:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ छप्तेर् २७८ :श् अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं
:e ity āgneye mahāpurāṇe puruvaṃśavarṇanaṃ nāma saptasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || chapter 278 :ś athāṣṭasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ siddhauṣadhāni agnir uvāca āyurvedaṃ pravakṣyāmi suśrutāya yamabravīt devo dhanvantariḥ sāraṃ mṛtasañjīvanīkaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्
suśruta uvāca āyurvedaṃ mama brūhi narāśvebharugardanam siddhayogānsiddhamantrānmṛtasañjīvanīkarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्
dhanvantarir uvāca rakṣan balaṃ hi jvaritaṃ laṅghitaṃ bhojayedbhiṣak saviśvaṃ lājamaṇḍantu tṛḍjvarāntaṃ śṛtaṃ jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं
mustaparpaṭakośīracandanodīcyanāgaraiḥ ṣaḍahe ca vyatikrānte tittakaṃ pāyayeddhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु(१) ततस्तञ्च विरेचयेत् जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः
snehayettaktadoṣantu(1) tatastañca virecayet jīrṇāḥ ṣaṣṭikanīvāraraktaśālipramodakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः
tadvidhāste jvareṣviṣṭā yavānāṃ vikṛtis tathā mudgā masūrāś ca ṇakāḥ kulatthāś ca sakuṣṭhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २८ आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे
:p 28 āṭakyo nārakādyāś ca karkoṭakakatolvakam paṭolaṃ saphalaṃ nimbaṃ parpaṭaṃ dāḍimaṃ jvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्
adhoge vamanaṃ śastamūrdhvage ca virecanam raktapitte tathā pānaṃ ṣaḍaṅgaṃ śuṇṭhivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः
śaktugodhūmalājāś ca yavaśālimasūrakāḥ sakuṣṭhacaṇakā mudgā bhakṣyā godhūmakā hitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं
sādhitā ghṛtadugdhābhyāṃ kṣaudraṃ vṛṣaraso madhu atīsāre purāṇānāṃ śālīnāṃ bhakṣaṇaṃ hitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा
anabhiṣyandi yaccānnaṃ lodhravalkalasaṃyutam mārutaṃ varjayed yatnaḥ kāryo gulmeṣu sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ
vāṭyaṃ kṣīreṇa cāśnīyādvāstūkaṃ ghṛtasādhitaṃ godhūmaśālayastiktā hitā jaṭhariṇāmatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः
godhūmaśālayo mudgā brahmarkṣakhadiro 'bhayā pañcakolañjāṅgalāś ca nimbadhātryaḥ paṭolakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं
mātulaṅgarasājātiśuṣkamūlakasaindhavāḥ kuṣṭhināñca tathā śastaṃ pānārthe khadirodakaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः
masūrasudgau peyārthe bhojyā jirṇāś ca śālayaḥ nimbaparpaṭakaiḥ śākair jāṅgalānāṃ tathā rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः
viḍaṅgaṃ maricaṃ mustaṃ kuṣṭhaṃ lodhraṃ suvarcikā manaḥśilā ca vāleyaḥ kuṣṭhahā mūtrapeṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः
apūpakuṣṭhakulmāṣayavādyā mehināṃ hitāḥ yavānnavikṛtirmudgā kulatthā jīrṇaśālayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च :प् २९ तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च
tiktarukṣāṇi śākāni tiktāni haritāni ca :p 29 tailāni tilaśigrukavibhītakeṅgudāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां
mudgāḥ sayavagodhūmā dhānyaṃ varṣasthatañca yat jāṅgalasya rasaḥ śasto bhojane rājayakṣmiṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः
kaulatthamaudgako rāsnāśuṣkamūlakajāṅgalaiḥ pūpair vā viskaraiḥ siddhair dadhidāḍimasādhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं
mātulaṅgarasakṣaudradrākṣāvyoṣādisaṃskṛtaiḥ yavagodhūmaśālyannair bhojayecchvāsakāsinaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः
daṣamūlavalārāsnākulatthair upasādhitāḥ peyāḥ pūparasāḥ kvāthāḥ śvāsahikkānivāraṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः(?) यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्
śuṣkamūlakakaulatthamūlajāṅgalajairasaiḥ(?) yavagodhūmaśālyannaṃ jīrṇam sośīramācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ
sothavān saguḍāṃ pathyāṃ khādedvā guḍanāgaram takrañca citrakañcobhau grahaṇīroganāśanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च
purāṇayavagodhūmaśālayo jaṅgalo rasaḥ mudgāmalakakharjūramṛdvīkāvadarāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् तक्रारिष्टाश् च(१) शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्
madhu sarpiḥ payaḥ śakraṃ nimbaparpaṭakau vṛṣam takrāriṣṭāś ca(1) śasyante satataṃ vātarogiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा
hṛdrogiṇo virecyāstu pippalyo hikkināṃ hitāḥ takrāvalālasindhūni muktāni śiśirāmbhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये(२) सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः
muktāḥ sauvarcalājādi madyaṃ śastaṃ madātyaye(2) sakṣaudrapayasā lākṣāṃ pivecca kṣatavānnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३० क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः
:p 30 kṣayaṃ māṃsarasāhāro vahnisaṃrakṣaṇājjayet śālayo bhojane raktā nīvārakalamādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा(१)
yavānnavikṛtirmāsaṃ śākaṃ sauvarcalaṃ śaṭī pathyā tathaivārśasāṃ yanmaṇḍaṃ takrañca vāriṇā(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्
mustābhyāsas tathā lepaścitrakeṇa haridrayā yavānnavikṛtiḥ śālirvāstūkaṃ sasuvarcalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः
