Library·Abhinanda: Kadambarikathasara·2
इति श्रीविपश्चिद्वराग्रगणयाचार्यभट्टश्रीजयन्तसूनोरभिनन्दस्य कृतौ कादम्बरीकथासारे प्रथमः सर्गः द्वितीयः सर्गः अथ संध्यासमाध्यन्ताः समाप्य मुनयः क्रियाः । शुश्रूषवः समागम्य यथास्थानम् उपाविशन्
iti śrīvipaścidvarāgragaṇayācāryabhaṭṭaśrījayantasūnorabhinandasya kṛtau kādambarīkathāsāre prathamaḥ sargaḥ dvitīyaḥ sargaḥ atha saṃdhyāsamādhyantāḥ samāpya munayaḥ kriyāḥ / śuśrūṣavaḥ samāgamya yathāsthānam upāviśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् अप्य् आत्मवृत्तान्तविस्तरश्रवणोत्सुकः । संहृत्य चापलं सर्वम् आसं स्थिरमनास् तदा
aham apy ātmavṛttāntavistaraśravaṇotsukaḥ / saṃhṛtya cāpalaṃ sarvam āsaṃ sthiramanās tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दुग्धाब्धिकल्लोलधवलैर् अमृताञ्चितैः । सिञ्चन्न् इव करैर् इन्दुर् उदगादाश्रमस्थलीम्
atha dugdhābdhikalloladhavalair amṛtāñcitaiḥ / siñcann iva karair indur udagādāśramasthalīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवानथ जाबालिः सुखासीनः स्वविष्टरे । वल्कलाहितपर्यङ्कबन्धो वक्तुं प्रचक्रमे
bhagavānatha jābāliḥ sukhāsīnaḥ svaviṣṭare / valkalāhitaparyaṅkabandho vaktuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे दत्तावधानाः स्थ शृणुतेमां तपोधनाः । अमुष्य पूर्ववृत्तान्तप्रस्तावोपनतां कथाम्
sarve dattāvadhānāḥ stha śṛṇutemāṃ tapodhanāḥ / amuṣya pūrvavṛttāntaprastāvopanatāṃ kathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अवन्तिषु संसारलक्ष्म्याः प्रसवभूर् इव । निधिर् उज्जयिनी नाम नगरी गुणसम्पदाम्
asty avantiṣu saṃsāralakṣmyāḥ prasavabhūr iva / nidhir ujjayinī nāma nagarī guṇasampadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्कालकामरावत्यो येषां वसतयः प्रियाः । ते ऽपि याम् अभिपश्यन्तः सुखं तासु न शेरते
laṅkālakāmarāvatyo yeṣāṃ vasatayaḥ priyāḥ / te 'pi yām abhipaśyantaḥ sukhaṃ tāsu na śerate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अन्यद् यत्र कैलासनिवासप्रीतिम् उज्झता । महाकालाभिधानेन रुद्रेण स्वयम् आस्यते
kim anyad yatra kailāsanivāsaprītim ujjhatā / mahākālābhidhānena rudreṇa svayam āsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलकम् तस्यां भरतमान्धातृभगीरथपृथूपमः । तारापीड इति श्रीमान् बभूव पृथिवीपतिः
tilakam tasyāṃ bharatamāndhātṛbhagīrathapṛthūpamaḥ / tārāpīḍa iti śrīmān babhūva pṛthivīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परविरोधेन विप्रकीर्णैर् इतस् ततः । विस्रब्धम् आस्यते यत्र सम्भूय सकलैर् गुणैः
parasparavirodhena viprakīrṇair itas tataḥ / visrabdham āsyate yatra sambhūya sakalair guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*युग्मम्* विहसन् बुद्धिविभवैर् भृगूद्वहबृहस्पती । अमात्यः शुकनासाख्यो ब्राह्मणस् तस्य चाभवत्
*yugmam* vihasan buddhivibhavair bhṛgūdvahabṛhaspatī / amātyaḥ śukanāsākhyo brāhmaṇas tasya cābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविक्रमपदाक्रम्य स राजा पृथिवीम् इमाम् । तस्मिन् मन्त्रिणि तद्भारं निचिक्षेप भरक्षमे
trivikramapadākramya sa rājā pṛthivīm imām / tasmin mantriṇi tadbhāraṃ nicikṣepa bharakṣame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च पालयामास स मन्त्री सकलाः प्रजाः । यथा त्रिविधम् अप्य् एता न दुःखं किञ्चिद् अस्पृशन्
