:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे दायविभागो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :प् ४२४ छप्तेर् २५६ :श् अथ षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः सीमाविवादादिनिर्णयः अग्निर् उवाच सीम्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः
:e ity āgneye mahāpurāṇe dāyavibhāgo nāma pañcapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 424 Chapter 256 :ś atha ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ sīmāvivādādinirṇayaḥ agnir uvāca sīmno vivāde kṣetrasya sāmantāḥ sthavirā gaṇāḥ gopāḥ sīmākṛṣāṇā ye sarve ca vanagocarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैर् उपलक्षिताम्
nayeyurete sīmānaṃ sthalāṅgāratuṣadrumaiḥ setuvalmīkanimnāsthicaityādyair upalakṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामन्ता वा समंग्रामाश् चत्वारो ऽष्टौ दशापि वा(१) रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः
sāmantā vā samaṃgrāmāś catvāro 'ṣṭau daśāpi vā(1) raktasragvasanāḥ sīmānnayeyuḥ kṣitidhāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवत्तकः
anṛte tu pṛthagdaṇḍyā rājñā madhyamasāhasam abhāve jñātṛcihnānāṃ rājā sīmnaḥ pravattakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाम्वुप्रवहेषु च
ārāmāyatanagrāmanipānodyānaveśmasu eṣa eva vidhirjñeyo varṣāmvupravaheṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा मर्यादायाश् च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः
maryādāyāḥ prabhedeṣu kṣetrasya haraṇe tathā maryādāyāś ca daṇḍyāḥ syuradhamottamamadhyamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निषेध्यो ऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः
na niṣedhyo 'lpabādhastu setuḥ kalyāṇakārakaḥ parabhūmiṃ haran kūpaḥ svalpakṣetro bahūdakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिने यो ऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः
svāmine yo 'nivedyaiva kṣetre setuṃ prakalpayet utpanne svāmino bhogastadabhāve mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् :प् ४२५ स प्रदाप्यो ऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत्
phālāhatamapi kṣetraṃ yo na kuryānna kārayet :p 425 sa pradāpyo 'kṛṣṭaphalaṃ kṣetramanyena kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासानष्टौ तु महिषी सत्यघातस्य कारिणी दण्डनीया तदर्धन्तु गौस्तदर्धमजाविकं
māsānaṣṭau tu mahiṣī satyaghātasya kāriṇī daṇḍanīyā tadardhantu gaustadardhamajāvikaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः सममेषां विवीतेपि स्वराष्ट्रं महिषीसमम्
bhakṣayitvopaviṣṭānāṃ yathoktād dviguṇo damaḥ samameṣāṃ vivītepi svarāṣṭraṃ mahiṣīsamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् सत्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् पालस्ताड्यो ऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति
yāvat satyaṃ vinaṣṭantu tāvat kṣetrī phalaṃ labhet pālastāḍyo 'tha gosvāmī pūrvoktaṃ daṇḍamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथि ग्रामविवीतान्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति
pathi grāmavivītānte kṣetre doṣo na vidyate akāmataḥ kāmacāre cauravaddaṇḍamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महोत्क्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः पालो येषान्तु मोच्या दैवराजपरिप्लुताः
mahotkṣotsṛṣṭapaśavaḥ sūtikāgantukā ca gauḥ pālo yeṣāntu mocyā daivarājapariplutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथार्पितान् पशून् गोपोः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा प्रमादमृतनष्टांश् च प्रदाप्यः कृतवेतनः
yathārpitān paśūn gopoḥ sāyaṃ pratyarpayettathā pramādamṛtanaṣṭāṃś ca pradāpyaḥ kṛtavetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते अर्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च
pāladoṣavināśe tu pāle daṇḍo vidhīyate ardhatrayodaśapaṇaḥ svāmino dravyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामेच्छया गोप्रचारो भूमिराजवशेन वा द्विजस्तृणैधःपुष्पाणि सर्वतः स्ववदाहरेत्
grāmecchayā gopracāro bhūmirājavaśena vā dvijastṛṇaidhaḥpuṣpāṇi sarvataḥ svavadāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुःशतं परीणाहो ग्रामक्षेत्रान्तरं भवेत् द्वे शते खर्वटस्य स्यान्नगरस्य चतुःशतम्
