Library·Abhinanda: Kadambarikathasara·6
इति श्रीविपश्चिद्वराग्रगण्याचार्यभट्टजयन्तसूनोर् अभिनन्दस्य कृतौ कादम्बरीकथासारे पञ्चमः सर्गः षष्ठः सर्गः अथ प्रविश्य नगरीमुपास्य पितरौ चिरम् । शुकनासं च सो ऽध्यास्त कुमारभवनं पुनः
iti śrīvipaścidvarāgragaṇyācāryabhaṭṭajayantasūnor abhinandasya kṛtau kādambarīkathāsāre pañcamaḥ sargaḥ ṣaṣṭhaḥ sargaḥ atha praviśya nagarīmupāsya pitarau ciram / śukanāsaṃ ca so 'dhyāsta kumārabhavanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कादम्बरीध्याननिरतैकाग्रचेतसः । बभूव रतये नास्य किञ्चित्स्थास्नु चरिष्णु च
tatra kādambarīdhyānanirataikāgracetasaḥ / babhūva rataye nāsya kiñcitsthāsnu cariṣṇu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाकरोत् प्रियम् आहारं नाबोधि मधुरं रसम् । न चाद्रियत वासांसि न सिषेवे विलेपनम्
nākarot priyam āhāraṃ nābodhi madhuraṃ rasam / na cādriyata vāsāṃsi na siṣeve vilepanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्थच्युत इवाध्वन्यो यूथभ्रष्ट इव द्विपः । वागुरापाशसंरुद्ध इव सारङ्गशावकः
sārthacyuta ivādhvanyo yūthabhraṣṭa iva dvipaḥ / vāgurāpāśasaṃruddha iva sāraṅgaśāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवा विभावरीं ध्यायन् निशि वाञ्छन् दिनागमम् । उदीचीम् एव सास्राक्षो वीक्षमाणो ऽनिशं दिशम्
divā vibhāvarīṃ dhyāyan niśi vāñchan dināgamam / udīcīm eva sāsrākṣo vīkṣamāṇo 'niśaṃ diśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयूरकादिहायातं ज्ञात्वा मां किं भजेदसौ । किं वदेत् पत्त्रलेखां वा सापि किं वोच्यते तया
keyūrakādihāyātaṃ jñātvā māṃ kiṃ bhajedasau / kiṃ vadet pattralekhāṃ vā sāpi kiṃ vocyate tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति नक्तन्दिनं ध्यायन्न् अनवापितनिर्वृतिः । कालं कियन्तम् अप्य् एवं चन्द्रापीडो ऽत्यवाहयत्
iti naktandinaṃ dhyāyann anavāpitanirvṛtiḥ / kālaṃ kiyantam apy evaṃ candrāpīḍo 'tyavāhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारः संवृतस् त्व् ईदृग् अस्य गूढात्मनो ऽभवत् । यथा तां शून्यतां तस्य पितरौ नाधिजग्मतुः
ākāraḥ saṃvṛtas tv īdṛg asya gūḍhātmano 'bhavat / yathā tāṃ śūnyatāṃ tasya pitarau nādhijagmatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेष्व् अथ व्यतीतेषु पत्त्रलेखा तदन्तिकम् । प्रापद् बलाहकाश्वीयनिर्वृत्तपथसौष्ठवा
dineṣv atha vyatīteṣu pattralekhā tadantikam / prāpad balāhakāśvīyanirvṛttapathasauṣṭhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडो ऽपि तां दृष्ट्वा समुच्छ्वसितमानसः । कादम्बरीम् इवामंस्त पस्पर्श च मुहुर्मुहुः
candrāpīḍo 'pi tāṃ dṛṣṭvā samucchvasitamānasaḥ / kādambarīm ivāmaṃsta pasparśa ca muhurmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विस्रब्धम् अप्राक्षीद् वद कादम्बरीकथाम् । किम् अस्माकं स्मरत्य् एषा रुषितेहागमनेन किम्
atha visrabdham aprākṣīd vada kādambarīkathām / kim asmākaṃ smaraty eṣā ruṣitehāgamanena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साभ्यसूयम् इवालोक्य चन्द्रापीडम् उवाच सा । किम् एतच्चिन्तया देव गुरून् आराधय स्थिरम्
sābhyasūyam ivālokya candrāpīḍam uvāca sā / kim etaccintayā deva gurūn ārādhaya sthiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असौ हि सुप्रसन्नेन स्वयं मकरकेतुना । त्वय्यर्पिता विधिवशाच्छ्रीपतौ श्रीरिवाब्धिना
asau hi suprasannena svayaṃ makaraketunā / tvayyarpitā vidhivaśācchrīpatau śrīrivābdhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां चाभिनवभावार्द्रां बालां तरुलताम् इव । तीव्रे विरहदावाग्नौ क्षिप्तवानसि किं वृथा
