Abhinanda: Kadambarikathasara 8

इति श्रीविपश्चिद्वराग्रगण्याचार्यश्रीभट्टजयन्तसूनोर् अभिनन्दस्य कृतौ कादम्बरीकथासारे सप्तमः सर्गः अष्टमः सर्गः अथ मां श्रुतजाबालिप्रोक्ताखिलकथाक्रमम् । अस्पृशद् बालभावे ऽपि प्राग्जन्मचरितस्मृतिः

iti śrīvipaścidvarāgragaṇyācāryaśrībhaṭṭajayantasūnor abhinandasya kṛtau kādambarīkathāsāre saptamaḥ sargaḥ aṣṭamaḥ sargaḥ atha māṃ śrutajābāliproktākhilakathākramam / aspṛśad bālabhāve 'pi prāgjanmacaritasmṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतकेतुसुतो भूत्वा शुकनाससुतो ऽभवम् । स वैशम्पायनो ऽद्याहं जातः पुत्रः पतत्त्रिणः

śvetaketusuto bhūtvā śukanāsasuto 'bhavam / sa vaiśampāyano 'dyāhaṃ jātaḥ putraḥ patattriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम जातस्मृतेर् व्यक्ता प्रावर्तत सरस्वती । स्वयं प्राग्जन्मविद्याश् च हृदयं प्रतिपेदिरे

mama jātasmṛter vyaktā prāvartata sarasvatī / svayaṃ prāgjanmavidyāś ca hṛdayaṃ pratipedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैव चान्ये संस्काराः प्राक्तना माम् उपागमन् । महाश्वेतानुरागो ऽपि तथैव समुपागमत्

yathaiva cānye saṃskārāḥ prāktanā mām upāgaman / mahāśvetānurāgo 'pi tathaiva samupāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभ्यधिकहारीतस्नेहसंवर्धितः क्रमात् । गगनाक्रमणे शक्तिम् अवापं जातपक्षतिः

athābhyadhikahārītasnehasaṃvardhitaḥ kramāt / gaganākramaṇe śaktim avāpaṃ jātapakṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवसेष्व् अथ गच्छत्सु शनैर् आरूढयौवनः । गन्तुम् ऐच्छं महाश्वेताश्रमं तद्दर्शनोत्सुकः

divaseṣv atha gacchatsu śanair ārūḍhayauvanaḥ / gantum aicchaṃ mahāśvetāśramaṃ taddarśanotsukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिन्तयं च जन्मेदं विहगस्यापि यातु मे । महाश्वेताश्रमोपान्ते तरुकोटरशायिनः

acintayaṃ ca janmedaṃ vihagasyāpi yātu me / mahāśvetāśramopānte tarukoṭaraśāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा त्व् अथ जाबालेर् आश्रमं समुपागमत् । ताताज्ञया सुहृत्स्नेहपराधीनः कपिञ्जलः

ekadā tv atha jābāler āśramaṃ samupāgamat / tātājñayā suhṛtsnehaparādhīnaḥ kapiñjalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च पप्रच्छ हारीतं क्व वैशम्पायनः शुकः । उत्पन्नप्रत्यभिज्ञो ऽहम् अयम् अस्मीत्य् अवादिषम्

sa ca papraccha hārītaṃ kva vaiśampāyanaḥ śukaḥ / utpannapratyabhijño 'ham ayam asmīty avādiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चिरम् अरोदीत् स स्ववक्षसि निधाय माम् । वयस्यपुण्डरीकस्य धिग् इयं वर्तते दशा

tataś ciram arodīt sa svavakṣasi nidhāya mām / vayasyapuṇḍarīkasya dhig iyaṃ vartate daśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयापि रुदतोक्तो ऽसौ किं रोदिषि कपिञ्जल । त्वयापि मत्कृते दृष्टा सखे कष्टतरा दशा

mayāpi rudatokto 'sau kiṃ rodiṣi kapiñjala / tvayāpi matkṛte dṛṣṭā sakhe kaṣṭatarā daśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व हेषा क्व जपाभ्यासः क्व पर्याणं क्व वल्कलम् । क्वोपवीतं क्व वा वल्गा क्व मुनिः क्व तुरङ्गमः

kva heṣā kva japābhyāsaḥ kva paryāṇaṃ kva valkalam / kvopavītaṃ kva vā valgā kva muniḥ kva turaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्षणम् इव स्थित्वा तातसंदेशम् अब्रवीत् । कपिञ्जलः समासेन पुनर् गमनसत्वरः

tataḥ kṣaṇam iva sthitvā tātasaṃdeśam abravīt / kapiñjalaḥ samāsena punar gamanasatvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस् त्वाम् आदिदेशैवं वत्स दोषस् तवात्र कः । रजोविकृतयो युक्ताः शुद्धस्त्रीबीजजन्मनाम्

tātas tvām ādideśaivaṃ vatsa doṣas tavātra kaḥ / rajovikṛtayo yuktāḥ śuddhastrībījajanmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पायुषं विदित्वापि जाते त्वयि न यन् मया । कृता प्रतिक्रिया तत्र तदालस्यं हि मामकम्