dhanuḥśataṃ parīṇāho grāmakṣetrāntaraṃ bhavet dve śate kharvaṭasya syānnagarasya catuḥśatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं लभेतान्यविक्रीतं क्रेतुर्दोषो ऽप्रकाशिते हीनाद्रहो हीनमूल्ये वेलाहीने च तस्करः
svaṃ labhetānyavikrītaṃ kreturdoṣo 'prakāśite hīnādraho hīnamūlye velāhīne ca taskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टापहृतमासाद्य हर्तारं ग्राहयेन्नरम् देशकालातिपत्तौ वा गृहीत्वा स्वयमर्पयेत्
naṣṭāpahṛtamāsādya hartāraṃ grāhayennaram deśakālātipattau vā gṛhītvā svayamarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ४२६ विक्रेतुर्दर्शनाच्छुद्धिः स्वामी द्रव्यं नृपो दमम् क्रेता मूल्यं समाप्नोति तस्माद्यस्तत्र विक्रयी
:p 426 vikreturdarśanācchuddhiḥ svāmī dravyaṃ nṛpo damam kretā mūlyaṃ samāpnoti tasmādyastatra vikrayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमेनोपभोगेन नष्टं भाव्यमतो ऽन्यथा पञ्चबन्धो दमस्तस्य राज्ञे तेनाप्यभाविते
āgamenopabhogena naṣṭaṃ bhāvyamato 'nyathā pañcabandho damastasya rājñe tenāpyabhāvite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतं प्रनष्टं यो द्रव्यं परहस्तादवाप्नुयात् अनिवेद्य नृपे दण्ड्यः स तु षन्नयतिं पणान्
hṛtaṃ pranaṣṭaṃ yo dravyaṃ parahastādavāpnuyāt anivedya nṛpe daṇḍyaḥ sa tu ṣannayatiṃ paṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौल्किकैः स्थानपालैर् वा नष्टापहृतमाहृतं अर्वाक् संवत्सरात् स्वामी लभते परतो नृपः
śaulkikaiḥ sthānapālair vā naṣṭāpahṛtamāhṛtaṃ arvāk saṃvatsarāt svāmī labhate parato nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पणानेकशफे दद्याच्चतुरः पञ्च मानुषे महिषोष्ट्रगवां द्वौ द्वौ पादं पादमजाविके
paṇānekaśaphe dadyāccaturaḥ pañca mānuṣe mahiṣoṣṭragavāṃ dvau dvau pādaṃ pādamajāvike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकुटुम्बाविरोधेन देयं दारसुतादृते नान्वये सति सर्वस्वं देयं यच्चान्यसंश्रुतम्
svakuṭumbāvirodhena deyaṃ dārasutādṛte nānvaye sati sarvasvaṃ deyaṃ yaccānyasaṃśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रहः प्रकाशः स्यात् स्थावरस्य विशेषतः देयं प्रतिश्रुतञ्चैव दत्वा नापहरेत् पुनः
pratigrahaḥ prakāśaḥ syāt sthāvarasya viśeṣataḥ deyaṃ pratiśrutañcaiva datvā nāpaharet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशैकपञ्चसप्ताहमासत्र्यहार्धमासिकं वीजायोवाह्यरत्नस्त्रीदोह्यपुंसां प्रतीक्षणम्
daśaikapañcasaptāhamāsatryahārdhamāsikaṃ vījāyovāhyaratnastrīdohyapuṃsāṃ pratīkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नौ सुवर्णमक्षीणं द्विपलं रजते शते अष्टौ त्रपुणि सीसे च ताम्रे पञ्चदशायसि
agnau suvarṇamakṣīṇaṃ dvipalaṃ rajate śate aṣṭau trapuṇi sīse ca tāmre pañcadaśāyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शते दशपलावृद्धिरौर्णे कार्पासिके तथा मध्ये पञ्चपला ज्ञेया सूक्ष्मे तु त्रिपला मता
śate daśapalāvṛddhiraurṇe kārpāsike tathā madhye pañcapalā jñeyā sūkṣme tu tripalā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्मिके रोमबद्धे च त्रिंशद्भागः क्षयो मतः न क्षयो न च वृद्धिस्तु कौशेये वल्कलेषु च
kārmike romabaddhe ca triṃśadbhāgaḥ kṣayo mataḥ na kṣayo na ca vṛddhistu kauśeye valkaleṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशं कालञ्च भोगञ्च ज्ञात्वा नष्टे बलाबलम् :प् ४२७ द्रव्याणां कुशला ब्रूयुर्यत्तद्दाप्यमसंशयम्
deśaṃ kālañca bhogañca jñātvā naṣṭe balābalam :p 427 dravyāṇāṃ kuśalā brūyuryattaddāpyamasaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाद्दासीकृतश् चौरैर् विक्रीतश्चापि मुच्यते स्वामिप्राणप्रदो भक्तत्यागात्तन्निष्क्रयादपि
balāddāsīkṛtaś caurair vikrītaścāpi mucyate svāmiprāṇaprado bhaktatyāgāttanniṣkrayādapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्रज्यावसितो राज्ञो दास आमरणान्तिकः वर्णानामानुलोम्येन दास्यं न प्रतिलोमतः
pravrajyāvasito rājño dāsa āmaraṇāntikaḥ varṇānāmānulomyena dāsyaṃ na pratilomataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतशिल्पोपि निवसेत् कृतकालं गुरोर्गृहे अन्तेवासी गुरुप्राप्तभोजनस्त्रत्फलप्तदः
kṛtaśilpopi nivaset kṛtakālaṃ gurorgṛhe antevāsī guruprāptabhojanastratphalaptadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्राह्मणान्न्यस्य तत्र तु त्रैविद्यं वृत्तिमद्ब्रूयात् स्वधर्मः पाल्यतामिति