tathā ca pālayāmāsa sa mantrī sakalāḥ prajāḥ / yathā trividham apy etā na duḥkhaṃ kiñcid aspṛśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा च लोको ऽस्मिन् पितरीवान्वरज्यत । राजा तथा तथात्मानं कृतकृत्यम् अमन्यत
yathā yathā ca loko 'smin pitarīvānvarajyata / rājā tathā tathātmānaṃ kṛtakṛtyam amanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्लेशमर्पितं तेन स्वभुजे जगदर्जनम् । सम्भोगविघ्नकारीति पालनं मन्त्रिसात्कृतम्
akleśamarpitaṃ tena svabhuje jagadarjanam / sambhogavighnakārīti pālanaṃ mantrisātkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकृत्यतया चासौ कार्यशेषम् अचिन्तयन् । विषयेष्वाहितप्रीतिर् आसांचक्रे यथासुखम्
kṛtakṛtyatayā cāsau kāryaśeṣam acintayan / viṣayeṣvāhitaprītir āsāṃcakre yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभा हि कृतकृत्यस्य राज्ञो भोगविभूतयः । असमाप्तजिगीषस्य ता एव तु विडम्बनाः
śobhā hi kṛtakṛtyasya rājño bhogavibhūtayaḥ / asamāptajigīṣasya tā eva tu viḍambanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युवा मधुराकारस् तरुणीनयनोत्सवः । कलासु कुशलः कामी बुभुजे भोगसम्पदः
sa yuvā madhurākāras taruṇīnayanotsavaḥ / kalāsu kuśalaḥ kāmī bubhuje bhogasampadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते भोगा न ताः क्रीडा न ता गोष्ठ्यो न ते रसाः । न ते विलासा येष्व् अस्य पारगं नाभवन् मनः
na te bhogā na tāḥ krīḍā na tā goṣṭhyo na te rasāḥ / na te vilāsā yeṣv asya pāragaṃ nābhavan manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समग्रसुखसम्भोगभूमिज्ञो ऽपि स भूपतिः । सुखम् एकं तु नाज्ञासीद् अपत्यालोकनोद्भवम्
samagrasukhasambhogabhūmijño 'pi sa bhūpatiḥ / sukham ekaṃ tu nājñāsīd apatyālokanodbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथास्य कालेन व्यतीयाय नवं वयः । निरपत्यतया शोको वर्धते स्म तथा तथा
yathā yathāsya kālena vyatīyāya navaṃ vayaḥ / nirapatyatayā śoko vardhate sma tathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुख्यभूता च सर्वस्मिन्न् अन्तःपुरकदम्बके । राज्ञी विलासवत्याख्या तस्य प्राणसमाभवत्
mukhyabhūtā ca sarvasminn antaḥpurakadambake / rājñī vilāsavatyākhyā tasya prāṇasamābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा राजमहिषी गौरीम् अभ्यर्चयितुम् एकदा । देवतायतनं बाह्यं ययौ भर्तुर् अनुज्ञया
sā rājamahiṣī gaurīm abhyarcayitum ekadā / devatāyatanaṃ bāhyaṃ yayau bhartur anujñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणे वाच्यमाने ऽथ प्रसङ्गपतितां श्रुतिम् । अपुत्रस्य कुतो लोका इति शुश्राव तत्र सा
purāṇe vācyamāne 'tha prasaṅgapatitāṃ śrutim / aputrasya kuto lokā iti śuśrāva tatra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतप्तलोहसूचीव सा श्रुतिः श्रवणान्तरम् । विवेश ददती तस्याः परां काम् अपि वेदनाम्
prataptalohasūcīva sā śrutiḥ śravaṇāntaram / viveśa dadatī tasyāḥ parāṃ kām api vedanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रतिनिवृत्ताथ प्रविश्य भवनं निजम् । वस्त्रावृतमुखी भूमावुपविश्य रुरोद सा