alpāyuṣaṃ viditvāpi jāte tvayi na yan mayā / kṛtā pratikriyā tatra tadālasyaṃ hi māmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यायुष्कामयागस् तु प्रस्तुतः स समाप्यते । न यावद् भवता तावन् न गन्तव्यम् इतः क्वचित्

adyāyuṣkāmayāgas tu prastutaḥ sa samāpyate / na yāvad bhavatā tāvan na gantavyam itaḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्वदन्तिके स्थातुम् इच्छन्न् अपि निवारितः । तातेन तत्र कर्मैकदेशलेशाङ्गतां गतः

ahaṃ tvadantike sthātum icchann api nivāritaḥ / tātena tatra karmaikadeśaleśāṅgatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आख्याय परिष्वज्य क्रियाभ्यावर्तनेन माम् । क्रमेणामन्त्र्य स मुनीन् प्रतस्थे दिवम् उत्पतन्

ity ākhyāya pariṣvajya kriyābhyāvartanena mām / krameṇāmantrya sa munīn pratasthe divam utpatan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीततातादेशो ऽपि काले गच्छत्य् अहं बलात् । नीतो वारितवामेन कामेन वशम् आत्मनः

gṛhītatātādeśo 'pi kāle gacchaty ahaṃ balāt / nīto vāritavāmena kāmena vaśam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूय चिरं तत्र चित्राः स्मरबिभीषिकाः । अकार्षं धियम् उत्क्रान्तगुर्वाज्ञो गमनं प्रति

anubhūya ciraṃ tatra citrāḥ smarabibhīṣikāḥ / akārṣaṃ dhiyam utkrāntagurvājño gamanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा त्व् आश्रमं शून्यं वीक्ष्य निर्गततापसम् । एकाकी सहसोड्डीय प्रस्थितो ऽस्म्य् उत्तरां दिशम्

ekadā tv āśramaṃ śūnyaṃ vīkṣya nirgatatāpasam / ekākī sahasoḍḍīya prasthito 'smy uttarāṃ diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदूरोड्डीन एवाहम् अनभ्यस्ताध्वलङ्घनः । क्रान्तस् तृषा च क्लान्त्या च जलं क्वचिद् अतर्कयम्

adūroḍḍīna evāham anabhyastādhvalaṅghanaḥ / krāntas tṛṣā ca klāntyā ca jalaṃ kvacid atarkayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्वापि पयः पीत्वा किञ्चिद् आदश्य चञ्चुना । विश्रान्तये ऽविशं श्रान्तस् तरोः कस्यापि कोटरे

tataḥ kvāpi payaḥ pītvā kiñcid ādaśya cañcunā / viśrāntaye 'viśaṃ śrāntas taroḥ kasyāpi koṭare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणं तत्र निषण्णस्य तदा मे निद्रया मनः । गाढया पाशपङ्क्त्या च शरीरकम् अगृह्यत

kṣaṇaṃ tatra niṣaṇṇasya tadā me nidrayā manaḥ / gāḍhayā pāśapaṅktyā ca śarīrakam agṛhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुप्तोत्थितो ऽपश्यम् अग्रतो नातिदूरगम् । कृतार्थम् इव मातङ्गयुवानं मम बन्धनात्

atha suptotthito 'paśyam agrato nātidūragam / kṛtārtham iva mātaṅgayuvānaṃ mama bandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकृत्या कर्मणा चास्य समर्थ्यापिशितार्थिताम् । प्रार्थनापेशलं किञ्चिद् आत्ममोक्षार्थम् अभ्यधाम्

ākṛtyā karmaṇā cāsya samarthyāpiśitārthitām / prārthanāpeśalaṃ kiñcid ātmamokṣārtham abhyadhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्र सौम्याकृतिस् त्वं हि न मांसार्थीव दृश्यसे । न हि मांसार्थिनो युक्तं निद्राछेदप्रतीक्षणम्

bhadra saumyākṛtis tvaṃ hi na māṃsārthīva dṛśyase / na hi māṃsārthino yuktaṃ nidrāchedapratīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उन्मुञ्चतु मां भद्रः सुखं यामि यथेप्सितम् । मया बद्धेन को ऽर्थस् ते का विमुक्तेन वा क्षतिः

tad unmuñcatu māṃ bhadraḥ sukhaṃ yāmi yathepsitam / mayā baddhena ko 'rthas te kā vimuktena vā kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीन् न स्वतन्त्रेण गृहीतो ऽसि मया शुक । प्रथितस् त्वं हि जालाबेर् आश्रमे सुचिरं स्थितः

so 'bravīn na svatantreṇa gṛhīto 'si mayā śuka / prathitas tvaṃ hi jālāber āśrame suciraṃ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वं गतो मम स्वामिदुहितुः कर्णगोचरम् । तन्नियोगाद् गृहीतो ऽसि कथम् उन्मुच्यसे मया