rājā kṛtvā pure sthānaṃ brāhmaṇānnyasya tatra tu traividyaṃ vṛttimadbrūyāt svadharmaḥ pālyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजधर्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् सो ऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश् च यः
nijadharmāvirodhena yastu sāmayiko bhavet so 'pi yatnena saṃrakṣyo dharmo rājakṛtaś ca yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं लङ्घयेच्च यः सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्ट्राद्विप्रवासयेत्
gaṇadravyaṃ haredyastu saṃvidaṃ laṅghayecca yaḥ sarvasvaharaṇaṃ kṛtvā taṃ rāṣṭrādvipravāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यं वचनं सर्वैः समूहहितवादिभिः यस्तत्र विपरीतः स्यात्स दाप्यः प्रथमं दमम्
kartavyaṃ vacanaṃ sarvaiḥ samūhahitavādibhiḥ yastatra viparītaḥ syātsa dāpyaḥ prathamaṃ damam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समूहकार्यप्रहितो यल्लभेत्तत्तदर्पयेत् एकादशगुणं दाप्यो यद्यसौ नार्पयेत् स्वयम्
samūhakāryaprahito yallabhettattadarpayet ekādaśaguṇaṃ dāpyo yadyasau nārpayet svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदज्ञाः शुचयो ऽलुब्धा भवेयुः कार्यचिन्तकाः कर्तव्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनां
vedajñāḥ śucayo 'lubdhā bhaveyuḥ kāryacintakāḥ kartavyaṃ vacanaṃ teṣāṃ samūhahitavādināṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेणिनैगमपाखण्डिगणानामप्ययं विधिः भेदञ्चैषां नृपो रक्षेत् पूर्ववृत्तिञ्च पालयेत्
śreṇinaigamapākhaṇḍigaṇānāmapyayaṃ vidhiḥ bhedañcaiṣāṃ nṛpo rakṣet pūrvavṛttiñca pālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतवेतनः कर्म त्यजन् द्विगुणमावहेत् अगृहीते समं दाप्यो भृत्यै रक्ष्य उपस्करः
gṛhītavetanaḥ karma tyajan dviguṇamāvahet agṛhīte samaṃ dāpyo bhṛtyai rakṣya upaskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ४२८ दाप्यस्तु दशमं भागं बाणिज्यपशुसस्यतः अनिश्चित्य भृतिं यस्तु कारयेत्स महीक्षिता
:p 428 dāpyastu daśamaṃ bhāgaṃ bāṇijyapaśusasyataḥ aniścitya bhṛtiṃ yastu kārayetsa mahīkṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशं कालञ्च यो ऽतीयात् कर्म कुर्याच्च यो ऽन्यथा तत्र तु स्वामिनश्छन्दो ऽधिकं देयं कृते ऽधिके
deśaṃ kālañca yo 'tīyāt karma kuryācca yo 'nyathā tatra tu svāminaśchando 'dhikaṃ deyaṃ kṛte 'dhike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यावत् कुरुते कर्म तावत्तस्य तु वेतनम् उभयोरप्यसाध्यञ्चेत् साध्ये कुर्याद्यथाश्रुतम्
yo yāvat kurute karma tāvattasya tu vetanam ubhayorapyasādhyañcet sādhye kuryādyathāśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजदैविकन्नष्टं भाण्डं दाप्यस्तु वाहकः प्रस्थानविघ्नकृच्चैव प्रदाप्यो द्विगुणां भृतिम्
arājadaivikannaṣṭaṃ bhāṇḍaṃ dāpyastu vāhakaḥ prasthānavighnakṛccaiva pradāpyo dviguṇāṃ bhṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्रान्ते सप्तमं भागं चतुर्थं पथि संत्यजन् भृतिमर्धपथे सर्वां प्रदाप्यस्त्याजकोअपि च
prakrānte saptamaṃ bhāgaṃ caturthaṃ pathi saṃtyajan bhṛtimardhapathe sarvāṃ pradāpyastyājakoapi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्लहे शतिकवृद्धेस्तु सभिकः पञ्चकं गतं गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं शतं
glahe śatikavṛddhestu sabhikaḥ pañcakaṃ gataṃ gṛhṇīyāddhūrtakitavāditarāddaśakaṃ śataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सम्यक्पालितो दद्याद्राज्ञे भागं यथाकृतं जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्यात्सत्यं वचः क्षमी
sa samyakpālito dadyādrājñe bhāgaṃ yathākṛtaṃ jitamudgrāhayejjetre dadyātsatyaṃ vacaḥ kṣamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले जितं सशभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु
prāpte nṛpatinā bhāge prasiddhe dhūrtamaṇḍale jitaṃ saśabhike sthāne dāpayedanyathā na tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश् च त एव हि राज्ञा सचिह्ना निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः
draṣṭāro vyavahārāṇāṃ sākṣiṇaś ca ta eva hi rājñā sacihnā nirvāsyāḥ kūṭākṣopadhidevinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूतमेकमुखं कार्यं तस्करज्ञानकारणात् एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये
dyūtamekamukhaṃ kāryaṃ taskarajñānakāraṇāt eṣa eva vidhirjñeyaḥ prāṇidyūte samāhvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.