Library·Abhinanda: Kadambarikathasara·3
इति श्रीविपश्चिद्वराग्रगण्याचार्यभट्टश्रीजयन्तसूनोरभिनन्दस्य कृतौ कादम्बरीकथासारे द्वितीयः सर्गः तृतीयः सर्गस् स प्राप्य नृपतिद्वारम् अवतीर्य तुरङ्गमात् । राजधानीं ससेनानीः सवैशम्पायनो ऽविशत्
iti śrīvipaścidvarāgragaṇyācāryabhaṭṭaśrījayantasūnorabhinandasya kṛtau kādambarīkathāsāre dvitīyaḥ sargaḥ tṛtīyaḥ sargas sa prāpya nṛpatidvāram avatīrya turaṅgamāt / rājadhānīṃ sasenānīḥ savaiśampāyano 'viśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य च सभामध्ये हर्षबाष्पार्द्रचक्षुषः । न्यस्तजानुः क्षितौ मूर्ध्ना ववन्दे चरणौ पितुः
praviśya ca sabhāmadhye harṣabāṣpārdracakṣuṣaḥ / nyastajānuḥ kṣitau mūrdhnā vavande caraṇau pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलिलिङ्ग च तं राजा चुचुम्ब शिरसि क्षणात् । ग्रहीतुम् ऐच्छद् उत्सङ्गे स तु भूमाव् उपाविशत्
āliliṅga ca taṃ rājā cucumba śirasi kṣaṇāt / grahītum aicchad utsaṅge sa tu bhūmāv upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टुं पुनः पुनः स्प्रष्टुम् अतृप्तेनापि भूभुजा । विसृष्टो ऽथ क्षणं स्थित्वा मातरं वन्दितुं ययौ
draṣṭuṃ punaḥ punaḥ spraṣṭum atṛptenāpi bhūbhujā / visṛṣṭo 'tha kṣaṇaṃ sthitvā mātaraṃ vandituṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां सुतालोकनानन्दक्षरत्क्षीरपयोधराम् । प्रणम्य जननीः सर्वा नन्दयामास वन्दनैः
tāṃ sutālokanānandakṣaratkṣīrapayodharām / praṇamya jananīḥ sarvā nandayāmāsa vandanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनन्द्य कृतं ताभिर् अवतारणमङ्गलम् । शुकनासम् अथ द्रष्टुम् अयासीत् तस्य मन्दिरम्
abhinandya kṛtaṃ tābhir avatāraṇamaṅgalam / śukanāsam atha draṣṭum ayāsīt tasya mandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारि वाजिनम् उत्सृज्य प्रविश्य प्रश्रयेण तम् । पितृवत् प्रणनामासौ मौलिना मेदिनीं स्पृशन्
dvāri vājinam utsṛjya praviśya praśrayeṇa tam / pitṛvat praṇanāmāsau maulinā medinīṃ spṛśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमन्तम् एनम् उत्थाप्य स्वयम् उत्थाय सादरम् । शुकनासस् तु जग्राह कण्ठे पुलकिताननः
namantam enam utthāpya svayam utthāya sādaram / śukanāsas tu jagrāha kaṇṭhe pulakitānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतयत्नो ऽपि नाध्यास्त चारुचामीकरासनम् । चन्द्रापीडः क्षिताव् एव तस्य न्यविशताग्रतः
kṛtayatno 'pi nādhyāsta cārucāmīkarāsanam / candrāpīḍaḥ kṣitāv eva tasya nyaviśatāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकनासं च मुञ्चन्तम् आसनं स्वं न्यवारयत् । तत्र क्षणम् इव स्थित्वा द्रष्टुम् आगान् मनोरमाम्
śukanāsaṃ ca muñcantam āsanaṃ svaṃ nyavārayat / tatra kṣaṇam iva sthitvā draṣṭum āgān manoramām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्रश्रयं प्रणम्याथ तां विलासवतीम् इव । ततो ऽवाप्तविचित्राशीर्मङ्गलो निरियाय सः
sapraśrayaṃ praṇamyātha tāṃ vilāsavatīm iva / tato 'vāptavicitrāśīrmaṅgalo niriyāya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृक् च चन्द्रापीडस्य दर्शनालिङ्गनक्रमः । स वैशम्पायनस्यापि तादृग् एव गृहद्वये
yādṛk ca candrāpīḍasya darśanāliṅganakramaḥ / sa vaiśampāyanasyāpi tādṛg eva gṛhadvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कश्चन सुतस्नेहे विशेषश् च तयोर् अभूत् । मन्त्रिणो राजपुत्रे वा मन्त्रिपुत्र नृपस्य वा