tataḥ pratinivṛttātha praviśya bhavanaṃ nijam / vastrāvṛtamukhī bhūmāvupaviśya ruroda sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखीभिः प्रार्थ्यमानापि न स्वाम् अभजत स्थितिम् । नोदस्थात् कर्तुम् आहारं विरराम न रोदनात्
sakhībhiḥ prārthyamānāpi na svām abhajata sthitim / nodasthāt kartum āhāraṃ virarāma na rodanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपलभ्य तत्पीडाव् आर्तां परिजनान् नृपः । प्रविश्यान्तःपुरं प्राह स्वैरम् एनां प्रसादयन्
athopalabhya tatpīḍāv ārtāṃ parijanān nṛpaḥ / praviśyāntaḥpuraṃ prāha svairam enāṃ prasādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रिये किम् इदम् आरब्धं रुद्यते किम् अकारणम् । न त्वया मत्कृते मन्युर् अनुभूतः कदाचन
priye kim idam ārabdhaṃ rudyate kim akāraṇam / na tvayā matkṛte manyur anubhūtaḥ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यो ऽपि मन्मुखप्रेक्षी मदधीनात्मजीवितः । कस् तवोत्पादयेन् मन्युं यस्मै कुप्यसि सुन्दरि
anyo 'pi manmukhaprekṣī madadhīnātmajīvitaḥ / kas tavotpādayen manyuṃ yasmai kupyasi sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रसाद्यमाना सा यदा नोवाच किञ्चन । तदा विदितवृत्तान्तस् तत्सख्या नृपतिः कृतः
iti prasādyamānā sā yadā novāca kiñcana / tadā viditavṛttāntas tatsakhyā nṛpatiḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन व्यतिकरेणाथ सो ऽपि शोकपरायणः । रुरोद वक्षसि न्यस्तसबाष्पदयितामुखः
tena vyatikareṇātha so 'pi śokaparāyaṇaḥ / ruroda vakṣasi nyastasabāṣpadayitāmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरं रुदित्वा निःशब्दं स्वयम् उन्मृज्य लोचने । जगाद गद्गदं राजा महिषीम् उपसान्त्वयन्
ciraṃ ruditvā niḥśabdaṃ svayam unmṛjya locane / jagāda gadgadaṃ rājā mahiṣīm upasāntvayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममापि नन्व् इयं देवि चिरात् प्रभृति दुःसहा । दुनोति हृदयं चिन्ता निष्प्रतीकाररोगवत्
mamāpi nanv iyaṃ devi cirāt prabhṛti duḥsahā / dunoti hṛdayaṃ cintā niṣpratīkārarogavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विफलं बत मे राज्यं विफला मम सम्पदः । विफला मम सम्भोगा विफलं मम जीवितम्
viphalaṃ bata me rājyaṃ viphalā mama sampadaḥ / viphalā mama sambhogā viphalaṃ mama jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो ऽस्माकम् अभव्यानाम् इयत्यो भाग्यसम्पदः । यद् द्रक्ष्यामस् तवोत्सङ्गं बालकालत्यमण्डितम्
kuto 'smākam abhavyānām iyatyo bhāgyasampadaḥ / yad drakṣyāmas tavotsaṅgaṃ bālakālatyamaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाञ्छन् क्रीडनकं किञ्चित् कदा मे पापकर्मणः । आकृष्यति सुतः कूर्चं किम् अप्य् अव्यक्तम् आलपन्
vāñchan krīḍanakaṃ kiñcit kadā me pāpakarmaṇaḥ / ākṛṣyati sutaḥ kūrcaṃ kim apy avyaktam ālapan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि विलपत्य् अस्मिन् बाष्पाकुलितलोचने । शुकनास इमां वार्तां श्रुत्वा सत्वरमाययौ
ityādi vilapaty asmin bāṣpākulitalocane / śukanāsa imāṃ vārtāṃ śrutvā satvaramāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरपत्यः कृतः सो ऽपि राजेव हतवेधसा । तस्याप्य् अनेन शोकेन गृहे रोदिति गेहिनी
nirapatyaḥ kṛtaḥ so 'pi rājeva hatavedhasā / tasyāpy anena śokena gṛhe roditi gehinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु स्वामिगतं दुःखं दुःखम् इत्य् अवधारयन् । तद्दुःखापनयोपायप्रवणो धीरम् अभ्यधात्
