:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः छप्तेर् २४ :श् अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः कुण्डनिर्माणादिविधिः नारद उवाच अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात्सर्वकामभाक् चतुरभ्यधिकं विंशमङ्गुलं चतुरस्रकं
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye ādimūrtyādipūjāvidhirnāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 24 :ś atha caturviṃśo 'dhyāyaḥ kuṇḍanirmāṇādividhiḥ nārada uvāca agnikāryaṃ pravakṣyāmi yena syātsarvakāmabhāk caturabhyadhikaṃ viṃśamaṅgulaṃ caturasrakaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत्समं खातस्य मेखला कार्या त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयं
sūtreṇa sūtrayitvā tu kṣetraṃ tāvat khanetsamaṃ khātasya mekhalā kāryā tyaktvā caivāṅguladvayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वादिसञ्ज्ञा(१) पूर्वाशा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता अष्टाङ्गुला द्व्यङुलाथ चतुरङ्गुलविस्तृता
sattvādisañjñā(1) pūrvāśā dvādaśāṅgulamucchritā aṣṭāṅgulā dvyaṅulātha caturaṅgulavistṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिर्दशाङ्गुला रम्या षट्चतुर्द्व्यङ्गुलाग्रगा क्रमान्निम्ना तु कर्तव्या पश्चिमाशाव्यवस्थिता
yonirdaśāṅgulā ramyā ṣaṭcaturdvyaṅgulāgragā kramānnimnā tu kartavyā paścimāśāvyavasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वत्थपत्रसदृशी किञ्चित् कुण्डे निवेशिता तुर्याङ्गुलायता नालं पञ्चदशाङ्गुलायतं
aśvatthapatrasadṛśī kiñcit kuṇḍe niveśitā turyāṅgulāyatā nālaṃ pañcadaśāṅgulāyataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलन्तु त्र्यङ्गुलं(२) योन्या अग्रं तस्याः षडङ्गुलं लक्षणञ्चैकहस्तस्य द्विगुणं द्विकरादिषु
mūlantu tryaṅgulaṃ(2) yonyā agraṃ tasyāḥ ṣaḍaṅgulaṃ lakṣaṇañcaikahastasya dviguṇaṃ dvikarādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहं :प् ५९ कुण्डार्धे तु स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते
ekatrimekhalaṃ kuṇḍaṃ vartulādi vadāmyahaṃ :p 59 kuṇḍārdhe tu sthitaṃ sūtraṃ koṇe yadatiricyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत् कुण्डार्धं कोणभागार्धं दिशिश्चोत्तरतो वहिः
tadardhaṃ diśi saṃsthāpya bhrāmitaṃ vartulaṃ bhavet kuṇḍārdhaṃ koṇabhāgārdhaṃ diśiścottarato vahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभं
pūrvapaścimato yatnāllāñchayitvā tu madhyataḥ saṃsthāpya bhrāmitaṃ kuṇḍamardhacandraṃ bhavet śubhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानान्तु वर्तुले बाहुदण्डप्रमाणन्तु होमार्थं कारयेत् स्रुचं
padmākāre dalāni syurmekhalānāntu vartule bāhudaṇḍapramāṇantu homārthaṃ kārayet srucaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रन्तु कारयेत् त्रिभागेन भवेद्गर्तं मध्ये वृत्तं सुशोभनम्
saptapañcāṅgulaṃ vāpi caturasrantu kārayet tribhāgena bhavedgartaṃ madhye vṛttaṃ suśobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धन्तु शोधयेत् अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः
tiryagūrdhvaṃ samaṃ khātādvahirardhantu śodhayet aṅgulasya caturthāṃśaṃ śeṣārdhārdhaṃ tathāntataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खातस्य मेखलां रम्यां शेषार्धेन तु कारयेत् कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं
khātasya mekhalāṃ ramyāṃ śeṣārdhena tu kārayet kaṇṭhaṃ tribhāgavistāraṃ aṅguṣṭhakasamāyataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्धमङ्गुष्ठकं वा स्यात्तदग्रे तु मुखं भवेत् चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा
sārdhamaṅguṣṭhakaṃ vā syāttadagre tu mukhaṃ bhavet caturaṅgulavistāraṃ pañcāṅgulamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकं द्व्यङ्गुलकं तत् स्यान्मध्यन्तस्य सुशोभनम् आयामस्तत्समस्तस्य मध्यनिम्नः सुशोभनः