na kaścana sutasnehe viśeṣaś ca tayor abhūt / mantriṇo rājaputre vā mantriputra nṛpasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वोपकरणोपेतं पित्रा पूर्वं प्रकल्पितम् । जगाम चन्द्रापीडो ऽथ कुमारभवनं महत्
sarvopakaraṇopetaṃ pitrā pūrvaṃ prakalpitam / jagāma candrāpīḍo 'tha kumārabhavanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसंनिवेशम् आलोक्य रेमे तत्र चिराय सः । स्थितिम् इन्द्रायुधस्यापि स्ववासे पर्यकल्पयत्
susaṃniveśam ālokya reme tatra cirāya saḥ / sthitim indrāyudhasyāpi svavāse paryakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्नातानुलिप्ताङ्गं कृताहारं सुखस्थितम् । मात्रा विसृष्ट आगत्य कञ्चुकी तम् अभाषत
tataḥ snātānuliptāṅgaṃ kṛtāhāraṃ sukhasthitam / mātrā visṛṣṭa āgatya kañcukī tam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं हि पत्रलेखाख्या कुलूतेश्वरकन्यका । केनापि दैवयोगेन परिभ्रष्टा पितुर् गृहात्
iyaṃ hi patralekhākhyā kulūteśvarakanyakā / kenāpi daivayogena paribhraṣṭā pitur gṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालैव वर्धिता देव्या स्वयम् अन्तःपुरे निजे । योग्या सकलविस्रम्भभूमिस् ते पार्श्ववर्तिनी
bālaiva vardhitā devyā svayam antaḥpure nije / yogyā sakalavisrambhabhūmis te pārśvavartinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलकम् सा तु तेनार्पिता कन्या ततः प्रभृति तं तथा । असेवत यथा चास्य निजं चित्तम् इवाभवत्
tilakam sā tu tenārpitā kanyā tataḥ prabhṛti taṃ tathā / asevata yathā cāsya nijaṃ cittam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार तां च ताम्बूलकरङ्कस्याधिकारिणीम् । तुतोष च गुणैर् अस्याः शीलाचारनयादिभिः
cakāra tāṃ ca tāmbūlakaraṅkasyādhikāriṇīm / tutoṣa ca guṇair asyāḥ śīlācāranayādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियत्स्व् अपि व्यतीतेषु दिवसेष्व् अथ पार्थिवः । यौवराज्यविधौ सूनोर् अभियोगम् अशिश्रियत्
kiyatsv api vyatīteṣu divaseṣv atha pārthivaḥ / yauvarājyavidhau sūnor abhiyogam aśiśriyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमन्त्र्य शुकनासेन सह विस्रम्भनिर्भरम् । सम्भारसंग्रहारम्भम् अकरोत् कृतमङ्गलः
saṃmantrya śukanāsena saha visrambhanirbharam / sambhārasaṃgrahārambham akarot kṛtamaṅgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनिकृष्टाभिषेकं च दर्शनार्थम् उपागतम् । चन्द्रापीडम् अथोवाच शुकनासः सविस्तरम्
saṃnikṛṣṭābhiṣekaṃ ca darśanārtham upāgatam / candrāpīḍam athovāca śukanāsaḥ savistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात विज्ञातशास्त्रस्य विनयाचारशालिनः । नाल्पम् अप्य् उपदेष्टव्यम् अस्ति स्थिरमतेस् तव
tāta vijñātaśāstrasya vinayācāraśālinaḥ / nālpam apy upadeṣṭavyam asti sthiramates tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु लोकोत्तरा लक्ष्मीर् अभिरामम् इदं वपुः । नवं वयः परा शक्तिर् इति दुर्विषहो भरः
kiṃ tu lokottarā lakṣmīr abhirāmam idaṃ vapuḥ / navaṃ vayaḥ parā śaktir iti durviṣaho bharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मीर् नाम परं पुंसाम् अन्यथाभावकारणम् । विरलास् ते विकाराय न येषां तत्परिग्रहः
lakṣmīr nāma paraṃ puṃsām anyathābhāvakāraṇam / viralās te vikārāya na yeṣāṃ tatparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्णाति तीव्रम् ऊष्माणं हिनस्ति व्यक्तवादिताम् । करोति भक्तविद्वेषम् असमः श्रीकृतो ज्वरः