sa tvaṃ gato mama svāmiduhituḥ karṇagocaram / tanniyogād gṛhīto 'si katham unmucyase mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् आख्याम् अमुं सौम्य युवासि स्मरवेदनाम् । जानासि न प्रियोत्कण्ठाकृष्टं मां रोद्धुम् अर्हसि

punar ākhyām amuṃ saumya yuvāsi smaravedanām / jānāsi na priyotkaṇṭhākṛṣṭaṃ māṃ roddhum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽभाषत न भृत्येन तरुणेनापि शासनम् । स्वामिनो ऽलङ्घनीयं तत् कथं त्वां त्यक्तुम् उत्सहे

so 'bhāṣata na bhṛtyena taruṇenāpi śāsanam / svāmino 'laṅghanīyaṃ tat kathaṃ tvāṃ tyaktum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवोचं पुनर् अप्य् एनं शापाज् जातिस्मरो मुनिः । शुकीभूतो ऽस्मि मां मुञ्च परं पुण्यम् अवाप्स्यसि

avocaṃ punar apy enaṃ śāpāj jātismaro muniḥ / śukībhūto 'smi māṃ muñca paraṃ puṇyam avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वाह नाहं जानामि मुनिं गन्धर्वमेव वा । राक्षसं वा पिशाचं वा नीत एवासि पक्वणम्

sa tvāha nāhaṃ jānāmi muniṃ gandharvameva vā / rākṣasaṃ vā piśācaṃ vā nīta evāsi pakvaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वादाय पाणौ माम् अनैषीत् पक्वणं बलात् । प्रावेशयच् च चण्डालकुमारीवेश्म कश्मलम्

ity uktvādāya pāṇau mām anaiṣīt pakvaṇaṃ balāt / prāveśayac ca caṇḍālakumārīveśma kaśmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तदार्द्रगोमांसवसासृक्पङ्कपिच्छलम् । प्रोच्छलत्क्रिमि मत्प्राणैर् उत्क्रान्तम् इव दुर्भगैः

dṛṣṭvā tadārdragomāṃsavasāsṛkpaṅkapicchalam / procchalatkrimi matprāṇair utkrāntam iva durbhagaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मातङ्गकन्यायै स माम् अस्यै न्यवेदयत् । स्वामिन्य् अयम् इहानीतः स वैशम्पायनः शुकः

atha mātaṅgakanyāyai sa mām asyai nyavedayat / svāminy ayam ihānītaḥ sa vaiśampāyanaḥ śukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साकूतम् इव मां वीक्ष्य स्नेहबाष्पार्द्रया दृशा । क्षणं वक्षसि धृत्वैषा न्यक्षिपद् बद्धपञ्जरे

sākūtam iva māṃ vīkṣya snehabāṣpārdrayā dṛśā / kṣaṇaṃ vakṣasi dhṛtvaiṣā nyakṣipad baddhapañjare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽतिमहता चक्रे शोकेन हृदि मे पदम् । मुनिर् भूत्वाद्य चण्डाल्या अहं क्रीडाशुकः स्थितः

tato 'timahatā cakre śokena hṛdi me padam / munir bhūtvādya caṇḍālyā ahaṃ krīḍāśukaḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तां विदधता वाचं जातिं स्मरयता निजाम् । अहो जाबालिना दिव्यदृष्टिनापकृतं मम

vyaktāṃ vidadhatā vācaṃ jātiṃ smarayatā nijām / aho jābālinā divyadṛṣṭināpakṛtaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बत महत् कष्टम् अविषह्यम् उपस्थितम् । ब्राह्मणेन मया नेयः कालश् चण्डालवेश्मनि

aho bata mahat kaṣṭam aviṣahyam upasthitam / brāhmaṇena mayā neyaḥ kālaś caṇḍālaveśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्वनशनेनैव त्यजामि हतजीवितम् । ताड्यमानो ऽपि नाश्नामि न वाचं विसृजामि च

bhavatvanaśanenaiva tyajāmi hatajīvitam / tāḍyamāno 'pi nāśnāmi na vācaṃ visṛjāmi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुद्वेजितैषा मां हन्याद्वा यदि वा त्यजेत् । भवत्य् उभयथाप्य् एष पन्थाः श्रेयस्करो मम

evamudvejitaiṣā māṃ hanyādvā yadi vā tyajet / bhavaty ubhayathāpy eṣa panthāḥ śreyaskaro mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उपारूढसंकल्पम् उपाहृतफलोदका । एषा चण्डालकन्या माम् आख्यन् मधुरया गिरा

ity upārūḍhasaṃkalpam upāhṛtaphalodakā / eṣā caṇḍālakanyā mām ākhyan madhurayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलान्य् अशान पानीयम् उपयुङ्क्ष्व किम् ईक्षसे । भग्नमौनव्रतो ऽप्य् अद्य किं मौनम् अवलम्बसे

phalāny aśāna pānīyam upayuṅkṣva kim īkṣase / bhagnamaunavrato 'py adya kiṃ maunam avalambase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिर् जातिस्मरो ऽसि त्वं यदि को ऽपि तथापि ते । तिर्यग्जात्युचिता प्राणवृत्तिर् एवाद्य संमता