trikaṃ dvyaṅgulakaṃ tat syānmadhyantasya suśobhanam āyāmastatsamastasya madhyanimnaḥ suśobhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुषिरं कण्ठदेशे स्याद्विशेद् यावत् कनीयसी शेषकुण्डन्तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितं
śuṣiraṃ kaṇṭhadeśe syādviśed yāvat kanīyasī śeṣakuṇḍantu kartavyaṃ yathāruci vicitritaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुवन्तु हस्तमात्रं स्याद्दण्डकेन समन्वितं (१) वटुकं द्व्यङ्गुलं(२) वृत्तं कर्तव्यन्तु सुशोभनं
sruvantu hastamātraṃ syāddaṇḍakena samanvitaṃ (1) vaṭukaṃ dvyaṅgulaṃ(2) vṛttaṃ kartavyantu suśobhanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्व्यङ्गुलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् ६० गोपदन्तु यथा मग्नमल्पपङ्के तथा भवेत् उपलिप्य लिखेद्रेखामङ्गुलां वज्रनासिकां(१)
dvyaṅgulamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 60 gopadantu yathā magnamalpapaṅke tathā bhavet upalipya likhedrekhāmaṅgulāṃ vajranāsikāṃ(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्याग्रा प्रथमा तस्यां रेखे पूर्वमुखे तयोः मध्ये तिस्रस् तथा कुर्याद्दक्षिणादिक्रमेण तु
saumyāgrā prathamā tasyāṃ rekhe pūrvamukhe tayoḥ madhye tisras tathā kuryāddakṣiṇādikrameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् विष्टरं कल्पयेत्तेन तस्मिन् शक्तिन्तु वैष्णवीं
evamullikhya cābhyukṣya praṇavena tu mantravit viṣṭaraṃ kalpayettena tasmin śaktintu vaiṣṇavīṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन् प्रादेशमात्राः समिधो दत्वा परिसमुह्य तं
alaṃ kṛtvā mūrtimatīṃ kṣipedagniṃ hariṃ smaran prādeśamātrāḥ samidho datvā parisamuhya taṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकं आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयं
darbhaistridhā paristīrya pūrvādau tatra pātrakaṃ āsādayedidhmavahnī bhūmau ca śrukśruvadvayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यस्थाली चरुस्थाली कुशाज्यञ्च प्रणीतया प्रोक्षयित्वा प्रोक्षणीञ्च गृहीत्वापूर्य वारिणा
ājyasthālī carusthālī kuśājyañca praṇītayā prokṣayitvā prokṣaṇīñca gṛhītvāpūrya vāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्रान्तर्हिते हस्ते परिश्राव्य च तज्जलं प्राङ्नीत्वा प्रोक्षणीपात्रण् ज्योतिरग्रे निधाय च
pavitrāntarhite haste pariśrāvya ca tajjalaṃ prāṅnītvā prokṣaṇīpātraṇ jyotiragre nidhāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदद्भिस्त्रिश् च सम्प्रोक्ष्य इद्ध्मं विन्यस्य चाग्रतः प्रणीतायां सुपुष्पायां विष्णुं ध्यात्वोत्तरेण च
tadadbhistriś ca samprokṣya iddhmaṃ vinyasya cāgrataḥ praṇītāyāṃ supuṣpāyāṃ viṣṇuṃ dhyātvottareṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यस्थालीमथाज्येन सम्पूर्याग्रे निधाय च सम्प्लवोत्पवनाभ्यान्तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिं
ājyasthālīmathājyena sampūryāgre nidhāya ca samplavotpavanābhyāntu kuryādājyasya saṃskṛtiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु
akhaṇḍitāgrau nirgarbhau kuśau prādeśamātrakau tābhyāmuttānapāṇibhyāmaṅguṣṭhānāmikena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यं तयोस्तु सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरवाङ्क्षिपेत्(२) स्रुक्स्रुवौ चापि सङ्गृह्य ताभ्यां प्रक्षिप्य वारिण
ājyaṃ tayostu saṅgṛhya dvirnītvā triravāṅkṣipet(2) sruksruvau cāpi saṅgṛhya tābhyāṃ prakṣipya vāriṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिह्नितपुस्तकपाठः :प् ६१ प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्ष्याल्य चैव हि निष्टप्य स्थापयित्वा(१) तु प्रणवेनैव साधकः
