:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सर्वरोगहराण्यौषधानि नामोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् तथोल्कानामुष्मणामध्वसेविनामिति ख॥ :प् ३८ छप्तेर् २८० :श् अथाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ रसादिलक्षणं धन्वन्तरिर् उवाच रसादिलक्षणं वक्ष्ये भेषजानां गुणं शृणु रसवीर्यविपाकज्ञो नृपादीन्रक्षयेन्नरः
:e ity āgneye mahāpurāṇe sarvarogaharāṇyauṣadhāni nāmonāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n tatholkānāmuṣmaṇāmadhvasevināmiti kha.. :p 38 chapter 280 :ś athāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || rasādilakṣaṇaṃ dhanvantarir uvāca rasādilakṣaṇaṃ vakṣye bheṣajānāṃ guṇaṃ śṛṇu rasavīryavipākajño nṛpādīnrakṣayennaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाः स्वाद्वम्ललवणाः सोमजाः परिकीर्तिताः कटुतिक्तकषायानि तथाग्नेया महाभुज
rasāḥ svādvamlalavaṇāḥ somajāḥ parikīrtitāḥ kaṭutiktakaṣāyāni tathāgneyā mahābhuja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधा विपाको द्रव्यस्य कट्वम्ललवणात्मकः द्विधा वीय्य समुद्दिष्टमुष्णं शीतं तथैव च
tridhā vipāko dravyasya kaṭvamlalavaṇātmakaḥ dvidhā vīyya samuddiṣṭamuṣṇaṃ śītaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्देश्यप्रभावश् च ओषधीनां द्विजोत्तम मधुरश् च कषायश् च तिक्तश् चैव तथा रसः
anirdeśyaprabhāvaś ca oṣadhīnāṃ dvijottama madhuraś ca kaṣāyaś ca tiktaś caiva tathā rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतवीर्याः समुद्दिष्टाः शेषास्तूष्णाः प्रकीर्तिताः गुडुची तत्र तिक्तपि भवत्युष्णातिवीर्यतः
śītavīryāḥ samuddiṣṭāḥ śeṣāstūṣṇāḥ prakīrtitāḥ guḍucī tatra tiktapi bhavatyuṣṇātivīryataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णा कषायापि तथा पथ्या भवति मानद मधुरोपि तथा मांस उष्ण एव प्रकीर्तितः
uṣṇā kaṣāyāpi tathā pathyā bhavati mānada madhuropi tathā māṃsa uṣṇa eva prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवणो मध्रश् चैव विपाकमधुरौ स्मृतौ अम्लोष्णश् च तथा प्रोक्तः शेषाः कटुविपाकिनः
lavaṇo madhraś caiva vipākamadhurau smṛtau amloṣṇaś ca tathā proktaḥ śeṣāḥ kaṭuvipākinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्यपाके विपर्यस्ते प्रभावात्तत्र निश् चयः मधुरो ऽपि कटुः पाके यच्च क्षौद्रं(१) प्रकीर्तितं
vīryapāke viparyaste prabhāvāttatra niś cayaḥ madhuro 'pi kaṭuḥ pāke yacca kṣaudraṃ(1) prakīrtitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथयेत् षोडशगुणं विवेद्द्रव्याच्चतुर्गुणम् :प् ३९ कल्पनैषा कषायस्य यत्र नोक्तो विधिर्भवेत्
kvāthayet ṣoḍaśaguṇaṃ viveddravyāccaturguṇam :p 39 kalpanaiṣā kaṣāyasya yatra nokto vidhirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायन्तु भवेत्तोयं स्नेहपाके चतुर्गुणं(१) द्रव्यतुल्यं समुद्धृत्य द्रव्यं स्नेहं क्षिपेद्बुधः