munir jātismaro 'si tvaṃ yadi ko 'pi tathāpi te / tiryagjātyucitā prāṇavṛttir evādya saṃmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तिर्यगधिकारं हि शास्त्रं शास्त्रविदो विदुः । तिरश्चां क्व च संस्काराश् चौडोपनयनादयः

na tiryagadhikāraṃ hi śāstraṃ śāstravido viduḥ / tiraścāṃ kva ca saṃskārāś cauḍopanayanādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ष्याभक्ष्यविचारादि यदि चाद्य चिकीर्षसि । तत् किम् उच्छिष्टशौचादि नाश्रमे ऽप्य् आश्रितं त्वया

bhakṣyābhakṣyavicārādi yadi cādya cikīrṣasi / tat kim ucchiṣṭaśaucādi nāśrame 'py āśritaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपत्काले द्विजातीनाम् अप्य् अनाश्यं न विद्यते । हस्ताद् अस्माकम् आदत्त विश्वामित्रः श्वजाघनीम्

āpatkāle dvijātīnām apy anāśyaṃ na vidyate / hastād asmākam ādatta viśvāmitraḥ śvajāghanīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतद्वित्रोपवासो ऽपि जिहासुर् इव जीवितम् । लक्ष्यसे वत्स मा मैवं कृथा भुङ्क्ष्व फलोदकम्

kṛtadvitropavāso 'pi jihāsur iva jīvitam / lakṣyase vatsa mā maivaṃ kṛthā bhuṅkṣva phalodakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अचण्डालसदृशैर् वाक्यैर् अस्त्रीजनोचितैः । तस्या विस्मयमानो ऽहं चिरम् एवम् अचिन्तयम्

ity acaṇḍālasadṛśair vākyair astrījanocitaiḥ / tasyā vismayamāno 'haṃ ciram evam acintayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनम् एषा न चण्डाली मद्वत् केनापि कर्मणा । मन्ये गतिम् इमां प्राप्ता मदर्थेनैव वा पुनः

nūnam eṣā na caṇḍālī madvat kenāpi karmaṇā / manye gatim imāṃ prāptā madarthenaiva vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभर्त्य् उरसि मातेव पश्यति स्निग्धया दृशा । वक्ति चैवम् अतो ऽमुष्याः करोमि वचनं वरम्

bibharty urasi māteva paśyati snigdhayā dṛśā / vakti caivam ato 'muṣyāḥ karomi vacanaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मत्वासृजं वाचम् अभवं भोजनोन्मुखः । अभोजयच् च माम् एषा जननीव दिने दिने

iti matvāsṛjaṃ vācam abhavaṃ bhojanonmukhaḥ / abhojayac ca mām eṣā jananīva dine dine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वम् अस्याः परिज्ञातुम् अन्वहं प्रार्थनां व्यधाम् । न त्व् एषा प्रार्थ्यमानापि निजं रूपम् अदीदृशत्

tattvam asyāḥ parijñātum anvahaṃ prārthanāṃ vyadhām / na tv eṣā prārthyamānāpi nijaṃ rūpam adīdṛśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यम् आशङ्कमानो ऽहम् एतां काम् अपि देवताम् । पोष्यमाणो ऽनया कालम् अनैषं तत्र पक्वणे

nityam āśaṅkamāno 'ham etāṃ kām api devatām / poṣyamāṇo 'nayā kālam anaiṣaṃ tatra pakvaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च त्रियामान्ते परित्यक्तो ऽस्मि निद्रया । अद्राक्षं पक्वणं सर्वम् आर्यप्रायजनावृतम्

ekadā ca triyāmānte parityakto 'smi nidrayā / adrākṣaṃ pakvaṇaṃ sarvam āryaprāyajanāvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं च नवोदारहेमपञ्जरवर्णितम् । कन्यकाम् ईदृशीं चैतां दृष्टा देवेन यादृशी

ātmānaṃ ca navodārahemapañjaravarṇitam / kanyakām īdṛśīṃ caitāṃ dṛṣṭā devena yādṛśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगलकम् तत् को ऽहं किम् अहं तत्र रक्षितश् चिरम् एनया । कस्य हेतोर् इहानीत इति राजन् न वेद्म्य् अहम्

yugalakam tat ko 'haṃ kim ahaṃ tatra rakṣitaś ciram enayā / kasya hetor ihānīta iti rājan na vedmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य कथाम् एतां वैशम्पायनवर्णिताम् । स राजा शूद्रकः शय्यागृहाद् अङ्गनम् आगमत्

ity ākarṇya kathām etāṃ vaiśampāyanavarṇitām / sa rājā śūdrakaḥ śayyāgṛhād aṅganam āgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससम्भ्रमं च निर्गत्य तूर्णम् आनाययत् पुनः । आस्थानावसरे दृष्टां तां मातङ्गकुमारिकाम्

sasambhramaṃ ca nirgatya tūrṇam ānāyayat punaḥ / āsthānāvasare dṛṣṭāṃ tāṃ mātaṅgakumārikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सा प्रविश्य विततेन तेजसा ददतीव दिक्षु शरदिन्दुचन्द्रिकाम् । जितारवेणुरवभिन्नवल्लकीध्वनिना स्वरेण गदितुं प्रचक्रमे