tāṃ cābhinavabhāvārdrāṃ bālāṃ tarulatām iva / tīvre virahadāvāgnau kṣiptavānasi kiṃ vṛthā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयूरकमुखाद् बुद्ध्वागमनं देव तावकम् । वज्राशनिहता शालिवल्लरीव व्यकम्पत
keyūrakamukhād buddhvāgamanaṃ deva tāvakam / vajrāśanihatā śālivallarīva vyakampata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्धस्थैर्यावदन् मां च पत्त्रलेखे किम् ईदृशम् । युक्तम् एतस्य यन्मन्ये रक्षांस्य् अपि न कुर्वते
labdhasthairyāvadan māṃ ca pattralekhe kim īdṛśam / yuktam etasya yanmanye rakṣāṃsy api na kurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति निःश्वासैर् वर्धमानैर् दिनैर् इव । क्रान्ता ग्रीष्मनिशेवासावक्षीयत शनैः शनैः
tataḥ prabhṛti niḥśvāsair vardhamānair dinair iva / krāntā grīṣmaniśevāsāvakṣīyata śanaiḥ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धकुसुमामोदाः प्रागभ्यासादुपागताः । दूरात्परिहरन्त्यस्याः कबरीमद्य षट्पदाः
alabdhakusumāmodāḥ prāgabhyāsādupāgatāḥ / dūrātpariharantyasyāḥ kabarīmadya ṣaṭpadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोदनारुणितापाङ्गे चिरं विस्मृतकज्जले । नेत्रे माधुर्यमुत्सृज्य गते तस्याः कषायताम्
rodanāruṇitāpāṅge ciraṃ vismṛtakajjale / netre mādhuryamutsṛjya gate tasyāḥ kaṣāyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरं पत्त्रलतालेख्यं विहाय क्रियते नवम् । मण्डनं गण्डयोर् अश्रुकणमुक्तावली तया
ciraṃ pattralatālekhyaṃ vihāya kriyate navam / maṇḍanaṃ gaṇḍayor aśrukaṇamuktāvalī tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुः स्वभावरक्तश् च प्रवृद्धैर् असमोष्मभिः । म्लानिम् आनीयते तस्या निःश्वासैर् अधरः स्वरैः
mṛduḥ svabhāvaraktaś ca pravṛddhair asamoṣmabhiḥ / mlānim ānīyate tasyā niḥśvāsair adharaḥ svaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तनौ च विरहे तस्याः शोकान् न हि बहिष्कृतौ । दाहप्रतिक्रियाभ्यस्तैर् हारकर्पूरचन्दनैः
stanau ca virahe tasyāḥ śokān na hi bahiṣkṛtau / dāhapratikriyābhyastair hārakarpūracandanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरहज्वलनस् तस्या लावण्यरसनिर्झरैः । वाडवश् चाब्धिना नैति शमम् इत्य् अद्भुतद्वयम्
virahajvalanas tasyā lāvaṇyarasanirjharaiḥ / vāḍavaś cābdhinā naiti śamam ity adbhutadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहुः सरसि हंसीव मृगीवोपवने मुहुः । पुलिने चक्रवाकीव मुहुर् लुठति विह्वला
muhuḥ sarasi haṃsīva mṛgīvopavane muhuḥ / puline cakravākīva muhur luṭhati vihvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहुर् भवन्तम् आलिङ्ग्य पुरः संकल्पकल्पितम् । शून्ये भुजलते वीक्ष्य विलक्षा पतति क्षितौ
muhur bhavantam āliṅgya puraḥ saṃkalpakalpitam / śūnye bhujalate vīkṣya vilakṣā patati kṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा गाद् अयम् उपालब्धः संकल्पाद् अपि दूरतः । इत्य् उपालभते न त्वां भीतेव मनसापि सा
mā gād ayam upālabdhaḥ saṃkalpād api dūrataḥ / ity upālabhate na tvāṃ bhīteva manasāpi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदाकारमयं ध्यानं त्वद्गोत्रप्रवणा गिरः । त्वद्गात्रकीलिता दृष्टिस् तस्याः सम्प्रति वर्तते
tvadākāramayaṃ dhyānaṃ tvadgotrapravaṇā giraḥ / tvadgātrakīlitā dṛṣṭis tasyāḥ samprati vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियती वर्ण्यते तस्याः परेण विरहव्यथा । स्वसंवेदनगम्या हि सा तयैवानुभूयते