puṣṇāti tīvram ūṣmāṇaṃ hinasti vyaktavāditām / karoti bhaktavidveṣam asamaḥ śrīkṛto jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पश्यन्ति न शृण्वन्ति नापेक्षन्ते हिताहितम् । न विद्मः किं नु चेष्टन्ते कष्टं श्रीविप्लुता नराः
na paśyanti na śṛṇvanti nāpekṣante hitāhitam / na vidmaḥ kiṃ nu ceṣṭante kaṣṭaṃ śrīviplutā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमागतेति नैतस्याम् आश्वासः को ऽपि विद्यते । ह्यो ऽपि यत्रोषिता लक्ष्मीस् तत्रैवाद्य न दृश्यते
kramāgateti naitasyām āśvāsaḥ ko 'pi vidyate / hyo 'pi yatroṣitā lakṣmīs tatraivādya na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातरक्ताभिभूतेव भिन्नपादेव कण्टकैः । लक्ष्मीर् निधातुं शक्नोति न क्वचिन् निर्भरं पदम्
vātaraktābhibhūteva bhinnapādeva kaṇṭakaiḥ / lakṣmīr nidhātuṃ śaknoti na kvacin nirbharaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीः सपत्नीम् इव द्वेष्टि दृष्टिं सत्पथवर्तिनीम् । तां विना यत्र तत्रैव पतन्त्य् अन्धा इवेश्वराः
śrīḥ sapatnīm iva dveṣṭi dṛṣṭiṃ satpathavartinīm / tāṃ vinā yatra tatraiva patanty andhā iveśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्पथस्योपदेष्टारस् तेषां प्रविरला नराः । धूर्तैर् एते हि भुज्यन्ते हृदयानुप्रवेशिभिः
satpathasyopadeṣṭāras teṣāṃ praviralā narāḥ / dhūrtair ete hi bhujyante hṛdayānupraveśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपातरमणीयेषु विषयेषु निरर्गलम् । तैर् एव हि प्रवर्त्यन्ते मुखमाधुर्यपण्डितैः
āpātaramaṇīyeṣu viṣayeṣu nirargalam / tair eva hi pravartyante mukhamādhuryapaṇḍitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूर्तप्रतारिताश् चैते विषयासक्तचेतसः । अकस्मात् प्रलयं यान्ति गीतरक्ता मृगा इव
dhūrtapratāritāś caite viṣayāsaktacetasaḥ / akasmāt pralayaṃ yānti gītaraktā mṛgā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयेष्व् अतिकष्टो ऽयं विषयः स्त्रीति नाम यः । जीवत्य् अन्यैः किलाकृष्टस् तेनाकृष्टो न जीवति
viṣayeṣv atikaṣṭo 'yaṃ viṣayaḥ strīti nāma yaḥ / jīvaty anyaiḥ kilākṛṣṭas tenākṛṣṭo na jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खलेष्व् अकृतविस्रम्भो विषयेष्व् अनिमग्नधीः । साधुष्व् अभिमुखो नित्यं महतीं श्रियम् अश्नुते
khaleṣv akṛtavisrambho viṣayeṣv animagnadhīḥ / sādhuṣv abhimukho nityaṃ mahatīṃ śriyam aśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं न वञ्च्यसे धूर्तैर् न साधुभिर् उपेक्ष्यसे । यथा न बाध्यसे कामैः प्रयतेथास् तथा सदा
sa tvaṃ na vañcyase dhūrtair na sādhubhir upekṣyase / yathā na bādhyase kāmaiḥ prayatethās tathā sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं भवान् प्रकृत्यैव धीरः पित्रा च संस्कृतः । त्वद्गुणेष्व् अतिसंतोषो मुखरीकुरुते स्म माम्
kāmaṃ bhavān prakṛtyaiva dhīraḥ pitrā ca saṃskṛtaḥ / tvadguṇeṣv atisaṃtoṣo mukharīkurute sma mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगराज धुरं पित्रा कल्पिताम् उद्वह स्थिराम् । विजिताम् अपि चानेन पुनर् जय वसुंधराम्
yugarāja dhuraṃ pitrā kalpitām udvaha sthirām / vijitām api cānena punar jaya vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा विररामासौ तत्कल्याणपरायणः । चन्द्रापीडस् तु तद्वाग्भिर् अलङ्कृत इवाभवत्
ity uktvā virarāmāsau tatkalyāṇaparāyaṇaḥ / candrāpīḍas tu tadvāgbhir alaṅkṛta ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुण्ये ऽहनि स्नातं विधिवत् कृतमङ्गलम् । यौवराज्ये प्रियं पुत्रम् अभ्यषिञ्चन् महीपतिः