atha sā praviśya vitatena tejasā dadatīva dikṣu śaradinducandrikām / jitāraveṇuravabhinnavallakīdhvaninā svareṇa gadituṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हे रोहिणीरमण सर्वकलानिकेत तारापते रजनिनाथ सुधानिधान । कादम्बरीरसगुणेषु निबद्धभावम् आत्मानम् अर्पितशरीरम् अनुस्मरेन्दोः

he rohiṇīramaṇa sarvakalāniketa tārāpate rajaninātha sudhānidhāna / kādambarīrasaguṇeṣu nibaddhabhāvam ātmānam arpitaśarīram anusmarendoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मां च विद्धि शशकेतन श्रियं साहम् अस्य जननी दुरात्मनः । पूर्वचेष्टितम् अवैत्व् अतो भवान् इत्य् अमुं तव समीपम् आनयम्

māṃ ca viddhi śaśaketana śriyaṃ sāham asya jananī durātmanaḥ / pūrvaceṣṭitam avaitv ato bhavān ity amuṃ tava samīpam ānayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् अपि गुरुशासनां विलङ्घ्य स्मरपरतन्त्रमनाः प्रयातुकामः । अविनयपरिशङ्किना तदानीम् अविकलयोगदृशा व्यलोकि पित्रा

ayam api guruśāsanāṃ vilaṅghya smaraparatantramanāḥ prayātukāmaḥ / avinayapariśaṅkinā tadānīm avikalayogadṛśā vyaloki pitrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याज्ञयैवम् अनुभावयितुं विपाकम् आसन्नम् एव गुरुशासनलङ्घनस्य । अत्रावतीर्य विपिने जनसङ्गभीत्या मातङ्गभङ्गिम् अवलम्ब्य तथा स्थितास्मि

tasyājñayaivam anubhāvayituṃ vipākam āsannam eva guruśāsanalaṅghanasya / atrāvatīrya vipine janasaṅgabhītyā mātaṅgabhaṅgim avalambya tathā sthitāsmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन्तम् एनं विनियम्य पाशैस् तीव्राणि दुःखान्य् अनुभावयन्ती । शापावसानं युवयोः क्रतोश् च समाप्तिम् आसं चिरम् ईक्षमाणा

gacchantam enaṃ viniyamya pāśais tīvrāṇi duḥkhāny anubhāvayantī / śāpāvasānaṃ yuvayoḥ kratoś ca samāptim āsaṃ ciram īkṣamāṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनेर् अवभृथावधिः पितुर् अमुष्य सिद्धः क्रतुः कृतस् त्वम् अपि संस्मृतस्वतनुर् अद्य तच्छासनात् । तदुज्झितमलीमसेदृशशरीरयोगौ युवां निजेन वपुषाधुनानुभवतां प्रियासंगमम्

muner avabhṛthāvadhiḥ pitur amuṣya siddhaḥ kratuḥ kṛtas tvam api saṃsmṛtasvatanur adya tacchāsanāt / tadujjhitamalīmasedṛśaśarīrayogau yuvāṃ nijena vapuṣādhunānubhavatāṃ priyāsaṃgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वोच्चैर् गमनरभसप्रश्लथीभूतबन्धस्रग्विस्रस्तैः कुसुमविदलैर् अर्चयित्वेव पृथ्वीम् । दिक्चक्रं च प्रचलरशनानूपुरोत्थैर् निनादैर् आमन्त्र्येव द्रुतम् उदपतद् द्याम् असौ दिव्यकान्तिः

ity uktvoccair gamanarabhasapraślathībhūtabandhasragvisrastaiḥ kusumavidalair arcayitveva pṛthvīm / dikcakraṃ ca pracalaraśanānūpurotthair ninādair āmantryeva drutam udapatad dyām asau divyakāntiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतनुकान्तितिरस्कृतचन्द्रिकां गगनम् उत्पतिताम् अवलोक्य ताम् । सुचिरम् ऊर्ध्वनिवेशितलोचनः कम् अपि विस्मयम् आप जनो ऽखिलः

svatanukāntitiraskṛtacandrikāṃ gaganam utpatitām avalokya tām / suciram ūrdhvaniveśitalocanaḥ kam api vismayam āpa jano 'khilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्य राज्ञो हृदि शूद्रकस्य निरस्तधैर्यादिगुणप्रबन्धः । कादम्बरीसंस्मरणानुबन्धलब्धावकाशो मदनो जजृम्भे

athāsya rājño hṛdi śūdrakasya nirastadhairyādiguṇaprabandhaḥ / kādambarīsaṃsmaraṇānubandhalabdhāvakāśo madano jajṛmbhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न राजलक्ष्मीं बहु मन्यते स्म नोर्वीं न कीर्तीं न सरस्वतीं च । स तद्रसक्षीब इवाललम्बे कादम्बरीम् एव नितान्तम् अन्तः