kiyatī varṇyate tasyāḥ pareṇa virahavyathā / svasaṃvedanagamyā hi sā tayaivānubhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अप्य् आख्यातुकामेव बहुशः स्फुरिताधरा । हृदयस्थेन केनापि गुरुणेव निषिध्यते
kim apy ākhyātukāmeva bahuśaḥ sphuritādharā / hṛdayasthena kenāpi guruṇeva niṣidhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमौ विवेष्टमानाङ्गी भुजङ्गीव कदाप्य् असौ । दिशो वीक्ष्य मदुत्सङ्गे निधाय मुखम् अब्रवीत्
bhūmau viveṣṭamānāṅgī bhujaṅgīva kadāpy asau / diśo vīkṣya madutsaṅge nidhāya mukham abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठानय तं गत्वा जीवन्तीं मां यदीच्छसि । अहं गन्तुम् अशक्ता हि सुदूरम् इदम् अन्तरम्
uttiṣṭhānaya taṃ gatvā jīvantīṃ māṃ yadīcchasi / ahaṃ gantum aśaktā hi sudūram idam antaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितायां त्वयि जीवामि त्वत्स्पर्शेन यथा तथा । गतायां तु चिरं कालं न सहन्ते ममासवः
sthitāyāṃ tvayi jīvāmi tvatsparśena yathā tathā / gatāyāṃ tu ciraṃ kālaṃ na sahante mamāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा च दृष्ट्वा च समायातास्म्य् अतः परम् । देवः प्रमाणम् इत्य् उक्त्वा रुदती विरराम सा
iti śrutvā ca dṛṣṭvā ca samāyātāsmy ataḥ param / devaḥ pramāṇam ity uktvā rudatī virarāma sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडस् तद् आकर्ण्य गतस्मृतिर् इवाभवत् । लब्धस्मृतिश् चिरं दध्यौ गमने हेतुम् आत्मनः
candrāpīḍas tad ākarṇya gatasmṛtir ivābhavat / labdhasmṛtiś ciraṃ dadhyau gamane hetum ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेष्व् अथ व्यतीतेषु वक्तुं कादम्बरीदशाम् । आगात् केयूरको ऽप्य् आशु दीर्घाध्वश्रान्तवाहनः
dineṣv atha vyatīteṣu vaktuṃ kādambarīdaśām / āgāt keyūrako 'py āśu dīrghādhvaśrāntavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चोज्जयिन्या विभवं प्रविशन् वीक्ष्य विस्मितः । स्थाने ननु मनो लग्नं स्वामिन्या इत्य् अमन्यत
sa cojjayinyā vibhavaṃ praviśan vīkṣya vismitaḥ / sthāne nanu mano lagnaṃ svāminyā ity amanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य ददृशे तेन चन्द्रापीडः कृशाकृतिः । चक्रवाक इवैकाकी प्रियाविरहविह्वलः
praviśya dadṛśe tena candrāpīḍaḥ kṛśākṛtiḥ / cakravāka ivaikākī priyāvirahavihvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधत्या पार्श्ववर्तिन्या चामरं पत्त्रलेखया । संवीज्यमानः पर्यङ्कनिषण्णग्लानविग्रहः
dadhatyā pārśvavartinyā cāmaraṃ pattralekhayā / saṃvījyamānaḥ paryaṅkaniṣaṇṇaglānavigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिपत्योपविष्टो ऽसौ गाढं शिरसि पस्पृशे । कुर्वता कुशलप्रश्नं चन्द्रापीडेन सादरम्
praṇipatyopaviṣṭo 'sau gāḍhaṃ śirasi paspṛśe / kurvatā kuśalapraśnaṃ candrāpīḍena sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कादम्बरीवार्तां पृष्टः केयूरको ऽमुना । पत्त्रलेखामुखं वीक्ष्य संक्षिप्तम् इदम् अब्रवीत्
tataḥ kādambarīvārtāṃ pṛṣṭaḥ keyūrako 'munā / pattralekhāmukhaṃ vīkṣya saṃkṣiptam idam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तो ऽसि नानया किञ्चिद् उक्तश् चेत् किम् इह स्थितः । उक्तश् चेह स्थितश् चासि कृतम् आगमनेन मे
ukto 'si nānayā kiñcid uktaś cet kim iha sthitaḥ / uktaś ceha sthitaś cāsi kṛtam āgamanena me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि वद संदेशम् इति तेन तु चोदितः । पुनः केयूरकः प्राह न हि विज्ञाप्यसे मृषा