sa tu svāmigataṃ duḥkhaṃ duḥkham ity avadhārayan / tadduḥkhāpanayopāyapravaṇo dhīram abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व धीरप्रकृतिर्देवः क्वेयं विल्कवचित्तता । शोको ऽवकाशं लभते हृदये न भवादृशाम्
kva dhīraprakṛtirdevaḥ kveyaṃ vilkavacittatā / śoko 'vakāśaṃ labhate hṛdaye na bhavādṛśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि हि स्त्रीस्वभावेन देवी विक्लवतां गता । तत् किं प्रलम्बकूर्चस्य युक्तं देवस्य रोदितुम्
yadi hi strīsvabhāvena devī viklavatāṃ gatā / tat kiṃ pralambakūrcasya yuktaṃ devasya roditum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽयं हिताहितप्राप्तिपारिहारक्रियाक्रमः । यत् कपोलतलन्यस्तहस्तं निःश्वस्यते चिरम्
ko 'yaṃ hitāhitaprāptipārihārakriyākramaḥ / yat kapolatalanyastahastaṃ niḥśvasyate ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि दुःखासिका सत्यमनपत्यतया तव । बुद्धिराधीयतां धर्मे धर्मोत्सवमवाप्यते
yadi duḥkhāsikā satyamanapatyatayā tava / buddhirādhīyatāṃ dharme dharmotsavamavāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीयतां वसु विप्रेभ्यः पूज्यन्तां सर्वदेवताः । प्रवर्त्यन्तां प्रपारामाः खन्यन्तां सलिलाशयाः
dīyatāṃ vasu viprebhyaḥ pūjyantāṃ sarvadevatāḥ / pravartyantāṃ prapārāmāḥ khanyantāṃ salilāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्ति नाम जगत्य् अस्मिन् पुरुषार्थः स कश्चन । यो धर्मनिरतैर् धीरैस् त्वादृशैर् नाधिगम्यते
nāsti nāma jagaty asmin puruṣārthaḥ sa kaścana / yo dharmaniratair dhīrais tvādṛśair nādhigamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि शुकनासोक्तम् आकर्ण्य विगतज्वरौ । उत्थाय स्वस्थवत् सर्वा दम्पती चक्रतुः क्रियाः
ityādi śukanāsoktam ākarṇya vigatajvarau / utthāya svasthavat sarvā dampatī cakratuḥ kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति दानानि यागहोमतपांसि तौ । चित्राण्य् अकुरुतां सर्वा व्यस्मयन्त ततः प्रजाः
tataḥ prabhṛti dānāni yāgahomatapāṃsi tau / citrāṇy akurutāṃ sarvā vyasmayanta tataḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिद् अथ भूपालः स्वप्ने ऽपश्यन् निशाकरम् । विलासवत्या वदनं प्रविशन्तम् अखण्डितम्
kadācid atha bhūpālaḥ svapne 'paśyan niśākaram / vilāsavatyā vadanaṃ praviśantam akhaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा मनोरमा नाम शुकनासस्य गेहिनी । स्वप्ने सपुण्डरीकाङ्का सापि तेन व्यलोक्यत
tathā manoramā nāma śukanāsasya gehinī / svapne sapuṇḍarīkāṅkā sāpi tena vyalokyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युरुदये भानोर्मङ्गलाचारपूर्वकम् । तं स्वप्नं कथयामास शुकनासाय भूपतिः
anyedyurudaye bhānormaṅgalācārapūrvakam / taṃ svapnaṃ kathayāmāsa śukanāsāya bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानन्दं सो ऽभ्यधाद् एनं सम्पन्नास् ते मनोरथाः । अचिरात् सोष्यते देवी पुत्रं पूर्णेन्दुसुन्दरम्
sānandaṃ so 'bhyadhād enaṃ sampannās te manorathāḥ / acirāt soṣyate devī putraṃ pūrṇendusundaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेष्व् अथ व्यतीतेषु केषुचिद् गर्भम् अग्रहीत् । महिषी तत्सखीभ्यश् च तम् अज्ञासीन् नरेश्वरः
