Library·Agni-Purana·209
इति घ॥ , ज॥ , ञ॥ च :प् २५४ छप्तेर् २०९ :श् अथ नवाधिकद्विशततमो ऽध्यायः दानपरिभाषाकथनं अग्निर् उवाच दानधर्मान् प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिदान् शृणु दानमिष्टं तथा पूर्तं धर्मं कुर्वन् हि सर्वभाक्
iti gha.. , ja.. , ña.. ca :p 254 Chapter 209 :ś atha navādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ dānaparibhāṣākathanaṃ agnir uvāca dānadharmān pravakṣyāmi bhuktimuktidān śṛṇu dānamiṣṭaṃ tathā pūrtaṃ dharmaṃ kurvan hi sarvabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च अन्नप्रदानमारामाः पूर्तं धर्मं च मुक्तिदं
vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca annapradānamārāmāḥ pūrtaṃ dharmaṃ ca muktidaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानाञ्चानुपालनं आतिथ्यं वैश्वदेवञ्च प्राहुरिष्टञ्च नाकदं
agnihotraṃ tapaḥ satyaṃ vedānāñcānupālanaṃ ātithyaṃ vaiśvadevañca prāhuriṣṭañca nākadaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहोपरागे यद्दानं सूर्यसङ्क्रमणेषु च द्वादश्यादौ च यद्दानं पूर्तं तदपि नाकदं
grahoparāge yaddānaṃ sūryasaṅkramaṇeṣu ca dvādaśyādau ca yaddānaṃ pūrtaṃ tadapi nākadaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशे काले च पात्रे च दानं कोटिगुणं भवेत् अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये
deśe kāle ca pātre ca dānaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ayane viṣuve puṇye vyatīpāte dinakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगादिषु च सङ्क्रान्तौ चतुर्दश्यष्टमीषु च सितपञ्चदशीसर्वद्वादशीष्वष्टकासु च
yugādiṣu ca saṅkrāntau caturdaśyaṣṭamīṣu ca sitapañcadaśīsarvadvādaśīṣvaṣṭakāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञोत्सवविबाहेषु तथा मन्वन्तरादिषु वैधृते दृष्टदुःखप्ने द्रव्यब्राह्मणलाभतः
yajñotsavavibāheṣu tathā manvantarādiṣu vaidhṛte dṛṣṭaduḥkhapne dravyabrāhmaṇalābhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धा वा यद्दिने तत्र सदा वा दानमिष्यते अयने द्वे विपुवे द्वे चतस्रः षडशीतयः
śraddhā vā yaddine tatra sadā vā dānamiṣyate ayane dve vipuve dve catasraḥ ṣaḍaśītayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतस्रो विष्णुपद्यश् च सङ्क्रात्यो द्वादशोत्तमाः :प् २५५ कन्यायां मिथुने मीने धनुष्यपि रवेर्गतिः
catasro viṣṇupadyaś ca saṅkrātyo dvādaśottamāḥ :p 255 kanyāyāṃ mithune mīne dhanuṣyapi ravergatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडशीतिमुखाः प्रोक्ताः षडशीतिगुणाः फलैः अतीतानागते पुण्ये द्वे उदग्दक्षिणायने
ṣaḍaśītimukhāḥ proktāḥ ṣaḍaśītiguṇāḥ phalaiḥ atītānāgate puṇye dve udagdakṣiṇāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशत् कर्कटके नाड्यो मकरे विंशतिः स्मृताः वर्तमाने तुलामेषे नाड्यास्तुभयतो दश
triṃśat karkaṭake nāḍyo makare viṃśatiḥ smṛtāḥ vartamāne tulāmeṣe nāḍyāstubhayato daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडशीत्यां व्यतीतायां षष्टिरुक्तास्तु नाडिकाः पुण्याख्या विष्णुपाद्याञ्च प्राक्पश्चादपि षोडश