tathāpi vada saṃdeśam iti tena tu coditaḥ / punaḥ keyūrakaḥ prāha na hi vijñāpyase mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं जीवत्सु युष्मासु विरहो हन्ति माम् इति । तस्याः साकूतया दृष्ट्या विसृष्टो ऽस्मि न तद्गिरा
kathaṃ jīvatsu yuṣmāsu viraho hanti mām iti / tasyāḥ sākūtayā dṛṣṭyā visṛṣṭo 'smi na tadgirā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अत्र बहुनोक्तेन तथास्या विरहव्यथा । अद्यापि जीवतीत्य् अत्र यथा दोलायते मनः
kim atra bahunoktena tathāsyā virahavyathā / adyāpi jīvatīty atra yathā dolāyate manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कथाभिस् तथा स्थित्वा तस्मिन्न् अथ दिने चिरम् । चन्द्रापीडः सुखावासं केयूरकम् अकारयत्
tatkathābhis tathā sthitvā tasminn atha dine ciram / candrāpīḍaḥ sukhāvāsaṃ keyūrakam akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न राक्षसो न चाण्डालो न किरातश् च यद्य् अहम् । अच्छोदसरसस् तीरं प्राप्तं मां वेत्थ सर्वथा
na rākṣaso na cāṇḍālo na kirātaś ca yady aham / acchodasarasas tīraṃ prāptaṃ māṃ vettha sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युर् इति संदिश्य सहितं पत्त्रलेखया । केयूरकम् असौ रत्नैः प्राहिणोत् कृतमण्डनम्
anyedyur iti saṃdiśya sahitaṃ pattralekhayā / keyūrakam asau ratnaiḥ prāhiṇot kṛtamaṇḍanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोस् तु गतयोर् आस्त सुतरां खिन्नमानसः । गमनाय धिया किञ्चिन् निमित्तम् अनुसंदधत्
tayos tu gatayor āsta sutarāṃ khinnamānasaḥ / gamanāya dhiyā kiñcin nimittam anusaṃdadhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रावाथ नियुक्तेभ्यः स्कन्धावारम् उपागतम् । योजनद्वयमात्रं च पुनः कृतनिवेशनम्
śuśrāvātha niyuktebhyaḥ skandhāvāram upāgatam / yojanadvayamātraṃ ca punaḥ kṛtaniveśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशम्पायनतो लप्स्ये किञ्चित् कारणम् इत्य् असौ । प्रत्युद्गन्तुम् अगाद् एनं कटकं पितुर् आज्ञया
vaiśampāyanato lapsye kiñcit kāraṇam ity asau / pratyudgantum agād enaṃ kaṭakaṃ pitur ājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र राजकम् आलोक्य बलाहकनिवेदितम् । क्व वैशम्पायनावास इति सेनान्यम् अभ्यधात्
tatra rājakam ālokya balāhakaniveditam / kva vaiśampāyanāvāsa iti senānyam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाहकस् त्व् अधोदृष्टिर् उल्लिखन् मेदिनीं मुहुः । न वैशम्पायनो ऽत्रेति सन्नकण्ठम् अभाषत
balāhakas tv adhodṛṣṭir ullikhan medinīṃ muhuḥ / na vaiśampāyano 'treti sannakaṇṭham abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽवतीर्य तुरगादुपविश्य तरोर् अधः । हा वयस्येति विलपन्प्रावर्तत स रोदितुम्
tato 'vatīrya turagādupaviśya taror adhaḥ / hā vayasyeti vilapanprāvartata sa roditum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाहको निपत्याथ चन्द्रापीडस्य पादयोः । देव मैवं कृथाः सो ऽस्ति जीवन्न् एवेत्य् अवोचत
balāhako nipatyātha candrāpīḍasya pādayoḥ / deva maivaṃ kṛthāḥ so 'sti jīvann evety avocata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडस् तु तं प्राह नैव श्रद्धीयते मय । न वैशम्पायनो जीवन् मुहूर्तं मां विमुञ्चति
candrāpīḍas tu taṃ prāha naiva śraddhīyate maya / na vaiśampāyano jīvan muhūrtaṃ māṃ vimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सम्भ्रान्तचित्तं तं पुनर् आह बलाहकः । श्रूयतां देव तद्वृत्तं यथासाव् इह नागतः
