ताहारं व्रतम् इव भवतो रिपुस्त्रीणाम्

stanayugamaśrusnātaṃ samīpataravarti hṛdayaśokāgneḥ / carati vimuktāhāraṃ vratam iva bhavato ripustrīṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् आकर्ण्य महीपालो विस्मयोत्फुल्ललोचनः । कुमारपालनामानं प्रधानामात्यम् अब्रवीत्

tām ākarṇya mahīpālo vismayotphullalocanaḥ / kumārapālanāmānaṃ pradhānāmātyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टं भवद्भिर् आश्चर्यम् ईदृशं श्रुतम् एव वा । तिर्यक्त्वे ऽतिशयः को ऽयं यो मनुष्येषु दुर्लभः

dṛṣṭaṃ bhavadbhir āścaryam īdṛśaṃ śrutam eva vā / tiryaktve 'tiśayaḥ ko 'yaṃ yo manuṣyeṣu durlabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुताध्ययनसंस्कारो मातङ्गजनसंगतिः । मातङ्गेषु च कन्येयम् इत्य् आश्चर्यपरम्परा

śrutādhyayanasaṃskāro mātaṅgajanasaṃgatiḥ / mātaṅgeṣu ca kanyeyam ity āścaryaparamparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्यस् त्व् अभ्यधाद् देव पूर्वसंस्कारकारिताः । भवन्त्य् अतिशयाः प्रायः प्राणिनां को ऽत्र विस्मयः

amātyas tv abhyadhād deva pūrvasaṃskārakāritāḥ / bhavanty atiśayāḥ prāyaḥ prāṇināṃ ko 'tra vismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि तानि लिङ्गानि परलोकानुमां प्रति । तार्किकैर् उपपाद्यन्ते लोकायतनिराकृतौ

etāni tāni liṅgāni paralokānumāṃ prati / tārkikair upapādyante lokāyatanirākṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रा वेधसः सृष्टिर्विचित्रा कर्मवासना । विचित्रस् तद्विपाकश् च विचित्रः कालपर्ययः

vicitrā vedhasaḥ sṛṣṭirvicitrā karmavāsanā / vicitras tadvipākaś ca vicitraḥ kālaparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिशुकसम्बन्धिकथाविच्छेदकारणम् । उदभूत् तारगम्भीरो मध्याह्णपटहध्वनिः

ityādiśukasambandhikathāvicchedakāraṇam / udabhūt tāragambhīro madhyāhṇapaṭahadhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिः प्रकल्प्यताम् अस्याः सुखायावसथादिकम् । अयं चाभ्यन्तरं पत्ररथभूपः प्रवेश्यताम्

bahiḥ prakalpyatām asyāḥ sukhāyāvasathādikam / ayaṃ cābhyantaraṃ patrarathabhūpaḥ praveśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदिश्य प्रतीहारीं सभाम् औज्झन् महीपतिः । विससर्ज च राजन्यचक्रं सेवार्थम् आगतम्

ity ādiśya pratīhārīṃ sabhām aujjhan mahīpatiḥ / visasarja ca rājanyacakraṃ sevārtham āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृताल्पव्यायामः स्नातः पूजितदैवतः । हुताग्निः श्रुतविप्राशीर् भुक्त्वा शय्यागृहं ययौ

tataḥ kṛtālpavyāyāmaḥ snātaḥ pūjitadaivataḥ / hutāgniḥ śrutaviprāśīr bhuktvā śayyāgṛhaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पर्यङ्कम् आरुह्य ध्यात्वैव किम् अपि क्षणम् । तम् अन्तःपुरविश्रान्तं शुकम् आनाययत् पुनः

tatra paryaṅkam āruhya dhyātvaiva kim api kṣaṇam / tam antaḥpuraviśrāntaṃ śukam ānāyayat punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च कञ्चुकिनानीतमादौ पृष्ट्वा सुखासिकाम् । पप्रच्छ कौतुकाक्षिप्तस् तद्वृत्तान्तम् अनन्तरम्

taṃ ca kañcukinānītamādau pṛṣṭvā sukhāsikām / papraccha kautukākṣiptas tadvṛttāntam anantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशम्पायन को नु त्वं क्व जातः क्वोषितश् चिरम् । कुतस्त्यम् इदम् ईदृक् ते कलाशास्त्रादिकौशलम्

