:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सिद्धौषधानि नामाष्ट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः छप्तेर् २७९ :श् अथैकोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सर्वरोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच शारीरमानमागन्तुसहजा व्याधयो मताः शारीरा ज्वरकुष्ठाद्या क्रोधाद्या मानसा मताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe siddhauṣadhāni nāmāṣṭsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ chapter 279 :ś athaikonāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ sarvarogaharāṇyauṣadhāni dhanvantarir uvāca śārīramānamāgantusahajā vyādhayo matāḥ śārīrā jvarakuṣṭhādyā krodhādyā mānasā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगन्तवो विघातोत्था सहजाः क्षुज्जरादयः शारीरागन्तुनाशाय सूर्यवारे घृतं गुडम्
āgantavo vighātotthā sahajāḥ kṣujjarādayaḥ śārīrāgantunāśāya sūryavāre ghṛtaṃ guḍam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवणं सहिरण्यञ्च विप्रायापूपमर्पयेत् चन्द्रे चाभ्यङ्गदो विप्रे सर्वरोगैः प्रमुच्यते
lavaṇaṃ sahiraṇyañca viprāyāpūpamarpayet candre cābhyaṅgado vipre sarvarogaiḥ pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं शनैश् चरे दद्यादाश्विने गोरसान्नदः घृतेन पयसा लिङ्गं संस्नाप्य स्याद्रुगुज्झितः
tailaṃ śanaiś care dadyādāśvine gorasānnadaḥ ghṛtena payasā liṅgaṃ saṃsnāpya syādrugujjhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३४ गायत्र्या हावयेद्वह्नौ दूर्वान्त्रिमधुराप्लुताम् यस्मिन् भे व्याधिमाप्नोति तस्मिन् स्नानं बलिः शुभे
:p 34 gāyatryā hāvayedvahnau dūrvāntrimadhurāplutām yasmin bhe vyādhimāpnoti tasmin snānaṃ baliḥ śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानसानां रुजादीनां विष्णोः स्तोत्रं हरं भवेत् वातपित्तकफा दोषा धातवश् च तथा शृणु
mānasānāṃ rujādīnāṃ viṣṇoḥ stotraṃ haraṃ bhavet vātapittakaphā doṣā dhātavaś ca tathā śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति च सुश्रुत अंशेनैकेन किट्टद्वं रसताञ्चापरेण च
bhuktaṃ pakvāśayādannaṃ dvidhā yāti ca suśruta aṃśenaikena kiṭṭadvaṃ rasatāñcāpareṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किट्टभागो मलस्तत्र विन्मूत्रस्वेददूषिकाः नासामलङ्कर्णमलं तथा देहमलञ्च यत्
kiṭṭabhāgo malastatra vinmūtrasvedadūṣikāḥ nāsāmalaṅkarṇamalaṃ tathā dehamalañca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसभागाद्रसस्तत्र समाच्छोणिततां व्रजेत् मांसं रक्तत्तितो मेदो मेदसो ऽस्थ्नश् च सम्भवः
rasabhāgādrasastatra samācchoṇitatāṃ vrajet māṃsaṃ raktattito medo medaso 'sthnaś ca sambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुकाद्रागस्तथौजसः देशमार्तिं बलं शक्तिं कालं प्रकृतिमेव च
asthno majjā tataḥ śukraṃ śukādrāgastathaujasaḥ deśamārtiṃ balaṃ śaktiṃ kālaṃ prakṛtimeva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा चिकित्सतं कुर्याद्भेषजस्य तथा बलम् तिथिं रिक्तान्त्यजेद् भौमं मन्दभन्दारुणोग्रकम्
jñātvā cikitsataṃ kuryādbheṣajasya tathā balam tithiṃ riktāntyajed bhaumaṃ mandabhandāruṇograkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिगोद्विजचन्द्रार्कसुरादीन् प्रतिपूज्य च शृणु मन्त्रमिमं विद्वन् भेषजारम्भमाचरेत्
harigodvijacandrārkasurādīn pratipūjya ca śṛṇu mantramimaṃ vidvan bheṣajārambhamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः ऋषयश् चौषधिग्रामा भूतसङ्घाश् च पान्तु ते
brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānilānalāḥ ṛṣayaś cauṣadhigrāmā bhūtasaṅghāś ca pāntu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते
rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamastu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातश्लेष्मातको देशो बहुवृक्षो बहूदकः अनूपड्तिबिख्यातो जाङ्गलस्तद्विवर्जितः