atha puṇye 'hani snātaṃ vidhivat kṛtamaṅgalam / yauvarājye priyaṃ putram abhyaṣiñcan mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषेकोत्सवस् तस्य जन्मलाभोत्सवाद् अपि । अधिकः सर्वलोकस्य बभूवानन्दवर्धनः
abhiṣekotsavas tasya janmalābhotsavād api / adhikaḥ sarvalokasya babhūvānandavardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाभ्यो दिग्भ्य आजग्मुर् गृहीतोपायना नृपाः । द्विजाश् च तुतुषुः प्राप्तगोभूकनकदक्षिणाः
sarvābhyo digbhya ājagmur gṛhītopāyanā nṛpāḥ / dvijāś ca tutuṣuḥ prāptagobhūkanakadakṣiṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्राहनि दैवज्ञश्लाघ्ययोग्यगुणान्विते । ददौ दिग्विजये यात्रां युवराजो नृपाज्ञया
anyatrāhani daivajñaślāghyayogyaguṇānvite / dadau digvijaye yātrāṃ yuvarājo nṛpājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतप्रस्थानहोमो ऽसौ विधिज्ञेय पुरोधसा । शस्त्रास्त्रचक्रम् अभ्यर्च्य शास्त्रोक्तैर् मन्त्रविस्तरैः
kṛtaprasthānahomo 'sau vidhijñeya purodhasā / śastrāstracakram abhyarcya śāstroktair mantravistaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतस्वस्त्ययनो विप्रैः प्रचुरस्वर्णतोषितैः । यत्नरुद्धास्रया मात्रा कृतप्रस्थानमङ्गलः
kṛtasvastyayano vipraiḥ pracurasvarṇatoṣitaiḥ / yatnaruddhāsrayā mātrā kṛtaprasthānamaṅgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषमुखरीकृतदिङ्मुखः । स्तुतस् तारं पठद्भिश् च सूतमागधबन्दिभिः
śaṅkhadundubhinirghoṣamukharīkṛtadiṅmukhaḥ / stutas tāraṃ paṭhadbhiś ca sūtamāgadhabandibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रग्विलेपनदीपादिसम्भारार्चितदैवतः । पितरौ शुकनासं च प्रणम्य निरगाद्गृहात्
sragvilepanadīpādisambhārārcitadaivataḥ / pitarau śukanāsaṃ ca praṇamya niragādgṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*चक्कलकम्* इन्द्रायुधम् अथारुह्य पौरजानपदाशिषः । शृण्वन् नगर्याः पूर्वेण द्वारेण निरियाय सः
*cakkalakam* indrāyudham athāruhya paurajānapadāśiṣaḥ / śṛṇvan nagaryāḥ pūrveṇa dvāreṇa niriyāya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनुगम्यमानो ऽसौ बलाहकनिवेदितैः । सहस्रसंख्यैः क्षितिपैर् उल्लसच्छत्त्रचामरैः
tato 'nugamyamāno 'sau balāhakaniveditaiḥ / sahasrasaṃkhyaiḥ kṣitipair ullasacchattracāmaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशम्पायनम् एकत्र पार्श्वे श्वेताश्ववर्तिनम् । अन्यत्र पत्रलेखां च पश्यन्न् अश्वरतीस्थिताम्
vaiśampāyanam ekatra pārśve śvetāśvavartinam / anyatra patralekhāṃ ca paśyann aśvaratīsthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् अहनि स स्तोकं प्रस्थायोच्छ्रिततोरणम् । चित्रं निवासम् अध्यास्त सिप्राकूले प्रकल्पितम्
tasminn ahani sa stokaṃ prasthāyocchritatoraṇam / citraṃ nivāsam adhyāsta siprākūle prakalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*तिलकम्* अथापरेद्युर् उत्थायाशेषाभरणभूषितः । प्रावर्तत प्रबन्धेन प्रस्थातुम् अतुलोद्यमः
*tilakam* athāparedyur utthāyāśeṣābharaṇabhūṣitaḥ / prāvartata prabandhena prasthātum atulodyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडयन्न् अथ सैन्येन पातालतलवासिनः । रजसा च तदुत्थेन स्थगयन् गगनस्थितान्
pīḍayann atha sainyena pātālatalavāsinaḥ / rajasā ca tadutthena sthagayan gaganasthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमयन्न् उन्नतान् भूपान् आनतान् परिपालयन् । अवशान् उत्खनन् कांश्चिद् उत्खातान् प्रतिरोपयन्