na rājalakṣmīṃ bahu manyate sma norvīṃ na kīrtīṃ na sarasvatīṃ ca / sa tadrasakṣība ivālalambe kādambarīm eva nitāntam antaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराङ्मुखः स्पर्शरसेष्व् अजस्रं नादत्त कर्णौ मधुरे ऽपि स ध्वनौ । जगाम निर्लक्ष्यनिविष्टलोचनः क्रमेण सर्वेन्द्रियवृत्तिशून्यताम्

parāṅmukhaḥ sparśaraseṣv ajasraṃ nādatta karṇau madhure 'pi sa dhvanau / jagāma nirlakṣyaniviṣṭalocanaḥ krameṇa sarvendriyavṛttiśūnyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गुरोर् उपदेशम् अग्रहीद् बुबुधे वस्तु ततो न मूढधीः । यतते स्म न तस्य सिद्धये न परिस्पन्दितुम् अप्य् अपारयत्

na guror upadeśam agrahīd bubudhe vastu tato na mūḍhadhīḥ / yatate sma na tasya siddhaye na parispanditum apy apārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूताभिभूत इव मूढ इव क्रमेण निःसंज्ञतां विरहवेदनयोपनीतः । मुक्त्वा मनोभवरुजं सुचिरं स राजा प्राणान् मुमोच सहसैव विहङ्गमो ऽपि

bhūtābhibhūta iva mūḍha iva krameṇa niḥsaṃjñatāṃ virahavedanayopanītaḥ / muktvā manobhavarujaṃ suciraṃ sa rājā prāṇān mumoca sahasaiva vihaṅgamo 'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवात्मकं चान्द्रमसं च तेजः कृतास्पदं तस्य तनौ यदासीत् । तद् एव संक्रानमथान्यदेहे चित्रा हि विश्वप्रकृतेर् विकाराः

jīvātmakaṃ cāndramasaṃ ca tejaḥ kṛtāspadaṃ tasya tanau yadāsīt / tad eva saṃkrānamathānyadehe citrā hi viśvaprakṛter vikārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे चित्ररथात्मजायास् तनुं प्रियस्यान्वहम् अर्चयन्त्याः । तथैव कालः सुमहानगच्छद् आछोदतीरे तपसि स्थितायाः

atrāntare citrarathātmajāyās tanuṃ priyasyānvaham arcayantyāḥ / tathaiva kālaḥ sumahānagacchad āchodatīre tapasi sthitāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मधुसमये विजृम्भिते सा मदनमहोत्सववासरे सरागम् । मलयजघनसारहारपुष्पैस् तनुम् अतिमात्रम् अलञ्चकार भर्तुः

atha madhusamaye vijṛmbhite sā madanamahotsavavāsare sarāgam / malayajaghanasārahārapuṣpais tanum atimātram alañcakāra bhartuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वीक्ष्य तापसदृशापि तदा जगाम कामस्य गोचरम् असौ मधुजृम्भितस्य । एकाकिनी सपद् दिक्षु निधाय चक्षुः कान्तं स्वपन्तम् इव निर्भरमालिलिङ्ग

taṃ vīkṣya tāpasadṛśāpi tadā jagāma kāmasya gocaram asau madhujṛmbhitasya / ekākinī sapad dikṣu nidhāya cakṣuḥ kāntaṃ svapantam iva nirbharamāliliṅga

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रापीडं सा च जग्राह गाढं कण्ठस्थाने जीवितं च प्रपेदे । तेनापूर्वां सा समुल्लासलक्ष्मीम् इन्दुस्पृष्टा सिन्धुवेलेव भेजे

candrāpīḍaṃ sā ca jagrāha gāḍhaṃ kaṇṭhasthāne jīvitaṃ ca prapede / tenāpūrvāṃ sā samullāsalakṣmīm induspṛṣṭā sindhuveleva bheje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाशय्यां त्यक्त्वा तदनु चिरसुप्तोत्थित इव क्षणं स्थित्वा जृम्भालसवदनम् उन्मील्य नयने । ततश् चन्द्रापीडः प्रहतमुरजध्वानपटुना स्वरेण स्वेनैव स्मितमधुरम् आह प्रियतमाम्

śilāśayyāṃ tyaktvā tadanu cirasuptotthita iva kṣaṇaṃ sthitvā jṛmbhālasavadanam unmīlya nayane / tataś candrāpīḍaḥ prahatamurajadhvānapaṭunā svareṇa svenaiva smitamadhuram āha priyatamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वगमृतप्रभवे ऽप्सरसां कुले सुतनु जन्म समर्थितवत्य् असि । यद् अमुना परिरम्भलवेन ते सपदि जीवितम् आपद् अयं जनः

tvagamṛtaprabhave 'psarasāṃ kule sutanu janma samarthitavaty asi / yad amunā parirambhalavena te sapadi jīvitam āpad ayaṃ janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माम् अन्वबीभवद् इमाम् इयतीम् अवस्थां शापः कलङ्क इव कान्तिहरो द्वितीयः । त्वद्विप्रयोगकृत एव बभूव तापस् तन्वङ्गि शूद्रकतनोर् अपि मृत्यवे मे