vātaśleṣmātako deśo bahuvṛkṣo bahūdakaḥ anūpaḍtibikhyāto jāṅgalastadvivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चिद्वृक्षोदको देशस् तथा साधारणः स्मृतः :प् ३५ जाङ्गलः पित्तबहुलो मध्यः साधारणः स्मृतः
kiñcidvṛkṣodako deśas tathā sādhāraṇaḥ smṛtaḥ :p 35 jāṅgalaḥ pittabahulo madhyaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्ष्मः शीतश् चलो वायुः पित्तमुष्णं कटुत्रयम् स्थिराम्लस्निग्धमधुरं बलाशञ्च प्रचक्षते
rūkṣmaḥ śītaś calo vāyuḥ pittamuṣṇaṃ kaṭutrayam sthirāmlasnigdhamadhuraṃ balāśañca pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धिः समानैर् एतेषां विपरीतैर् विपर्ययः रसाः स्वाद्वम्ललवणाः श्लेष्मला वायुनाशनाः
vṛddhiḥ samānair eteṣāṃ viparītair viparyayaḥ rasāḥ svādvamlalavaṇāḥ śleṣmalā vāyunāśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुतिक्तकषायाश् च वातलाः श्लेष्मनाशनाः कट्वम्ललवणा ज्ञेयास् तथा पित्तविवर्धनाः
kaṭutiktakaṣāyāś ca vātalāḥ śleṣmanāśanāḥ kaṭvamlalavaṇā jñeyās tathā pittavivardhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्तस्वादुकषायाश् च तथा पित्तविनाशनाः रसस्यैतद्गुणं नास्ति विपाकस्यैतदिष्यते
tiktasvādukaṣāyāś ca tathā pittavināśanāḥ rasasyaitadguṇaṃ nāsti vipākasyaitadiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्योष्णाः कफवातघ्नाः शीताः पित्तविनाशनाः प्रभावतस् तथा कर्म ते कुर्वन्ति च सुश्रुत
vīryoṣṇāḥ kaphavātaghnāḥ śītāḥ pittavināśanāḥ prabhāvatas tathā karma te kurvanti ca suśruta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशिरे च वसन्ते च निदाघे च तथा क्रमात् चयप्रकोपप्रशमाः कफस्य तु प्रकीर्तिताः
śiśire ca vasante ca nidāghe ca tathā kramāt cayaprakopapraśamāḥ kaphasya tu prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदाघवर्षारात्रौ च तथा शरदि सुश्रुत चयप्रकोपप्रशमाः पवनस्य प्रकीर्तिताः
nidāghavarṣārātrau ca tathā śaradi suśruta cayaprakopapraśamāḥ pavanasya prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेघकाले च शरदि हेमन्ते च यथाक्रमात् चयप्रकोपप्रशमास् तथा पित्तस्य कीर्तिताः
meghakāle ca śaradi hemante ca yathākramāt cayaprakopapraśamās tathā pittasya kīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाद्यो विसर्गस्तु हेमन्ताद्यास् तथा त्रयः शिशिराद्यास् तथादानं ग्रीष्मान्ता ऋतवस्त्रयः
varṣādyo visargastu hemantādyās tathā trayaḥ śiśirādyās tathādānaṃ grīṣmāntā ṛtavastrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्यो विसर्गस्त्वादानमाग्नेयं परिकीर्तितम् वर्षादींस्त्रीनृतून् सोमश् चरन् पर्यायशो रसान्
saumyo visargastvādānamāgneyaṃ parikīrtitam varṣādīṃstrīnṛtūn somaś caran paryāyaśo rasān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयत्यम्ललवणमधुरांस्त्रीन् यथाक्रमम् शिशिरादीनृतूनर्कश् चरन् पर्ययशो रसान्
janayatyamlalavaṇamadhurāṃstrīn yathākramam śiśirādīnṛtūnarkaś caran paryayaśo rasān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३६ विवर्धयेत्तथा तिक्तकषायकटुकान् क्रमात् यथा रजन्यो वर्धन्ते वलमेकं हि वर्धते
:p 36 vivardhayettathā tiktakaṣāyakaṭukān kramāt yathā rajanyo vardhante valamekaṃ hi vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमशो ऽथ मनुष्याणां हीयमानासु हीयते रात्रिभुक्तदिनानाञ्च वयसश् च तथैव च
kramaśo 'tha manuṣyāṇāṃ hīyamānāsu hīyate rātribhuktadinānāñca vayasaś ca tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिमध्यावसानेषु कफपित्तसमीरणाः प्रकोपं यान्ति कोपादौ काले तेषाञ्चयः स्मृतः
ādimadhyāvasāneṣu kaphapittasamīraṇāḥ prakopaṃ yānti kopādau kāle teṣāñcayaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकोपोत्तरके काले शमस्तेषां प्रकीर्तितः अदिभोजनतो विप्र तथा चाभोजनेन च
prakopottarake kāle śamasteṣāṃ prakīrtitaḥ adibhojanato vipra tathā cābhojanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगा हि सर्वे जायन्ते वेगोदीरणधारणैः अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशावेकं पानेन पूरयेत्