vaiśampāyana ko nu tvaṃ kva jātaḥ kvoṣitaś ciram / kutastyam idam īdṛk te kalāśāstrādikauśalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये जातिस्मरः को ऽपि भवान् भूमिम् इमां गतः । न ह्य् अस्त्य् अतिशयप्राप्तिर् इयती पक्षिजातिषु

manye jātismaraḥ ko 'pi bhavān bhūmim imāṃ gataḥ / na hy asty atiśayaprāptir iyatī pakṣijātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केन वा भवतो नाम कृतं विप्रजनोचितम् । ईदृशान्यभिधानानि कुतो ऽन्त्यजनवेश्मसु

kena vā bhavato nāma kṛtaṃ viprajanocitam / īdṛśānyabhidhānāni kuto 'ntyajanaveśmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं चण्डालसम्पर्क इह वा कथम् आगमः । इति कार्त्स्न्येन वृत्तान्तम् आत्मनो वक्तुम् अर्हसि

kathaṃ caṇḍālasamparka iha vā katham āgamaḥ / iti kārtsnyena vṛttāntam ātmano vaktum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टः क्षितीशेन बहुमानपुरःसरम् । क्षणं बुद्ध्यानुसंधाय शुको वक्तुं प्रचक्रमे

iti pṛṣṭaḥ kṣitīśena bahumānapuraḥsaram / kṣaṇaṃ buddhyānusaṃdhāya śuko vaktuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव विन्ध्याटवी तावत्तव श्रुतिपथं गता । पूर्वापरपयोराशिवेलासंस्पर्शशालिनी

deva vindhyāṭavī tāvattava śrutipathaṃ gatā / pūrvāparapayorāśivelāsaṃsparśaśālinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेकदेशे कण्डूलगण्डेभदलितद्रुमे । उषितौ दण्डकारण्ये ससीतौ रामलक्ष्मणौ

yadekadeśe kaṇḍūlagaṇḍebhadalitadrume / uṣitau daṇḍakāraṇye sasītau rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युग्मम्* यत्रागस्त्यमुनेर् आसीद् आश्रमः शमिनां मतः । लोपामुद्राकराक्षिप्तजलसंवर्धितद्रुमः

*yugmam* yatrāgastyamuner āsīd āśramaḥ śamināṃ mataḥ / lopāmudrākarākṣiptajalasaṃvardhitadrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपकण्ठे पम्पाख्यम् अस्ति पुण्यजलं सरः । सीताकरतलोल्लूनश्रवणाभरणोत्पलम्

tasyopakaṇṭhe pampākhyam asti puṇyajalaṃ saraḥ / sītākaratalollūnaśravaṇābharaṇotpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्ति पश्चिमे तीरे जीर्णः शाल्मलिपादपः । आरोहपरिणाहाभ्यां व्याप्तव्योमदिगन्तरः

tasyāsti paścime tīre jīrṇaḥ śālmalipādapaḥ / ārohapariṇāhābhyāṃ vyāptavyomadigantaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् कृतकुलायानि वीतभीतीनि दुर्गमे । विहङ्गमसहस्राणि निवसन्ति निरन्तरम्

tasmin kṛtakulāyāni vītabhītīni durgame / vihaṅgamasahasrāṇi nivasanti nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवा तान्य् अभिनिर्वर्त्य प्राणयात्राम् इतस् ततः । तत्रागत्य स्वनीडेषु सुखं रात्रिषु शेरते

divā tāny abhinirvartya prāṇayātrām itas tataḥ / tatrāgatya svanīḍeṣu sukhaṃ rātriṣu śerate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव बद्धवसती अभूतां पितरौ मम । जातो ऽहम् एकस् तनयस् तयोर् वयसि पश्चिमे

tatraiva baddhavasatī abhūtāṃ pitarau mama / jāto 'ham ekas tanayas tayor vayasi paścime