cihnitapustakapāṭhaḥ :p 61 pratapya darbhaiḥ sammṛjya punaḥ prakṣyālya caiva hi niṣṭapya sthāpayitvā(1) tu praṇavenaiva sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवादिनमोन्तेन पश्चाद्धोमं समाचरेत् गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया
praṇavādinamontena paścāddhomaṃ samācaret garbhādhānādikarmāṇi yāvadaṃśavyavasthayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम् अधिकारावसानं वा कर्यादङ्गानुसारतः
nāmāntaṃ vratabandhāntaṃ samāvartāvasānakam adhikārāvasānaṃ vā karyādaṅgānusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवेनोपचारन्तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः अङ्गैर् होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः
praṇavenopacārantu kuryātsarvatra sādhakaḥ aṅgair homastu kartavyo yathāvittānusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भादानन्तु प्रथमं ततः पुंसवनं स्मृतम् सीमन्तोन्नयनं जातकर्म नामान्नप्राशनम्
garbhādānantu prathamaṃ tataḥ puṃsavanaṃ smṛtam sīmantonnayanaṃ jātakarma nāmānnaprāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूडकृतिं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः(२) समावर्तनं पत्न्या च योगश्चाथाधिकारकः(३)
cūḍakṛtiṃ vratabandhaṃ vedavratānyaśeṣataḥ(2) samāvartanaṃ patnyā ca yogaścāthādhikārakaḥ(3)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूज्य च अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः
hṛdādikramato dhyātvā ekaikaṃ karma pūjya ca aṣṭāvaṣṭau tu juhuyāt pratikarmāhutīḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्
pūrṇāhutiṃ tato dadyāt śrucā mūlena sādhakaḥ vauṣaḍantena mantreṇa plutaṃ susvaramuccaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम् आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत् (४)
viṣṇorvahnintu saṃskṛtya śrapayedvaiṣṇavañcarum ārādhya sthiṇḍile viṣṇuṃ mantrān saṃsmṛtya saṃśrapet (4)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम् गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्
āsanādikrameṇaiva sāṅgāvaraṇamuttamam gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya dhyātā devaṃ surottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधायेध्ममथाघारावाज्यावग्नीशसंस्थितौ :प् ६२ वायव्यनैरृताशादिप्रवृत्तौ तु यथाक्रमम्
ādhāyedhmamathāghārāvājyāvagnīśasaṃsthitau :p 62 vāyavyanairṛtāśādipravṛttau tu yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यभागौ ततो हुत्वा चक्षुषी दक्षिणोत्तरे मध्येथ जुहुयात्सर्वमन्त्रानर्चाक्रमेण तु
ājyabhāgau tato hutvā cakṣuṣī dakṣiṇottare madhyetha juhuyātsarvamantrānarcākrameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्येन तर्पयेन्मूर्तेर्दशांशेनाङ्गहोमकम् शतं सहस्रं वाज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह(१)
ājyena tarpayenmūrterdaśāṃśenāṅgahomakam śataṃ sahasraṃ vājyādyaiḥ samidbhirvā tilaiḥ saha(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाप्यार्चान्तु होमान्तां शुचीन् शिष्यानुपोषितान् आहूयाग्रे निवेश्याथ ह्य् अस्त्रेण प्रोक्षयेत् पशून्
samāpyārcāntu homāntāṃ śucīn śiṣyānupoṣitān āhūyāgre niveśyātha hy astreṇa prokṣayet paśūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्यानात्मनि संयोज्य अविद्याकर्मबन्धनैः लिङ्गानुवृत्तश् चैतन्यं सह लिङ्गेन पाशितम्(२)
śiṣyānātmani saṃyojya avidyākarmabandhanaiḥ liṅgānuvṛttaś caitanyaṃ saha liṅgena pāśitam(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य वायुवीजेन शोधयेत् ततो दहनवीजेन सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकाम्
dhyānamārgena samprokṣya vāyuvījena śodhayet tato dahanavījena sṛṣṭiṃ brahmāṇḍasañjñikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दग्धां सकलां ध्यायेद्भस्मकूटनिभस्थिताम्