namayann unnatān bhūpān ānatān paripālayan / avaśān utkhanan kāṃścid utkhātān pratiropayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वासयन्न् अविश्वस्तान् संरक्षञ् छरणागतान् । दस्यून् उत्सादयन् दण्डैः साधून् संमानयन् धनैः
viśvāsayann aviśvastān saṃrakṣañ charaṇāgatān / dasyūn utsādayan daṇḍaiḥ sādhūn saṃmānayan dhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणेभ्यो ददद् ग्रामान् कुर्वन् देवकुलावलीः । नवानि निजचिह्नानि तत्र तत्र प्रवर्तयन्
brāhmaṇebhyo dadad grāmān kurvan devakulāvalīḥ / navāni nijacihnāni tatra tatra pravartayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षत्रितयमात्रेण समग्रामर्णवावधिम् । स बभ्राम प्रबन्धेन मान्धातेव वसुंधराम्
varṣatritayamātreṇa samagrāmarṇavāvadhim / sa babhrāma prabandhena māndhāteva vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलकम् जिगाय प्रथमं प्राचीं दिशं तदनु दक्षिणाम् । ततः प्रतीचीं पश्चाच् च प्रतापनिधिरुत्तराम्
kulakam jigāya prathamaṃ prācīṃ diśaṃ tadanu dakṣiṇām / tataḥ pratīcīṃ paścāc ca pratāpanidhiruttarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हेमजटाख्यानां किरातानां निकेतनम् । स सुवर्णपुरं जित्वा दण्डं जग्राह हेलया
atha hemajaṭākhyānāṃ kirātānāṃ niketanam / sa suvarṇapuraṃ jitvā daṇḍaṃ jagrāha helayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या च कैलाससीमान्तर्भूर्नितान्तमनोरमा । तस्यां दिग्विजयश्रान्तः कियतो ऽप्यास्त वत्सरान्
yā ca kailāsasīmāntarbhūrnitāntamanoramā / tasyāṃ digvijayaśrāntaḥ kiyato 'pyāsta vatsarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तु स तत्स्थानाद् आरुह्येन्द्रायुधं वने । मृगयानिर्गतो ऽपश्यत् किंनर्या सह किंनरम्
ekadā tu sa tatsthānād āruhyendrāyudhaṃ vane / mṛgayānirgato 'paśyat kiṃnaryā saha kiṃnaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोक्य कौतुकाकृष्टदृष्टिरश्वमुखौ च तौ । आदित्सुः प्रेरयामास ताव् एव प्रति वाजिनम्
ālokya kautukākṛṣṭadṛṣṭiraśvamukhau ca tau / āditsuḥ prerayāmāsa tāv eva prati vājinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूर्वपुरुषालोकत्रासात् कैलासकन्दरम् । प्रवेष्टुकामौ महता वेगेनानुससार तौ
apūrvapuruṣālokatrāsāt kailāsakandaram / praveṣṭukāmau mahatā vegenānusasāra tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्ष्णिप्रहरणाभ्यासग्राहितोदग्ररंहसा । पञ्चयोजनमाना भूस् तेनाश्वेन व्यलङ्घ्यत
pārṣṇipraharaṇābhyāsagrāhitodagraraṃhasā / pañcayojanamānā bhūs tenāśvena vyalaṅghyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ च पर्वतम् आरूढाव् अग्रतस् तस्य किंनरौ । ततस् तद्ग्रहणाकाङ्क्षां हृदयाद् उत्ससर्ज सः
tau ca parvatam ārūḍhāv agratas tasya kiṃnarau / tatas tadgrahaṇākāṅkṣāṃ hṛdayād utsasarja saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशक्नोद् अनुसर्तुं च कश्चित् परिजनो न तम् । तार्क्ष्येणाप्य् अनुगम्येत धावन्न् इन्द्रायुधः कुतः
aśaknod anusartuṃ ca kaścit parijano na tam / tārkṣyeṇāpy anugamyeta dhāvann indrāyudhaḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वल्गां समाकृष्य श्रमस्वेदार्द्रविग्रहम् । दृष्ट्वैकाकिनम् आत्मानं श्वसन्तं च तुरङ्गमम्