dineṣv atha vyatīteṣu keṣucid garbham agrahīt / mahiṣī tatsakhībhyaś ca tam ajñāsīn nareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यः प्रादात् स वासांसि चित्राण्य् आभरणानि च । क्रमेण गर्भलिङ्गेषु व्यक्तेषु मुमुदेतराम्
tābhyaḥ prādāt sa vāsāṃsi citrāṇy ābharaṇāni ca / krameṇa garbhaliṅgeṣu vyakteṣu mumudetarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासाय चोवाच प्रहर्षोत्फुल्ललोचनः । चकाङ्क्ष चातको मेघान् इव प्रसववासरान्
śukanāsāya covāca praharṣotphullalocanaḥ / cakāṅkṣa cātako meghān iva prasavavāsarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्पूर्णे दशमे मासि देवी सुतम् असूत सा । हर्षेण च जगत् सर्वं परिवृत्तम् इवाभवत्
sampūrṇe daśame māsi devī sutam asūta sā / harṣeṇa ca jagat sarvaṃ parivṛttam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा महोत्सवानन्दपूर्णपात्रम् उपाहृतम् । दृष्ट्वा लोकेषु माति स्म न त्रिविक्रमवत् त्रिषु
rājā mahotsavānandapūrṇapātram upāhṛtam / dṛṣṭvā lokeṣu māti sma na trivikramavat triṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासस् तु राजानं कण्ठे जग्राह निर्भरम् । औत्सुक्यात् सूतिकावासं ताव् उभाव् अपि जग्मतुः
śukanāsas tu rājānaṃ kaṇṭhe jagrāha nirbharam / autsukyāt sūtikāvāsaṃ tāv ubhāv api jagmatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ददृशतुर् व्यक्तसकलाङ्गं कुमारकम् । इन्दोर् उदयरागार्द्रं नवं बिम्बम् इवोदितम्
tato dadṛśatur vyaktasakalāṅgaṃ kumārakam / indor udayarāgārdraṃ navaṃ bimbam ivoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासो निरूप्याङ्गमेकैकं निपुणं शिशोः । हस्ते भूपालम् आलम्ब्य हर्षगर्भम् अभाषत
śukanāso nirūpyāṅgamekaikaṃ nipuṇaṃ śiśoḥ / haste bhūpālam ālambya harṣagarbham abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं शङ्ख इदं चक्रम् इयम् ऊर्णेदम् अम्बुजम् । पश्य बालस्य चिह्नानि दृश्यन्ते चक्रवर्तिनाम्
ayaṃ śaṅkha idaṃ cakram iyam ūrṇedam ambujam / paśya bālasya cihnāni dṛśyante cakravartinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसौ स्वप्ने त्वया दृष्टश् चन्द्रो देवीमुखं विशन् । स एवायम् इहोत्पन्न इति मा संशयं कृथाः
yo 'sau svapne tvayā dṛṣṭaś candro devīmukhaṃ viśan / sa evāyam ihotpanna iti mā saṃśayaṃ kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तद्दर्शनानन्दसुधाप्लावितयोस् तयोः । शुकनासस्य राज्ञश् च हर्षाब्धिर् ववृधेतराम्
iti taddarśanānandasudhāplāvitayos tayoḥ / śukanāsasya rājñaś ca harṣābdhir vavṛdhetarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे मन्त्रिगृहाद् आगत्य द्वाररक्षकः । शुकनासगृहे पुत्रजन्मोत्सवम् अचीकथत्
atrāntare mantrigṛhād āgatya dvārarakṣakaḥ / śukanāsagṛhe putrajanmotsavam acīkathat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासम् अथाभीक्ष्णम् आलिलिङ्ग महीपतिः । उत्तरीयं जहारास्य पूर्णपात्रम् इति स्वयम्
śukanāsam athābhīkṣṇam āliliṅga mahīpatiḥ / uttarīyaṃ jahārāsya pūrṇapātram iti svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चैनं पश्येदं सुखस्योपरि नः सुखम् । इमे ते पतिताः सत्यं तुहिने सोमरश्मयः
uvāca cainaṃ paśyedaṃ sukhasyopari naḥ sukham / ime te patitāḥ satyaṃ tuhine somaraśmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्व् इदं वेधसारब्धं चित्तानुगुणम् आवयोः । सहैव पात्रतां नीतौ यद् आवां सुखदुःखयोः