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्वोढुमसमर्था सा तीव्रां प्रसववेदनाम् । तयैव पञ्चतां नीता जननी मे दुरात्मनः

udvoḍhumasamarthā sā tīvrāṃ prasavavedanām / tayaiva pañcatāṃ nītā jananī me durātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायावियोगदग्धो ऽपि तातः पुत्रैषणातुरः । शोकमुत्सृज्य मत्प्राणपोषणे यत्नम् अग्रहीत्

jāyāviyogadagdho 'pi tātaḥ putraiṣaṇāturaḥ / śokamutsṛjya matprāṇapoṣaṇe yatnam agrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शशाक क्वचिद् गन्तुम् आत्मनः प्राणवृत्तये । मां वक्षसि निधायास्त नीड एव दिवानिशम्

na śaśāka kvacid gantum ātmanaḥ prāṇavṛttaye / māṃ vakṣasi nidhāyāsta nīḍa eva divāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यपत्ररथानीतभुक्तोज्झितफलादिना । मदाप्यायनशिष्टेन सो ऽकरोद् वृत्तिम् आत्मनः

anyapatrarathānītabhuktojjhitaphalādinā / madāpyāyanaśiṣṭena so 'karod vṛttim ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिक्रामति काले ऽथ किञ्चिदुद्भिन्नपक्षतौ । तातवक्षःस्थलस्थे ऽपि मय्य् उड्डयनलालसे

atikrāmati kāle 'tha kiñcidudbhinnapakṣatau / tātavakṣaḥsthalasthe 'pi mayy uḍḍayanalālase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्माद् एव सम्भ्रान्तमृगपक्षिकुलश्रुतः । अभूत् कलकलस् तस्मिन्न् अरण्ये यमदुन्दुभिः

akasmād eva sambhrāntamṛgapakṣikulaśrutaḥ / abhūt kalakalas tasminn araṇye yamadundubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युग्मम् ततस् तातोरसः किञ्चिद् उन्नमय्य शिरोधराम् । कुतूहलवशाच् चक्षुर् दिक्षु निक्षिप्तवानहम्

yugmam tatas tātorasaḥ kiñcid unnamayya śirodharām / kutūhalavaśāc cakṣur dikṣu nikṣiptavānaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापश्यम् असंख्यातकिरातपरिवारितम् । वने शबरसेनान्यम् आयान्तं मृगयारसात्

athāpaśyam asaṃkhyātakirātaparivāritam / vane śabarasenānyam āyāntaṃ mṛgayārasāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मृतम् इवात्मानम् उत्खातम् इव शाल्मलिम् । परिवृत्तम् इवारण्यं भयेनाहम् अचिन्तयम्

tato mṛtam ivātmānam utkhātam iva śālmalim / parivṛttam ivāraṇyaṃ bhayenāham acintayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतप्राणिसहस्राङ्गस्रवद्रुधिरचर्चितैः । मुर्हूर्ताद् एव तद्व्याधैर् अथारण्यम् अपूर्यत

hataprāṇisahasrāṅgasravadrudhiracarcitaiḥ / murhūrtād eva tadvyādhair athāraṇyam apūryata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनापतिः स निस्त्रिंशो मृगयाजनितश्रमः । निषसाद ततः पम्पासरसस् तीरशाद्वले

senāpatiḥ sa nistriṃśo mṛgayājanitaśramaḥ / niṣasāda tataḥ pampāsarasas tīraśādvale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणं विश्रम्य पीत्वापः प्राश्य बालमृणालिकाः । पुलिन्दैः सह सेनानीः स जगाम यथागतम्

kṣaṇaṃ viśramya pītvāpaḥ prāśya bālamṛṇālikāḥ / pulindaiḥ saha senānīḥ sa jagāma yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको जरत्पुलिन्दस् तु पापस् तत्र व्यलम्बत । प्रांशुर् भयङ्कराकारः कृतान्तस्येव किङ्करः

eko jaratpulindas tu pāpas tatra vyalambata / prāṃśur bhayaṅkarākāraḥ kṛtāntasyeva kiṅkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातपिशितप्राप्तिर् अनुभूतवृथाश्रमः । यमदूतीम् इव दृशं स ददौ तत्र शाल्मलौ

ajātapiśitaprāptir anubhūtavṛthāśramaḥ / yamadūtīm iva dṛśaṃ sa dadau tatra śālmalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दुरारोहतां तस्य जानन्न् अपि महातरोः । जातानध्यवसायो ऽपि यत्नम् आरोहणे ऽकरोत्