iti sambhrāntacittaṃ taṃ punar āha balāhakaḥ / śrūyatāṃ deva tadvṛttaṃ yathāsāv iha nāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव तादृशम् आदिश्य प्रस्थितं त्वाम् अनुव्रजत् । ततः प्रतिनिवृत्तो ऽसौ तत्रैवास्त यथास्थिति
deva tādṛśam ādiśya prasthitaṃ tvām anuvrajat / tataḥ pratinivṛtto 'sau tatraivāsta yathāsthiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरेद्युर् अथोत्थाय विधाय प्रकृताः क्रियाः । विनोदयितुम् आत्मानं स चचार वनस्थलीः
aparedyur athotthāya vidhāya prakṛtāḥ kriyāḥ / vinodayitum ātmānaṃ sa cacāra vanasthalīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सप्रत्यभिज्ञानं स्थानं स्थानं निरूपयन् । किञ्चिन् नष्टम् इवान्वेष्टुम् ऐच्छद् उत्त्रस्तलोचनः
tatra sapratyabhijñānaṃ sthānaṃ sthānaṃ nirūpayan / kiñcin naṣṭam ivānveṣṭum aicchad uttrastalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्ताभिमुखे भानाव् अस्माभिः सो ऽभ्यधीयत । स्थीयताम् अद्य शिष्टास् तु श्वो द्रष्टासि वनस्थलीः
tato 'stābhimukhe bhānāv asmābhiḥ so 'bhyadhīyata / sthīyatām adya śiṣṭās tu śvo draṣṭāsi vanasthalīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासौ विचरन्न् एव साभ्यसूयम् इवावदत् । यात यूयं न गन्तव्यं यावज्जीवम् इतो मया
athāsau vicarann eva sābhyasūyam ivāvadat / yāta yūyaṃ na gantavyaṃ yāvajjīvam ito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बहूनि दिनान्य् आस्त तत्रैव विचरन् वने । न च केनाप्युपायेन शक्तश् चलयितुं ततः
sa bahūni dināny āsta tatraiva vicaran vane / na ca kenāpyupāyena śaktaś calayituṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतप्रायोपवेशेन पादयोः पततानिशम् । इयता राजचक्रेण नार्थितो ऽप्य् अत्यजद् ग्रहम्
kṛtaprāyopaveśena pādayoḥ patatāniśam / iyatā rājacakreṇa nārthito 'py atyajad graham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तत्र चिरं स्थित्वा कार्यशेषम् अपश्यता । आयातम् इह सैन्येन त्वं प्रमाणम् अतः परम्
tatas tatra ciraṃ sthitvā kāryaśeṣam apaśyatā / āyātam iha sainyena tvaṃ pramāṇam ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा निपतितः शोकविस्मयसंकटे । चन्द्रापीडस्तथैवास्त तरुमूले कृतासनः
iti śrutvā nipatitaḥ śokavismayasaṃkaṭe / candrāpīḍastathaivāsta tarumūle kṛtāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वार्तां विदित्वेमां सामात्यान्तःपुरो नृपः । अनपेक्षितवृत्तान्तस् तम् एवोद्देशम् आगमत्
atha vārtāṃ viditvemāṃ sāmātyāntaḥpuro nṛpaḥ / anapekṣitavṛttāntas tam evoddeśam āgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र क्षणम् इव स्थित्वा स्वयं पृष्ट्वा बलाहकम् । अधिक्षिपन्न् इव प्राह चन्द्रापीडं क्षितीश्वरः
tatra kṣaṇam iva sthitvā svayaṃ pṛṣṭvā balāhakam / adhikṣipann iva prāha candrāpīḍaṃ kṣitīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनमुत्पादितो मन्युर् अविनीत त्वयास्य सः । येनान्तःस्फुरता सो ऽद्य त्वां विहाय वनं श्रितः
nūnamutpādito manyur avinīta tvayāsya saḥ / yenāntaḥsphuratā so 'dya tvāṃ vihāya vanaṃ śritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वियुक्तौ न पुरा दृष्टौ युवां क्षणम् अपि क्वचित् । किं जातमधुना येन त्वं गृहे स तपोवने
viyuktau na purā dṛṣṭau yuvāṃ kṣaṇam api kvacit / kiṃ jātamadhunā yena tvaṃ gṛhe sa tapovane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना न हि निमित्तेन शक्या सोढुं गरीयसी । मातापितृसुहृद्बन्धुदेशवित्तवियोगिता