sādhv idaṃ vedhasārabdhaṃ cittānuguṇam āvayoḥ / sahaiva pātratāṃ nītau yad āvāṃ sukhaduḥkhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तूर्यरवैर् नृत्यैश् चर्चरीतालनिःस्वनैः । सिन्दूरघनसारादिक्षोदैः कुङ्कुमकर्दमैः
tatas tūryaravair nṛtyaiś carcarītālaniḥsvanaiḥ / sindūraghanasārādikṣodaiḥ kuṅkumakardamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपेक्षितनीचोच्चव्यवहारनिरर्गला । केलिः प्रववृते तत्र राजगेहमहोत्सवे
anapekṣitanīcoccavyavahāranirargalā / keliḥ pravavṛte tatra rājagehamahotsave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा तु स्वगृहे केलिविमर्दं वीक्ष्य तादृशम् । शुकनासगृहं गत्वा द्विगुणं तम् अकारयत्
rājā tu svagṛhe kelivimardaṃ vīkṣya tādṛśam / śukanāsagṛhaṃ gatvā dviguṇaṃ tam akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते ऽथ जातकर्मादौ वृत्ते षष्ठीप्रजागरे । विलासवत्यां स्नातायां शुचौ काल उपस्थिते
kṛte 'tha jātakarmādau vṛtte ṣaṣṭhīprajāgare / vilāsavatyāṃ snātāyāṃ śucau kāla upasthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रशस्ते ऽहनि दैवज्ञैर् अनुज्ञातो महीपतिः । स्नातः सुवर्णलक्षेण पूजयित्वा द्विजोत्तमान्
praśaste 'hani daivajñair anujñāto mahīpatiḥ / snātaḥ suvarṇalakṣeṇa pūjayitvā dvijottamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भूषणानि वासांसि वर्षन् परिजने शिशोः । चन्द्रापीड इति स्वप्नसदृशं नाम निर्ममे
sa bhūṣaṇāni vāsāṃsi varṣan parijane śiśoḥ / candrāpīḍa iti svapnasadṛśaṃ nāma nirmame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासो ऽपि सम्पूज्य विप्रान् विप्रजनोचितम् । वैशम्पायन इत्य् आत्मसूनोर् नाम प्रणीतवान्
śukanāso 'pi sampūjya viprān viprajanocitam / vaiśampāyana ity ātmasūnor nāma praṇītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण वर्धमानो ऽथ कृतचूडादिमङ्गलः । चन्द्रापीडो ऽभवत् पित्रोः परम् उत्सङ्गमण्डनम्
krameṇa vardhamāno 'tha kṛtacūḍādimaṅgalaḥ / candrāpīḍo 'bhavat pitroḥ param utsaṅgamaṇḍanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारेणेन्दुकान्तेन मधुरैर् बालवल्गितैः । अव्यक्तवर्णैर् आलापैर् अहरत् स तयोर् मनः
ākāreṇendukāntena madhurair bālavalgitaiḥ / avyaktavarṇair ālāpair aharat sa tayor manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते ऽथ सप्तमे वर्षे विद्यागृहम् अकारयत् । चन्द्रापीडस्य नगराद्बहिर्बहुगुणं नृपः
prāpte 'tha saptame varṣe vidyāgṛham akārayat / candrāpīḍasya nagarādbahirbahuguṇaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतोपनयनं चैनम् काले क्षत्रजनोचिते । तत्र न्यवेशयद्राजा विद्याधिगमसिद्धये
kṛtopanayanaṃ cainam kāle kṣatrajanocite / tatra nyaveśayadrājā vidyādhigamasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्कव्याकरणाभिज्ञान् धनुर्वेदविशारदान् । दण्डनीत्यादिनिपुणान् आचार्यान् पर्यकल्पयत्
tarkavyākaraṇābhijñān dhanurvedaviśāradān / daṇḍanītyādinipuṇān ācāryān paryakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासो ऽपि तं पुत्रम् उपनीय यथाविधि । राजपुत्रानुगं चक्रे विद्यागृहनिवासिनम्