ṣaḍaśītyāṃ vyatītāyāṃ ṣaṣṭiruktāstu nāḍikāḥ puṇyākhyā viṣṇupādyāñca prākpaścādapi ṣoḍaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रवणाश्विधनिष्ठासु नागदैवतमस्तके यदा स्याद्रविवारेण व्यतीपातः स उच्यते
śravaṇāśvidhaniṣṭhāsu nāgadaivatamastake yadā syādravivāreṇa vyatīpātaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवम्यां शुक्लपक्षस्य कार्त्तिके निरगात् कृतं त्रेता सिततृतीयायां वैशाखे द्वापरं युगं
navamyāṃ śuklapakṣasya kārttike niragāt kṛtaṃ tretā sitatṛtīyāyāṃ vaiśākhe dvāparaṃ yugaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शे वै माघमासस्य त्रयोदश्यां नभस्यके कृष्णे कलिं विजानीयाज् ज्ञेया मन्वन्तरादयः
darśe vai māghamāsasya trayodaśyāṃ nabhasyake kṛṣṇe kaliṃ vijānīyāj jñeyā manvantarādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वयुकच्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिके तथा तृतीया चैव माघस्य तथा भाद्रपदस्य च
aśvayukacchuklanavamī dvādaśī kārttike tathā tṛtīyā caiva māghasya tathā bhādrapadasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फाल्गुनस्याप्यमावास्या पौषस्यैकादशी तथा आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी
phālgunasyāpyamāvāsyā pauṣasyaikādaśī tathā āṣāḍhasyāpi daśamī māghamāsasya saptamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवाणे चाष्टमी कृष्णा तथाषाढे च पूर्णिमा कार्त्तिके फाल्गुने तद्वज् ज्यैष्ठे पञ्चदशी तथा
āvāṇe cāṣṭamī kṛṣṇā tathāṣāḍhe ca pūrṇimā kārttike phālgune tadvaj jyaiṣṭhe pañcadaśī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वे चैवाग्रहायण्या अष्तकास्तिस्र ईरिताः अष्टकाख्या चाष्टमी स्यादासु(१) दानानि चाक्ष्ययं
ūrdhve caivāgrahāyaṇyā aṣtakāstisra īritāḥ aṣṭakākhyā cāṣṭamī syādāsu(1) dānāni cākṣyayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २५६ गयागङ्गाप्रयागादौ तीर्थे देवालयादिषु अप्रार्थितानि दानानि विद्यार्थं कन्यका न हि
:p 256 gayāgaṅgāprayāgādau tīrthe devālayādiṣu aprārthitāni dānāni vidyārthaṃ kanyakā na hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्यात् पूर्वमुखो दानं गृह्णीयादुत्तरामुखः आयुर्विवर्धते दातुर्ग्रहीतुः क्षीयते न तत्
dadyāt pūrvamukho dānaṃ gṛhṇīyāduttarāmukhaḥ āyurvivardhate dāturgrahītuḥ kṣīyate na tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम गोत्रं समुच्चार्य सम्प्रदानस्य चात्मनः सम्प्रदेयं प्रयच्छन्ति कन्यादाने पुनस्त्रयं
nāma gotraṃ samuccārya sampradānasya cātmanaḥ sampradeyaṃ prayacchanti kanyādāne punastrayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वाभ्यर्च्य व्याहृतिभिर्दद्याद्दानन्तु सोदकं कनकाश्वतिला नागा दासीरथमहीगृहाः
snātvābhyarcya vyāhṛtibhirdadyāddānantu sodakaṃ kanakāśvatilā nāgā dāsīrathamahīgṛhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्या च कपिला धेनुर्महादानानि वै दश श्रुतशौर्यतपःकन्यायाज्यशिष्यादुपगतं
kanyā ca kapilā dhenurmahādānāni vai daśa śrutaśauryatapaḥkanyāyājyaśiṣyādupagataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुल्कं धनं हि सकलं शुल्कं शिल्पानुवृत्तितः कुशीदकृषिवाणिज्यप्राप्तं यदुपकारतः