atha valgāṃ samākṛṣya śramasvedārdravigraham / dṛṣṭvaikākinam ātmānaṃ śvasantaṃ ca turaṅgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वर्णयंस् तम् उद्देशं मानुषाणाम् अगोचरम् । विहस्यैवात्मनात्मानं सानुतापम् अचिन्तयत्
nirvarṇayaṃs tam uddeśaṃ mānuṣāṇām agocaram / vihasyaivātmanātmānaṃ sānutāpam acintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो किम् अपि मे मौर्ख्यम् अस्थानाभिनिवेशिनः । यद् आत्मा बालकेनेव व्यर्थम् आयासितो मया
aho kim api me maurkhyam asthānābhiniveśinaḥ / yad ātmā bālakeneva vyartham āyāsito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगृहीतेन को वार्थः को ऽर्थः प्राप्तेन वामुना । किंनरद्वितयेनेति मया मूढेन नेक्षितम्
agṛhītena ko vārthaḥ ko 'rthaḥ prāptena vāmunā / kiṃnaradvitayeneti mayā mūḍhena nekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पन्था निरूपितो नायम् आविष्टेनेव धावता । न चात्र लभ्यते मर्त्यो मम मार्गस्य देशिकः
panthā nirūpito nāyam āviṣṭeneva dhāvatā / na cātra labhyate martyo mama mārgasya deśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयते किल वर्षस्य भारतस्यावसानभूः । कैलाससंनिकृष्टेयम् इह मर्त्यस्य का कथा
śrūyate kila varṣasya bhāratasyāvasānabhūḥ / kailāsasaṃnikṛṣṭeyam iha martyasya kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वने पर्णतृणाकीर्णे पादमुद्राश् च वाजिनः । न स्युर् यदनुसारेण यास्यामि शिबिरं निजम्
vane parṇatṛṇākīrṇe pādamudrāś ca vājinaḥ / na syur yadanusāreṇa yāsyāmi śibiraṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं दक्षिणाम् आशां पुरस्कृत्य यथातथा । गन्तव्यं किं तु मध्याह्नसमयो ऽयम् उपस्थितः
kevalaṃ dakṣiṇām āśāṃ puraskṛtya yathātathā / gantavyaṃ kiṃ tu madhyāhnasamayo 'yam upasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूतो ऽतिमात्रं च खेदस् तद् इह साम्प्रतम् । लब्ध्वा कुतो ऽप्य् अपस्ताभिर् यास्यामि विगतश्रमः
anubhūto 'timātraṃ ca khedas tad iha sāmpratam / labdhvā kuto 'py apastābhir yāsyāmi vigataśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य पानीयम् अन्वेषितुम् इतस् ततः । परिभ्रमन् घनस्निग्धं शाखिनां खण्डम् ऐक्षत
iti saṃcintya pānīyam anveṣitum itas tataḥ / paribhraman ghanasnigdhaṃ śākhināṃ khaṇḍam aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तदनुकूलेन पथा गच्छन् समीरणैः । आह्लाद्यत नवोत्फुल्लकमलामोदवाहिभिः
tatas tadanukūlena pathā gacchan samīraṇaiḥ / āhlādyata navotphullakamalāmodavāhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तद्विपपदासक्तमृणालदलदन्तुरम् । स पन्थानम् अथापश्यद् अम्भसाम् अनुमापकम्
mattadvipapadāsaktamṛṇāladaladanturam / sa panthānam athāpaśyad ambhasām anumāpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन गत्वागखण्डस्य मध्ये जलधिसंनिभम् । अदृष्टपारपर्यन्तम् आलुलोके महत्सरः
tena gatvāgakhaṇḍasya madhye jaladhisaṃnibham / adṛṣṭapāraparyantam āluloke mahatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदालोकनमात्रेण दूरादपगतक्लमः । प्राप्य तत्पुलिनोपान्तं वाजिनो ऽवततार सः
tadālokanamātreṇa dūrādapagataklamaḥ / prāpya tatpulinopāntaṃ vājino 'vatatāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वापनीतपर्याणं तं स्थलीलुठितोत्थितम् । गृहीतशाद्वलग्रासमाप्लुताधूतकेसरम्
kṛtvāpanītaparyāṇaṃ taṃ sthalīluṭhitotthitam / gṛhītaśādvalagrāsamāplutādhūtakesaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तार्य सरसस्तीरतरौ संयम्य वाजिनम् । क्षिप्त्वासिधेनुलूनानि तृणान्येतस्य चाग्रतः