rogā hi sarve jāyante vegodīraṇadhāraṇaiḥ annena kukṣerdvāvaṃśāvekaṃ pānena pūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रयं पवनादीनां तथैकमवशेषयेत् व्याधेर् निदानस्य तथा विपरीतमथौषधम्
āśrayaṃ pavanādīnāṃ tathaikamavaśeṣayet vyādher nidānasya tathā viparītamathauṣadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यमेतदेवात्र मया सारं प्रकीर्तितम् नाभेरूर्ध्वमधश् चैव गुदश्रोण्योस्तथैव च
kartavyametadevātra mayā sāraṃ prakīrtitam nābherūrdhvamadhaś caiva gudaśroṇyostathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाशपित्तवातानां देहे स्थानं प्रकीर्तितं तथापि सर्वगाश् चैते देहे वायुर्विशेषतः
balāśapittavātānāṃ dehe sthānaṃ prakīrtitaṃ tathāpi sarvagāś caite dehe vāyurviśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन्मनसः स्मृतम् कृशो ऽल्पकेशश् चपलो बहुवाग्विषमानलः
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tanmanasaḥ smṛtam kṛśo 'lpakeśaś capalo bahuvāgviṣamānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमगश् च तथा स्वप्ने वातप्रकृतिरुच्यते अकालपलितः क्रोधी प्रस्वेदी मधुरप्रियः
vyomagaś ca tathā svapne vātaprakṛtirucyate akālapalitaḥ krodhī prasvedī madhurapriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते दृढाङ्गः स्थिरचित्तश् च सुप्रभः स्निग्धसूर्धजः
svapne ca dīptimatprekṣī pittaprakṛtirucyate dṛḍhāṅgaḥ sthiracittaś ca suprabhaḥ snigdhasūrdhajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धाम्बुदर्शी स्वप्ने च कफप्रकृतिको नरः :प् ३७ तामसा राजसाश् चैव सात्विकाश् च तथा स्मृताः
śuddhāmbudarśī svapne ca kaphaprakṛtiko naraḥ :p 37 tāmasā rājasāś caiva sātvikāś ca tathā smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्या मुनिर्शादूल वातपित्तकफात्मकाः रक्तपित्तं व्यवायाच्च गुरुकर्मप्रवर्तनैः
manuṣyā munirśādūla vātapittakaphātmakāḥ raktapittaṃ vyavāyācca gurukarmapravartanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदन्नभोजनाद्वायुर्देहे शोकाच्च कुप्यति विदाहिनां तथोल्कानामुष्णान्नाध्वनिसेविनां(१)
kadannabhojanādvāyurdehe śokācca kupyati vidāhināṃ tatholkānāmuṣṇānnādhvanisevināṃ(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज अत्यम्बुपानगुर्वन्नभोजिनां भुक्तशायिनाम्
pittaṃ prakopamāyāti bhayena ca tathā dvija atyambupānagurvannabhojināṃ bhuktaśāyinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेकेष्माप्रकोपमायाति तथा ये चालसा जनाः वाताद्युत्थानि रोगाणि ज्ञात्वा शाम्यानि लक्षणैः
ślekeṣmāprakopamāyāti tathā ye cālasā janāḥ vātādyutthāni rogāṇi jñātvā śāmyāni lakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिभङ्गः कषायत्वमास्ये शुष्कास्यता तथा जृम्भणं लोमहर्षश् च वातिकव्याधिलक्षणम्
asthibhaṅgaḥ kaṣāyatvamāsye śuṣkāsyatā tathā jṛmbhaṇaṃ lomaharṣaś ca vātikavyādhilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नखनेत्रशिराणान्तु पीतत्वं कटुता मुखे तृष्णा दाहोष्णता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम्
nakhanetraśirāṇāntu pītatvaṃ kaṭutā mukhe tṛṣṇā dāhoṣṇatā caiva pittavyādhinidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलस्यञ्च प्रसेकश् च गुरुता मधुरास्यता उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिकव्याधिलक्षणम्
ālasyañca prasekaś ca gurutā madhurāsyatā uṣṇābhilāṣitā ceti ślaiṣmikavyādhilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धोष्णमन्नमभ्यङ्गस्तैलपानादि वातनुत् आज्यं क्षीरं सिताद्यञ्च चन्द्ररश्म्यादि पित्तनुत्
snigdhoṣṇamannamabhyaṅgastailapānādi vātanut ājyaṃ kṣīraṃ sitādyañca candraraśmyādi pittanut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षौद्रं त्रिफलातैलं व्यायामादि कफापहम् सर्वरोगप्रशान्त्यै स्यद्विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम्
sakṣaudraṃ triphalātailaṃ vyāyāmādi kaphāpaham sarvarogapraśāntyai syadviṣṇordhyānañca pūjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.