śulkaṃ dhanaṃ hi sakalaṃ śulkaṃ śilpānuvṛttitaḥ kuśīdakṛṣivāṇijyaprāptaṃ yadupakārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशकद्यूतचौर्यादिप्रतिरूपकसाहसैः व्याजेनोपावर्जितं कृत्स्नं त्रिविधं त्रिविधं फलं
pāśakadyūtacauryādipratirūpakasāhasaiḥ vyājenopāvarjitaṃ kṛtsnaṃ trividhaṃ trividhaṃ phalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यग्न्यध्यावाहनिकं दत्तञ्च प्रीतिकर्मणि भ्रातृमातृपितृप्राप्तं षड्विधं स्त्रीधनं स्मृतं(१)
adhyagnyadhyāvāhanikaṃ dattañca prītikarmaṇi bhrātṛmātṛpitṛprāptaṃ ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtaṃ(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मक्षत्रविशां द्रव्यं शूद्रस्यैषामनुग्रहात् बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्र्यियः
brahmakṣatraviśāṃ dravyaṃ śūdrasyaiṣāmanugrahāt bahubhyo na pradeyāni gaurgṛhaṃ śayanaṃ stryiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलानान्तु शतं हन्यादप्रयच्छन् प्रतिश्रुतं देवानाञ्च गुरूणाञ्च मातापित्रोस्तथैव च
kulānāntu śataṃ hanyādaprayacchan pratiśrutaṃ devānāñca gurūṇāñca mātāpitrostathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यं देयं प्रयत्नेन यत् पुण्यञ्चार्जितं क्वचित् पुस्तके नास्ति :प् २५७ प्रतिलाभेच्छया दत्तं यद्धनं तदपार्थकं
puṇyaṃ deyaṃ prayatnena yat puṇyañcārjitaṃ kvacit pustake nāsti :p 257 pratilābhecchayā dattaṃ yaddhanaṃ tadapārthakaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धया साध्यते धर्मो दत्तं वार्यपि चाक्षयं ज्ञानशीलगुणोपेतः परपीडावहिष्कृतः
śraddhayā sādhyate dharmo dattaṃ vāryapi cākṣayaṃ jñānaśīlaguṇopetaḥ parapīḍāvahiṣkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानां पालनात्त्राणात्तत् पात्रं परमं स्मृतं मातुः शतगुणं दानं सहस्रं पितुरुच्यते
ajñānāṃ pālanāttrāṇāttat pātraṃ paramaṃ smṛtaṃ mātuḥ śataguṇaṃ dānaṃ sahasraṃ piturucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तं दुहितुर्दानं सोदर्ये दत्तमक्षयं अमनुष्ये समं दानं पापे ज्ञेयं महाफलं
anantaṃ duhiturdānaṃ sodarye dattamakṣayaṃ amanuṣye samaṃ dānaṃ pāpe jñeyaṃ mahāphalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णसङ्करे द्विगुणं शूद्रे दानं चतुर्गुणं वैश्ये चाष्टगुणं क्षत्रे षोडशत्वं द्विजव्रुवे
varṇasaṅkare dviguṇaṃ śūdre dānaṃ caturguṇaṃ vaiśye cāṣṭaguṇaṃ kṣatre ṣoḍaśatvaṃ dvijavruve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाध्याये शतगुणमन्तं वेदबोधके(१) पुरोहिते याजकादौ(२) दानमक्षयमुच्यते
vedādhyāye śataguṇamantaṃ vedabodhake(1) purohite yājakādau(2) dānamakṣayamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीविहीनेषु यद्दत्तं तदनन्तं च यजवनि अतपस्व्यनधीयानः प्रतिग्रहरुचिर्द्विजः
śrīvihīneṣu yaddattaṃ tadanantaṃ ca yajavani atapasvyanadhīyānaḥ pratigraharucirdvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्भस्यश्मप्लवेनैव सह तेनैव मज्जति स्नातः सम्यगुपस्पृश्य गृह्णीयात् प्रयतः शुचिः
ambhasyaśmaplavenaiva saha tenaiva majjati snātaḥ samyagupaspṛśya gṛhṇīyāt prayataḥ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रहीता सावित्रीं सर्वदैव प्रकीर्तयेत्(३) ततस्तु कीर्तयेत्सार्धं द्रव्येण सह दैवतं