uttārya sarasastīratarau saṃyamya vājinam / kṣiptvāsidhenulūnāni tṛṇānyetasya cāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं सस्नौ पपौ वारि बुभुजे बिसकन्दलीः । उत्तरीयशिरोधानो निषसाद शिलातले
svayaṃ sasnau papau vāri bubhuje bisakandalīḥ / uttarīyaśirodhāno niṣasāda śilātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*तिलकम्* ततो मुहूर्तविश्रान्त उत्तरस्मिन् सरस्तटे । समुच्चरन्तं शुश्राव गीतध्वनिम् अमानुषम्
*tilakam* tato muhūrtaviśrānta uttarasmin sarastaṭe / samuccarantaṃ śuśrāva gītadhvanim amānuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां दिशि दृढासक्तचक्षुर् उत्क्षिप्तकन्धरः । तम् आदौ निबिडश्रोत्रशुक्तिर् इन्द्रायुधो ऽशृणोत्
tasyāṃ diśi dṛḍhāsaktacakṣur utkṣiptakandharaḥ / tam ādau nibiḍaśrotraśuktir indrāyudho 'śṛṇot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो ऽत्र विजने गीतम् इत्य् आविष्कृतकौतुकः । उत्थाय चन्द्रापीडो ऽथ ताम् एव दिशम् अभ्यगात्
kuto 'tra vijane gītam ity āviṣkṛtakautukaḥ / utthāya candrāpīḍo 'tha tām eva diśam abhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीतश्रवणलुब्धेन सलीलम् अभिधावता । अपृष्टेनापि मार्गो ऽस्य मार्गेणैव न्यवेद्यत
gītaśravaṇalubdhena salīlam abhidhāvatā / apṛṣṭenāpi mārgo 'sya mārgeṇaiva nyavedyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा प्रासादम् ऐक्षिष्ट स्फाटिकं नातिदूरतः । हसन्तम् इव कैलासशोभाविभवमंशुभिः
gatvā prāsādam aikṣiṣṭa sphāṭikaṃ nātidūrataḥ / hasantam iva kailāsaśobhāvibhavamaṃśubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवं चतुर्मुखं तत्र रत्नपीठप्रतिष्ठितम् । भगवन्तम् उमाकान्तं ददर्श प्रणनाम च
devaṃ caturmukhaṃ tatra ratnapīṭhapratiṣṭhitam / bhagavantam umākāntaṃ dadarśa praṇanāma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याथ दक्षिणां मूर्तिम् आश्रित्य विहितासना । उत्सङ्गनिहितां वीणां वादयन्ती कलस्वनम्
tasyātha dakṣiṇāṃ mūrtim āśritya vihitāsanā / utsaṅganihitāṃ vīṇāṃ vādayantī kalasvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहप्रभावितानेन कुन्दगौरेण सर्पता । साक्षाल् लक्ष्मीर् इव क्षीरजलधेर् मध्यवर्तिनी
dehaprabhāvitānena kundagaureṇa sarpatā / sākṣāl lakṣmīr iva kṣīrajaladher madhyavartinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपाग्निशमितानङ्गप्रत्युज्जीवनवाञ्छया । रतिः प्रसादयन्तीव तपसा पार्वतीपतिम्
kopāgniśamitānaṅgapratyujjīvanavāñchayā / ratiḥ prasādayantīva tapasā pārvatīpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवे ऽपि वयसि प्राप्तवैराग्याभ्यासवासना । व्यलोकि कन्यका तेन धृतपाशुपतव्रता
nave 'pi vayasi prāptavairāgyābhyāsavāsanā / vyaloki kanyakā tena dhṛtapāśupatavratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडो ऽथ तां दृष्ट्वा विस्मयाविष्टमानसः । केयं स्यात् कन्यका नास्या दिव्यतां प्रति संशयः
candrāpīḍo 'tha tāṃ dṛṣṭvā vismayāviṣṭamānasaḥ / keyaṃ syāt kanyakā nāsyā divyatāṃ prati saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*चक्कलकम्* नान्तर्धानम् इयं गच्छेन् न वा गगनम् उत्पतेत् । न मौनम् अवलम्बेत मर्त्यसंदर्शनेन वा
*cakkalakam* nāntardhānam iyaṃ gacchen na vā gaganam utpatet / na maunam avalambeta martyasaṃdarśanena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि चिन्तयन्न् आस्त स्तम्भाच्छादितविग्रहः । गीतावसानसमयप्रतीक्षणपरायणः