sa durārohatāṃ tasya jānann api mahātaroḥ / jātānadhyavasāyo 'pi yatnam ārohaṇe 'karot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहम् असमत्रासविपर्यासितमानसः । अविशं पितुर् उत्सङ्गं तत्पक्षावृतविग्रहः

athāham asamatrāsaviparyāsitamānasaḥ / aviśaṃ pitur utsaṅgaṃ tatpakṣāvṛtavigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु पापस् तम् आरुह्य तरुं नीडनिवासिनः । हत्वा हत्वा यथाशक्ति शुकान् भूमाव् अपातयत्

sa tu pāpas tam āruhya taruṃ nīḍanivāsinaḥ / hatvā hatvā yathāśakti śukān bhūmāv apātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण स दुराचारस् तातस्यापि शिरोधरम् । बभञ्ज तं च चिक्षेप क्षितौ विगतजीवितम्

krameṇa sa durācāras tātasyāpi śirodharam / babhañja taṃ ca cikṣepa kṣitau vigatajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा मम न तच्छोको नान्यत् किञ्चिच् च चेतसि । केवलं सहजातेन भयेनैवास्मि विप्लुतः

tadā mama na tacchoko nānyat kiñcic ca cetasi / kevalaṃ sahajātena bhayenaivāsmi viplutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं पितुर् उत्सङ्गाद्विनिर्गत्य ससाध्वसम् । अन्तरं तरुशीर्णानां पर्णानां तूर्णमाविशम्

tato 'haṃ pitur utsaṅgādvinirgatya sasādhvasam / antaraṃ taruśīrṇānāṃ parṇānāṃ tūrṇamāviśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापः सो ऽप्य् अवरुह्याथ शाल्मलेर् मूलवर्तिनः । शुकान् गतासून् आदाय व्याधान् अनुसरन्न् अगात्

pāpaḥ so 'py avaruhyātha śālmaler mūlavartinaḥ / śukān gatāsūn ādāya vyādhān anusarann agāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं विधिनियोगात् तु तेन दुष्कृतकारिणा । जीर्णपर्णसवर्णत्वात्तदानीं नावधारितः

ahaṃ vidhiniyogāt tu tena duṣkṛtakāriṇā / jīrṇaparṇasavarṇatvāttadānīṃ nāvadhāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दूरम् अतिक्रान्ते तस्मिन् दारुणकर्मणि । संजातजीविताशं मां पिपासा पर्यबाधत

tato dūram atikrānte tasmin dāruṇakarmaṇi / saṃjātajīvitāśaṃ māṃ pipāsā paryabādhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुड्डयनसामर्थ्यात् पद्भ्याम् एव यथातथा । पम्पापुलिनपर्यन्तं गन्तुम् ऐच्छं पिपासितः

anuḍḍayanasāmarthyāt padbhyām eva yathātathā / pampāpulinaparyantaṃ gantum aicchaṃ pipāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाप्य् अतिनिरुत्साहः पतन् मुहुर् इतस् ततः । तम् एव पापकर्माणं शङ्कमानः पदे पदे

tathāpy atinirutsāhaḥ patan muhur itas tataḥ / tam eva pāpakarmāṇaṃ śaṅkamānaḥ pade pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं हा तात तातेति शोचन् कण्ठान्तवर्तिभिः । प्राणैर् आयास्यमानो ऽहम् अतिष्ठम् अतिनिष्ठुरः

ciraṃ hā tāta tāteti śocan kaṇṭhāntavartibhiḥ / prāṇair āyāsyamāno 'ham atiṣṭham atiniṣṭhuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युग्मम्* तस्माद् अनतिदूरे ऽस्ति सरसस् तपसां निधेः । निर्धूतक्लेशजालस्य जाबालेर् आश्रमो मुनेः