kaṣāyantu bhavettoyaṃ snehapāke caturguṇaṃ(1) dravyatulyaṃ samuddhṛtya dravyaṃ snehaṃ kṣipedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्प्रमाणं द्रव्यस्य स्नेहपादं ततः क्षिपेत् तोयवर्जन्तु यद्द्रव्यं स्नेहद्रव्यं तथा भवेत्
tāvatpramāṇaṃ dravyasya snehapādaṃ tataḥ kṣipet toyavarjantu yaddravyaṃ snehadravyaṃ tathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवर्तितौषधः पाकः स्नेहानां परिकीर्तितः तत्तुल्यता तु लेह्यस्य तथा भवति सुश्रुत(२)
saṃvartitauṣadhaḥ pākaḥ snehānāṃ parikīrtitaḥ tattulyatā tu lehyasya tathā bhavati suśruta(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छमल्पौषधं क्वाथं कषायञ्चोक्तवद्भवेत् अक्षं चूर्णस्य निर्दिष्टं कषायस्य चतुष्पलं
svacchamalpauṣadhaṃ kvāthaṃ kaṣāyañcoktavadbhavet akṣaṃ cūrṇasya nirdiṣṭaṃ kaṣāyasya catuṣpalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमैषा स्मृता मात्रा नास्ति मात्राविकल्पना वयः कालं बलं वह्निं देशं द्रव्यं रुजं तथा
madhyamaiṣā smṛtā mātrā nāsti mātrāvikalpanā vayaḥ kālaṃ balaṃ vahniṃ deśaṃ dravyaṃ rujaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समवेक्ष्य महाभाग मात्रायाः कल्पना भवेत् सौम्यास्तत्र रसाः प्रायो विज्ञेया धातुवर्धनाः
samavekṣya mahābhāga mātrāyāḥ kalpanā bhavet saumyāstatra rasāḥ prāyo vijñeyā dhātuvardhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरास्तु विशेषेण विज्ञेया धातुवर्धनाः दोषाणाञ्चैव धातूनां द्रव्यं समगुणन्तु यत्
madhurāstu viśeṣeṇa vijñeyā dhātuvardhanāḥ doṣāṇāñcaiva dhātūnāṃ dravyaṃ samaguṇantu yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव वृद्धये ज्ञेयं विपरीतं क्षमावहम् उपस्तम्भत्रयं प्रोक्तं देहे ऽस्मिन्मनुजोत्तम
tadeva vṛddhaye jñeyaṃ viparītaṃ kṣamāvaham upastambhatrayaṃ proktaṃ dehe 'sminmanujottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारो मैथुनं निद्रा तेषु यत्नः सदा भवेत् असेवनात् सेवनाच्च अत्यन्तं नाशमाप्नुयात्
āhāro maithunaṃ nidrā teṣu yatnaḥ sadā bhavet asevanāt sevanācca atyantaṃ nāśamāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयस्य बृंहणं कार्यं स्थुलदेहस्य कर्षणम् रक्षणं मध्यकायस्य देहभेदास्त्रयो मताः
kṣayasya bṛṃhaṇaṃ kāryaṃ sthuladehasya karṣaṇam rakṣaṇaṃ madhyakāyasya dehabhedāstrayo matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ४० उपक्रमद्वयं प्रोक्तं तर्पणं वाप्यतर्पणं हिताशी च मिताशी च जीर्णाशी च तथा भवेत्
:p 40 upakramadvayaṃ proktaṃ tarpaṇaṃ vāpyatarpaṇaṃ hitāśī ca mitāśī ca jīrṇāśī ca tathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओषधीनां पञ्चविधा तथा भवति कल्पना रसः कल्कः शृतः शीतः फाण्डश् च मनुजोत्तम
oṣadhīnāṃ pañcavidhā tathā bhavati kalpanā rasaḥ kalkaḥ śṛtaḥ śītaḥ phāṇḍaś ca manujottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसश् च पीडको ज्ञेयः कल्क आलोडिताद् भवेत् क्वथितश् च शृतो ज्ञेयः शीतः पर्युषितो निशां