ityādi cintayann āsta stambhācchāditavigrahaḥ / gītāvasānasamayapratīkṣaṇaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*तिलकम्* साथ गीतं समापय्य विनिधाय च वल्लकीम् । प्रणम्य चन्द्रचूडाय चन्द्रापीडम् अभाषत
*tilakam* sātha gītaṃ samāpayya vinidhāya ca vallakīm / praṇamya candracūḍāya candrāpīḍam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिथे स्वागतं ते ऽस्तु सौम्य विश्रम्यताम् इह । प्राप्तो ऽसि स्वाम् इमां भूमिम् इत आगम्यताम् इति
atithe svāgataṃ te 'stu saumya viśramyatām iha / prāpto 'si svām imāṃ bhūmim ita āgamyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडस् तद् आकर्ण्य बह्व् आत्मानम् अमन्यत । व्रजन्तीम् अनु वव्राज देवतावत् प्रणम्य ताम्
candrāpīḍas tad ākarṇya bahv ātmānam amanyata / vrajantīm anu vavrāja devatāvat praṇamya tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेश नातिदूरे ऽथ निजाश्रमगुहाम् असौ । स्थिताजिनकुशालाबुपात्रदण्डकमण्डलुम्
viveśa nātidūre 'tha nijāśramaguhām asau / sthitājinakuśālābupātradaṇḍakamaṇḍalum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दर्भासनासीनम् उपविष्टा मृगाजिने । पप्रच्छ चन्द्रापीडं सा स्वरूपागमनादिकम्
tatra darbhāsanāsīnam upaviṣṭā mṛgājine / papraccha candrāpīḍaṃ sā svarūpāgamanādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु सर्वं यथावृत्तमाचचक्षे सविस्तरम् । सा च विज्ञातवृत्तान्ता निर्जगाम ततो बहिः
sa tu sarvaṃ yathāvṛttamācacakṣe savistaram / sā ca vijñātavṛttāntā nirjagāma tato bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतभिक्षापात्रा च क्षणम् आस्त तरोर् अधः । आपूर्यत स्वयं शीर्णैः फलैस् तद् अमृतोपमैः
gṛhītabhikṣāpātrā ca kṣaṇam āsta taror adhaḥ / āpūryata svayaṃ śīrṇaiḥ phalais tad amṛtopamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तदुपयोगाय चन्द्रापीडं न्ययुङ्क्त सा । अन्वतिष्ठद् वचस् तस्याः स च विस्मयमानधीः
tatas tadupayogāya candrāpīḍaṃ nyayuṅkta sā / anvatiṣṭhad vacas tasyāḥ sa ca vismayamānadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् अथ कृताहारे गिरिप्रस्रवणान्तिकम् । गत्वा सापि फलाहारप्रक्रियामात्रम् आचरत्
tasminn atha kṛtāhāre giriprasravaṇāntikam / gatvā sāpi phalāhāraprakriyāmātram ācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगत्य च पुनस् तस्मिन्न् उपविष्टा मृगाजिने । तारापीडोज्जयिन्यादिकथया क्षणम् आस्त सा
āgatya ca punas tasminn upaviṣṭā mṛgājine / tārāpīḍojjayinyādikathayā kṣaṇam āsta sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि नाम स्ववृत्तान्तं मद्वद् एषापि वर्णयेत् । पृष्टेत्य् एवं क्षणं दध्यौ चन्द्रापीडः सकौतुकः
api nāma svavṛttāntaṃ madvad eṣāpi varṇayet / pṛṣṭety evaṃ kṣaṇaṃ dadhyau candrāpīḍaḥ sakautukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा चास्याः प्रशममधुराम् आकृतिं भावशुद्धिं दाक्षिण्यं च प्रकृतिसरलं लब्धवाक्यावकाशः । आत्मोदन्तं नियतम् अखिलं वक्ष्यति प्रार्थितेयं चन्द्रापीडः क्षणम् अथ कृतप्रश्नसम्प्रत्ययो ऽभूत्
dṛṣṭvā cāsyāḥ praśamamadhurām ākṛtiṃ bhāvaśuddhiṃ dākṣiṇyaṃ ca prakṛtisaralaṃ labdhavākyāvakāśaḥ / ātmodantaṃ niyatam akhilaṃ vakṣyati prārthiteyaṃ candrāpīḍaḥ kṣaṇam atha kṛtapraśnasampratyayo 'bhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.