śukanāso 'pi taṃ putram upanīya yathāvidhi / rājaputrānugaṃ cakre vidyāgṛhanivāsinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपतिस् त्व् अगमद् द्रष्टुं पुत्रं गुरुकुले स्थितम् । प्रार्थितो ऽपि स तन्मात्रा नैनम् आनाययद् गृहम्
nṛpatis tv agamad draṣṭuṃ putraṃ gurukule sthitam / prārthito 'pi sa tanmātrā nainam ānāyayad gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णषोडशवर्षो ऽथ राजपुत्रः कुशाग्रधीः । सकृदध्यापितो विद्याः पूर्वाभ्यस्ता इवाग्रहीत्
pūrṇaṣoḍaśavarṣo 'tha rājaputraḥ kuśāgradhīḥ / sakṛdadhyāpito vidyāḥ pūrvābhyastā ivāgrahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः सर्वभाषासु सत्कविः । सर्ववादेषु वक्ताभूत्सर्वशास्त्रेषु कोविदः
sarvaśāstrārthatattvajñaḥ sarvabhāṣāsu satkaviḥ / sarvavādeṣu vaktābhūtsarvaśāstreṣu kovidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रौढः कलासु सर्वासु दक्षः सर्वेषु कर्मसु । सर्वेषु व्यवहारेषु सो ऽभूद् अस्खलितक्रमः
prauḍhaḥ kalāsu sarvāsu dakṣaḥ sarveṣu karmasu / sarveṣu vyavahāreṣu so 'bhūd askhalitakramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण वर्धमानश् च स व्यायामम् असेवत । शुशुभे च तदभ्यासप्राप्तसर्वाङ्गसौष्ठवः
krameṇa vardhamānaś ca sa vyāyāmam asevata / śuśubhe ca tadabhyāsaprāptasarvāṅgasauṣṭhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलम्बबाहुः पीनांसः पृथुवक्षास् तनूदरः । गम्भीरबाहुर् वृत्तोरुस् तरुणः करिसद्गतिः
pralambabāhuḥ pīnāṃsaḥ pṛthuvakṣās tanūdaraḥ / gambhīrabāhur vṛttorus taruṇaḥ karisadgatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनाससुतस् तस्य प्रतिबिम्ब इवाभवत् । गुणैर् अशेषैर् अन्यत्र शरीरप्राणगौरवात्
śukanāsasutas tasya pratibimba ivābhavat / guṇair aśeṣair anyatra śarīraprāṇagauravāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा तु तं सुतं बुद्ध्वा कृतार्थं गुरुवेश्मनः । शुकनासगिरा गेहम् आनेतुम् उपचक्रमे
rājā tu taṃ sutaṃ buddhvā kṛtārthaṃ guruveśmanaḥ / śukanāsagirā geham ānetum upacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बलाहकनामानम् आहूय ध्वजिनीपतिम् । पुण्ये ऽह्नि प्राहिणोत् पुत्रम् आनेतुं कृतमङ्गलः
sa balāhakanāmānam āhūya dhvajinīpatim / puṇye 'hni prāhiṇot putram ānetuṃ kṛtamaṅgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रं राजपुत्राणां विनीतं बाहुशालिनाम् । विससर्ज च तेनैव सह पुत्रानुवर्तिनम्
sahasraṃ rājaputrāṇāṃ vinītaṃ bāhuśālinām / visasarja ca tenaiva saha putrānuvartinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेन्द्रायुधनामानं प्रेषयामास वाजिनम् । जितोच्चैःश्रवसं तैस् तैर् अनन्यसदृशैर् गुणैः
tathendrāyudhanāmānaṃ preṣayāmāsa vājinam / jitoccaiḥśravasaṃ tais tair ananyasadṛśair guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाहकस् ततो गत्वा विद्यागृहनिवासिनम् । अद्राक्षीद्राजपुत्रं तं प्रणनाम च सादरम्
balāhakas tato gatvā vidyāgṛhanivāsinam / adrākṣīdrājaputraṃ taṃ praṇanāma ca sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचचक्षे च राजाज्ञां गृहम् आगम्यताम् इति । सनामग्रहणं चास्मै राजपुत्रान् न्यवेदयत्
ācacakṣe ca rājājñāṃ gṛham āgamyatām iti / sanāmagrahaṇaṃ cāsmai rājaputrān nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बलाहकाख्यातशौर्यादिगुणगौरवाः । राजपुत्राः प्रणेमुस्तं पुरन्दरम् इवामराः