trapuṣarvārugodhūmāḥ kṣīrekṣughṛtasaṃyutāḥ mūtrakṛcchre ca śastāḥ syuḥ pāne maṇḍasurādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च
lājāḥ śaktus tathā kṣaudraṃ śūnyaṃ māṃsaṃ parūṣakam vārtākulāvaśikhinaśchardighnāḥ pānakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता
śālyannantoyapayasī kevaloṣṇe śṛte 'pi vā tṛṣṇāghne mustaguḍayorguṭikā vā mukhe dhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवान्नविकृतिः पूपं(२) शुष्कमूलकजन्तथा शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्
yavānnavikṛtiḥ pūpaṃ(2) śuṣkamūlakajantathā śākaṃ paṭolavetrāgramurustambhavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः(?) ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः
mudgāḍhakamasūrāṇāṃ satilair jāṅgalairasaiḥ(?) sasaindhavaghṛtadrākṣāśuṇṭhyāmalakakolajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्
yūṣaiḥ purāṇagodhūmayavaśālyannamabhyaset visarpī sasitākṣaudramṛdvīkādāḍimodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला
raktayaṣṭikagodhūmayavamudgādikaṃ laghu kākamārī ca vetrāgraṃ vāstukañca suvarcalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु :प् ३१ नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्
vātaśoṇitanāśāya toyaṃ śastaṃ sitaṃ madhu :p 31 nāśārogeśu ca hitaṃ ghṛtaṃ durvāprasādhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च
bhṛṅgarājarase siddhaṃ tailaṃ dhātrīrase 'pi vā naśyaṃ sarvāmayeṣviṣṭaṃ mūrdhajantūdbhaveṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्
śītatoyānnapānañca tilānāṃ vipra bhakṣaṇam dvijadārḍhyakaraṃ proktaṃ tathā tuṣṭikaramparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने
gaṇḍūṣaṃ tilatailena dvijadārḍhyakaraṃ paraṃ viḍaṅgacūrṇaṃ gomūtraṃ sarvatra kṛmināśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्
dhātrīphalānyathājyañca śirolepanamuttamam śirorogavināśāya snigdhamuṣṇañca bhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि(१) वा द्विज
tailaṃ vā vastamūtrañca karṇapūraṇamuttamam karṇaśūlavināśāya sarvaśuktāni(1) vā dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा
girimṛccandanaṃ lākṣā mālatī kalikā tathā saṃyojyā yā kṛtā vartiḥ kṣataśukraharī tu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं
vyoṣaṃ triphalayā yuktaṃ tucchakañca tathā jalam sarvākṣirogaśamanaṃ tathā caiva rasāñjanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्
ājyabhṛṣṭaṃ śilāpiṣṭaṃ lodhrakāñjikasaindhavaiḥ āścyotanāvināśāya sarvanetrāmaye hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा
girimṛccandanair lepo vahirnetrasya śasyate netrāmayavighātārthaṃ triphalāṃ śīlayet sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ
rātrau tu madhusarpirbhyāṃ dīrghamāyurjijīviṣuḥ śatāvarīrase siddhau vṛṣyau kṣīraghṛtau smṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा :प् ३२ आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता
kalambikāni māṣāś ca vṛṣyau kṣīraghṛtau tathā :p 32 āyuṣyā triphalā jñeyā pūrvavanmadhukānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्
madhukādirasopetā balīpalitanāśinī vacāsiddhaghṛtaṃ vipra bhūtadoṣavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव(१) तथा सर्वार्थसाधनम् वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्
kavyaṃ buddhipradañcaiva(1) tathā sarvārthasādhanam valākalkakaṣāyeṇa siddhamabhyañjane hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते
rāsnāsahacarair vāpi tailaṃ vātavikāriṇām anabhiṣyandi yaccānnaṃ tadbraṇeṣu praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे
śaktupiṇḍī tathaivāmlā pācanāya praśasyate pakvasya ca tathā bhede nimbacūrṇañca ropaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा शूच्युपचारश् च(२) बलिकर्म विशेषतः सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता
tathā śūcyupacāraś ca(2) balikarma viśeṣataḥ sūtikā ca tathā rakṣā prāṇināntu sadā hitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्
bhakṣaṇaṃ nimbapatrāṇāṃ sarpadaṣṭasya bheṣajam tālanimbadalaṅkeśyaṃ jīrṇantailaṃ yavāghṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं
dhūpo vṛścikadaṣṭasya śikhipatraghṛtena vā arkakṣīreṇa saṃpiṣṭaṃ lopā vījaṃ palāśajaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता(३) अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्
vṛścikārtasya kṛṣṇā vā śivā ca phalasaṃyutā(3) arkakṣīraṃ tilaṃ tailaṃ palalañca guḍaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा
pānājjayati durvāraṃ śvaviṣaṃ śīghrameva tu pītvā mūlaṃ trivṛttulyaṃ taṇḍulīyasya sarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः
sarpakīṭaviṣāṇyāśu jayatyatibalānyapi candanaṃ padmakaṅkuṣṭhaṃ latāmbūśīrapāṭalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३३ निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज
:p 33 nirguṇḍī śārivā selurlūtāviṣaharo gadaḥ śirovirecanaṃ śastaṃ guḍanāgarakaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्
snehapāne tathā vastau tailaṃ dhṛtamanuttamam svedanīyaḥ paro vahniḥ śītāmbhaḥstambhanaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं
trivṛddhi recane śreṣṭhā vamane madanaṃ tathā vastirvireko vamanaṃ tailaṃ sarpis tathā madhu vātapittabalāśānāṃ krameṇa paramauṣadhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.