vinā na hi nimittena śakyā soḍhuṃ garīyasī / mātāpitṛsuhṛdbandhudeśavittaviyogitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवति भूपाले शुकनासस् ततः परम् । अन्तः स्फुरितशोको ऽपि स्तम्भितक्षोभम् अभ्यधात्
ity uktavati bhūpāle śukanāsas tataḥ param / antaḥ sphuritaśoko 'pi stambhitakṣobham abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एतद् अविचार्यैव वस्तुतत्त्वम् अतर्कयन् । शङ्कानुमानमात्रेण कृतधीर् अपि भाषसे
kim etad avicāryaiva vastutattvam atarkayan / śaṅkānumānamātreṇa kṛtadhīr api bhāṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलातवृष्टिर् इन्दोर् वा क्षीराद् वा कण्टकोद्गमः । तस्य मन्युः कुमाराद् वा कस्य सम्भावनास्पदम्
alātavṛṣṭir indor vā kṣīrād vā kaṇṭakodgamaḥ / tasya manyuḥ kumārād vā kasya sambhāvanāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापः स एव दुर्जातः सुचिरं पाठितः शुकः । यत्रामृतरसो ऽप्य् उप्तः फलितः कालकूटवत्
pāpaḥ sa eva durjātaḥ suciraṃ pāṭhitaḥ śukaḥ / yatrāmṛtaraso 'py uptaḥ phalitaḥ kālakūṭavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं कुमार सर्वस्याः पृथिव्या एकजीवितम् । दुरात्मनो न तस्यार्थे शोकम् उद्वोढुम् अर्हसि
sa tvaṃ kumāra sarvasyāḥ pṛthivyā ekajīvitam / durātmano na tasyārthe śokam udvoḍhum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् विरतवाक्ये तु पतित्वा पादयोः पितुः । साश्रुकण्ठम् अथोवाच चन्द्रापीडः कृताञ्जलिः
tasmin viratavākye tu patitvā pādayoḥ pituḥ / sāśrukaṇṭham athovāca candrāpīḍaḥ kṛtāñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात शङ्कितदोषस्य प्रायश्चित्तम् इदं मम । गत्वा तम् आनयामीह त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि
tāta śaṅkitadoṣasya prāyaścittam idaṃ mama / gatvā tam ānayāmīha tvam anujñātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आगतम् इहालोक्य पृष्ट्वा शपथपूर्वकम् । ततो गुणं वा दोषं वा क्रमेण मम वेत्स्यसि
tam āgatam ihālokya pṛṣṭvā śapathapūrvakam / tato guṇaṃ vā doṣaṃ vā krameṇa mama vetsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थं तम् अनानीय मयैतत् स्वगृहं पुनः । न प्रवेष्टव्यम् इत्य् एष गृह्यतां मम निश्चयः
tatrasthaṃ tam anānīya mayaitat svagṛhaṃ punaḥ / na praveṣṭavyam ity eṣa gṛhyatāṃ mama niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथोक्तवति तस्मिंस् तु राजा बाष्पाकुलेक्षणः । अपश्यन् मन्त्रिणो वक्त्रं स च तत्र बहूक्तवान्
tathoktavati tasmiṃs tu rājā bāṣpākulekṣaṇaḥ / apaśyan mantriṇo vaktraṃ sa ca tatra bahūktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वोपायप्रयोगेण पित्रा तेन च मन्त्रिणा । चन्द्रापीडो निरुद्धो ऽपि नाचलन् निश्चयात् ततः
sarvopāyaprayogeṇa pitrā tena ca mantriṇā / candrāpīḍo niruddho 'pi nācalan niścayāt tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिञ्चन्ती बाष्पधाराभिर् मौलिम् अस्य मनोरमा । करुणं विलपन्ती च चिरम् एनम् अबोधयत्
siñcantī bāṣpadhārābhir maulim asya manoramā / karuṇaṃ vilapantī ca ciram enam abodhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयि स्थिते निजोत्सङ्गस्थितं पश्यामि पुत्रकम् । नूनम् अन्धीभवाम्य् एव त्वयि पुत्र गते पुनः
tvayi sthite nijotsaṅgasthitaṃ paśyāmi putrakam / nūnam andhībhavāmy eva tvayi putra gate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं विलासवत्या च तया च करुणोक्तिभिः । चिरम् आर्द्रीकृतो ऽप्येष न जहाति स्म निश्चयम्