tato balāhakākhyātaśauryādiguṇagauravāḥ / rājaputrāḥ praṇemustaṃ purandaram ivāmarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्याणरत्नज्योतिर्भिर् जनितेन्द्रायुधप्रभम् । इन्द्रायुधं प्रवेश्याश्वं पुनर् आह बलाहकः
paryāṇaratnajyotirbhir janitendrāyudhaprabham / indrāyudhaṃ praveśyāśvaṃ punar āha balāhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमम् आरोह सिन्धूत्थम् अश्वरत्नम् अयोनिजम् । पारसीकाधिपतिना देवस्योपायनीकृतम्
imam āroha sindhūttham aśvaratnam ayonijam / pārasīkādhipatinā devasyopāyanīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडस् तु तं दृष्ट्वा तुरङ्गमम् अनुत्तमम् । परं विस्मयम् आपेदे चिरं चैवम् अचिन्तयत्
candrāpīḍas tu taṃ dṛṣṭvā turaṅgamam anuttamam / paraṃ vismayam āpede ciraṃ caivam acintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयं मे ब्रवीत्य् एवं नैष सत्यं तुरङ्गमः । को ऽपि केनापि शापेन नूनं तुरगतां गतः
hṛdayaṃ me bravīty evaṃ naiṣa satyaṃ turaṅgamaḥ / ko 'pi kenāpi śāpena nūnaṃ turagatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोनिजत्ववार्तेयम् एतत् संकल्पसाक्षिणी । रम्भा किलाप्सरःकन्या शापेन वडवाभवत्
ayonijatvavārteyam etat saṃkalpasākṣiṇī / rambhā kilāpsaraḥkanyā śāpena vaḍavābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुत्मतीदम् उच्चत्वम् उच्चैःश्रवसि वा भवेत् । तेजसाम् आकृतेर् वापि न सामान्येषु वाजिषु
garutmatīdam uccatvam uccaiḥśravasi vā bhavet / tejasām ākṛter vāpi na sāmānyeṣu vājiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति बुद्ध्या विकल्प्याथ बलाहकसमर्पितैः । कुसुमस्रगलङ्कारदुकूलैः कृतमण्डनः
iti buddhyā vikalpyātha balāhakasamarpitaiḥ / kusumasragalaṅkāradukūlaiḥ kṛtamaṇḍanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरून् आमन्त्र्य दत्ताशीर्ब्राह्मणैर् बन्दिभिः स्तुतः । वैशम्पायनम् आरूढम् आलोक्य तुरगान्तरम्
gurūn āmantrya dattāśīrbrāhmaṇair bandibhiḥ stutaḥ / vaiśampāyanam ārūḍham ālokya turagāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसि सो ऽसि नमस् तुभ्यम् आरोहातिक्रमस् त्वया । मर्षणीयो ऽयम् अस्माकम् आरुरोहेति तं वदन्
yo 'si so 'si namas tubhyam ārohātikramas tvayā / marṣaṇīyo 'yam asmākam āruroheti taṃ vadan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलकम् स इन्द्रायुधम् आरुह्य वैनतेयम् इवाच्युतः । अपि त्रिजगतीं कृत्स्नां मेने हस्तगताम् इव
tilakam sa indrāyudham āruhya vainateyam ivācyutaḥ / api trijagatīṃ kṛtsnāṃ mene hastagatām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवैशम्पायनः सो ऽथ निर्गत्य भवनात् ततः । राजपुत्रैः परिवृतो विवेश नगरीं शनैः
savaiśampāyanaḥ so 'tha nirgatya bhavanāt tataḥ / rājaputraiḥ parivṛto viveśa nagarīṃ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अथ पुरतरुण्यो राजमार्गेण यान्तं ददृशुर् अतुलकान्तिं सौधवातायनस्थाः । व्यपगतगुरुलज्जाः सम्भ्रमोत्कम्पिताङ्ग्यः स्मरजनितविकारैर् लोचनैर् अर्चयन्त्यः
tam atha purataruṇyo rājamārgeṇa yāntaṃ dadṛśur atulakāntiṃ saudhavātāyanasthāḥ / vyapagatagurulajjāḥ sambhramotkampitāṅgyaḥ smarajanitavikārair locanair arcayantyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.