*yugmam* tasmād anatidūre 'sti sarasas tapasāṃ nidheḥ / nirdhūtakleśajālasya jābāler āśramo muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्मिन् सुतस् तस्य सरसि स्नातुम् आगतः । हारीतनामा मां तत्र तदवस्थं व्यलोकयत्

tatas tasmin sutas tasya sarasi snātum āgataḥ / hārītanāmā māṃ tatra tadavasthaṃ vyalokayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टं केनापि पापेन पातितः शुकशावकः । कुलायात्क्लाम्यतीत्युक्त्वा कृपया मां करे ऽग्रहीत्

kaṣṭaṃ kenāpi pāpena pātitaḥ śukaśāvakaḥ / kulāyātklāmyatītyuktvā kṛpayā māṃ kare 'grahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपाययत् पयोबिन्दून् मरुताश्वासयन् मुहुः । कृताह्निकश् च कारुण्याद् अनयत् पितुर् आश्रमम्

apāyayat payobindūn marutāśvāsayan muhuḥ / kṛtāhnikaś ca kāruṇyād anayat pitur āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वस्तस्य हारीततातं दृष्ट्यैव पश्यतः । पदं स्थिरम् इव न्यस्तं हृदि मे जीविताशया

samāśvastasya hārītatātaṃ dṛṣṭyaiva paśyataḥ / padaṃ sthiram iva nyastaṃ hṛdi me jīvitāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीडच्युतो ऽयमानीतो मया विहगपोतकः । इति पित्रे प्रणम्यासौ पाणिस्थं मामदर्शयत्

nīḍacyuto 'yamānīto mayā vihagapotakaḥ / iti pitre praṇamyāsau pāṇisthaṃ māmadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जाबालिम् अद्राक्षं साक्षाद् इव पितामहम् । महात्मभिः परिवृतं सानुकम्पैस् तपोधनैः

atha jābālim adrākṣaṃ sākṣād iva pitāmaham / mahātmabhiḥ parivṛtaṃ sānukampais tapodhanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जराधवलमूर्धानं धाम्ना प्रसरता बहिः । अनतिस्फुटसंलक्ष्यशरीरावयवाकृतिम्

jarādhavalamūrdhānaṃ dhāmnā prasaratā bahiḥ / anatisphuṭasaṃlakṣyaśarīrāvayavākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु मां क्षणम् उद्वीक्ष्य स्मयमान इवावदत् । इदं हि भुज्यते ऽनेन फलं स्वस्यैव कर्मणः

sa tu māṃ kṣaṇam udvīkṣya smayamāna ivāvadat / idaṃ hi bhujyate 'nena phalaṃ svasyaiva karmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकालदर्शी भगवान्स हि दिव्येन चक्षुषा । विश्वं पश्यति पाणिस्थबदरामलकादिवत्

trikāladarśī bhagavānsa hi divyena cakṣuṣā / viśvaṃ paśyati pāṇisthabadarāmalakādivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचस् तद् आकर्ण्य कुतूहलाकुलाः समेत्य सर्वे मुनयस् त मब्रुवन् । बभूव को ऽयं भगवन् भवान्तरे किम् अस्य वा दुश्चरितं तद् उच्यताम्

vacas tad ākarṇya kutūhalākulāḥ sametya sarve munayas ta mabruvan / babhūva ko 'yaṃ bhagavan bhavāntare kim asya vā duścaritaṃ tad ucyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यर्थितो मुनिभिर् इत्य् उपरुध्यमानस् तान् अब्रवीत् कुरुत तावदहःक्रियाः स्वाः । सांध्यं विधाय विधिम् अस्खलितावधानम् आकर्णयिष्यथ कथां पृथुम् एतदीयाम्

abhyarthito munibhir ity uparudhyamānas tān abravīt kuruta tāvadahaḥkriyāḥ svāḥ / sāṃdhyaṃ vidhāya vidhim askhalitāvadhānam ākarṇayiṣyatha kathāṃ pṛthum etadīyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तास् तथा भगवता मुनयो निजेन कर्मक्रमेण दिवसं गमयांबभूवुः । हारीतहस्तविहितैश् च मनोविनोदैस् तैस् तैर् आनीयत मयापि दिनावशेषः

uktās tathā bhagavatā munayo nijena karmakrameṇa divasaṃ gamayāṃbabhūvuḥ / hārītahastavihitaiś ca manovinodais tais tair ānīyata mayāpi dināvaśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.