nirdagdhāṃ sakalāṃ dhyāyedbhasmakūṭanibhasthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लावयेद्वारिणा भस्म संसारं वार्मयं स्मरेत्(३)अप् २४।०४५च्द्। तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम् तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्
plāvayedvāriṇā bhasma saṃsāraṃ vārmayaṃ smaret(3)AP 24.045cd/ tatra śaktiṃ nyaset paścāt pārthivīṃ bījasañjñikām tanmātrābhiḥ samastābhiḥ saṃvṛtaṃ pārthivaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अण्डन्तदुद्भवन्ध्यायेत्तदाधारन्तदात्मकम् तन्मध्ये चिन्तयेन्मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्
aṇḍantadudbhavandhyāyettadādhārantadātmakam tanmadhye cintayenmūrtiṃ pauruṣīṃ praṇavātmikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गं सङ्क्रामयेत् पश्चादात्मस्थं पूर्वसंस्कृतम् (४) विभक्तेन्द्रियसंस्थानं क्रमाद् वृद्धं विचिन्तयेत्
liṅgaṃ saṅkrāmayet paścādātmasthaṃ pūrvasaṃskṛtam (4) vibhaktendriyasaṃsthānaṃ kramād vṛddhaṃ vicintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोण्डमब्दमेकं तु स्थित्वा द्विशकलीकृतम् :प् ६३ द्यावापृथिव्यौ शकले तयोर्मध्ये प्रजापतिम्
tatoṇḍamabdamekaṃ tu sthitvā dviśakalīkṛtam :p 63 dyāvāpṛthivyau śakale tayormadhye prajāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम् मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्
jātaṃ dhyātvā punaḥ prokṣya praṇavena tu saṃśritam mantrātmakatanuṃ kṛtvā yathānyāsaṃ puroditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम् एवमेकं बहून् वापि जनित्वा ध्यानयोगतः
viṣṇurhastaṃ tato mūrdhni datvā dhyātvā tu vaiṣṇavam evamekaṃ bahūn vāpi janitvā dhyānayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु
karau saṅgṛhya mūlena netre baddhvā tu vāsasā netramantreṇa mantrī tān sadanenāhatena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतपूजो गुरुः सम्यक् देवदेवस्य तत्त्ववान् शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखानुपवेशयेत्
kṛtapūjo guruḥ samyak devadevasya tattvavān śiṣyān puṣpāñjalibhṛtaḥ prāṅmukhānupaveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चयेयुश् च तेप्येवम्प्रसूता गुरुणा हरिम् क्षिप्त्वा पुष्पाञ्जलिं तत्र पुष्पादिभिरनन्तरम्
arcayeyuś ca tepyevamprasūtā guruṇā harim kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tatra puṣpādibhiranantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमन्त्रमर्चनं कृत्वा(१) गुरोः पादार्चनन्ततः विधाय दक्षिणां दद्यात् सर्वस्वं चार्धमेव वा
amantramarcanaṃ kṛtvā(1) guroḥ pādārcanantataḥ vidhāya dakṣiṇāṃ dadyāt sarvasvaṃ cārdhameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुः संशिक्षयेच्छिष्यान् तैः पूज्यो नामभिर्हरिः विश्वक्सेनं यजेदीशं शङ्खचक्रगदाधरम्
guruḥ saṃśikṣayecchiṣyān taiḥ pūjyo nāmabhirhariḥ viśvaksenaṃ yajedīśaṃ śaṅkhacakragadādharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जपन्तञ्च तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत् ॥५७
tajjapantañca tarjanyā maṇḍalasthaṃ visarjayet //57
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुनिर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय चार्पयेत् प्रणीताभिस् तथात्मानमभिषिच्य च कुण्डगं
viṣṇunirmālyamakhilaṃ viṣvaksenāya cārpayet praṇītābhis tathātmānamabhiṣicya ca kuṇḍagaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत् बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर् लीयते हरौ
vahnimātmani saṃyojya viṣvaksenaṃ visarjayet bubhukṣuḥ sarvamāpnoti mumukṣur līyate harau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.