itthaṃ vilāsavatyā ca tayā ca karuṇoktibhiḥ / ciram ārdrīkṛto 'pyeṣa na jahāti sma niścayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽश्रुभरसंरुद्धगद्गदाक्षरया गिरा । यथा जानासि पुत्रेति कथम् अप्य् अवदन् नृपः
tato 'śrubharasaṃruddhagadgadākṣarayā girā / yathā jānāsi putreti katham apy avadan nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तानुज्ञस् ततः पित्रा प्रणम्य सकलान् गुरून् । श्रुत्वा च यत्नसंरुद्धबाष्पधारास् तदाशिषः
dattānujñas tataḥ pitrā praṇamya sakalān gurūn / śrutvā ca yatnasaṃruddhabāṣpadhārās tadāśiṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडः पथि श्रान्तान् विनिवर्त्य यथा तथा । पार्थिवान् परिवारेण प्रातिष्ठत लघीयसा
candrāpīḍaḥ pathi śrāntān vinivartya yathā tathā / pārthivān parivāreṇa prātiṣṭhata laghīyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तन् मयाभ्यधायीति दूयमानमनाः शुचा । सेनया सह राजापि विवेश नगरीं शनैः
kiṃ tan mayābhyadhāyīti dūyamānamanāḥ śucā / senayā saha rājāpi viveśa nagarīṃ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाहकस् तु सेनानीर् वार्यमाणो ऽपि भूभुजा । स्वगृहान् अप्रविश्यैव स चन्द्रापीडम् अन्वगात्
balāhakas tu senānīr vāryamāṇo 'pi bhūbhujā / svagṛhān apraviśyaiva sa candrāpīḍam anvagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रापीडस् ततो गच्छन् दयितादर्शनोत्सुकः । अमन्यत तृणायैव मध्यं कैलासविन्ध्ययोः
candrāpīḍas tato gacchan dayitādarśanotsukaḥ / amanyata tṛṇāyaiva madhyaṃ kailāsavindhyayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाजीगणद् द्रुमान् अद्रीन् न नदीर् न वनस्थलीः । न रात्रिं नापि दिवसं धावन्न् इन्द्रायुधेन सः
nājīgaṇad drumān adrīn na nadīr na vanasthalīḥ / na rātriṃ nāpi divasaṃ dhāvann indrāyudhena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रावर्तत प्रावृट् पीनोन्नतपयोधरा । कान्ता नवरसार्द्रेव प्रत्युद्गन्तुम् इवागता
tataḥ prāvartata prāvṛṭ pīnonnatapayodharā / kāntā navarasārdreva pratyudgantum ivāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् अप्य् अगणयित्वासौ व्रजन् कतिपयैर् दिनैः । अच्छोदसरसस् तीरम् अवापाकलुषाम्भसः
tām apy agaṇayitvāsau vrajan katipayair dinaiḥ / acchodasarasas tīram avāpākaluṣāmbhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपनीतसमायोगः परिवर्त्य च वाससी । महाश्वेताम् अथ द्रष्टुं स जगाम तदाश्रमम्
apanītasamāyogaḥ parivartya ca vāsasī / mahāśvetām atha draṣṭuṃ sa jagāma tadāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यन्महाश्वेतां तदालोकनलज्जिताम् । वदन्तीं निजदौरात्म्यं प्रलापकरुणस्वनाम्
tatrāpaśyanmahāśvetāṃ tadālokanalajjitām / vadantīṃ nijadaurātmyaṃ pralāpakaruṇasvanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कारणापरिज्ञानमोहनिष्पन्दपक्ष्मणा । निरीक्ष्य चक्षुषा पृष्टा चन्द्रापीडेन साब्रवीत्
tatkāraṇāparijñānamohaniṣpandapakṣmaṇā / nirīkṣya cakṣuṣā pṛṣṭā candrāpīḍena sābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयूरकमुखाद् बुद्ध्वागतं त्वां पितुर् आज्ञया । दिनानि कतिचित् स्थित्वा कादम्बर्या निकेतने
keyūrakamukhād buddhvāgataṃ tvāṃ pitur ājñayā / dināni katicit sthitvā kādambaryā niketane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एत्य यथान्यायम् आसीनात्र तपोवने । विप्रं युवानम् अद्राक्षं विचिन्वन्तं वनस्थलीः