mām anvabībhavad imām iyatīm avasthāṃ śāpaḥ kalaṅka iva kāntiharo dvitīyaḥ / tvadviprayogakṛta eva babhūva tāpas tanvaṅgi śūdrakatanor api mṛtyave me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरक्षिता तनुर् इयं तु तव प्रियेति शापः कृशोदरि विरामम् अवाप पापः । अद्यप्रभृत्य् अखिलम् एव हि चन्द्रलोकं शाधि स्वपादकृतमुद्रम् इमं च लोकम्

saṃrakṣitā tanur iyaṃ tu tava priyeti śāpaḥ kṛśodari virāmam avāpa pāpaḥ / adyaprabhṛty akhilam eva hi candralokaṃ śādhi svapādakṛtamudram imaṃ ca lokam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सख्याः प्रियं पितृतपोभिर् अवाप्तदिव्यजीवं कपिञ्जलकरार्पितपाणिपद्मम् । मन्मण्डलाद् अवतरन्तम् अखण्डकान्तिम् आपाण्डुगण्डम् अवलोकय पुण्डरीकम्

sakhyāḥ priyaṃ pitṛtapobhir avāptadivyajīvaṃ kapiñjalakarārpitapāṇipadmam / manmaṇḍalād avatarantam akhaṇḍakāntim āpāṇḍugaṇḍam avalokaya puṇḍarīkam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौतूहलात् सह मयैव गतेन्दुलोकम् आलोकयिष्यसि कदाचन पत्त्रलेखाम् । कापि प्रिये सहचरी मम सा ततस्त्या मा ते ऽद्य भूत् तदनवाप्तिकृतो विषादः

kautūhalāt saha mayaiva gatendulokam ālokayiṣyasi kadācana pattralekhām / kāpi priye sahacarī mama sā tatastyā mā te 'dya bhūt tadanavāptikṛto viṣādaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति तस्य गिरम् उत्सुकतां गतासौ रोमाञ्चकञ्चुकमकृत्रिमम् उद्वहन्ती । कादम्बरी चरणयोर् निपपात पत्युर् आनन्दबाष्पकणशीकरितेक्षणश्रीः

śrutveti tasya giram utsukatāṃ gatāsau romāñcakañcukamakṛtrimam udvahantī / kādambarī caraṇayor nipapāta patyur ānandabāṣpakaṇaśīkaritekṣaṇaśrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय त्वरितोपसृत्य च महाश्वेतां परिष्वज्य सा प्रत्यक्षीकृतपुण्डरीकपदवीं कृत्वा च लब्धोत्सवाम् । दिष्ट्या वर्धयितुं न्ययुङ्क्त रभसेनाहूय केयूरकं तारापीडतपोवने परिजनं पित्रोर् गृहे चापरम्

utthāya tvaritopasṛtya ca mahāśvetāṃ pariṣvajya sā pratyakṣīkṛtapuṇḍarīkapadavīṃ kṛtvā ca labdhotsavām / diṣṭyā vardhayituṃ nyayuṅkta rabhasenāhūya keyūrakaṃ tārāpīḍatapovane parijanaṃ pitror gṛhe cāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारापीडः कृशपरिणतो ऽप्य् आययौ तत्र तूर्णसानन्दान्तःपुरपरिजनामात्यवर्गानुयातः । तस्मिन् काले सखिसहचरः पुण्डरीको ऽपि नाकात् किञ्चिल्लज्जावनतवदनो वल्लभां स्वाम् उपेतः

tārāpīḍaḥ kṛśapariṇato 'py āyayau tatra tūrṇasānandāntaḥpuraparijanāmātyavargānuyātaḥ / tasmin kāle sakhisahacaraḥ puṇḍarīko 'pi nākāt kiñcillajjāvanatavadano vallabhāṃ svām upetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रापीडः स्वाम् अपि जानन्न् अथ मूर्तिं तारापीडं पुत्रवद् एव प्रणनाम । तद्वत् तं च प्रश्रयशीलः शुकनासं दत्तानन्दो ऽवन्दत सर्वाश् च जनित्रीः

candrāpīḍaḥ svām api jānann atha mūrtiṃ tārāpīḍaṃ putravad eva praṇanāma / tadvat taṃ ca praśrayaśīlaḥ śukanāsaṃ dattānando 'vandata sarvāś ca janitrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माया धातुर् इयं भवेद् भगवतः किं श्वेतकेतोर् इदं सामर्थ्यं तपसाम् अथेन्दुमहसाम् अत्रेन्द्रजालायितम् । वैशम्पायन इत्य् अवेदि यद् असाव् एको ऽपि तद्बन्धुभिर् यच् चासौ स तु पुण्डरीक इति ते तस्मिन् भवे संस्थिताः

māyā dhātur iyaṃ bhaved bhagavataḥ kiṃ śvetaketor idaṃ sāmarthyaṃ tapasām athendumahasām atrendrajālāyitam / vaiśampāyana ity avedi yad asāv eko 'pi tadbandhubhir yac cāsau sa tu puṇḍarīka iti te tasmin bhave saṃsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुण्डरीको मुनिर् अप्य् अपश्यद् आत्मानम् अन्तः शुकनासपुत्रम् । प्रणम्य भूमौ पितरं क्रमेण मनोरमाद्या जननीर् ववन्दे

sa puṇḍarīko munir apy apaśyad ātmānam antaḥ śukanāsaputram / praṇamya bhūmau pitaraṃ krameṇa manoramādyā jananīr vavande