rasaś ca pīḍako jñeyaḥ kalka āloḍitād bhavet kvathitaś ca śṛto jñeyaḥ śītaḥ paryuṣito niśāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्योभिशृतपूतं यत् तत् फाण्टमभिधीयते करणानां शतञ्चैव षष्टिश् चैवाधिका स्मृता
sadyobhiśṛtapūtaṃ yat tat phāṇṭamabhidhīyate karaṇānāṃ śatañcaiva ṣaṣṭiś caivādhikā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वेत्ति स ह्य् अजेयः स्थात्सम्बन्धे वाहुशौण्डिकः आहारशुद्धिरग्न्यर्थमग्निमूलं बलं नृणां
yo vetti sa hy ajeyaḥ sthātsambandhe vāhuśauṇḍikaḥ āhāraśuddhiragnyarthamagnimūlaṃ balaṃ nṛṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससिन्धुत्रिफलाञ्चाद्यात्सुराज्ञि अभिवर्णदां जाङ्गलञ्च रसं सिन्धुयुक्तं दधि पयः कणां
sasindhutriphalāñcādyātsurājñi abhivarṇadāṃ jāṅgalañca rasaṃ sindhuyuktaṃ dadhi payaḥ kaṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाधिकं समं कुर्यान्नरो वाताधिको ऽपि वा निदाघे मर्दनं प्रोक्तं शिशिरे च समं बहु
rasādhikaṃ samaṃ kuryānnaro vātādhiko 'pi vā nidāghe mardanaṃ proktaṃ śiśire ca samaṃ bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्ते मध्यमं ज्ञेयन्निदाघे मर्दनोल्वणं त्वचन्तु प्रथमं मर्द्यमङ्गञ्च तदनन्तरं
vasante madhyamaṃ jñeyannidāghe mardanolvaṇaṃ tvacantu prathamaṃ mardyamaṅgañca tadanantaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नायुरुधिरदेहेषु अस्थि भातीव मांसलं स्कन्धौ बाहू तथैवेह तथा जङ्घे सजानुनी
snāyurudhiradeheṣu asthi bhātīva māṃsalaṃ skandhau bāhū tathaiveha tathā jaṅghe sajānunī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिवन्मर्दयेत् प्रज्ञो जत्रु वक्षश् च पूर्ववत् अङ्गसन्धिषु सर्वेषु निष्पीड्य बहुलं तथा
arivanmardayet prajño jatru vakṣaś ca pūrvavat aṅgasandhiṣu sarveṣu niṣpīḍya bahulaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसारयेदङ्गसन्धीन्न च क्षेपेण चाक्रमात् नीजीर्णे तु श्रमं कुर्यान्न भुक्त्वा पीतवान्नरः
prasārayedaṅgasandhīnna ca kṣepeṇa cākramāt nījīrṇe tu śramaṃ kuryānna bhuktvā pītavānnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनस्य तु चतुर्भाग ऊर्ध्वन्तु प्रहरार्धके :प् ४१ व्यायामं नैव कर्तव्यं स्नायाच्छीताम्बुना सकृत्
dinasya tu caturbhāga ūrdhvantu praharārdhake :p 41 vyāyāmaṃ naiva kartavyaṃ snāyācchītāmbunā sakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्युष्णञ्च श्रमं जह्याद्धृदा श्वासन्न धारयेत् व्यायामश् च कफं हन्याद्वातं हन्याच्च मर्दनं
vāryuṣṇañca śramaṃ jahyāddhṛdā śvāsanna dhārayet vyāyāmaś ca kaphaṃ hanyādvātaṃ hanyācca mardanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानं पित्ताधिकं हन्यात्तस्यान्ते चातपाः प्रियाः आतपक्लेशकर्मादौ क्षेमव्यायामिनो नराः
snānaṃ pittādhikaṃ hanyāttasyānte cātapāḥ priyāḥ ātapakleśakarmādau kṣemavyāyāmino narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.