tata etya yathānyāyam āsīnātra tapovane / vipraṃ yuvānam adrākṣaṃ vicinvantaṃ vanasthalīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*युगलकम्* सप्रत्यभिज्ञम् आलोक्य माम् असौ मन्मथोन्मुखः । तीव्रम् उद्वेजयामास नर्मवक्रोक्तिचापलैः
*yugalakam* sapratyabhijñam ālokya mām asau manmathonmukhaḥ / tīvram udvejayāmāsa narmavakrokticāpalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निर्भर्त्स्यमानो ऽपि वार्यमाणो ऽपि यत्नतः । स बहूनि दिनान्य् आस्त तथा माम् उपपीडयन्
tato nirbhartsyamāno 'pi vāryamāṇo 'pi yatnataḥ / sa bahūni dināny āsta tathā mām upapīḍayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तु शयानां माम् आगत्य निशि निस्त्रपः । कृताञ्जलिर् अनङ्गार्तो ययाचे रतिदक्षिणाम्
ekadā tu śayānāṃ mām āgatya niśi nistrapaḥ / kṛtāñjalir anaṅgārto yayāce ratidakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो धिगिति सक्रोधम् अभिधाय कमण्डलोः । जलम् उद्धृत्य शप्तो ऽसौ मयानुध्याय देवताः
tato dhigiti sakrodham abhidhāya kamaṇḍaloḥ / jalam uddhṛtya śapto 'sau mayānudhyāya devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकवन्मुखरागेण वक्तुम् एवासि शिक्षितः । गच्छ दूरं दुराचार शुक एव भविष्यसि
śukavanmukharāgeṇa vaktum evāsi śikṣitaḥ / gaccha dūraṃ durācāra śuka eva bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापेन तेन महता मदनाग्निना वा जन्मान्तरोपचितदुष्कृतकर्मणा वा । चित्रेण वा भगवतश् चरितेन धातुः प्राणान् असाव् उदसृजन् निपपात चोर्व्याम्
śāpena tena mahatā madanāgninā vā janmāntaropacitaduṣkṛtakarmaṇā vā / citreṇa vā bhagavataś caritena dhātuḥ prāṇān asāv udasṛjan nipapāta corvyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रन्दतः परिजनात्मशुचो ऽपरेद्युर् ज्ञातो मया स शुकनाससुतः सखा ते । तत् पश्य मां प्रियवयस्यवियोगहेतुम् अस्तत्रपाम् अकरुणां प्रखलाम् अभव्याम्
ākrandataḥ parijanātmaśuco 'paredyur jñāto mayā sa śukanāsasutaḥ sakhā te / tat paśya māṃ priyavayasyaviyogahetum astatrapām akaruṇāṃ prakhalām abhavyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा भिन्नः प्रसभम् इव शूलाग्रशिखया कदा त्वां पश्येयं कमलमुखि कादम्बरि पुनः । वदन्न् एवं शोकस्फुटितहृदयस् तत्क्षणम् असूञ् जहच् चन्द्रापीडस् तरुर् इव पपात क्षितितले
iti śrutvā bhinnaḥ prasabham iva śūlāgraśikhayā kadā tvāṃ paśyeyaṃ kamalamukhi kādambari punaḥ / vadann evaṃ śokasphuṭitahṛdayas tatkṣaṇam asūñ jahac candrāpīḍas tarur iva papāta kṣititale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भुग्नग्रीवं मुकुलितसितापाङ्गनयनं प्रभां तन्वीं दीनाम् इव विदधतं दिक्षु शनकैः । क्षितौ विस्रस्ताङ्गं पतितम् अमुम् आलोक्य विवशा महाश्वेता सद्यः कथम् अपि न याति स्म दलशः
tato bhugnagrīvaṃ mukulitasitāpāṅganayanaṃ prabhāṃ tanvīṃ dīnām iva vidadhataṃ dikṣu śanakaiḥ / kṣitau visrastāṅgaṃ patitam amum ālokya vivaśā mahāśvetā sadyaḥ katham api na yāti sma dalaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टुं दीनाम् इव वसुमतीम् अक्षमस् तेन शून्यां कुर्वन्नुद्यन्द्विरदकरुणाक्रन्दिनश् चक्रवाकान् । अब्रह्मण्यध्वनिम् इव करौरूर्ध्वशाखैर् विमुञ्चन्न् अस्तं तिग्मद्युतिर् अपि ततः क्षामधामा जगाम
draṣṭuṃ dīnām iva vasumatīm akṣamas tena śūnyāṃ kurvannudyandviradakaruṇākrandinaś cakravākān / abrahmaṇyadhvanim iva karaurūrdhvaśākhair vimuñcann astaṃ tigmadyutir api tataḥ kṣāmadhāmā jagāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.