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विलासवती समनोरमा स्तनयुगस्रुतदुग्धकणावलिः । सुतवपुःपरिरम्भमहोत्सवं फलितसर्वमनोरथम् अन्वभूत्

atha vilāsavatī samanoramā stanayugasrutadugdhakaṇāvaliḥ / sutavapuḥparirambhamahotsavaṃ phalitasarvamanoratham anvabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारापीडस् तु पादानतम् अनवरतप्रस्रुतानन्दबाष्पश् चन्द्रापीडं भुजाभ्यां कथम् अपि सहसोत्थाप्य कण्ठे गृहीत्वा । शापेनात्रावतीर्णो यदि तद् अपि भवान् उत्तमो लोकपालः प्रख्याप्येति प्रतीपं प्रणततनुर् असाव् अस्य पादौ ववन्दे

tārāpīḍas tu pādānatam anavarataprasrutānandabāṣpaś candrāpīḍaṃ bhujābhyāṃ katham api sahasotthāpya kaṇṭhe gṛhītvā / śāpenātrāvatīrṇo yadi tad api bhavān uttamo lokapālaḥ prakhyāpyeti pratīpaṃ praṇatatanur asāv asya pādau vavande

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै निवेद्य नृपचक्रम् अनिच्छते ऽपि यत्नात् क्रमोपनतया सह राजलक्ष्म्या । नोज्झाञ्चकार चिरसंचितम् आश्रमं सत् तत्प्रार्थितो ऽपि महिषीसहितश् चतुर्थम्

tasmai nivedya nṛpacakram anicchate 'pi yatnāt kramopanatayā saha rājalakṣmyā / nojjhāñcakāra cirasaṃcitam āśramaṃ sat tatprārthito 'pi mahiṣīsahitaś caturtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजग्मुस् तत्र वल्गत्तुरगखुरपुटोद्धूतधूलीकडारैश् चूडाप्रत्युप्तभास्वन्मणिरुचिरुचिरैः शोभमानाः शिरोभिः । चन्द्रापीडेन्दुसंदर्शनरभससमुत्फुल्ललोलेक्षणाब्जा निर्व्याजौत्सुक्यसज्जीकृतनिरतिशयोपायनाः पार्थिवेन्द्राः

ājagmus tatra valgatturagakhurapuṭoddhūtadhūlīkaḍāraiś cūḍāpratyuptabhāsvanmaṇiruciruciraiḥ śobhamānāḥ śirobhiḥ / candrāpīḍendusaṃdarśanarabhasasamutphullalolekṣaṇābjā nirvyājautsukyasajjīkṛtaniratiśayopāyanāḥ pārthivendrāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्पाधिकलाभहर्षरभसोज्जृम्भाविलोलीभवद्गन्धर्वप्रमदाकदम्बकृतक्रीडाकरास्फालनाम् । सार्धं चित्ररथस् ततो मदिरया हंसश् च गौर्या सह द्रष्टुं नृत्तमयीम् इव व्यवसिताम् आजग्मतुर् मेदिनीम्

saṃkalpādhikalābhaharṣarabhasojjṛmbhāvilolībhavadgandharvapramadākadambakṛtakrīḍākarāsphālanām / sārdhaṃ citrarathas tato madirayā haṃsaś ca gauryā saha draṣṭuṃ nṛttamayīm iva vyavasitām ājagmatur medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्याम् एत्य निरस्य तापसतनुच्छायां दुहित्रोः कृते भास्वत्कौतुकमङ्गले नववधूवेषे मनोहारिणि । निर्वृत्ते च समन्त्रहोमसुभगारम्भे विवाहोत्सवे तत्रान्योन्यसमागमप्रमुदिताः सर्वे मुदं लेभिरे

tābhyām etya nirasya tāpasatanucchāyāṃ duhitroḥ kṛte bhāsvatkautukamaṅgale navavadhūveṣe manohāriṇi / nirvṛtte ca samantrahomasubhagārambhe vivāhotsave tatrānyonyasamāgamapramuditāḥ sarve mudaṃ lebhire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विततविलासः पुण्डरीकेण साकं दिवि भुवि च विचित्रोद्यानलीलाविहारः । अभिमतफलसम्पद्वर्धमानाभिनन्दः श्रियम् अभजत चन्द्रापीडमूर्तिर् मृगाङ्कः

iti vitatavilāsaḥ puṇḍarīkeṇa sākaṃ divi bhuvi ca vicitrodyānalīlāvihāraḥ / abhimataphalasampadvardhamānābhinandaḥ śriyam abhajata candrāpīḍamūrtir mṛgāṅkaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.