pratigrahītā sāvitrīṃ sarvadaiva prakīrtayet(3) tatastu kīrtayetsārdhaṃ dravyeṇa saha daivataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्राही पठेदुच्चैः प्रतिगृह्य द्विजोत्तमात् मन्दं पठेत् क्षत्रियात्तु उपांशु च तथा विशः
pratigrāhī paṭheduccaiḥ pratigṛhya dvijottamāt mandaṃ paṭhet kṣatriyāttu upāṃśu ca tathā viśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २५८ मनसा च तथा शूद्रात् स्वस्तिवाचनकं तथा अभयं सर्वदैवत्यं भूमिर्वै विष्णुदेवता
:p 258 manasā ca tathā śūdrāt svastivācanakaṃ tathā abhayaṃ sarvadaivatyaṃ bhūmirvai viṣṇudevatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्या दासस् तथा दासी प्राजापत्याः प्रकिर्तिताः प्राजापत्यो गजः प्रोक्तस्तुरगो यमदैवतः
kanyā dāsas tathā dāsī prājāpatyāḥ prakirtitāḥ prājāpatyo gajaḥ proktasturago yamadaivataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चैकशफं सर्वं याम्यश् च महिषस् तथा उष्ट्रश् च नैरृतो धेनू रौद्री छागो ऽनलस् तथा
tathā caikaśaphaṃ sarvaṃ yāmyaś ca mahiṣas tathā uṣṭraś ca nairṛto dhenū raudrī chāgo 'nalas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्यो मेषो हरिः क्रीड आरण्याः पशवो ऽनिलाः जलाशयं वारुणं स्याद्वारिधानीघटादयः
āpyo meṣo hariḥ krīḍa āraṇyāḥ paśavo 'nilāḥ jalāśayaṃ vāruṇaṃ syādvāridhānīghaṭādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रजानि रत्नानि हेमलौहानि चानलः प्राजापत्यानि शस्यानि पक्वान्नमपि सत्तम
samudrajāni ratnāni hemalauhāni cānalaḥ prājāpatyāni śasyāni pakvānnamapi sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धर्वं गन्धमित्याहुर्वस्त्रं वार्हस्पतं स्मृतं वायव्याः पक्षिणः सर्वे विद्या ब्राह्मी तथाङ्गकं
gāndharvaṃ gandhamityāhurvastraṃ vārhaspataṃ smṛtaṃ vāyavyāḥ pakṣiṇaḥ sarve vidyā brāhmī tathāṅgakaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारस्वतं पुस्तकादि विश्वकर्मा तु शिलप्के वनस्पतिर्द्रुमादीनां द्रव्यदेवा हरेस्तनुः
sārasvataṃ pustakādi viśvakarmā tu śilapke vanaspatirdrumādīnāṃ dravyadevā harestanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छत्रं कृष्णाजिनं शय्या रथ आसनमेव च उपानहौ तथा यानमुत्तानाङ्गिर ईरितं
chatraṃ kṛṣṇājinaṃ śayyā ratha āsanameva ca upānahau tathā yānamuttānāṅgira īritaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणोपकरणं शस्त्रं ध्वजाद्यं सर्वदैवतं गृहञ्च सर्वदैवत्यं सर्वेषां विष्णुदेवता
raṇopakaraṇaṃ śastraṃ dhvajādyaṃ sarvadaivataṃ gṛhañca sarvadaivatyaṃ sarveṣāṃ viṣṇudevatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवो वा न ततो द्रव्यं व्यतिरिक्तं यतो ऽस्ति हि(१) द्रव्यस्य नाम गृह्णीयाद्ददानीति तथा वदेत्
śivo vā na tato dravyaṃ vyatiriktaṃ yato 'sti hi(1) dravyasya nāma gṛhṇīyāddadānīti tathā vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोयं दद्यात्ततो हस्ते दाने विधिरयं स्मृतः :प् २५९ विष्णुर्दाता विष्णुर्द्रव्यं प्रतिगृह्णामि वै वदेत्
toyaṃ dadyāttato haste dāne vidhirayaṃ smṛtaḥ :p 259 viṣṇurdātā viṣṇurdravyaṃ pratigṛhṇāmi vai vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्ति प्रतिग्रहं धर्मं भुक्तिमुक्ती फलद्वयं गुरून् भृत्यान्न जिहीर्षुरर्चिष्यन् देवताः पितॄन्
svasti pratigrahaṃ dharmaṃ bhuktimuktī phaladvayaṃ gurūn bhṛtyānna jihīrṣurarciṣyan devatāḥ pitṝn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत् स्वयन्ततः शूद्रीयन्न तु यज्ञार्थं धनं शूद्रस्य तत्फलं
sarvataḥ pratigṛhṇīyānna tu tṛpyet svayantataḥ śūdrīyanna tu yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrasya tatphalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडतक्ररसाद्याश् च शूद्राद्ग्राह्या निवर्तिना सर्वतः प्रतिगृह्णीयादवृत्याकर्षितो द्विजः
guḍatakrarasādyāś ca śūdrādgrāhyā nivartinā sarvataḥ pratigṛhṇīyādavṛtyākarṣito dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाध्यापनाद्याजनाद्वा गर्हिताद्वा प्रतिग्रहात् दोषो भवति विप्राणां ज्वलनार्कसमा हि ते
nādhyāpanādyājanādvā garhitādvā pratigrahāt doṣo bhavati viprāṇāṃ jvalanārkasamā hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते तु दीयते गत्वा त्रेतास्वानीय दीयते द्वापारे याचमानाय कलौ त्वनुगमान्विते
kṛte tu dīyate gatvā tretāsvānīya dīyate dvāpāre yācamānāya kalau tvanugamānvite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसा पात्रमुद्दिश्य जलं भूमौ विनिक्षिपेत् विद्यते सागरस्यान्तो नान्तो दानस्य विद्यते(१)
manasā pātramuddiśya jalaṃ bhūmau vinikṣipet vidyate sāgarasyānto nānto dānasya vidyate(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य सोमार्कग्रहणसङ्क्रान्त्यादौ च कालके गङ्गागयाप्रयागादौ तीर्थदेशे महागुणे
adya somārkagrahaṇasaṅkrāntyādau ca kālake gaṅgāgayāprayāgādau tīrthadeśe mahāguṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चामुकगोत्राय तथा चामुकशर्मणे वेदवेदाङ्गयुक्ताय पात्राय सुमहात्मने
tathā cāmukagotrāya tathā cāmukaśarmaṇe vedavedāṅgayuktāya pātrāya sumahātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानाम महाद्रव्यं विष्णुरुद्रादिदैवतं पुत्रपौत्रगृहैश्वर्यपत्नीधर्मार्थसद्गुणा
yathānāma mahādravyaṃ viṣṇurudrādidaivataṃ putrapautragṛhaiśvaryapatnīdharmārthasadguṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीत्तिविद्यामहाकामसौभाग्यारोग्यवृद्धये सर्वपापोपशान्त्यर्थं स्वर्गार्थं भुक्तिमुक्तये
kīttividyāmahākāmasaubhāgyārogyavṛddhaye sarvapāpopaśāntyarthaṃ svargārthaṃ bhuktimuktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च :प् २६० एतत्तुभ्यं सम्प्रददे प्रीयतां मे हरिः शिवः दिव्यान्तरीक्षभौमादिसमुत्पातौघघातकृत्(१)
ca :p 260 etattubhyaṃ sampradade prīyatāṃ me hariḥ śivaḥ divyāntarīkṣabhaumādisamutpātaughaghātakṛt(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थकाममोक्षाप्त्यै ब्रह्मलोकप्रदो ऽस्तु मे यथानामसगोत्राय विप्रायामुकशर्मणे
dharmārthakāmamokṣāptyai brahmalokaprado 'stu me yathānāmasagotrāya viprāyāmukaśarmaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्दानप्रतिष्ठार्थं सुवर्णं दक्षिणां ददे अनेन दानवाक्येन सर्वदानानि वै ददेत्
etaddānapratiṣṭhārthaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ dade anena dānavākyena sarvadānāni vai dadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.